ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Ι ΑΣΚΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κος ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α. Κος ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΤΟΜΠΡΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ- ΕΥΓΕΝΙΑ Α.Μ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2010

2 Περιεχόµενα Εισαγωγή.. σελ. 3 Ιστορική αναδροµή.. σελ. 4 Η έννοια των πολιτικών κοµµάτων.σελ. 5 Α) Corpus: Μη αυτοτελής οργάνωση- ένωση φυσικών προσώπων..σελ. 6 1) Ενώσεις φυσικών προσώπων...σελ. 6 2) Μη αυτοτελείς ενώσεις προσώπων..σελ. 7 3) Η οργάνωση των πολιτικών κοµµάτων...σελ. 8 α) Οργάνωση πλήρης.σελ. 8 β) Οργάνωση δηµοκρατική...σελ. 9 Β) Animus: Ο πολιτικός χαρακτήρας των κοµµάτων.σελ. 9 1) Η πολιτική τοποθέτηση (ιδεολογία) και η επιδίωξη προαγωγής του γενικού συµφέροντος σελ. 10 α)τα κόµµατα ως πολιτικές ενώσεις..σελ. 10 β) Πολιτική ιδεολογία..σελ.11 γ) Η επιδίωξη προαγωγής του γενικού συµφέροντος σελ.12 2) Η θέληση απόκτησης λαϊκού ερείσµατος και η έκφραση της λαϊκής θέλησης...σελ.12 3) Η θέληση συµµετοχής στη διακυβέρνηση του κράτους.σελ.13 Γ) Η νοµική φύση των πολιτικών κοµµάτων...σελ.13 α) Τα πολιτικά κόµµατα ως κρατικά όργανα...σελ.13 β) Τα πολιτικά κόµµατα ως νοµικά πρόσωπα δηµοσίου δικαίου. σελ.14 β) Τα πολιτικά κόµµατα ως κοινωνικοί οργανισµοί.σελ.14 γ) Τα πολιτικά κόµµατα ως ιδιωτικές ενώσεις που ενεργούν κατ εξουσιοδότηση συνταγµατικές λειτουργίες...σελ.15 δ) Τα πολιτικά κόµµατα ως ενώσεις συνταγµατικού δικαίου.σελ.15 ) ιακρίσεις των πολιτικών κοµµάτων σελ.16 α) Ως προς την πολιτική δύναµη σελ.16 1) Κόµµατα εντός και εκτός της Βουλής... σελ.16 2) Κόµµατα κυβερνητικά και αντιπολιτευόµενα.σελ.17 β) Ως προς την οργανωτική µορφή σελ.17 1) Άµεσα και έµµεσα σελ.17 2) Κόµµατα µελών και εκλογέων σελ.17 3) Κόµµατα µελών και πλαισίων σελ.18 2

3 4) Κόµµατα µαζών και περιορισµένου αριθµού µελών..σελ. 18 5) Κόµµατα τοπικά και γενικής οργάνωσης σελ. 18 γ) Ως προς τους επιδιωκόµενους σκοπούς σελ.18 1) Προσωπικά κόµµατα και κόµµατα αρχών...σελ. 18 2) Κόµµατα περιορισµένου και γενικού ενδιαφέροντος..σελ. 19 3) Συντηρητικά, µεταρρυθµιστικά, ανατρεπτικά.σελ.19 4) Κόµµατα προγραµµάτων, Τα «καθολικά» κόµµατα...σελ.19 5) Κόµµατα συνταγµατικά και αντισυνταγµατικά...σελ.19 Ε) Η νοµική µεταχείριση των πολιτικών κοµµάτων σελ.20 α) Η ελληνική νοµική ρύθµιση των πολιτικών κοµµάτων...σελ.20 1) Ίδρυση- ιάλυση...σελ.20 2) Νοµική µορφή-προσωπικότητα. Καταστατικό, προγράµµατα, τίτλος, έµβληµα...σελ. 20 3) Η χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων..σελ. 21 4) Η εσωκοµµατική ηµοκρατία...σελ. 21 Επίλογος... σελ. 23 Περίληψη.σελ. 23 Νοµολογία...σελ. 24 Βιβλιογραφία...σελ. 25 3

4 Εισαγωγή Τα πολιτικά κόµµατα δεν ήταν πάντοτε κατοχυρωµένα συνταγµατικά ως θεσµός. Κατά τον Triepel η στάση του σύγχρονου κράτους απέναντι στο πολιτικό κόµµα πέρασε τέσσερις φάσεις: της καταπολέµησης, της αγνόησης, της αναγνώρισης και αναγνώρισης για να καταλήξει στο στάδιο της συνταγµατικής νοµιµοποίησης. Η θεωρία του Αριστοτέλη για το ότι ο άνθρωπος είναι ζώο πολιτικό, επανεµφανίστηκε στο σύγχρονο κράτος µέσω των πολιτικών κοµµάτων, τα οποία ενσαρκώνουν εκείνα τα στοιχεία που προσδίδουν στην έµµεση δηµοκρατία, στοιχεία άµεσης δηµοκρατίας. Ωστόσο, ακόµη και σήµερα ο κοµµατικός χώρος θεωρείται από πολλούς ασυµβίβαστος µε ορισµένες κρατικές λειτουργίες. Με το Σύνταγµα του 1975, πέρασαν τα πολιτικά κόµµατα από το επίπεδο του πολιτικού και κοινωνικού φαινοµένου στην ενσωµάτωσή τους από τη συνταγµατική τάξη λειτουργώντας ως κρίκος νοµιµοποιήσεως µεταξύ λαού και κράτους και εδραιώνοντας την κοµµατική δηµοκρατία. Επιπλέον, τα πολιτικά κόµµατα εµπίπτουν στη σφαίρα εφαρµογής των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Στο σηµείο αυτό, αξίζει να σηµειωθεί πως τόσο το Σύνταγµα όσο και ο κοινός νοµοθέτης αποφεύγουν στο να δώσουν ένα σαφή ορισµό του πολιτικού κόµµατος. ιχογνωµία επικρατεί και ως προς τη νοµική φύση του πολιτικού κόµµατος. Όλα τα παραπάνω ζητήµατα, αναφορικά µε τη σύγχρονη µορφή δηµοκρατίας, την έννοια του πολιτικού κόµµατος και τη νοµική φύση αναλύονται στο κυρίως κείµενο της εργασίας. Τέλος τα πολιτικά κόµµατα, εκφράζουν το ευρύ φάσµα του κοινωνικού πλουραλισµού και τη σχέση των σύγχρονων κοµµατικών δηµοκρατιών µε τη δηµοκρατική αρχή. Επιχειρείται και θεµελίωση της αναγκαιότητα ύπαρξης δηµοκρατικών δοµών και στο επίπεδο της εσωτερικής λειτουργίας του κόµµατος. 4

5 Ιστορική Αναδροµή Σε αντίθεση µε την αρχαία Ρώµη, στην αρχαία Αθήνα, υπήρχαν πολιτικές διαιρέσεις µε κυριότερα τρία πολιτικά κόµµατα: το κόµµα των πεδιακών, το κόµµατων παραλίων και το κόµµα των διακρίων, ενώ µετά την τυραννίδα, µονιµοποιήθηκαν δύο πολιτικοί σχηµατισµοί: το ολιγαρχικό και το δηµοκρατικό κόµµα. Στην αρχαία Ρώµη όντας το πολίτευµα µη δηµοκρατικό, υπήρξαν δύο πολιτικά κόµµατα: των πληβείων και των πατρικίων. Για το λόγο αυτό, στο Βυζάντιο και στο Μεσαίωνα, δεν ευδοκίµησε η δηµιουργία πολιτικών κοµµάτων και οι θρησκευτικές διαιρέσεις χαρακτηρίζουν και επικαλύπτουν τις πολιτικές διαµάχες. Στο Βυζάντιο, η µόνη περίπτωση δράσης κάποιου τύπου πολιτικών σχηµατισµών ήταν οι ήµοι- φατρίες αγωνιζόµενων στον ιππόδροµο. Όσον αφορά τα πολιτικά κόµµατα στη νεώτερη Ευρώπη, στην Αγγλία η παλαιά ύπαρξη του Κοινοβουλίου συνεπάγεται και την µακρά ύπαρξη των πολιτικών κοµµάτων ενώ στη Γαλλία, η επανάσταση του 1789 και η συντακτική συνέλευση του ίδιου έτους ήταν ο κινητήριος παράγοντας για τον σχηµατισµό των πρώτων πολιτικών παρατάξεων. Αναφορικά µε τα πολιτικά κόµµατα στον νεώτερο ελληνικό κοινωνικό σχηµατισµό, η έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα του 1821 συµπίπτει µε την εµφάνιση των πρώτων πολιτικών παρατάξεων. ηµιουργήθηκαν τρία µεγάλα κόµµατα: το ρωσικό, το αγγλικό και το γαλλικό. Το 1875 ενισχύεται το κοινοβουλευτικό σύστηµα και την περίοδο µετά το 1875 εισάγεται η αρχή της δεδηλωµένης από τον Χαρίλαο Τρικούπη ενώ η περίοδος χαρακτηρίζεται από το δικοµµατισµό των κοµµάτων του Χ. Τρικούπη και του ηλιγιάννη. Τοµή στα πολιτικά πράγµατα της Ελλάδα αποτέλεσε η είσοδος στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό του Ελ. Βενιζέλου και του κόµµατος των Φιλελευθέρων. Από το 1975, για πρώτη φορά κάποιο ελληνικό Σύνταγµα προβλέπει ρητά το θεσµό του πολιτικού κόµµατος. 5

6 Η έννοια των πολιτικών κοµµάτων Πολιτικά κόµµατα είναι διαρκείς, ελεύθερες, µη αυτοτελείς ενώσεις ενεργών πολιτών, µε πλήρη και δηµοκρατική οργάνωση, που επιδιώκουν µέσα στο συνταγµατικό πλαίσιο ως φορείς της λαϊκής θέλησης, συµµετοχή στη διακυβέρνηση του κράτους, µε σκοπό την εξυπηρέτηση γενικού συµφέροντος, όπως προσδιορίζεται από την πολιτική τους τοποθέτηση. Ο παραπάνω ορισµός αποδίδει τη νοµική έννοια των πολιτικών κοµµάτων, η οποία έχει τυπική (corpus) και ουσιαστική (animus) διάσταση 1. Στην τυπική διάσταση ανήκουν τρία βασικά χαρακτηριστικά: α) ένωση προσώπων, ελεύθερη και διαρκής β) µη αυτοτελής, γ) οργάνωση πλήρης και δηµοκρατική. Στην ουσιαστική διάσταση της νοµικής έννοιας των πολιτικών κοµµάτων (animus) ανήκουν επίσης τρία βασικά χαρακτηριστικά, ήτοι: α) πολιτική ιδεολογία και επιδίωξη του γενικού συµφέροντος, β) έκφραση λαϊκής θέλησης, γ) συµµετοχή στη διακυβέρνηση. Τα πολιτικά κόµµατα αποτελούν ενώσεις προσώπων, οι οποίες έχουν συγκεκριµένη δική τους θέληση, που καθορίζει τους ειδικότερους σκοπούς τους και τον γενικότερο κύκλο δραστηριότητάς τους, καθώς επίσης και την απαιτούµενη οργάνωση για την έκφραση της θέλησης τους. Τα πολιτικά κόµµατα αποτελούνται από φυσικά πρόσωπα. Μέλη των κοµµάτων µόνο φυσικά πρόσωπα µπορούν να είναι, καθόσον η λειτουργία τους µόνο µε µέλη- φυσικά πρόσωπα είναι δυνατή. Από τη φύση των κοµµάτων ως πολιτικών και της επιδίωξής τους να συµµετέχουν στη διοίκηση των κοινών, συνάγεται ότι µέλη τους πρέπει να είναι ενεργοί πολίτες. Όσον αφορά γενικά το εκλογικό δικαίωµα, δεν αρκεί µόνο η ύπαρξη αλλά απαιτείται και η δυνατότητα άσκησής του Τα πολιτικά κόµµατα είναι τµήµατα του Λαού. Το σύνολο των πολιτικών κοµµάτων, κατά δίκαιο, ταυτίζεται µε τον Λαό. Από την αρχή της ταυτότητας λαού-πολιτικών κοµµάτων προκύπτει ότι υπάρχουν τόσες λαϊκές θελήσεις όσες και τα πολιτικά κόµµατα. Στα πολιτικά κόµµατα, δε σχηµατίζονται οι κρατικές αποφάσεις αλλά οι κρατικές θελήσεις. Ο σχηµατισµός των κρατικών αποφάσεων πραγµατοποιείται στα κρατικά όργανα. 1 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., «Οργάνωση και Λειτουργία του κράτους»,εκδόσεις Σάκκουλα, 2009, Αθήνα- Θεσσαλονίκη, σελ

7 Α)Corpus: Μη αυτοτελής οργάνωση- ένωση φυσικών προσώπων 1) Ενώσεις φυσικών προσώπων Πρώτο θετικό στοιχείο της έννοιας των πολιτικών κοµµάτων είναι ότι αποτελούν ενώσεις προσώπων, οι οποίες έχουν συγκεκριµένη δική τους θέληση, που καθορίζει τους ειδικότερους σκοπούς τους και τον γενικότερο κύκλο δραστηριότητάς τους, καθώς επίσης και την απαιτούµενη οργάνωση για την έκφρασή της θέλησής τους. Τα κόµµατα αποτελούνται από φυσικά πρόσωπα καθόσον η λειτουργία τους µόνο µε µέλη- φυσικά πρόσωπα είναι δυνατή καθώς διαφορετικά θα αλλοιωνόταν η έννοια τους. Κατά την κρατούσα στη θεωρία άποψη, τα πολιτικά κόµµατα δεν αποτελούν ενώσεις προσώπων περιοδικού χαρακτήρα αλλά διαρκείς οργανώσεις 2. Το χαρακτηριστικό αυτό γνώρισµα της διάρκειας της κοµµατικής οργάνωσης προκύπτει αφενός µεν από τον διαρκή χαρακτήρα των γενικών σκοπών των κοµµάτων, καθώς από τον χαρακτήρα των λειτουργιών, που πρόκειται να ασκήσουν τα ιδρυόµενα κόµµατα. Ο διαρκής χαρακτήρας των κοµµατικών οργανώσεων, δεν σηµαίνει κατ ανάγκη και διάρκεια της πολιτικής ζωής των κοµµάτων 3. Κριτήριο για να χαρακτηριστεί ένα πολιτικό κόµµα ως διαρκές, είναι η ίδρυσή του για αόριστο χρονικό διάστηµα και χωρίς πρόθεση διάλυσης. Επιπλέον, ανεξάρτητα από τη χρονική διάρκεια της ζωής των πολιτικών κοµµάτων, ο χαρακτηρισµός τους ως διαρκών αναφέρεται και στη δραστηριοποίηση του κόµµατος. Η αναγνώριση των πολιτικών κοµµάτων ως φορέων της λαϊκής θέλησης συνεπάγεται την υποχρέωση δηµιουργίας σταθερών σχέσεων µεταξύ των κοµµάτων και του Λαού και όχι στην ευκαιριακή και κατά τις εκλογές µικρής διάρκειας επαφή, η οποία παίρνει τη µορφή της ψηφοθηρίας. Τα πολιτικά κόµµατα, στις σύγχρονες ηµοκρατίες, διέπονται από καθεστώς ελευθερίας, που είναι απαραίτητο για την προστασία τους από εξωτερικές επεµβάσεις. Καταρχήν, προστατεύεται η ελευθερία ίδρυσης, συµµετοχής και αποχώρησης των πολιτών από τα πολιτικά κόµµατα, καθώς και η λειτουργία τους γενικά. Η ίδρυση των πολιτικών κοµµάτων πρέπει να είναι ελεύθερη, ήτοι να πραγµατοποιείται µε την πρωτοβουλία 2 Βλ. Τσάτσο., «Συνταγµατικό ίκαιο», τόµος β, σελ Βλ. ηµητρόπουλο Α.., ό.π., σελ

8 των ατόµων, χωρίς την κρατική επέµβαση. Επίσης, απαγορεύεται ο περιορισµός του αριθµού των κοµµάτων µε νόµο. Με την ελεύθερη ίδρυση των πολιτικών κοµµάτων, καθιερώνεται ταυτόχρονα και το πολυκοµµατικό σύστηµα, το οποίο προϋποθέτει την ύπαρξη τουλάχιστον δύο κοµµάτων.για τα κόµµατα πρέπει να εφαρµόζεται ο κανόνας του απεριόριστου αριθµού των µελών καθώς αποτελούν ελεύθερες ενώσεις και δεν επιτρέπεται να περιορίζεται µε το καταστατικό τους, ο αριθµός των µελών τους. Ακόµη, η αποχώρηση µέλους κόµµατος πρέπει να είναι απόλυτα ελεύθερη σε κάθε χρόνο 4. Άλλο σκέλος της ελευθερίας των πολιτικών κοµµάτων αναφέρεται στη δράση και τη λειτουργία τους γενικά. Τόσο η προς τα έσω όσο και η προς τα έξω κοµµατική δραστηριότητα πρέπει να προστατεύεται συνταγµατικά, καθόσον ταυτόχρονα τίθεται η αρχή της απαγόρευσης της επέµβασης στη λειτουργία των πολιτικών κοµµάτων, η οποία και αποτελεί θεµελιώδη κανόνα για την οµαλή κίνηση του πολιτεύµατος. Τα πολιτικά κόµµατα ως νοµικά πρόσωπα, απολαµβάνουν επίσης, θεµελιώδη δικαιώµατα. Η ελευθερία των πολιτικών κοµµάτων είναι όµως ιδιαίτερα ελευθερία ανταγωνισµού και σηµαίνει την παροχή ίσων δυνατοτήτων στα κόµµατα κατά τη διεξαγωγή του πολιτικού αγώνα. Η εγγύηση της ελευθερίας των πολιτικών κοµµάτων αποτελεί εγγύηση του δηµοκρατικού πολιτεύµατος, σηµαίνει κατοχύρωση του ελεύθερου πολιτικού ανταγωνισµού και απαιτεί την παροχή ίσων δυνατοτήτων κατά τη διεξαγωγή του. 2) Μη αυτοτελείς ενώσεις προσώπων Η λέξη «κόµµα» παράγεται από το ρήµα «κόπτω». Από την ετυµολογική της προέλευση, η λέξη κόµµα έχει την έννοια του τµήµατος, ενός τµήµατος από τα περισσότερα, εκφράζει το µέρος του όλου. Κόµµα µε την έννοια του µέρους του Λαού, µπορεί να είναι οποιοδήποτε τµήµα του. Το δίκαιο αντιλαµβάνεται τα πολιτικά κόµµατα ως τµήµατα του Λαού, µε την αριθµητική έννοια και θα πρέπει να δηµιουργεί τις προϋποθέσεις και το νοµικό πλαίσιο για τη σύνθεσή τους από όλα τα κοινωνικά στρώµατα. Ως τµήµατα, τα κόµµατα έχουν ανάγκη συµπλήρωσης. Έτσι, χαρακτηριστικό γνώρισµα της νοµικής έννοιας των πολιτικών κοµµάτων 4 Βλ. ρόσο Ι., «Η νοµική θέση των πολιτικών κοµµάτων στην Ελλάδα», Εκδόσεις Σάκκουλα 1982, σελ.179 επ. 8

9 είναι ότι τα κόµµατα µόνον µε την ύπαρξη άλλων κοµµάτων είναι νοητά. Στη δηµοκρατική συνταγµατική τάξη έχει εφαρµογή το αξίωµα «ένα κόµµα ουδέν κόµµα». Εποµένως, το πολιτικό κόµµα δεν πρέπει να επιδιώκει την πλήρη εξαφάνιση των αντίπαλων πολιτικών παρατάξεων. Αντίθετα, πρέπει να έχει τη θέληση να παραδέχεται την ύπαρξη αντίπαλων πολιτικών κοµµάτων, τα οποία προσπαθεί, µε θεµιτά µέσα, να υπερνικήσει, όχι όµως και να καταστρέψει, να τα εξαφανίσει. 3) Η οργάνωση των πολιτικών κοµµάτων Από τους σκοπούς των πολιτικών κοµµάτων, γίνεται φανερή η επιτακτική ανάγκη, όχι απλώς οποιασδήποτε οργάνωσης, αλλά οργάνωσης που να µπορεί να παρέχει εγγύηση για την αντικειµενική δυνατότητα και τη σοβαρότητα της πρόθεσης για την πραγµατοποίηση αυτών των σκοπών. α) Οργάνωση πλήρης Από τον πολιτικό χαρακτήρα των κοµµάτων, συνάγεται ότι για την εκπλήρωση των σκοπών τους, απαιτείται ιδιαίτερη έκταση της κοµµατικής οργάνωσης, ήτοι πρέπει καταρχήν να επεκτείνεται σε όλη την επικράτεια, να εµφανίζει δηλαδή πληρότητα, που να ανταποκρίνεται στην αποστολή τους. Η πληρότητα της κοµµατικής οργάνωσης διακρίνει τα πολιτικά κόµµατα από τους άλλους πολιτικούς σχηµατισµούς µε περιορισµένη τοπική δράση. Το θέµα της πληρότητας της οργάνωσης εµφανίζει ιδιαίτερες δυσκολίες 5. Αφενός µεν υφίσταται, η ανάγκη για την επέκταση της οργάνωσης, αφετέρου δε αυτή η επέκταση δεν εξαρτάται πάντοτε από την αντίστοιχη θέληση του κόµµατος, αλλά και κυρίως από την απήχησή του στον Λαό, ήτοι από την πολιτική του δύναµη, η οποία δεν είναι η ίδια για όλα τα κόµµατα. Η οργάνωση πρέπει να θεωρείται από τον νόµο πλήρης, εφόσον τα ιδρυόµενα κόµµατα, σε εύλογο χρονικό διάστηµα, µπορούν να την αποκτήσουν. Τα κόµµατα που ήδη υπάρχουν και σε περίπτωση που έχασαν τη δύναµή τους, αναδιπλούµενα να µη θεωρείται ότι έχασαν και την πληρότητα της οργάνωσής τους. εν είναι δυνατό εποµένως να απαιτείται οργάνωση σε κάθε µικρή πόλη ή χωριό, αλλά αρκεί για παράδειγµα η ύπαρξη οργανώσεων του κόµµατος στις πρωτεύουσες των νοµών ή άλλων µεγαλύτερων διοικητικών διαιρέσεων του κράτους, καθόσον έτσι παρουσιάζει κάθε κόµµα δυνατότητα συµµετοχής του στη 5 Βλ. ηµητρόπουλο Α..,ό.π., σελ

10 διαµόρφωση της λαϊκής θέλησης και εγγύηση της ανάλογης µε την αποστολή του σοβαρότητας. β) Οργάνωση δηµοκρατική Το ελληνικό Σύνταγµα, στο άρθρο 29 παρ.1 αναφέρεται ρητά στον κανόνα ότι η οργάνωση των πολιτικών κοµµάτων πρέπει να διέπεται από δηµοκρατικές αρχές 6. Ο κανόνας αυτός αποτελεί ισχύον δίκαιο. Η υποχρέωση των πολιτικών κοµµάτων να έχουν δηµοκρατική οργάνωση, αποτελεί, στην κοµµατική ηµοκρατία, αναγκαία συνέπεια της συνταγµατικής τους αναγνώρισης ως φορέων της λαϊκής θέλησης. Η έκφραση της λαϊκής θέλησης προϋποθέτει δηµοκρατική εσωτερική τάξη των πολιτικών κοµµάτων. Οι δύο αυτοί συνταγµατικοί κανόνες αποτελούν αδιάσπαστη ενότητα και δηµιουργούν το αξίωµα «δηµοκρατικά κόµµατα σε δηµοκρατικό κράτος». Σύµφωνα µε τα παραπάνω, η εσωκοµµατική ηµοκρατία είναι θέµα συνταγµατικής τάξης και όχι «εσωτερική υπόθεση» των κοµµάτων. Με τον κανόνα της εσωκοµµατικής ηµοκρατίας επιτάσσεται καταρχήν η εφαρµογή, µέσα σε κάθε ένα πολιτικό κόµµα, των δηµοκρατικών αρχών που εφαρµόζονται στο κράτος. Αυτό έχει την έννοια του συντονισµού της οργάνωσης και λειτουργίας κάθε κόµµατος προς εκείνη του κράτους και της ευθυγράµµισης των κοµµατικών οργανώσεων µεταξύ τους. Ωστόσο, τα θεµελιώδη δικαιώµατα δεν εφαρµόζονται στα πολιτικά κόµµατα όπως στο κράτος. Η κατοχύρωση του µέλους µέσα στο κόµµα είναι γενικά διαφορετική από την κατοχύρωση του πολίτη µέσα στο κράτος. Από τα παραπάνω, συνάγεται ότι η εφαρµογή δηµοκρατικών αρχών δεν έχει την έννοια της εφαρµογής τους στα πολιτικά κόµµατα, όπως στο κράτος, αλλά σηµαίνει επιλογή από τις δηµοκρατικές αρχές που εφαρµόζονται στο κράτος και προσαρµογή τους προς τις ιδιάζουσες συνθήκες των κοµµάτων. Η αρχή της εσωκοµµατικής δηµοκρατίας έχει ως αναγκαία συνέπεια την ευθυγράµµιση των κοµµατικών οργανώσεων µεταξύ τους. Το Σύνταγµα και οι Νόµοι ορίζουν ένα minimum δηµοκρατικότητας, το οποίο υποχρεούνται τα πολιτικά κόµµατα να µην παραβιάζουν, µπορούν όµως να περιλαµβάνουν στα καταστατικά τους διατάξεις δηµοκρατικότερου περιεχοµένου. Β) Animus: Ο πολιτικός χαρακτήρας των κοµµάτων 6 Βλ. ΣτΕ 2145/79, ΣτΕ 4037/79 10

11 Τα πολιτικά κόµµατα ανήκουν στην κατηγορία των µη κερδοσκοπικών ενώσεων, και ειδικότερα στις πολιτικές ενώσεις. Έτσι, τα κόµµατα, δεν έχουν εµπορικό χαρακτήρα. Εν τούτοις, µπορούν να είναι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων, συναφών µε την πολιτική τους δραστηριότητα και βοηθητικών µε την εκπλήρωση των σκοπών τους. εν είναι δυνατόν όµως η απόκτηση κέρδους να αποτελεί βασικό σκοπό των πολιτικών κοµµάτων. Κατά το ουσιαστικό σύστηµα, η συµµετοχή κάποιου πολιτικού κόµµατος στις εκλογές είναι δυνατόν να ακολουθεί ή και να προηγείται της απόκτησης της ιδιότητας του κόµµατος. Κατά το µικτό σύστηµα, η συµµετοχή στις εκλογές ακολουθεί πάντοτε την απόκτηση της κοµµατικής ιδιότητας.τόσο κατά το ουσιαστικό, όσο και κατά το µικτό σύστηµα, τα πολιτικά κόµµατα υποχρεούνται να συµµετέχουν στις εκλογές. Περαιτέρω στα στοιχεία της νοµικής έννοιας των πολιτικών κοµµάτων, δεν ανήκει ιδιαίτερα η θέλησή τους να συµµετέχουν στις εκλογές, καθόσον ναι µεν τα κόµµατα εκδηλώνουν αυτή τη θέληση, αυτή όµως εµπεριέχεται ήδη στη θέληση έκφρασης της λαϊκής βούλησης και συµµετοχής στη διακυβέρνηση του κράτους 7. Εφόσον δεν απαιτείται η συµµετοχή στις εκλογές, για τον χαρακτηρισµό µιας πολιτικής ένωσης ως κόµµατος, κατά µείζονα λόγο δεν αποτελεί στοιχείο της νοµικής έννοιας η εκλογική επιτυχία. Εποµένως, αν κάποια πολιτική ένωση συµµετέχει διαρκώς στις εκλογές, χωρίς όµως επιτυχία, δεν αλλοιώνεται ο κοµµατικός της χαρακτήρας. 1) Η πολιτική τοποθέτηση( ιδεολογία) και η επιδίωξη προαγωγής του γενικού συµφέροντος α) Τα κόµµατα ως πολιτικές ενώσεις Ο όρος πολιτική σηµαίνει τον τρόπο, τη µέθοδο Ο όρος πολιτική προέρχεται από τη λέξη Πράγµα, πράγµα που δείχνει τη σχέση της έννοιας του πολιτικού µε συγκεκριµένη µορφή ανθρώπινης κοινότητας, τον προσανατολισµό, την κατεύθυνσή της προς ένα κοινωνικό σύνολο. Η έννοια του πολιτικού ταυτίστηκε µε την έννοια της πολιτικής ενέργειας. Πολιτική ενέργεια είναι η ενέργεια που ανάγεται στο σύνολο, σαφέστερα δε η ενέργεια που αναφέρεται στην κρατική απόφαση. Από άποψη συνταγµατικού δικαίου, η έννοια του πολιτικού συνδέεται οπωσδήποτε µε την κρατική εξουσία, εφόσον δε το πολίτευµα 7 Βλ. Ράικος, «Παραδόσεις Συνταγµατικού ικαίου»,β τόµος, σελ. 18 επ. 11

12 είναι δηµοκρατικό, συνάπτεται αναγκαία και προς την ελεύθερη δηµοκρατική συνταγµατική τάξη, προς τον ελεύθερο πολιτικό ανταγωνισµό, που αποσκοπεί στην εξεύρεση κοινής λύσης, κοινής απόφασης. Η έννοια του πολιτικού συνδέθηκε στενά µε την έννοια της δύναµης, της εξουσίας 8. Αυτός που ενεργεί πολιτικά ή έχει στα χέρια του την κρατική εξουσία ή κατέχει οποιανδήποτε «άλλη δύναµη» και προσπαθεί να επηρεάσει την κρατική εξουσία, τις κρατικές αποφάσεις. Το κόµµα νοείται ως η οργανωµένη οµάδα πολιτών που έχουν ως σκοπό την άσκηση ή τον συγκαθορισµό της πολιτικής εξουσίας και διαµορφώνεται παράλληλα µε την αυτονόµηση της κοινωνίας. 9 Υποκείµενο της πολιτικής ενέργειας δεν είναι µόνον το κράτος, τα κρατικά όργανα, αλλά και κάθε πολίτης ως homo politicus, καθώς και οι πολιτικές οµάδες. Στην τελευταία αυτή κατηγορία, υπάγονται τα πολιτικά κόµµατα, καθόσον προβαίνουν σε πολιτικές ενέργειες «ιδίω ονόµατι». Ο πολιτικός χαρακτήρας των κοµµάτων τα κατατάσσει στην κατηγορία των πολιτικών ενώσεων και ταυτόχρονα τα διακρίνει από τις άλλες ενώσεις τις µη πολιτικές. Ως πολιτικά κόµµατα, µόνο οι πολιτικές ενώσεις είναι νοητές. Οι πολιτικές οµάδες οργανώνονται σε σύνολο, εµφανίζουν ενότητα θέλησης. Οι πολιτικές ενώσεις, ως υποκείµενα πολιτικών ενεργειών ενεργούν πράξεις, που αναφέρονται στην κρατική εξουσία, την κρατική απόφαση. Συµµετέχουν στον «πολιτικό αγώνα», δηλαδή στη συνταγµατική εκείνη διαδικασία σχηµατισµού της κρατικής θέλησης 10 και απόφασης, η οποία βρίσκει τη νοµική-συνταγµατική της διατύπωση στην έκφραση: ελεύθερος πολιτικός ανταγωνισµός β) Πολιτική ιδεολογία Κάθε πολιτικό κόµµα έχει συγκεκριµένη πολιτική τοποθέτηση, ήτοι διάφορες πολιτικές αντιλήψεις και ιδέες για την αντιµετώπιση των γενικών και ειδικών προβληµάτων της χώρας. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι σήµερα τα κόµµατα δεν παρουσιάζουν τις παλιές ιδεολογικές τους διαφορές, η δε ακαµψία των δογµάτων υποχώρησε κατά πολύ. Από µερικούς αµφισβητείται κι αυτή η ύπαρξη της ιδεολογίας. Στα κόµµατα συνενώνονται άτοµα κοινών πολιτικών πεποιθήσεων. Αυτό δε σηµαίνει οπωσδήποτε, ότι µεταξύ των µελών υπάρχει ταυτότητα πολιτικών αντιλήψεων, αλλά ότι µεταξύ τους υπάρχουν κοινά σηµεία, 8 Βλ. ηµητρόπυλο Α.., ό.π., σελ Βλ. Τσάτσο. «Η ενδοκοµµατική αντιπολίτευση ως πρόβληµα του συνταγµατικού δικαίου», σελ Βλ. Τσάτσο, ό.π., σελ

13 ικανά να κινήσουν τα µέλη σε πολιτική δράση υπερ του κοµµατικού προγράµµατος. Μεταξύ των µελών κάθε κόµµατος αναπτύσσεται εσωτερικός σύνδεσµος, που έχει άµεση επίπτωση στην εσωτερική οργάνωσή τους. Στο σύνδεσµο που υπάρχει µεταξύ των µελών οφείλεται κυρίως η κοµµατική πειθαρχία. γ) Η επιδίωξη προαγωγής του γενικού συµφέροντος Το ενδιαφέρον των κοµµάτων για την κοινωνία εµφανίζεται γενικό και απεριόριστο. Η λύση των σπουδαιότερων πολιτικών ζητηµάτων συντελείται, κατά κανόνα, ανάλογα µε την πολιτική τους τοποθέτηση, πολλά δε από αυτά ανάγονται σε προγραµµατικές αρχές των κοµµάτων. Αυτή η συµπεριφορά βασίζεται στην επιδίωξη προαγωγής του γενικού συµφέροντος. Το πραγµατικό αυτό στοιχείο λαµβάνει στη σύγχρονη κοµµατική ηµοκρατία τη µορφή νοµικής υποχρέωσης. Η υποχρέωση αυτή διευκολύνεται από το ότι η σύνθεση των σύγχρονων κοµµάτων αποτελείται από τα µέλη όλων σχεδόν των κοινωνικών στρωµάτων. Έτσι, η εξυπηρέτηση του γενικού συµφέροντος από τα κόµµατα έχει την έννοια της ένταξης καθενός µερικότερου συµφέροντος µέσα στο γενικό πλαίσιο. Τα αποτελέσµατα αυτής της λειτουργίας εκφράζονται στα κοµµατικά προγράµµατα. 2) Η θέληση απόκτησης λαϊκού ερείσµατος και η έκφραση της λαϊκής θέλησης Τα πολιτικά κόµµατα έχουν τη θέληση να «καταλάβουν» και να ασκήσουν την εξουσία και επιδιώκουν προς τον σκοπό αυτό την απόκτηση λαϊκού ερείσµατος. Κατά τη δηµοκρατική αρχή, όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό και υπάρχουν υπέρ αυτού. Έτσι τα πολιτικά κόµµατα στρεφόµενα προς το Λαό, στρέφονται και προς την εξουσία, στρεφόµενα δε προς την εξουσία, στρέφονται και προς το Λαό. Με τη συµµετοχή τους στις εκλογές, τα πολιτικά κόµµατα δεν αποσκοπούν µόνο στην απόκτηση βουλευτικών εδρών και τον σχηµατισµό Κυβέρνησης, αλλά και στην απόκτηση ευρύτερης λαϊκής βάσης. Η αναζήτηση λαϊκής βάσης πραγµατοποιείται κυρίως µε τη σύµπραξη στη διαµόρφωση της πολιτικής λαϊκής θέλησης 11. Η διαµόρφώσή της αποτελεί για τα πολιτικά κόµµατα πρωταρχικό σκοπό και συνταγµατική τους υποχρέωση. Επιπλέον τα πολιτικά κόµµατα, δεν 11 Βλ. Αντωνίου Θ., «Στοιχεία άµεσης ηµοκρατίας στο αναθεωρηµένο Σύνταγµα του 1975», σελ. 32 επ., Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα- Κοµοτηνή,

14 περιορίζονται στη διαµόρφωση της λαϊκής θέλησης αλλά επιθυµούν και να την εκφράσουν. Τα κόµµατα εµφανίζονται ως φορείς της λαϊκής θέλησης. Το ότι τα πολιτικά κόµµατα είναι φορείς της λαϊκής θέλησης, σηµαίνει ότι η θέληση κάθε κόµµατος, είναι τµήµα της λαϊκής θέλησης ή µε άλλη διατύπωση η λαϊκή θέληση αποτελείται από το άθροισµα των κοµµατικών θελήσεων. Κάθε πολιτικό κόµµα εκφράζει ασφαλώς τη θέληση ενός µόνο τµήµατος του Λαού και δεν µπορεί να είναι φορέας της λαϊκής θέλησης ως συνόλου, ενώ αντίθετα, περισσότερα πολιτικά κόµµατα είναι ικανά γι αυτό. 3) Η θέληση συµµετοχής στη διακυβέρνηση του κράτους Τα πολιτικά κόµµατα έχουν τη θέληση να αναλάβουν τη διακυβέρνηση και ως εκ τούτου στρέφονται προς το Λαό, το Κοινοβούλιο και την Κυβέρνηση. Η θέληση των πολιτικών κοµµάτων να συµµετέχουν στη διακυβέρνηση του κράτους σηµαίνει την επιδίωξή τους να σχηµατίζουν και να εκφράζουν την κρατική θέληση, και κατά συνέπεια, να προσδιορίζουν την κρατική απόφαση. Ήτοι, τα πολιτικά κόµµατα, επιδιώκουν, µε πολιτικό αγώνα, την αναγωγή των προγραµµατικών τους σκοπών σε σκοπούς του κράτους, την αναγωγή της πολιτικής τους σε κρατική πολιτική. Το δικαίωµα συµµετοχής στη διακυβέρνηση του κράτους, αναφέρεται σε όλα τα πολιτικά κόµµατα, εντός ή εκτός της Βουλής, κυβερνητικά ή αντιπολιτευόµενα. ιακυβερνώ, σηµαίνει ως προς µεν την Κυβέρνηση, κυβερνώ µε αντιπολίτευση, ήτοι δέχοµαι την ύπαρξη, κριτική και τον έλεγχό της. Ως προς δε την αντιπολίτευση, σηµαίνει κυρίως έλεγχο και κριτική των πράξεων και της πολιτικής της Κυβέρνησης. Γ) Η νοµική φύση των πολιτικών κοµµάτων α) Τα πολιτικά κόµµατα ως κρατικά όργανα Πολύ νωρίς υποστηρίχθηκε η άποψη από τον Triepel ότι τα πολιτικά κόµµατα λόγω της σπουδαιότητάς τους αποτελούν όργανα του κράτους. O ίδιος θεωρεί τα πολιτικά κόµµατα ως «εξωσυνταγµατικά µορφώµατα, των οποίων οι αποφάσεις νοµικά είναι ακατανόητες εξωτερικεύσεις ενός κοινωνικού σώµατος, ξένου προς το κρατικό όργανο». Ο Radbruch, αποδεχόµενος τις ιδέες του Triepel για τον ρόλο των κοµµάτων και την κοµµατική ηµοκρατία, υποστήριξε ότι τα πολιτικά κόµµατα είναι όργανα του κράτους. Τα κόµµατα εµφανίζονται ως 14

15 απώτερα αναδεικνύοντα όργανα όλων των άλλων οργάνων του κοµµατικού κράτους. Μετά τον δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο και τη συνταγµατική αναγνώριση στη Γερµανία των πολιτικών κοµµάτων, ο Θεµελιώδης Νόµος αναγνώρισε τα πολιτικά κόµµατα στο άρθρο 21 ως απαραίτητα όργανα για τον σχηµατισµό της πολιτικής θέλησης του λαού. Έτσι, ενσωµατώνονται στο Σύνταγµα και γίνονται απαραίτητα τµήµατα της κατά τη συνταγµατική τάξη, πολιτικής ζωής. Το γερµανικό οµοσπονδιακό συνταγµατικό δικαστήριο συνάγει εξ αυτών οργανική ιδιότητα των κοµµάτων. Υπέρ της οργανικής θέσης των πολιτικών κοµµάτων εκφράστηκε ο G. Perticone. Αργότερα, ο G.D. Ferri υποστήριξε επίσης την άποψη ότι τα πολιτικά κόµµατα, λόγω της συνταγµατικής τους θέσης, της αναγκαιότητας της ύπαρξής τους και του απαραίτητου των λειτουργιών τους, είναι κρατικά όργανα. Η αντίληψη ότι τα πολιτικά κόµµατα είναι κρατικά όργανα, διευρύνθηκε στην Ιταλία και υποστηρίχθηκε και από άλλους συγγραφείς 12. β) Τα πολιτικά κόµµατα ως νοµικά πρόσωπα δηµοσίου δικαίου Η ιδέα της κατάταξης των πολιτικών κοµµάτων στην κατηγορία των νοµικών προσώπων δηµοσίου δικαίου δεν βρήκε ευρύτερη απήχηση. Υπέρ της θεωρίας αυτής, προβάλλονται πάντως τα εξής επιχειρήµατα. Με την αναγωγή των πολιτικών κοµµάτων σε νοµικά πρόσωπα δηµοσίου δικαίου, εξυψώνεται το κύρος τους, ενισχύεται η θέση τους και διευκολύνονται οι λειτουργίες τους. Με τον τρόπο αυτό, επιτυγχάνεται η σύνδεση των κοµµάτων, µε την κρατική οργάνωση. Με την αναγωγή όλων των πολιτικών κοµµάτων σε νοµικά πρόσωπα δηµοσίου δικαίου, θα µπορούσε να βρει νοµική δικαιολόγηση η έναντι του κράτους νοµική τους προσωπικότητα, ο υποχρεωτικός χαρακτήρας των λειτουργιών τους, η κρατική χρηµατοδότηση, καθώς και άλλα παρεχόµενα στα κόµµατα από το κράτος µέσα και επιβαλλόµενες δεσµεύσεις. γ) Τα πολιτικά κόµµατα ως κοινωνικοί οργανισµοί Οι περισσότεροι από τους συγγραφείς αρνούνται την υπαγωγή των κοµµάτων στην κρατική περιοχή και τα θεωρούν ως οργανώσεις κοινωνικού χαρακτήρα, οι οποίες ανήκουν στον ιδιωτικό χώρο. Η άποψη αυτή τονίζει ότι τα πολιτικά κόµµατα δεν είναι τµήµατα του κράτους, δεν 12 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., ό.π., σελ

16 βρίσκονται στο κράτος, αλλά έναντι του κράτους στην κοινωνική περιοχή 13. Συµπερασµατικά από τη θεωρία για τη φύση των πολιτικών κοµµάτων ως κοινωνικών οργανισµών, αναγνωρίζεται η ιδιαίτερη συνταγµατική τους θέση. Η θέση αυτή δύσκολα συµβιβάζεται µε τον ιδιωτικό χαρακτήρα των πολιτικών κοµµάτων. Ή αποφυγή των επί µέρους αντιφάσεων επιδιώκεται κυρίως στο πλαίσιο του περιορισµού των λειτουργιών των κοµµάτων. Τα κόµµατα διακρίνονται µεν από τις υπόλοιπες ενώσεις του ιδιωτικού δικαίου, αποτελούν όµως σύµφωνα µε τη νοµική τους φύση τέτοιες ενώσεις. δ) Τα πολιτικά κόµµατα ως ιδιωτικές ενώσεις που ασκούν κατ εξουσιοδότηση συνταγµατικές λειτουργίες Γίνεται προσπάθεια να εξηγήσουµε τη νοµική φύση των πολιτικών κοµµάτων, µε την ανάλογη εφαρµογή ενός θεσµού, της µε εξουσιοδότηση άσκησης, από φυσικά ή νοµικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, δηµόσιων λειτουργιών. Ο θεσµός αυτός συνίσταται στην ανάθεση µε κρατική πράξη, σε πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, ιδιαίτερων αρµοδιοτήτων δηµοσίου δικαίου, που ανήκουν σε κρατικά όργανα, τις οποίες ασκούν αυτά «ιδίω ονόµατι» και «ιδίω δικαιώµατι». Έτσι τα πολιτικά κόµµατα χαρακτηρίζονται, ως οργανισµοί ιδιωτικού δικαίου, που ασκούν µετά από εξουσιοδότηση συνταγµατικές αρµοδιότητες. ε) Τα πολιτικά κόµµατα στο δηµόσιο χώρο Τα τελευταία χρόνια, πολλοί συγγραφείς υποστήριξαν την άποψη ότι τα πολιτικά κόµµατα είναι ενώσεις, που ανήκουν στον δηµόσιο χώρο. Κατά τη θεωρία αυτή, τα πολιτικά κόµµατα ανήκουν στο δηµόσιο χώρο, κατέχουν µια δηµόσια θέση, η οποία εξ ολοκλήρου, είναι δηµοσίου δικαίου. Μέσα στον δηµόσιο χώρο, διαδραµατίζουν σπουδαιότατο ρόλο κατά τη διαδικασία του προσχηµατισµού της πολιτικής θέλησης. Τα πολιτικά κόµµατα, ως φορείς, εντός της δηµόσιας περιοχής, ενός ιδιαίτερου status διακρίνονται από τους άλλους παράγοντες, οι οποίοι παίρνουν µέρος στον προσχηµατισµό της κρατικής θέλησης. στ) Τα πολιτικά κόµµατα ως ενώσεις συνταγµατικού δικαίου Οι παραπάνω θεωρίες αδυνατούν να εξηγήσουν τη νοµική φύση των πολιτικών κοµµάτων. Τα πολιτικά κόµµατα ασκούν συνταγµατικές 13 Βλ. Κασιµάτη Γ., «Συνταγµατικό ίκαιο 2, Οι λειτουργίες του κράτους», τεύχος ά, Εκδόσεις Σάκκουλα 1980, σελ. 112 επ. 16

17 αρµοδιότητες, η υπόστασή τους ανάγεται στο συνταγµατικό δίκαιο, είναι ενώσεις συνταγµατικού δικαίου 14. Οι ενώσεις συνταγµατικού δικαίου διακρίνονται µε τα εξής γνωρίσµατα, που προκύπτουν από την ίδια τη φύση τους: α) Βρίσκονται στην περιοχή του σχηµατισµού της κρατικής θέλησης β) Έχουν πολιτικό χαρακτήρα γ) Ασκούν συνταγµατικές λειτουργίες δ) Η άσκηση συνταγµατικών λειτουργιών από αυτά είναι υποχρεωτική. Η θέλησή τους έχει πολιτικό περιεχόµενο και οι σκοποί τους πολιτικές κατευθύνσεις. Λόγω της λειτουργικής τους θέσης, οι ενώσεις συνταγµατικού δικαίου, έχουν ικανότητα δικαίου κατά το δηµόσιο δίκαιο, ανεξάρτητο της ικανότητας κατά το ιδιωτικό. Οι λειτουργίες που ασκούνται από αυτές, έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα κι ανάγονται στο σχηµατισµό της κρατικής θέλησης. Μεταξύ των ενώσεων συνταγµατικού δικαίου, ιδιαίτερη θέση κατέχουν τα πολιτικά κόµµατα, καθόσον όχι απλώς ανήκουν στην περιοχή της κρατικής θέλησης, αλλά ακόµη παραπέρα είναι φορείς της ) ιακρίσεις των πολιτικών κοµµάτων α) Ως προς την πολιτική δύναµη Ο ρόλος που διαδραµατίζεται από τα κόµµατα βαίνει παράλληλα προς τα µεγέθη των τµηµάτων του Λαού, τα οποία συγκαταλέγονται στα µέλη τους ή ψηφίζουν κατά τις εκλογές υπέρ τους και προς τις βουλευτικές έδρες που καταλαµβάνονται από τα κόµµατα κατά τις εκλογές. Όταν µεταβάλλεται η πολιτική δύναµη των κοµµάτων, µεταβάλλεται και η νοµική θέση τους. Βασικές διακρίσεις είναι σε κόµµατα εντός και εκτός της Βουλής, καθώς επίσης σε κυβερνητικά και αντιπολιτευόµενα. 1) Κόµµατα εντός και εκτός της Βουλής Κόµµατα εκτός της Βουλής είναι εκείνα, τα οποία δεν κατέχουν κοινοβουλευτική έδρα. Στην κατηγορία αυτή, ανήκουν τα κόµµατα που ιδρύθηκαν µετά τη διεξαγωγή των εκλογών, καθώς και εκείνα τα οποία είτε πήραν µέρος στις εκλογές, χωρίς όµως επιτυχία, είτε δεν µετείχαν σε αυτές. Στα κόµµατα εντός της Βουλής, συγκαταλέγονται, αφενός µεν τα κόµµατα που απέκτησαν κοινοβουλευτική οµάδα µε τη συγκέντρωση του τυχόν απαιτούµενου ποσοστού κατά τις εκλογές, αφετέρου δε τα 14 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., «Η συνταγµατική θέση των πολιτικών κοµµάτων στην Ελλάδα»,Εκδόσεις Σάκκουλα, 1974, σελ

18 κόµµατα που δεν έχουν κοινοβουλευτική οµάδα, αλλά µόνον κοινοβουλευτικά µέλη. 2) Κόµµατα κυβερνητικά και αντιπολιτευόµενα Η διάκριση αυτή αναφέρεται κυρίως στα εντός της Βουλής κόµµατα. Ως κυβερνητικά, µε τη στενή έννοια του όρου, µπορούν να χαρακτηριστούν τα κόµµατα από τους κόλπους των οποίων σχηµατίζεται η Κυβέρνηση. Κυβερνητικά κόµµατα, µε ευρεία έννοια, είναι τα παρέχοντα ψήφο εµπιστοσύνης προς την Κυβέρνηση και εφόσον εξακολουθούν να παρέχουν αυτή. Κόµµατα αντιπολιτευόµενα είναι αυτά που διαφωνούν γενικά ή µερικά µε την πολιτική της Κυβέρνησης, και ασκούν έλεγχο και κριτική σε αυτή. Τα παραπάνω κόµµατα, εάν ετίθετο θέµα εµπιστοσύνης ή δυσπιστίας της Βουλής προς την Κυβέρνηση, θα την καταψήφιζαν. Ιδιαίτερη θέση εξάλλου µεταξύ των κοµµάτων της αντιπολίτευσης κατέχει η καλούµενη «αξιωµατική αντιπολίτευση», ήτοι το κόµµα που διαθέτει τη µεγαλύτερη αριθµητικά κοινοβουλευτική οµάδα. β) Ως προς την οργανωτική µορφή 1) Άµεσα και έµµεσα Η διάκριση των πολιτικών κοµµάτων σε άµεσα και έµµεσα βασίζεται στο «είδος» της ιδιότητας του µέλους του κόµµατος. Η ιδιότητα αυτή είναι άµεση, εφόσον κάθε πολίτης µπορεί αυτοπρόσωπα να αποκτήσει την ιδιότητα µέλους κόµµατος και να αποφασίζει ελεύθερα για τη διατήρηση ή απώλειά της. Τα έµµεσα κόµµατα αντίθετα συντίθενται, όχι από την ατοµικότητα των µελών, αλλά από άλλες ενώσεις ή µικρές οµάδες ή στελέχη, αντιπροσώπους του κόµµατος. Ο πολίτης και οπαδός του κόµµατος είναι «µέλος» του, µέσω των ανωτέρων συνδέσµων. 2) Κόµµατα µελών και εκλογέων Κόµµατα εκλογέων είναι εκείνα, τα οποία επαφίενται για την εκλογική τους επιτυχία σε συγκέντρωση αριθµού οπαδών, αδιάφορα αν αυτοί είναι και µέλη του κόµµατος. Τα κόµµατα αυτά δεν καταβάλλουν προσπάθειες προς επέκταση της οργάνωσής τους, δραστηριοποιούνται δε µόνον κατά τις εκλογές. Αντίθετα, τα κόµµατα µελών υπολογίζουν για την εκλογική τους επιτυχία στην επέκταση της οργάνωσής τους και στην ατοµική και συλλογική κινητοποίηση των µελών τους, τα οποία δραστηριοποιούνται διαρκώς και όχι µόνο κατά τις εκλογές. Είναι δυνατόν απλώς να 18

19 καταβάλουν εισφορά και να ψηφίζουν στις εκλογές τους υποψηφίους του κόµµατος. 3) Κόµµατα µελών και πλαισίων Ως κόµµατα µελών χαρακτηρίζονται εκείνα τα οποία λειτουργούν, σύµφωνα µε την αρχή της εσωκοµµατικής ηµοκρατίας, ήτοι γενικά τα κόµµατα, στα οποία λειτουργούν συνελεύσεις µελών, η ψήφος των οποίων, σταδιακά εξελισσόµενη, µπορεί από το καταστατικό του κόµµατος, να ασκήσει επιρροή στη λήψη των κοµµατικών αποφάσεων. Ως κόµµατα πλαισίων µπορούν να χαρακτηριστούν τα κόµµατα εκείνα, στα οποία τα µέλη δεν µπορούν να ασκήσουν επιρροή στη λήψη των κοµµατικών αποφάσεων. Τα κόµµατα αυτά δεν αποβλέπουν στη συγκέντρωση ενός αριθµού µελών, όσο δυνατόν υψηλότερου και εξασφαλίζουν την εκλογική τους επιτυχία µε την επιστράτευση αξιόλογων προσωπικοτήτων. Χαρακτηρίζονται και ως κόµµατα στελεχών. 15 4) Κόµµατα µαζών και περιορισµένου αριθµού µελών Κατά κανόνα, τα κόµµατα µελών είναι κόµµατα µαζών. εν αποκλείεται όµως και τα κόµµατα πλαισίων να έχουν αξιόλογο αριθµό µελών. Από νοµική άποψη, τα πολιτικά κόµµατα δεν πρέπει να είναι περιορισµένου αριθµού µελών, µε την έννοια του αποκλεισµού κατηγοριών πολιτών 16, µε την αναγραφή στο καταστατικό γενικών ρητρών ή του περιορισµού του αριθµού των µελών τους γενικά. 5) Κόµµατα τοπικά και γενικής οργάνωσης Τοπικά, καλούνται τα κόµµατα, τα οποία παίρνουν µέρος στις βουλευτικές εκλογές σε µία ή σε λίγες εκλογικές περιφέρειες. Πρόκειται, κατά κανόνα, για προσωπικά κόµµατα. Τα τοπικά κόµµατα στερούνται του στοιχείου της οργανωτικής πληρότητας. Ως κόµµατα γενικής οργάνωσης, χαρακτηρίζονται εκείνα τα πολιτικά κόµµατα, των οποίων η οργάνωση επεκτείνεται σε όλη την επικράτεια και σε τοπικό επίπεδο. γ) Ως προς τους επιδιωκόµενους σκοπούς 1) Προσωπικά κόµµατα και κόµµατα αρχών Από την άποψη επιδίωξης ή µη οποιουδήποτε ειδικού πολιτικού σκοπού, τα πολιτικά κόµµατα διακρίνονται σε προσωπικά και κόµµατα αρχών. Χαρακτηριστικό γνώρισµα των προσωπικών κοµµάτων είναι η έλλειψη ιδεολογικής βάσης, προγραµµάτων κλπ, την οποία αντικαθιστά η 15 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., ό.π., σελ Βλ. ρόσο Ι., «Η νοµική θέση των πολιτικών κοµµάτων στην Ελλάδα», σελ. 168 επ. 19

20 πίστη στον αρχηγό, όχι ως µέσο προς εξυπηρέτηση άλλων σκοπών αλλά ως αυτοσκοπός. Πρόκειται για οµάδες προσώπων τα οποία συσπειρώνονται γύρω από ισχυρή πολιτική προσωπικότητα. Αντίθετα προς τα προσωπικά, χαρακτηριστικό γνώρισµα των κοµµάτων αρχών είναι η επιδίωξη ειδικών πολιτικών σκοπών, ανεξάρτητα από την ευρύτητά τους. 2) Κόµµατα περιορισµένου και γενικού ενδιαφέροντος Από την άποψη ευρύτητας των σκοπών που ακολουθούν, τα κόµµατα διακρίνονται σε κόµµατα περιορισµένου και γενικού ενδιαφέροντος. Κόµµατα περιορισµένου ενδιαφέροντος είναι εκείνα των οποίων ο κύριος σκοπός συνίσταται στην εξυπηρέτηση των συµφερόντων περιορισµένων οµάδων προσώπων. Ως κόµµατα γενικού ενδιαφέροντος, µπορούν να χαρακτηριστούν εκείνα που επιδιώκουν το γενικό συµφέρον. 17 Χαρακτηριστικό τους είναι ότι αντιλαµβάνονται την κοινωνία ως σύνολο και δεν θεωρούν µόνο ένα τµήµα αυτής. 3) Συντηρητικά, µεταρρυθµιστικά, ανατρεπτικά Ο όρος συντηρητικό κόµµα σηµαίνει γενικά την πολιτική παράταξη, η οποία θέτει ως σκοπό τη διατήρηση του υπάρχοντος νοµικού και κοινωνικοπολιτικού καθεστώτος. Τα µεταρρυθµιστικά κόµµατα αντίθετα περιλαµβάνουν στα πολιτικά τους προγράµµατα την πραγµατοποίηση διάφορων µεταρρυθµίσεων κοινωνικού, οικονοµικού κλπ περιεχοµένου. Τα ανατρεπτικά κόµµατα από την άλλη πλευρά, δεν επιδιώκουν τη µεταρρύθµιση, αλλά την ανατροπή, ήτοι την απότοµη και ολοκληρωτική αντικατάσταση του κοινωνικοπολιτικού καθεστώτος που υπάρχει, µε άλλο. 4) Κόµµατα προγραµµάτων. Τα «καθολικά» κόµµατα Η οργάνωση αυτών των κοµµάτων προγραµµάτων είναι ευρύτατη, στα µέλη τους δε συγκαταλέγονται πολίτες όλων των τάξεων. Τα καθολικά κόµµατα είναι κόµµατα γενικού ενδιαφέροντος, επιδιώκουν την εξίσωση των µερικότερων συµφερόντων και τον επιτυχή συντονισµό τους. Τα προγράµµατά τους στρέφονται προς τα ζωτικά προβλήµατα της χώρας και έχουν κυρίως πρακτική κατεύθυνση. 5) Κόµµατα συνταγµατικά και αντισυνταγµατικά Μια καθαρά νοµική διάκριση, από άποψη της θέσης τους εντός ή εκτός του συνταγµατικού πλαισίου κάθε χώρας, είναι σε συνταγµατικά 17 Βλ. ηµητρόπυλο Α.., ό.π., σελ.86 20

21 και αντισυνταγµατικά κόµµατα. Τα αντισυνταγµατικά κόµµατα, δεν είναι κόµµατα µε τη νοµική έννοια του όρου. Ε) Η νοµική µεταχείριση των πολιτικών κοµµάτων α) Η ελληνική νοµική ρύθµιση των πολιτικών κοµµάτων 1) Ίδρυση- ιάλυση Όσον αφορά την ίδρυση των κοµµάτων, απαιτείται η τήρηση ορισµένου τύπου. Το πολιτικό κόµµα πριν αναλάβει δραστηριότητα, καταθέτει ιδρυτική δήλωση στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Τη δήλωση καταθέτει ο Πρόεδρος ή η ιοικούσα Επιτροπή του και σε αυτή αναφέρεται ότι η οργάνωση και η δράση του εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Στη δήλωση, πρέπει να περιλαµβάνεται ότι οι αρχές του κόµµατος είναι αντίθετες προς κάθε ενέργεια που αποσκοπεί στην κατάληψη της εξουσίας µε τη βία ή στην ανατροπή του ελεύθερου δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Στην κοινή νοµοθεσία, δεν ορίζεται κάτι σχετικό µε την απώλεια της κοµµατικής ιδιότητας ή τη διάλυση. Ο συντακτικός νοµοθέτης δεν προβλέπει διαδικασία αναγκαστικής διάλυσης των πολιτικών κοµµάτων, η οποία, κατά συνέπεια δεν επιτρέπεται. Κατά την κοινή νοµοθεσία, είναι δυνατή µόνο η εκούσια διάλυση 18 ( αυτοδιάλυση) των κοµµάτων. Σύµφωνα µε το ουσιαστικό σύστηµα, το δικαστήριο θα κληθεί να κρίνει στη συγκεκριµένη περίπτωση, αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις, ώστε η συγκεκριµένη πολιτική ένωση να έχει και να διατηρεί την ιδιότητα του πολιτικού κόµµατος. Όµως, η άρνηση της κοµµατικής ιδιότητας δε σηµαίνει διάλυση της πολιτικής ένωσης και το τέλος του κόµµατος δεν είναι αναγκαία και τέλος της ένωσης. 2) Νοµική µορφή-προσωπικότητα. Καταστατικό, προγράµµατα, τίτλος, έµβληµα Κατά το ουσιαστικό σύστηµα, η νοµική µορφή για τα πολιτικά κόµµατα είναι χωρίς σηµασία. Αντίθετα κατά το τυπικό και το µικτό σύστηµα, τα πολιτικά κόµµατα αποκτούν αναγκαστικά νοµική προσωπικότητα. Όπως προκύπτει από τους σκοπούς που επιδιώκουν, τα πολιτικά κόµµατα γίνεται σαφές ότι ενεργούν πράξεις δηµοσίου δικαίου, η δε ενέργεια πράξεων ιδιωτικού δικαίου έχει καθαρά επιβοηθητικό χαρακτήρα. Σηµασία κυρίως έχει η κτήση νοµικής προσωπικότητας από την άποψη της ικανότητας δηµοσίου δικαίου, η δε ενέργεια πράξεων ιδιωτικού δικαίου έχει καθαρά επιβοηθητικό χαρακτήρα. Ιδιαίτερα πρέπει 18 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., σελ

22 να τονιστεί ότι όσον αφορά τα πολιτικά κόµµατα δε νοείται η σωµατειακή νοµική προσωπικότητα. Τέλος, τα πολιτικά κόµµατα έχουν την ικανότητα να παρίστανται στα δικαστήρια 19. Τα κοµµατικά καταστατικά έχουν δηµόσιο χαρακτήρα. Πρέπει να είναι γραπτά και πλήρη, µε την έννοια ότι καλύπτουν ένα minimum περιεχοµένου, που περιλαµβάνει τα ουσιώδη θέµατα, που αναφέρονται στην κοµµατική οργάνωση γενικά. Στη συνέχεια, στα πολιτικά προγράµµατα των κοµµάτων, παίρνουν συγκεκριµένη µορφή οι γενικές πολιτικές αρχές και κατευθύνσεις των κοµµάτων. Έτσι, οι εκλογές έλαβαν δηµοψηφισµατικό χαρακτήρα καθώς οι πολίτες δεν καλούνται στις κάλπες για να εκλέξουν µόνο πρόσωπα αλλά και να εκφέρουν τη γνώµη τους σε συγκεκριµένο θέµα 20. Τα πολιτικά κόµµατα πρέπει οπωσδήποτε να έχουν τίτλο, έµβληµα και έδρα. Ο τίτλος πρέπει να είναι αληθής, µε την έννοια ότι πρέπει να αντιστοιχεί στις γενικές πολιτικές αρχές και κατευθύνσεις των κοµµάτων, που αναγράφονται στο καταστατικό τους. Στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου γνωστοποιούνται επίσης το όνοµα, το έµβληµα και η έδρα του πολιτικού κόµµατος και υποβάλλονται το καταστατικό ή ιδρυτική του διακήρυξη. Το πολιτικό κόµµα µε τη γνωστοποίηση του ονόµατος και τοθ εµβλήµατος έχει το αποκλειστικό δικαίωµα της χρήσης τους. 3) Η χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων Η κρατική χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων, δεν αποτελεί συνταγµατική επιταγή, καθόσον προβλέπεται δυνητικά, θεωρείται πάντως ότι αποτελεί συνταγµατική αναγκαιότητα που εξασφαλίζει την ελευθερία δράσης τους, απαραίτητη για την οµαλή λειτουργία του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Ήδη, το κράτος ενισχύει οικονοµικά τα πολιτικά κόµµατα που συµµετέχουν στην ανάδειξη των µελών του εθνικού Κοινοβουλίου για να αντιµετωπίσουν τις λειτουργικές και εκλογικές τους δαπάνες. 4) Η εσωκοµµατική ηµοκρατία Κατά το άρθρο 29 παρ.1 του Συντάγµατος, η οργάνωση και η δράση των πολιτικών κοµµάτων οφείλει να υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Η διάταξη αναφέρεται και στην εξωτερική αλλά και στην εσωτερική λειτουργία των πολιτικών κοµµάτων. Θεσπίζεται έτσι το αξίωµα «δηµοκρατικά κόµµατα σε 19 Βλ. Μητσόπουλος Γ., «Η ικανότητα ως διαδίκων των ενώσεων προσώπων των µη κεκτηµένων νοµική προσωπικότητα», Εκδόσεις Σάκκουλα, σελ.4333 επ. 20 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., «Γενική Συνταγµατική Θεωρία»,Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα,

23 δηµοκρατικό κράτος» και κατοχυρώνεται συνταγµατικά η αρχή της εσωκοµµατικής δηµοκρατίας 21. Με την αρχή αυτή καθιερώνεται συγκεκριµένος τύπος κοµµάτων όπου ο σχηµατισµός της πολιτικής θέλησης πραγµατοποιείται από τα κάτω προς τα πάνω. 21 Βλ. ηµητρόπουλο Α.., σελ

24 Επίλογος Συµπερασµατικά, θα πρέπει να τονίσουµε πως τα πολιτικά κόµµατα αποτελούν το βασικό θεσµό της σύγχρονης ηµοκρατίας, καθώς η ανάπτυξη και εξέλιξή τους, µετέβαλε τη µορφή της δηµοκρατίας από αντιπροσωπευτική σε κοµµατική. Τα πολιτικά κόµµατα διασφαλίζουν την ουσιαστική λειτουργία του δηµοκρατικού πολιτεύµατος, εξασφαλίζοντας τις προϋποθέσεις για την ενεργό πρόσβαση του λαού στη διακυβέρνηση της χώρας και τη διαµόρφωση της λαϊκής θέλησης και της κρατικής βούλησης. Κινούνται τόσο στον κοινωνικό χώρο όσο και στο επίπεδο της κρατικής εξουσίας. Αποτελούν την πολιτειακή διάσταση υπέρβασης της διάστασης κράτους- κοινωνίας κι έτσι παρατηρείται το φαινόµενο της κρατικοποίησης της κοινωνίας και κοινωνικοποίησης του κράτους. Η βασική αρχή του δηµοκρατικού πολιτεύµατος, η λαϊκή κυριαρχία βρίσκει πλέον την πραγµατική της έκφραση στο θεσµό των πολιτικών κοµµάτων. Από την αρχή αυτή, προκύπτει και η ανάγκη για ενδοκοµµατική δηµοκρατία. Εποµένως, η έκφραση των θεµελιωδών δικαιωµάτων της ελευθερίας και της ισότητας στο θεσµό του πολιτικού κόµµατος, ενισχύει, παγιώνει και εξασφαλίζει τα εχέγγυα για τη διατήρηση της άµεσης ηµοκρατίας σε πολλά επίπεδα, µε πρωταρχικό εκείνο της κοινωνίας. Περίληψη Το πολιτικό κόµµα βρίσκεται πλέον στο στάδιο της συνταγµατικής νοµιµοποίησης συντελώντας στην εµφάνιση της κοµµατικής δηµοκρατίας. Η νοµική του έννοια προκύπτει εµµέσως από το άρθρο 29, παρ. 1 του Συντάγµατος, σύµφωνα µε το οποίο, κόµµα είναι ένωση πολιτών που έχουν το δικαίωµα του εκλέγειν και η οργάνωση και η δράση της αποσκοπεί στην άµεσα άσκηση κρατικής εξουσίας. Τα πολιτικά κόµµατα, δεν έχουν νοµική προσωπικότητα, αλλά µπορούν να είναι υποκείµενα δικαιωµάτων και υποχρεώσεων για την εκπλήρωση της συνταγµατικής τους αποστολής. Ως υπηρετούντα την έννοια της λαϊκής κυριαρχίας και ως εν δυνάµει κόµµατα εξουσίας, οφείλουν να διέπονται από δηµοκρατικές δοµές για την ενότητα και αποτελεσµατικότητα του κόµµατος. 24

25 ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ o 4/1936 ΠρΘες :αγωγή εξισώσεως κατά του Εθνικού Λαïκού Κόµµατος, που είχε υποµισθώσει ακίνητο o 36/1969 ΑΠ: Απαγόρευση ανασύστασης Κ.Κ.Ε. o 531/1980 ΑΠ: Παράσταση Κ.Κ.Ε. ως πολιτικού ενάγοντος για χρηµατική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, εξαιτίας εκρήξεως βόµβας στα γραφεία του o 3423/1984 ΣτΕ: παροχή ραδιοτηλεοπτικού χρόνου στην Ένωση ηµοκρατικού Κέντρου o 131/1988 Πρλαρ: Ικανότητα Κ.Κ.Ε. να κληρονοµεί εκ διαθήκης o 240/1990 ΠρΑθ: Αγωγή αποζηµίωσης για αθέτηση προγραµµατικών διακηρύξεων o 2285/1994 ΣτΕ: Η πολιτική Άνοιξη ζητεί την ακύρωση της διοικητικής πράξης µε την οποία παραχωρείται επιπλέον οικονοµική ενίσχυση στα κόµµατα προς κάλυψη επιπλέον εκλογικών δαπανών o 34/1999 ΑΕ : Ευρωεκλογές Λευκά και άκυρα ψηφοδέλτια- Χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων o 35/1999 ΑΕ : Ευρωεκλογές ίση µεταχείριση πολιτικών κοµµάτων o 656/2000 ΣτΕ: Αποκλεισµός ΗΚΚΙ από την πρόταση µελών του ΕΣΡ o 3077/2002 ΣτΕ: Απόφαση επιτροπής που αποφαίνεται επί της διαφωνίας ως προς τη χρήση εµβλήµατος κόµµατος µπορεί να ακυρωθεί ενώπιον του ΣτΕ 25

26 Βιβλιογραφία o Αντωνίου Θεοδώρα., Στοιχεία άµεσης δηµοκρατίας στο αναθεωρηµένο Σύνταγµα του 1975, Από την αντιπροσώπευση στην ταυτότητα, Σάκκουλας, Αθήνα- Κοµοτηνή, 1988 o ηµητρόπουλος Ανδρέας, Η δοµή και η λειτουργία της σύγχρονης δηµοκρατίας, Σάκκουλας Αθήνα, 1977 o ηµητρόπουλος Ανδρέας, Η συνταγµατική θέση των πολιτικών κοµµάτων, διδακτορική διατριβή, Αθήνα 1974 o ηµητρόπυλος Ανδρέας, Γενική Συνταγµατική Θεωρία, Εκδόσεις Σάκκουλα o ηµητρόπουλος Ανδρέας, Οργάνωση και Λειτουργία του κράτους, Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα- Θεσσαλονίκη, 2009 o ρόσος Γιάννης, Η νοµική θέση των πολιτικών κοµµάτων στην Ελλάδα, Α. Σάκκουλας, Αθήνα, 1982 o Κασιµάτης Γ., Συνταγµατικό ίκαιο 2, Οι λειτουργίες του κράτους, τεύχος α, Σάκκουλας, Αθήνα- Κοµοτηνή, 1980 o Μητσόπουλος Γ., Η ικανότητα ως διαδίκων των ενώσεων προσώπων των µη κεκτηµένων νοµική προσωπικότητα, Εκδόσεις Σάκκουλα o Τσάτσος ηµήτρης, Συνταγµατικό δίκαιο, τόµος β, Σάκκουλας 1993 o Tsatsos Dimitris- Morlok Martin, Parteienrecht, C.F. Muller, Heidelberg,

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1 Περιεχόμενα Τεκμήριο νομιμότητας... 2 Διοικητικός καταναγκασμός... 2 Παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας... 2 Σύνθετη διοικητική ενέργεια:... 3 Αρχή της νομιμότητας της διοίκησης.... 3 Αρχή της υπεροχής

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος.

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος. Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέα ηµοσίου ικαίου 2003 2004 Συνταγµατικό ίκαιο Επιβλέπων Καθηγητής: Κος Ανδρέας ηµητρόπουλος Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

«Μια Απόπειρα προσέγγισης του δικαιώματος ίδρυσης. και συμμετοχής σε πολιτικά κόμματα (άρθρο 29 παρ. 1,

«Μια Απόπειρα προσέγγισης του δικαιώματος ίδρυσης. και συμμετοχής σε πολιτικά κόμματα (άρθρο 29 παρ. 1, «Μια Απόπειρα προσέγγισης του δικαιώματος ίδρυσης και συμμετοχής σε πολιτικά κόμματα (άρθρο 29 παρ. 1, εδ. α του Συντάγματος)» Κριτσίκης Αλέξανδρος Δικηγόρος, Υπ. ΔΝ -----------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ. Θεµελιώδεις αρχές ή οργανωτικές βάσεις του πολιτεύµατος ονοµάζουµε τα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ. Θεµελιώδεις αρχές ή οργανωτικές βάσεις του πολιτεύµατος ονοµάζουµε τα ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ Θεµελιώδεις αρχές ή οργανωτικές βάσεις του πολιτεύµατος ονοµάζουµε τα βασικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν την φυσιογνωµία του πολιτεύµατος και

Διαβάστε περισσότερα

7η ιδακτική Ενότητα ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

7η ιδακτική Ενότητα ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 7η ιδακτική Ενότητα ΕΚΟΓΙΚΑ ΥΤΗΜΑΤΑ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις Παραθέτουµε απόσπασµα από το υνταγµατικό ίκαιο του Αθανασίου Γ. Ράικου, τόµος Α, εισαγωγή - οργανωτικό µέρος, τεύχος Α, καθώς και αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Η νοµική προσωπικότητα των κοµµάτων

Η νοµική προσωπικότητα των κοµµάτων I. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Η νοµική προσωπικότητα των κοµµάτων Εργασία στις Εφαρµογές ηµοσίου ικαίου Υπεύθυνος καθηγητής : κ. ηµητρόπουλος Ανδρέας Γεωργιτσοπούλου Μαρία (1340199900107)

Διαβάστε περισσότερα

17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ

17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ 17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗ ΙΑΚΡΙΗ ΤΩΝ ΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ Απόσπασµα από το ύνταγµα που ψήφισε η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το Μαΐο του 1827 το αρ. 5 Η κυριαρχία ενυπάρχει στο Έθνος

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

9ο Κεφάλαιο (σελ. 76-86)

9ο Κεφάλαιο (σελ. 76-86) 9ο Κεφάλαιο (σελ. 76-86) 9.1 Εκλογικό σώμα (σελ. 77) Εκλογικό σώμα: οι πολίτες που έχουν το δικαίωμα να ψηφίζουν. Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, ο λαός που έχει την εξουσία ταυτίζεται με το εκλογικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Η Εκτελεστική Εξουσία Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Εκτελεστική εξουσία -Πρόκειται για την πιο απαραίτητη συνιστώσα της διακυβέρνησης. -Η εκτελεστική εξουσία διαχωρίζεται ανάμεσα στο πολιτικό σκέλος, που χαράσσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4271, 25/2/2011 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ, ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4271, 25/2/2011 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ, ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ, ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ -------------------------------- Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. 1. Ο

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΤΗΡΗΣΗΣ» ΑΡΘΡΟ 84 ΤΟΥ ΣΥΝΑΓΜΑΤΟΣ

«Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΤΗΡΗΣΗΣ» ΑΡΘΡΟ 84 ΤΟΥ ΣΥΝΑΓΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ: ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ «Η ΑΡΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Ορισμός εμπορικής πράξης (σελ.77) 2. Αντικειμενικό, υποκειμενικό, μικτό και σύστημα οργανωμένης επιχείρησης.(σελ.77-79) 3. Πρωτότυπα(φύσει) εμπορικές πράξεις του χερσαίου

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος Πρόλογος Η κατοχύρωση και η προστασία του δικαιώµατος της συνένωσης ή του συνεταιρίζεσθαι στο άρθρο 12 του ελληνικού Συντάγµατος δίνει σάρκα και οστά στο εύστοχο αρχαίο απόφθεγµα «η ισχύς εν τη ενώσει».

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή

Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

2. Η Νέα ΜΕΡΑ εκπροσωπείται έκτοτε στη Βουλή από τα μέλη της Βουλευτές Ιωάννη Κουράκο (Β Πειραιώς) και Νικόλαο Σταυρογιάννη (Φθιώτιδας).

2. Η Νέα ΜΕΡΑ εκπροσωπείται έκτοτε στη Βουλή από τα μέλη της Βουλευτές Ιωάννη Κουράκο (Β Πειραιώς) και Νικόλαο Σταυρογιάννη (Φθιώτιδας). ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΑΙΤΗΣΗ Του πολιτικού κόμματος με την επωνυμία «Νέα Μεταρρυθμιστική Ριζοσπαστική Ανασυγκρότηση (Νέα ΜΕΡΑ)», που εδρεύει στην Αθήνα (Λέκκα 3-5) και εκπροσωπείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ Στην Ειδική Επιτροπή για την επεξεργασία και εξέταση του Σχεδίου Νόµου "Κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας που τροποποιεί τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακή Εργασία «Η Ανάδειξη της Κυβέρνησης» Μιχαήλ Νεραντζάκης

Προπτυχιακή Εργασία «Η Ανάδειξη της Κυβέρνησης» Μιχαήλ Νεραντζάκης Προπτυχιακή Εργασία «Η Ανάδειξη της Κυβέρνησης» Μιχαήλ Νεραντζάκης Εργασία στο Συνταγματικό Δίκαιο Επιμέλεια: Μιχαήλ Νεραντζάκης Αριθμός Μητρώου: 1340201200301 Έτος συγγραφής: 2012-2013 Διδάσκων Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

16η ιδακτική Ενότητα Η ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

16η ιδακτική Ενότητα Η ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΡΧΗ 16η ιδακτική Ενότητα Η ΚΟΙΝΟΒΟΥΕΥΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Άρθρο 51, 3 του υντάγµατος: Οι βουλευτές εκλέγονται µε άµεση, καθολική και µυστική ψηφοφορία από τους πολίτες που έχουν εκλογικό δικαίωµα, όπως ο νόµος ορίζει.

Διαβάστε περισσότερα

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο Η συνταγματική υποχρέωση λειτουργίας δημοσίων φορέων κοινωνικής ασφάλισης και η πιθανή εξωτερίκευση δραστηριοτήτων και συνεργασιών με επαγγελματικούς και ιδιωτικούς φορείς Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη

Διαβάστε περισσότερα

1η - 2η ιδακτική Ενότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις

1η - 2η ιδακτική Ενότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις Ε Ι Α Γ Ω Γ Η 16 1η - 2η ιδακτική Ενότητα ΕΙΑΓΩΓΗ Παρατηρήσεις - χόλια - Επεξηγήσεις 1. «τις µέρες µας όλο και πιο σηµαντικό τµήµα των κανόνων δικαίου βρίσκεται έξω από το Κράτος, όπως π.χ. τα όργανα της

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΥΤΕΡΑ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Α ΟΜΑ Α Στην Ερώτηση Α.1., να χαρακτηρίσετε στο τετράδιό σας τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη "Σωστό"

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΣΤΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ

ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΣΤΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΟΜΑΔΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΤΩΡΑ! ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ ΣΤΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ Λευκωσία, 25 Μαρτίου 2015. Ομάδα Εργασίας για την Οριζόντια Ψηφοφορία αποτελούμενη από εκπρόσωπους τριών κομμάτων (ΔΗΣΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Είδος Επιχειρήσεων & Νοµικά Ζητήµατα

Είδος Επιχειρήσεων & Νοµικά Ζητήµατα Είδος Επιχειρήσεων & Νοµικά Ζητήµατα Το υφιστάµενο νοµικό καθεστώς προδιαγράφει σε σηµαντικό Βαθµό αρκετούς περιορισµούς ενός επιχειρηµατικού σχεδίου Βασικά Θέµατα Νοµικό Πλαίσιο Επιχειρήσεων Επιλογή Νοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Νομικής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 10.4 Κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων 10.4 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1/15 Κοινωνία Επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Η Ιταλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Β. Συνταγµατική θεµελίωση της Ιταλίας και της Ελλάδας στην Ε.Ε. Γ. Ο εκδηµοκρατισµός της Ένωσης και η θέση του πολίτη

Α. Η Ιταλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Β. Συνταγµατική θεµελίωση της Ιταλίας και της Ελλάδας στην Ε.Ε. Γ. Ο εκδηµοκρατισµός της Ένωσης και η θέση του πολίτη 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Μεταπτυχιακά ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο» Α) Συνταγµατική Θεµελίωση Ιταλίας και Ελλάδας στην Ε.Ε. Β) Η Θέση του Πολίτη στην Ε.Ε. σύµφωνα µε το Ευρωπαϊκό Σύνταγµα Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ-ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ Ι. Γένεση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7 η : Αρχές της ψήφου και της ψηφοφορίας Το εκλογικό σύστημα Η αρχή του πολυκομματισμού

Ενότητα 7 η : Αρχές της ψήφου και της ψηφοφορίας Το εκλογικό σύστημα Η αρχή του πολυκομματισμού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Αρχές της ψήφου και της ψηφοφορίας Το εκλογικό σύστημα Η αρχή του πολυκομματισμού Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθ. Συνταγματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ  ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου 2014 Περιεχόμενα: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο πρώτο: 1.1. Η αντιπροσώπευση των φύλων στην πολιτική ζωή της Κύπρου 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΤΕΕ Απόφαση της Αντιπροσωπείας

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΤΕΕ Απόφαση της Αντιπροσωπείας ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΤΕΕ Απόφαση της Αντιπροσωπείας Σύµφωνα µε τις κατευθύνσεις και τις σχετικές αποφάσεις της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ η Αντιπροσωπεία του ΤΕΕ/ΤΚΜ προχώρησε στη σύσταση διαπαραταξιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Κουτεντάκης Φραγκίσκος - Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ. Άρθρο 78 Σωµατείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ. Άρθρο 78 Σωµατείο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ [ ] Άρθρο 78 Σωµατείο Ένωση προσώπων που επιδιώκει σκοπό µη κερδοσκοπικό αποκτά προσωπικότητα όταν εγγραφεί σε ειδικό δηµόσιο βιβλίο (σωµατείο) που τηρείται στο πρωτοδικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 24-12-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/24-12-2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο.

ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο. ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας 1. Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ & Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ & Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ & Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α. Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ 1. Η αρχή της δεδηλωμένης - Ο σχηματισμός της Κυβέρνησης Ο θεσμός της εμπιστοσύνης της Βουλής στην Κυβέρνηση έχει την καταγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 27-02-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/27-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος, στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα