H ΦΩΤΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "H ΦΩΤΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ"

Transcript

1 Περιβάλλον και Πολιτισμός 2012 παντέχνου πύρος σέλας - Λαμπερές Ιστορίες Φωτιάς H ΦΩΤΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Δωρίνα Μουλλού Δρ. Αρχαιολογίας

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φωτιά ήταν η μοναδική πηγή τεχνητού φωτισμού που χρησιμοποιήθηκε στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και στην υπόλοιπη υφήλιο μέχρι τουλάχιστον το 19ο αιώνα (ανακάλυψη του ηλεκτρισμού). Με αυτή της την ιδιότητα θα μας απασχολήσει στη συνέχεια

3 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ποιά ήταν τα μέσα τεχνητού φωτισμού που χρησιμοποιούνταν στην Αρχαία Ελλάδα; Πώς ξεκίνησαν; Πώς εξελίχθηκαν; Ποιά ήταν η εργονομική σχεδίασή τους; Πόσο κόστιζαν; Πού και πώς χρησιμοποιούνταν για φωτισμό (ανεξάρτητα από τις άλλες χρήσεις τους); Σημειώσεις: 1. Το μέγιστο βάρος θα δοθεί στον ελλαδικό χώρο των ιστορικών χρόνων. 2. Δεν θα εξεταστούν: Ο τεχνητός φωτισμός στις λατρευτικές πρακτικές Το τεχνητό φως που χρησιμοποιείται ως σήμα (π.χ. τηλεπικοινωνίες, ναυσιπλοΐα)

4 ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ πριν την ανακάλυψη του ηλεκτρισμού Τα μέσα τεχνητού φωτισμού που χρησιμοποιήθηκαν μέχρι την ανακάλυψη του ηλεκτρισμού, ήταν, ουσιαστικά, μέσα διατήρησης της φωτιάς: Εστίες (Σταθερές-Φορητές) Πρόκειται για χώρο πυράς (στο φυσικό έδαφος ή σε τεχνητή κατασκευή) μέσα στον οποίο τοποθετείται καύσιμο υλικό (ξύλο ή κάρβουνο). Στις φορητές εστίες χρησιμοποιείται δοχείο, μέσα στο οποίο τοποθετείται το καύσιμο υλικό. Πυρσοί (Δάδες) Λύχνοι Κεριά Τεμάχιο ξύλου (ή πολλά τεμάχια δεμένα μεταξύ τους), που ανάβει στη μια του άκρη (με ή χωρίς τη βοήθεια εύφλεκτου υλικού). Δοχείο με καύσιμο υλικό σε υγρή ή υγροποιούμενη κατά την καύση μορφή και φιτίλι. Μόλις στα τέλη του 18 ου αιώνα χρησιμοποιήθηκε αέριο (γκάζι) ως καύσιμο. Υγροποιούμενο κατά την καύση υλικό, το οποίο περιβάλλει φιτίλι.

5 ΤΑ ΜΕΣΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ Τα μέσα αυτά δεν χρησιμοποιήθηκαν μόνο σε μια περιοχή, ούτε σε συγκεκριμένη μόνο χρονική περίοδο. Αυτό που διαφέρει από περιοχή σε περιοχή είναι η καύσιμη ύλη και το δοχείο, εάν και όταν χρησιμοποιείται τέτοιο, στο οποίο διατηρείται η φωτιά. Φυσικά, στην επιλογή του μέσου υπεισέρχονται παράγοντες, όπως το κλίμα, κυρίως η χλωρίδα και η πανίδα, ο περιβάλλον χώρος, εάν δηλαδή υπάρχει αφθονία υλικών (ξύλο, πέτρα, πηλός, μέταλλα για την κατασκευή του σκεύους). το γενικότερο τεχνικό, κοινωνικό, ιδεολογικό και πολιτισμικό επίπεδο που επηρεάζει καθοριστικά την τεχνική επιλογή.

6 ΜΕΣΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ανά την υφήλιο (ενδεικτικά) Στα νησιά Orkney και Shetlands της Σκωτίας χρησιμοποιούσαν ως κεριά τα λιπαρά σώματα από θαλασσοπούλια, μέσα στα οποία τοποθετούσαν το φιτίλι. Στην Αλάσκα αντί για πουλιά, χρησιμοποιούσαν λιπαρά ψάρια. Στην Κίνα και στην Ιαπωνία, ακόμα και σήμερα παράγεται κερί από το έντομο ericerus pela, το οποίο υφαίνει στα κλαδιά των δένδρων μια ουσία που, με κατάλληλη επεξεργασία μοιάζει με το γνωστό μας κερί. Στη Μαλαϊκή Χερσόνησο, στην Ασία, τύλιγαν φύλλα φοίνικα σε κολλώδες ρετσίνι, δημιουργώντας πυρσό. Στη Β. Αμερική χρησιμοποιούνταν το κερί που παράγεται από το δέντρο Myrica Cerifera (ένα είδος μούρου) και στη Nότια από ένα είδος φοίνικα που ονομάζεται Ceroxylon. Στη Χαβάη και στην Ταϊτή, κατασκεύαζαν, μέχρι τουλάχιστον τον 19ο αιώνα, ένα είδος πυρσού αποτελούμενο από σειρά καρυδιών περασμένα σε μια βέργα. Στην Αγγλία και στην Ιρλανδία κατασκεύαζαν τους πυρσούς τους από ξεφλουδισμένα βούρλα, βουτηγμένα σε λίπος (rushlights).

7 ΥΛΙΚΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ανά την υφήλιο (ενδεικτικά) Όσον αφορά στο καύσιμο υλικό για τους λύχνους και τα κεριά: στην κεντρική Ευρώπη έκαιγαν ζωικό λίπος, συχνά από αρκούδες, βοοειδή ή χοίρους, στους λαούς της Βαλτικής και στις περιοχές κοντά στις ακτές του Ατλαντικού ωκεανού (Ισλανδία, Γροιλανδία, Φερόες νήσοι) λίπος από φάλαινες, φώκιες και λιπαρά ψάρια. Οι Εσκιμώοι, εκτός από το λίπος των ψαριών ακόμα χρησιμοποιούν κυρίως το λίπος από τους εγχώριους ταράνδους (caribou). Σε πιο θερμές χώρες, ως καύσιμο υλικό για τα λυχνάρια και τα κεριά χρησιμοποιούνταν κυρίως πρώτες ύλες φυτικής προέλευσης. Π.χ, για τα κεριά: φοινικέλαιο (κυρίως Αφρική, Κανάρια Νησιά, Βραζιλία), βούτυρο από ghee (μοιάζει με το φοινικέλαιο και προέρχεται κυρίως από τη Δυτική Αφρική, τη Νότια Ασία και τη Μέση Ανατολή), λάδι καρύδας (Ινδία, Βόρνεο, νησιά του Ειρηνικού Ωκεανού), ilpa oil (Ινδία, από το φυτό Bassia longifolia) κ.ά. Για τα λυχνάρια: ελαιόλαδο, παπαρουνέλαιο, καστορέλαιο, σησαμέλαιο, λινέλαιο, αμυγδαλέλαιο.

8 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ Θεωρώντας ότι οι απαρχές του φωτισμού ξεκινούν από τη χρήση της φωτιάς από τον άνθρωπο (καθώς η φωτιά είναι, εκούσια ή ακούσια, πηγή φωτός) θα πρέπει να ψάξουμε τις απαρχές του φωτισμού στις παλαιότερες επιβεβαιωμένες μαρτυρίες χρήσης της φωτιάς από τον άνθρωπο.

9 ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ (ελεγχόμενης) ΦΩΤΙΑΣ εκατομμύριο χρόνια πριν από σήμερα.

10 ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ χρόνια πριν από σήμερα

11 ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ χρόνια πριν από σήμερα

12 Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΧΡΟΝΙΑ Π.Σ.

13 ΤΑ «ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ» ΜΕΣΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ Είδαμε ότι η πρώτη επιβεβαιωμένη εστία χρονολογείται στις αρχές της Πλειστοκαίνου, 1,5-1 εκατομμύριο χρόνια πριν από σήμερα. Η αναγνώριση υπολειμμάτων πυρσού είναι πολύ δύσκολη. Τα πρώτα δείγματα που, πιθανόν, προέρχονταν από πυρσό (από ξύλο άγριου κυπαρισσιού), χρονολογούνται στα χρόνια πριν από σήμερα (σπήλαιο Aldène, Γαλλία). Ο παλαιότερος λύχνος χρονολογείται στο τέλος της Κατώτερης Παλαιολιθικής περιόδου ή στις αρχές της Μέσης Παλαιολιθικής (περίπου χρόνια πριν από σήμερα) και είναι ο μοναδικός τόσο παλιός λύχνος που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα (Γαλλία). Ως πιθανά στηρίγματα κεριού (φιτίλι καλυμμένο με στερεή λιπαρή ουσία), έχουν ερμηνευθεί επίπεδες λίθινες πλάκες με ίχνη καύσης, που έχουν εντοπιστεί σε σπήλαια με κατοίκηση στην Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο ( χρόνια πριν από σήμερα, Γαλλία-Ισπανία).

14 Η ΑΦΗ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Αφή με τριβή Αφή με κρούση Αφή με γυάλινους φακούς ή κάτοπτρα

15 ΕΣΤΙΕΣ Σταθερές Εστίες Όλυνθος, House of Many Colors Όλυνθος, House A vii 4 Η σταθερή εστία με ξύλο ως καύσιμο υλικό είναι φωτιστικό μέσο Η σταθερή εστία φαίνεται ότι δεν ήταν απαραίτητη σε κάθε σπίτι. Το φως της επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες φωτισμού σε ένα μόνο δωμάτιο. Συνεπώς δεν ανήκει στα κατ εξοχήν φωτιστικά μέσα

16 ΕΣΤΙΕΣ Φορητές Εστίες Σάτυρος ζεσταίνεται σε φορητή εστία. Σε εργαστήριο γλυπτικής, νέος ζεσταίνει τα εργαλεία του σε φορητή εστία Φορητές εστίες κλασικών χρόνων. Προφανής η χρήση τους για μαγειρική. Εσωτερικός χώρος - με κάρβουνο ως καύσιμο υλικό: το κάρβουνο έχει μικρή φωτιστική ικανότητα. Για αυτό δεν χρησιμοποιούνταν για φωτισμό σε εσωτερικούς χώρους. Εξωτερικός χώρος - με ξύλο ως καύσιμο υλικό χρησιμοποιούνταν για συγκεκριμένες φωτιστικές ανάγκες, όπως στη ναυσιπλοΐα και στην αλιεία (πυροφάνι). Αποκατάσταση οξυπύθμενου αμφορέα ως φορητής εστίας-φαναριού για τη ναυσιπλοΐα.

17 ΕΣΤΙΕΣ Δυο λόγια για το κόστος των ξύλων: Ένα τάλαντο καύσιμα ξύλα (περίπου 37 κιλά) κόστιζε στα τέλη του 4ου π.χ. αιώνα και κατά τη διάρκεια του 3ου π.χ αιώνα, από 1 δραχμή και 1 οβολό, έως 1 δραχμή και 2 οβολούς. Για να αντιληφθούμε την αξία των τιμών αυτών πρέπει να σημειώσουμε ότι ο μισθός ενός ανειδίκευτου εργάτη στα τέλη του 5ου και στις αρχές του 4ου αι. π.χ ήταν 3 οβολοί (6 οβολοί= 1 δραχμή) και του ειδικευμένου 1 δραχμή. Μια εύπορη σχετικά οικογένεια, τριμελής με δύο δούλους, ξόδευε, το 400 π.χ, περίπου δραχμές το χρόνο, δηλαδή σχεδόν τρείς δραχμές την ημέρα.

18 ΕΣΤΙΕΣ Πώς έκαναν οικονομία στα ξύλα; Όσοι δεν είχαν αρκετά χρήματα για να αγοράσουν ξύλα, πήγαιναν να μαζέψουν μόνοι τους[1], μια επίπονη εργασία. Κάρβουνα όμως, αυτοί που ζούσαν στην πόλη, δε μπορούσαν να φτιάξουν[2]. Έτσι, όσοι ήταν τόσο φτωχοί πήγαιναν στα δημόσια λουτρά (βαλανεῖον) προκειμένου να ζεσταθούν δωρεάν[3]. [1] Αριστοφάνης, Αποσπάσματα, 402 [2] Αριστοφάνης, Αχαρνής, [3] Αριστοφάνης, Πλούτος,

19 ΕΣΤΙΕΣ Συμπέρασμα: Οι εστίες δεν αποτελούσαν κατ εξοχήν φωτιστικά μέσα. Οι ανάγκες για τον καθημερινό φωτισμό καλύπτονταν από τα υπόλοιπα φωτιστικά μέσα, που ήταν σε ευρεία χρήση στην αρχαία Ελλάδα: τις δάδες και κυρίως τους λύχνους

20 ΔΑΔΕΣ Για τις δάδες δεν έχουμε, δυστυχώς, υλικά τεκμήρια, καθώς αποτελούνταν από οργανικά υλικά. Έτσι, αντλούμε τα στοιχεία μας αποκλειστικά από την εξέταση των Γραπτών πηγών και των Εικονογραφικών μαρτυριών

21 ΔΑΔΕΣ: ονόματα και υλικά σύμφωνα με τις γραπτές πηγές Από τις πηγές μαθαίνουμε ότι οι δάδες κατασκευάζονταν: Από ένα τεμάχιο ρητινώδους ξύλου: daΐj, d±j, dvd on, dalòj : κομμάτι πυρακτωμένου ξύλου ή σχεδόν σβησμένη δάδα monòxuloj lamp j: ένα κομμάτι ξύλου lofn j, lofn dion : κομμάτι ξύλου επεξεργασμένο και κοσμημένο peúkh : από ξύλο πεύκου Από περισσότερα τεμάχια καλά ξεραμένου ξύλου: det», lamp dej dedemšnai φρύγανα (pursòj, fruktòj) ξύλο αμπέλου - κληματίδες (panòj, fanòj) ξύλο δρυός (gr bion) ξύλο καλαμιών ( l nh) ξύλο κισσού (lamp dej kiss nai)

22 Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΔΑΔΩΝ Την κατασκευή των δαδών- για όσους δεν ζούσαν στην ύπαιθρο- την αναλάμβαναν ειδικευμένοι τεχνίτες: οι δαδουργοί, οι οποίοι φαίνεται ότι ασχολούνταν κυρίως με την επίπονη διαδικασία της εξαγωγής της ρητίνης από τα κωνοφόρα δέντρα. Για καλύτερο αποτέλεσμα, ώστε «plhsiazòntwn tù purˆ... eùqýj x ptetai» [1], κατά την κατασκευή των δαδών αφαιρούσαν τον φλοιό, έσχιζαν το ξύλο στο άνω μέρος και το άλειφαν ή το γέμιζαν με εύφλεκτα υλικά, όπως ρετσίνι ( ht nh) ή καλύτερα πίσσα (p tta ή p ssa), δηλαδή τροποποιημένο με απόσταξη (πυρόλυση) ρετσίνι, ή ακόμα και με κλωστικές ίνες όπως π.χ. λινάρι Ορισμένες φορές γέμιζαν τις δάδες και με θειάφι. Μια πρακτική, που λόγω της γρήγορης ανάφλεξης του θείου και της έντονης οσμής του, μάλλον περιοριζόταν σε δάδες που χρησιμοποιούνταν σε πολεμικές επιχειρήσεις[2]. [1] Γαληνος, Περί Κράσεων, 1.653, (Κühn). [2] Πλούταρχος, Όθων,

23 Από περισσότερα τεμάχια ξύλου που σχηματίζουν σταυρό του τύπου του Αγίου Ανδρέα ΔΑΔΕΣ: εικονογραφικές μαρτυρίες Από ανεπεξέργαστο ξύλο Από περισσότερα τεμάχια ξύλου Δάδα από κλαδιά πλεγμένα μεταξύ τους Από ένα τεμάχιο ξύλου σχισμένο στο άνω μέρος του

24 ΔΑΔΕΣ: εικονογραφικές μαρτυρίες Θήκη Δαδα θήκη Δαδα θήκη ή δοχείο Δαδα που το άνω τμήμα της έχει καλυφθεί με ύφασμα- στουπί (;) Δαδα δοχείο

25 Η ΑΦΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΒΗΣΙΜΟ ΤΩΝ ΔΑΔΩΝ Προκειμένου να αποφευχθούν οι δυσάρεστες συνέπειες, που προκαλεί η υγρασία στις δάδες, έπρεπε, πριν αναφθούν, να τριφτούν στη στάχτη ή στο χώμα, ώστε να απομακρυνθεί και να στεγνώσει ό,τι ήταν υγρό[1]. Με τον ίδιο τρόπο (δηλαδή τρίψιμο στο έδαφος) έσβηναν. [1] Πλούταρχος, Αποσπάσματα, 16 (Σχόλια στον Άρατο, Φαινόμενα,1047)

26 Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΔΑΔΩΝ ΓΙΑ ΦΩΤΙΣΜΟ Βασικό μέσο φωτισμού εξωτερικών χώρων για τη μετακίνηση κατά τη διάρκεια της νύκτας (π.χ. έξοδος για ψυχαγωγία, επιστροφή στο σπίτι μετά την εργασία ή τη ψυχαγωγία, περιπολίες) και φυσικά κατά τη διάρκεια κάθε είδους τελετών. Σπάνια χρησιμοποιείται και σε εσωτερικό χώρο

27 ΔΑΔΕΣ Κόστος αγοράς τυπικής οικονομικής δάδας από τον κάπηλο Από ~0.4 του οβολού ( = 3 χαλκοί) έως ~ 1 οβολό. Βασικό κριτήριο για την τιμή της: το βάρος Είναι προφανές ότι οι μετάλλινες δάδες ήταν ακριβότερες π.χ. δαΐδα, ἀργούρια, ὁλκὰ δρ<α>χμὴ πέντε. (επιγραφή -IG VII 2420-, από το Καβείρειο της Θήβας στη Βοιωτία) Το κόστος προμήθειας των έτοιμων δαδών από τον κάπηλο ήταν μάλλον υψηλό, τουλάχιστον για τον φτωχό Αθηναίο πολίτη των κλασικών χρόνων, ο οποίος για αυτό το λόγο προτιμούσε να μην την ανάβει τις νύκτες, που είχε πανσέληνο [1]. Αντίθετα οι Σπαρτιάτες, δεν είχαν την ίδια αγωνία, καθώς για να σκληραγωγηθούν, δεν χρησιμοποιούσαν καθόλου τεχνητό φως κατά τους νυκτερινούς τους περιπάτους [2]. [1] Αριστοφάνης, Νεφέλαι, [2] Ξενοφών, Λακεδαιμονίων Πολιτεία,

28 ΔΑΔΕΣ Πώς έκαναν οικονομία στη χρήση της δάδας; Τις έσβηναν και τις ακουμπούσαν σε μια άκρη, στον τοίχο, μέχρι να τις χρειαστούν

29 ΛΥΧΝΟΙ Το κυριότερο φωτιστικό μέσο (πρβλ. τον χαρακτηρισμό της εσπέρας ««perˆ lúcnwn f j») Διάκριση με βάση τη θέση του φιτιλιού στο δοχείο: Λύχνοι αναρρόφησης: το δοχείο των πήλινων λύχνων αναρρόφησης, φέρει διακριτικά χαρακτηριστικά (μυκτήρα- ίχνη καύσης) και μπορεί να τυποποιηθεί με βάση το σχήμα των επιμέρους τμημάτων του (σώμα, μυκτήρας, λαβή). Λύχνοι επίπλευσης: Το δοχείο των λύχνων επίπλευσης δεν είναι εύκολα αναγνωρίσιμο αρχαιολογικά, καθώς δεν φέρει κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Η αναγνώρισή του στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε εργονομικές παρατηρήσεις

30 ΛΥΧΝΟΙ ΑΝΑΡΡΟΦΗΣΗΣ Φιτίλι: συνήθως από ίνες λιναριού ή κάνναβης ενίοτε και άλλες φυτικές ίνες όπως: ο πάπυρος, ο σχοίνος, το βούρλο σπανιότερα από ορυκτά υλικά, όπως ο αμίαντος που χρησιμοποιούνταν στον λύχνο της Αθηνάς στο Ερέχθειο. Το βαμβάκι μάλλον δεν ήταν γνωστό ή τουλάχιστον όχι ευρέως χρησιμοποιούμενο Καύσιμο υλικό: Κυρίως ελαιόλαδο Σπανιότερα: καστορέλαιο και αρωματικά έλαια σε ορισμένες περιοχές, όπως στον Ακράγαντα της Σικελίας χρησιμοποιούνταν τουλάχιστον σε ύστερους χρόνους και το πετρέλαιο. Το λίπος, σύνηθες καύσιμο υλικό των λύχνων αναρρόφησης σε περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, φαίνεται ότι δεν χρησιμοποιούνταν στην Ελλάδα

31 Σημείωση: Οι λύχνοι αναρρόφησης «εξαφανίζονται» από τον ελλαδικό χώρο από τον 12ο έως τον 8ο αι. π.χ. ΛΥΧΝΟΙ ΑΝΑΡΡΟΦΗΣΗΣ Ενδεικτικά παραδείγματα εξέλιξης του λύχνου αναρρόφησης συν τω χρόνω Η εξέλιξη παρατηρείται: α) στη γεφύρωση, αρχικά, β) και αργότερα στο κλείσιμο του μυκτήρα, γ) στην επιμήκυνση του μυκτήρα με στόχο την απομάκρυνση της φλόγας από τη δεξαμενή λαδιού και δ) στο κλείσιμο της άνω επιφάνειας της δεξαμενής λαδιού (με τη δημιουργία του δίσκου). Ουσιαστικά διαφαίνεται προσπάθεια λήψης μέτρων προστασίας, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος πυρκαγιάς, που μπορεί να προκαλέσει η ανάφλεξη του καύσιμου υλικού. Παράλληλα, ιδίως με το κλείσιμο της άνω επιφάνειας της δεξαμενής λαδιού, επιτυγχάνεται εξοικονόμηση του καύσιμου υλικού, διότι αποφεύγεται η απώλειά του κατά την κίνηση.

32 ΛΥΧΝΟΙ ΕΠΙΠΛΕΥΣΗΣ Λύχνος επίπλευσης τύπου μπώλ «πυξίδα» γεωμετρικών χρόνων Πώμα αγγείου που χρησιμοποιήθηκε ως λύχνος επίπλευσης με επικρεμάμενο φιτίλι Λουμίνι (φλομίς, θρυαλλίς) «Κώθων»/«πλημοχόη»/«εξάλειπτρο» στίλβη

33 Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΛΥΧΝΩΝ ΣΤΟ ΧΩΡΟ Λύχνος σε λυχνοστάτη Λύχνος σε τραπέζι Λύχνοι σε λυχνοστάτες, σε τραπέζι Λύχνος κρέμεται από την οροφή με αλυσίδες και λύχνος σε ειδική υποδοχή Λύχνος κρέμεται απευθείας από την οροφή

34 ΧΩΡΟΙ ΟΙΚΙΩΝ ΟΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΟΝΤΑΙ ΛΥΧΝΟΙ (αναρρόφησης) Από την κλασική περίοδο, τουλάχιστον, οι λύχνοι αναρρόφησης (το μόνο από τα φωτιστικά μέσα, για το οποίο μπορούμε να έχουμε ασφαλή ανασκαφικά δεδομένα), περιλαμβάνονται σταθερά στην οικοσκευή κάθε κατοικίας. Σημαντική αύξηση ως προς τον μέγιστo αριθμό των χρησιμοποιούμενων λύχνων ανά σπίτι εντοπίζεται από την ύστερη κλασική - ελληνιστική περίοδο και έπειτα. Από τα ευρήματα των λύχνων ανά οικία προκύπτει ότι ακόμα και 1-2 λύχνοι επαρκούσαν για να καλύψουν τις απαραίτητες ανάγκες Ιστόγραμμα όπου παρουσιάζεται ο αριθμός των ευρεθέντων λύχνων ανά οικία στην Όλυνθο

35 ΧΩΡΟΙ ΟΙΚΙΩΝ ΟΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΟΝΤΑΙ ΛΥΧΝΟΙ (αναρρόφησης) Οι λύχνοι εντοπίζονται σε όλους σχεδόν τους χώρους μιας οικίας. Συχνότερα στην «κουζίνα» ή στους χώρους καθημερινής διαβίωσης, στην αυλή, στην παστάδα (εάν διαθέτει το σπίτι) και σε αποθήκες. Σπανιότερα υπνοδωμάτια, σε ανδρώνες και σε χώρους, όπου εκτελούνται τεχνικές εργασίες ή σε καταστήματα. Ιστόγραμμα όπου παρουσιάζεται ο αριθμός των ευρεθέντων λύχνων ανά τύπο δωματίου σε οικίες της Ολύνθου

36 ΛΥΧΝΟΙ Κόστος ημερήσιας κατανάλωσης ελαιολάδου ενός λύχνου για φωτισμό κατά τη διάρκεια της νύκτας (8 ώρες*): ~ 0.10 του οβολού ( 1 χαλκός) για λύχνο επίπλευσης Από ~ 0.17 του οβολού ( 2 χαλκοί) για λύχνο αναρρόφησης Κόστος αγοράς δοχείου λύχνου αναρρόφησης: Από 0.06 του οβολού ( 1/2 χαλκός) έως 0.60 του οβολού ( 5 χαλκοί) Συνεπώς: ο λύχνος είναι οικονομικότερο φωτιστικό μέσο από την αγορασμένη δάδα *

37 ΚΕΡΙΑ Τα κεριά από κερί μέλισσας ήταν γνωστά στην κλασική αρχαιότητα. Οι λίγες σχετικές μαρτυρίες δεν μας επιτρέπουν να μιλήσουμε για ευρεία χρήση αυτού του φωτιστικού μέσου στην Ελλάδα, τουλάχιστον όχι πριν την ύστερη αρχαιότητα. Τα κεριά από λίπος δεν φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν στον ελλαδικό χώρο.

38 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΦΩΤΙΣΜΟ οικιακές δραστηριότητες Προετοιμασία δείπνου ή συμποσίου Υφαντικές εργασίες Τακτοποίηση του σπιτιού

39 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΦΩΤΙΣΜΟ ψυχαγωγικές και διδακτικές ενασχολήσεις... pte pa lúcnon k kfere tõ grammate on, n' nagnî labën ÐpÒsoij Ñfe lw kaˆ log swmai toýj tòkouj. Αριστοφάνης, Νεφέλαι, 18-20: gë d lúcnon labën mònoj e sšrcomai, kaˆ n tù meg stj o k»mati kataqeˆj tõ fîj neg gnwskon ¹sucÍ camaˆ kaqezòmenoj. Λουκιανός, Φιλοψευδής ή Απιστών,

40 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΦΩΤΙΣΜΟ ερωτικές περιπτύξεις

41 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΦΩΤΙΣΜΟ Σχεδόν ασυναίσθητες - μηχανικές κινήσεις και πράξεις της καθημερινότητας Θεόφραστος, Χαρακτήρες, 18.4: kaˆ t¾n guna ka t¾n aøtoà rwt n katake menoj, e kškleike t¾n kibwtòn, kaˆ e ses»mantai tõ kulioúcion, kaˆ e Ð moclõj e j t¾n qúran t¾n aùle an mbšblhtai, kaˆ n ke nh fí, mhdn Âtton aùtõj nast j gumnõj k tîn strwm twn kaˆ nupòdhtoj tõn lúcnon yaj taàta p nta peridramën piskšyasqai kaˆ oûtw mòlij Ûpnou tugc nein.

42 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΦΩΤΙΣΜΟ Κατά τη διάρκεια ιατρικής εξέτασης ή χειρουργικής επέμβασης

43 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΦΩΤΙΣΜΟ τυχαία συμβάντα

44 ΦΩΤΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΜΕΣΩΝ Τι φως απέδιδαν τα φωτιστικά μέσα; Ήταν κάποιο από αυτά καταλληλότερο; Μπορούσαν οι άνθρωποι να εκτελέσουν τις παραπάνω δραστηριότητες εύκολα και οικονομικά;

45 ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Μετρήσεις στο Εργαστήριο Φωτοτεχνίας του ΕΜΠ Χρήση γωνιοφωτόμετρου για τη μέτρηση της κατανομής του αποδιδόμενου φωτός στο χώρο

46 Κερί μέλισσας Δάδα Οξυπύθμενη πυξίδα με λουμίνι Κερί από λίπος αρνιού Κεριά Λύχνοι Αναρρόφησης Τρίμυξος λύχνος Συνηθισμένος πήλινος λύχνος Λύχνοι Επίπλευσης Μινωικός λύχνος Κώθων με λουμίνι Πήλινο μπολ με λουμίνι

47 Συνολικά αποτελέσματα Τριπλή φλόγα Τρίμυξος λύχνος Κερί μέλισσας Κερί από λίπος αρνιού Οξυπύθμενη πυξίδα με λουμίνι 235% 123% Δάδα Λύχνος με φιτίλι από λινάρι 60% 100% 24% Πήλινο μπολ με λουμίνι 192% Μινωικός λύχνος Κώθων με λουμίνι Διπλή φλόγα 175% 24% 22%

48 ΟΛΥΝΘΟΣ, House A vii 4- Ανδρώνας, 4 ος αι. π.χ. Εικονικές επιφάνειες μέτρησης λύχνος

49 ΟΛΥΝΘΟΣ, House A vii 4- Ανδρώνας, 4 ος αι. π.χ. Εικονικές επιφάνειες μέτρησης Av: 0,36 lux, Μέσος φωτισμός χώρου 2,5 lux 0,18 lux 0,11 lux 0,18 lux Κατώτατο όριο φωτισμού για ανάγνωση: 0,13 lux

50 ΟΛΥΝΘΟΣ, House A vii 4- Ανδρώνας, 4 ος αι. π.χ. Εικονικές επιφάνειες μέτρησης Av: 0,36 lux, Μέσος φωτισμός χώρου 2,5 lux 0,18 lux 0,11 lux 0,18 lux

51 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Είναι προφανές ότι κανένα από τα αρχαία φωτιστικά μέσα δεν μπορεί να συγκριθεί με τις ηλεκτρικές λάμπες που χρησιμοποιούμε σήμερα. Ωστόσο, οι άνθρωποι μπορούσαν να κινούνται και να δραστηριοποιούνται με σχετική άνεση κατά τη διάρκεια της νύκτας. Ο τεχνητός φωτισμός στην αρχαιότητα μπορούσε να είναι ταυτόχρονα και αποτελεσματικός και οικονομικός, αρκεί η διάταξη των φωτιστικών σωμάτων στον χώρο και η επιλογή της θέσης εργασίας να ήταν οι κατάλληλες. Δεν ήταν μια πολυτέλεια που μπορούσαν να την απολαύσουν μόνο οι πλούσιοι. Ήταν ένα κοινό αγαθό, που διευκόλυνε τον τρόπο ζωής και την καθημερινότητα όλων, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης.

52 Ευχαριστώ για το χρόνο σας!

Ιστορική αναδρομή!!!

Ιστορική αναδρομή!!! Ιστορική αναδρομή!!! Προϊστορικά χρόνια τροφοσυλλέκτης αρχικά για να βρίσκει την τροφή του να φτιάχνει τα καταφύγιά του σημαντικότεροι σταθμοί στην ιστορία του ανθρώπου μυϊκή ενέργεια αργότερα φτιάχνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Η ΖΩΗ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Οι πολικές περιοχές, όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται βορειότερα από το Βόρειο Πολικό Κύκλο και νοτιότερα από το Νότιο Πολικό Κύκλο. Συγκεκριμένα ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. "Ο φωτισμός στις κατοικίες της αρχαίας Ελλάδας" ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Ο φωτισμός στις κατοικίες της αρχαίας Ελλάδας ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ "Ο φωτισμός στις κατοικίες της αρχαίας Ελλάδας" ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Όλγα Π. Φιλιπποπούλου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Για να υπάρξει φωτιά είναι απαραίτητη η συνύπαρξη τριών στοιχείων:

Για να υπάρξει φωτιά είναι απαραίτητη η συνύπαρξη τριών στοιχείων: Για να υπάρξει φωτιά είναι απαραίτητη η συνύπαρξη τριών στοιχείων: - το καύσιμο (στερεό, υγρό ή αέριο) - το οξυγόνο (21% του ατμοσφαιρικού αέρα) - η αρχική θερμότητα. Αυτά είναι και τα μέρη του τρίγωνου

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1

Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο 1 Μακεδονικό παραδοσιακό σπίτι με εσωτερική αυλή, διόροφο χαγιάτι, αύλεια θύρα, και χώρο με δυνατότητα πρόσβασης από την αυλή αλλά και τον δρόμο Οπως και στη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, κάποιοι χώροι του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση. Τα χαρτιά, τα γυαλιά, τα μέταλλα, δεν είναι σκουπίδια. Γιατί ανακυκλώνουμε;

Ανακύκλωση. Τα χαρτιά, τα γυαλιά, τα μέταλλα, δεν είναι σκουπίδια. Γιατί ανακυκλώνουμε; Ανακύκλωση Τα χαρτιά, τα γυαλιά, τα μέταλλα, δεν είναι σκουπίδια Είναι πρώτη ύλη και ενέργεια. Είναι η διαλογή τους προστασία για το περιβάλλον. Εσύ συμμετέχεις στην ανακύκλωση; Γιατί ανακυκλώνουμε; Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ... 3 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ... 4 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ... 5 ΧΡΗΣΗ... 7 ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ... 8

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ... 3 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ... 4 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ... 5 ΧΡΗΣΗ... 7 ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ... 8 Εγχειρίδιο οδηγιών ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ GR ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ... 3 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ... 4 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ... 5 ΧΡΗΣΗ... 7 ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ... 8 2 ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Το παρόν εγχειρίδιο οδηγιών χρήσης αναφέρεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Εκθαμβωτικό υγρό πλυντηρίου πιάτων

Εκθαμβωτικό υγρό πλυντηρίου πιάτων Εκθαμβωτικό υγρό πλυντηρίου πιάτων Για τι είδους χρήση προορίζεται το εκθαμβωτικό υγρό πλυντηρίου πιάτων; Το εκθαμβωτικό υγρό πλυντηρίου πιάτων προορίζεται για εσωτερική χρήση στο πλυντήριο πιάτων. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γ Γυμνασίου. «Μείωση των θερμικών απωλειών από κλειστό χώρο με τη χρήση διπλών τζαμιών»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γ Γυμνασίου. «Μείωση των θερμικών απωλειών από κλειστό χώρο με τη χρήση διπλών τζαμιών» 3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 2017 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γ Γυμνασίου «Μείωση των θερμικών απωλειών από κλειστό χώρο με τη χρήση διπλών τζαμιών» του μαθητή Διονύση Κλαδά Μάιος 2017 1 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ

4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ 4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Οι Αθηναίοι πολίτες ~120.000 Ήταν η μοναδική κυρίαρχη δύναμη στην πόλη. Από αυτούς πήγαζε κάθε εξουσία. Κατάγονταν

Διαβάστε περισσότερα

Αρμόδιος: Εμμανουήλ Σουλτανόπουλος, Γρ. Ο.Ε.Υ. Β Μόσχα, 23 Αυγούστου 2010 Φ. 2110/ΑΣ 1260

Αρμόδιος: Εμμανουήλ Σουλτανόπουλος, Γρ. Ο.Ε.Υ. Β Μόσχα, 23 Αυγούστου 2010 Φ. 2110/ΑΣ 1260 ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝOMΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΔΙΑΒΑΘΜΗΤΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ Αρμόδιος: Εμμανουήλ Σουλτανόπουλος, Γρ. Ο.Ε.Υ. Β Μόσχα, 23 Αυγούστου Φ. 2110/ΑΣ 1260 Τηλ.: +7 495 644 32 70

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Παράλληλα, οι ιταλικές εισαγωγές ανήλθαν σε 6,918 δισ. ευρώ σηµειώνοντας αύξηση ύψους 6,98%, σε σχέση µε το 2007.

Παράλληλα, οι ιταλικές εισαγωγές ανήλθαν σε 6,918 δισ. ευρώ σηµειώνοντας αύξηση ύψους 6,98%, σε σχέση µε το 2007. ιµερές Εµπόριο Σύµφωνα µε τα προσωρινά στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, η αξία των εµπορικών ανταλλαγών Ελλάδος-Ιταλίας, για το 2008, ανήλθε σε 8,920 δισ. ευρώ, σηµειώνοντας αύξηση κατά 7,37,

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων

Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων Φ ο ρ έ α ς υ λ ο π ο ί η σ η ς Ν Ο Ι Κ Ο Κ Υ Ρ Ι Α Άξονες παρέμβασης Α. Κτιριακές υποδομές Β. Μεταφορές Γ. Ύ δρευση και διαχείριση λυμάτων Δ. Δ ιαχείριση αστικών στερεών

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων

Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων Φ ο ρ έ α ς υ λ ο π ο ί η σ η ς Δ Η Μ Ο Σ Ι Ο Σ Τ Ο Μ Ε Α Σ Άξονες παρέμβασης Α. Κτιριακές υποδομές Β. Μεταφορές Γ. Ύ δρευση και διαχείριση λυμάτων Δ. Διαχείριση αστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα.

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:....

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία και Καθημερινή ζωή

Χημεία και Καθημερινή ζωή Χημεία και Καθημερινή ζωή 1. Σαπωνοποιία Οι μέθοδοι της βιομηχανικής παρασκευής σαπουνιών είναι διάφοροι. Απλούστερη είναι η ψυχρή σαπωνοποιία, που μ' αυτή σχηματίζεται γαλάκτωμα με διαλύματα καυστικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΤΩΝ Η.Α.Ε.

ΚΥΡΙΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΤΩΝ Η.Α.Ε. ΚΥΡΙΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΤΩΝ Η.Α.Ε. Η περίπτωση της αγοράς ελαιολάδου και ορισμένων άλλων προϊόντων. (Συμπλήρωμα της Έρευνας Αγοράς Τροφίμων και Ποτών Γραφείου ΟΕΥ Ντουμπάϊ) Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ Την εργασία επιμελήθηκαν οι: Αναστασοπούλου Ευτυχία Ανδρεοπούλου Μαρία Αρβανίτη Αγγελίνα Ηρακλέους Κυριακή Καραβιώτη Θεοδώρα Καραβιώτης Στέλιος Σπυρόπουλος Παντελής Τσάτος Σπύρος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνουμε για την ενέργεια

Μαθαίνουμε για την ενέργεια Μαθαίνουμε για την ενέργεια Εργασίες από τα παιδιά του Ε 2 2013-2014 Απακίδης Ανατόλι, Κολοβός Δημήτρης, Κυριάκου Σάββας Κρυπτόλεξο Ε Β Η Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Λ Π Υ Β Κ Δ Ξ Υ Θ Ο Η Λ Ι Ο Σ Ω Δ Η Θ Ο Ο Φ Ρ Α

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

Οι λαμπτήρες που χρησιμοποιούνται για τoν τεχνητό φωτισμό μπορούν να διαχωριστούν στις πιο κάτω κατηγορίες:

Οι λαμπτήρες που χρησιμοποιούνται για τoν τεχνητό φωτισμό μπορούν να διαχωριστούν στις πιο κάτω κατηγορίες: Λαμπτήρες LED Οι λαμπτήρες που χρησιμοποιούνται για τoν τεχνητό φωτισμό μπορούν να διαχωριστούν στις πιο κάτω κατηγορίες: Α) Πυρακτώσεως (κοινές λάμπες) Β)Φθορισμού (σωλήνα) Γ) Φθορισμού μικρού μεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Στόχοι των δραστηριοτήτων. Οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να: αναφέρουν διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αυξήσουμε τη θερμοκρασία διαπιστώσουν πειραματικά ότι

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας στο φως! Σύστημα Φυσικού Φωτισμού

Ζώντας στο φως! Σύστημα Φυσικού Φωτισμού Ζώντας στο φως! Σύστημα Φυσικού Φωτισμού Green roo fing Θόλος Κάτοπτρο Στεγάνωση Σωλήνας μεταφοράς και αντανάκλασης Απόληξη 2 Φωτοσωλήνες Νέα τεχνολογία φυσικού φωτισμού Η χρήση φωτοσωλήνων για την επίλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Την επαγρύπνηση του κοινού για πιθανή εκδήλωση πυρκαγιάς σε τζάκια και καπνοδόχους εφιστά η Πυροσβεστική Υπηρεσία Νάουσας.

Την επαγρύπνηση του κοινού για πιθανή εκδήλωση πυρκαγιάς σε τζάκια και καπνοδόχους εφιστά η Πυροσβεστική Υπηρεσία Νάουσας. Την επαγρύπνηση του κοινού για πιθανή εκδήλωση πυρκαγιάς σε τζάκια και καπνοδόχους εφιστά η Πυροσβεστική Υπηρεσία Νάουσας. Το άναμμα του τζακιού αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινότητας ολοένα και περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2014 Παράγει ενέργεια το σώμα μας; Πράγματι, το σώμα μας παράγει ενέργεια! Για να είμαστε πιο ακριβείς, παίρνουμε ενέργεια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων

Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων Πρακτικός Οδηγός Εφαρμογής Μέτρων Φ ο ρ έ α ς υ λ ο π ο ί η σ η ς Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Ο Σ Τ Ο Μ Ε Α Σ Άξονες παρέμβασης Α. Κτιριακές υποδομές Β. Μεταφορές Γ. Ύ δρευση και διαχείριση λυμάτων Δ. Δ ιαχείριση αστικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

EÓfiÙËÙ EPMOKPA IA KAI EPMOTHTA

EÓfiÙËÙ EPMOKPA IA KAI EPMOTHTA EÓfiÙËÙ 14. ÂÚÌÔÎÚ Û Î È ıâúìfiùëù 15. ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ ÁÈ ÙË ıâúìfiùëù : H ıâúìèî ÈÛÔÚÚÔapple 16. È ÛÙÔÏ Î È Û ÛÙÔÏ ÛÙÂÚÂÒÓ ÛˆÌ ÙˆÓ 17. È ÛÙÔÏ Î È Û ÛÙÔÏ ÙˆÓ ÁÚÒÓ - ÂÚÌfiÌÂÙÚ EPMOKPA IA KAI EPMOTHTA 14ο Μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Φρόντισε το σημείο που θα ανάψεις φωτιά να μην είναι κοντά σε: θάμνους η κάτω από δέντρα.

Φρόντισε το σημείο που θα ανάψεις φωτιά να μην είναι κοντά σε: θάμνους η κάτω από δέντρα. Η φωτιά στο ύπαιθρο και ιδιαίτερα στο δάσος είναι πολύ επικίνδυνο πράγμα. Επειδή τα τελευταία χρόνια τα δάση μας έπαθαν μεγάλη φθορά από πυρκαγιές, υπάρχουν αυστηρές διατάξεις για το άναμμα φωτιάς στο

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης 8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Γνωστικό Αντικείμενο: Μελέτη Περιβάλλοντος Διδακτική Ενότητα: Μεταβολές καταστάσεων της

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Δήμος Τανάγρας 2013. Δήμος Τανάγρας

Δήμος Τανάγρας 2013. Δήμος Τανάγρας 2013 2013 ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ & ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΙΚΙΑΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Τα σκεύη του χθες στο σήμερα!

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Τα σκεύη του χθες στο σήμερα! ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 4 Τα σκεύη του χθες στο σήμερα!

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ TΩΝ ΔΙΚΩΝ ΣΑΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΚΕΡΙΩΝ

Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ TΩΝ ΔΙΚΩΝ ΣΑΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΚΕΡΙΩΝ Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ TΩΝ ΔΙΚΩΝ ΣΑΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΚΕΡΙΩΝ Η κατασκευή των δικών σας χειροποίητων κεριών μπορεί να είναι ένας φθηνός και ευχάριστος τρόπος για να περάσετε τα απογεύματά σας στο σπίτι σας. Η τέχνη της

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΚΟΥΦΑΛΙΩΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας)

ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας) ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας) 1. Η Ανάγκη Εικόνα 1 Η Βόρεια πτζρυγα τησ κεντρικήσ αίθουςασ (Β) του Μουςείου Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΣΧΕ ΙΟ ΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ & ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΙΚΙΑΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΓΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Το ανάκτορο της Ζάκρου

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Το ανάκτορο της Ζάκρου ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Το ανάκτορο της Ζάκρου Ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου Το ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου βρίσκεται στο ΝΑ άκρο της Κρήτης στον ομώνυμο ευρύχωρο όρμο. Η θέση ήταν γνωστή από τον 19 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

Αυτό το χειμώνα. Να αφήσουμε τη φωτιά μόνο να μας ζεστάνει. και όχι να μας κάψει

Αυτό το χειμώνα. Να αφήσουμε τη φωτιά μόνο να μας ζεστάνει. και όχι να μας κάψει Αυτό το χειμώνα Δεκέμβρης 2013 Να αφήσουμε τη φωτιά μόνο να μας ζεστάνει και όχι να μας κάψει Συμβουλές για τη χρήση των εναλλακτικών πηγών θέρμανσης, αυτό το δύσκολο χειμώνα Τα τελευταία χρόνια, στην

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πειραιάς 21.11.2005 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ 2004/2005

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ. Κλαδέματα. Γρασίδι. Compost. Διατροφικά υπολείμματα. Φύλλα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ. Κλαδέματα. Γρασίδι. Compost. Διατροφικά υπολείμματα. Φύλλα Δήμος Λαγκαδά ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Γρασίδι Κλαδέματα Compost Διατροφικά υπολείμματα Φύλλα H κομποστοποίηση είναι μια φυσική διαδικασία η οποία μετατρέπει τα οργανικά υλικά σε μια πλούσια σκούρα ουσία. Αυτή η

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακρωτήρι Το Ακρωτήρι της Θήρας είναι ο σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός των Κυκλάδων. Διατηρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΕΙΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ - ΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 2.000 ΜΕΡΙΔΕΣ

ΜΑΓΕΙΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ - ΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 2.000 ΜΕΡΙΔΕΣ ΜΑΓΕΙΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ - ΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 2.000 ΜΕΡΙΔΕΣ MODEL 300 A MODEL 280-1 MODEL 230 ΤΥΠΟΣ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ MODEL 300 Α ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ 2,20 Χ 0,80 Χ 1,80 4 ΦΟΥΡΝΟΙ, 2 ΕΣΤΙΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές εξαγωγές στην Γερμανία - Ανάλυση ανά διψήφια δασμολογική κατηγορία

Ελληνικές εξαγωγές στην Γερμανία - Ανάλυση ανά διψήφια δασμολογική κατηγορία Ελληνικές εξαγωγές στην Γερμανία - Ανάλυση ανά διψήφια δασμολογική κατηγορία Μεταβολή Μεταβολή Μερίδιο 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 04/12 11/12 2012 Αξία σε Αξία σε Αξία σε Αξία σε Αξία

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες θερμάνσεως. Απόστολος Ευθυμιάδης Δρ. Μηχανικός, Διπλ. Μηχ/γος-Ηλ/γος Μηχανικός Μέλος Δ.Σ. ΠΣΔΜΗ

Τεχνολογίες θερμάνσεως. Απόστολος Ευθυμιάδης Δρ. Μηχανικός, Διπλ. Μηχ/γος-Ηλ/γος Μηχανικός Μέλος Δ.Σ. ΠΣΔΜΗ Τεχνολογίες θερμάνσεως Απόστολος Ευθυμιάδης Δρ. Μηχανικός, Διπλ. Μηχ/γος-Ηλ/γος Μηχανικός Μέλος Δ.Σ. ΠΣΔΜΗ Τα οικονομικά της κεντρικής θέρμανσης με πετρέλαιο θέρμανσης ή κίνησης Κατωτέρα θερμογόνος δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Α. Σχετικά με το σχολείο:

Α. Σχετικά με το σχολείο: Ενδεικτικό Σχέδιο Εργασίας 1. Για την ενεργειακή αποτύπωση του Σχολείου 2. Για την καταγραφή συνηθειών που σχετίζονται με την εξοικονόμηση ενέργειας στο Σχολείο Ηλικιακή Βαθμίδα: Μαθητές/τριες πέμπτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ;

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ; ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Ορισμός: Είναι η διαδικασία με την οποία επαναχρησιμοποιείται εν μέρει ή ολικά οτιδήποτε αποτελεί έμμεσα ή άμεσα αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας και το οποίο στην μορφή που είναι δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ!

ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ! ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ! Στόχος(οι): Ο υπολογισμός των απαιτήσεων σε ενέργεια των ηλεκτρικών συσκευών. Η κατανόηση της έννοιας της kwh και ο τρόπος υπολογισμού της. Η ανάληψη δράσεων για την μείωση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Στόχος(οι): Η κατανόηση του σε πόσες από τις καθημερινές δραστηριότητές μας χρησιμοποιούμε ηλεκτρική ενέργεια. Ο προσδιορισμός τρόπων για τον περιορισμό της κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

Ελόηεηα Α Η ΤΛΗ - ΣΟ ΕΔΑΦΟ

Ελόηεηα Α Η ΤΛΗ - ΣΟ ΕΔΑΦΟ Ελόηεηα Α 4. Η ύιε: Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο - Σν έδαθνο 5. Πεξηζζόηεξα γηα ηελ ύιε: Οπζίεο θαη κείγκαηα 6. Δηαρωξηζκόο κεηγκάηωλ ζηα ζπζηαηηθά ηνπο 7. Μηθξννξγαληζκνί 8. Μέηξεζε κήθνπο 9. Μέηξεζε επηθάλεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση ΣΤ 1 ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Ανακύκλωση ΣΤ 1 ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ανακύκλωση ΣΤ 1 ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γεια σας! Είμαι η Μαρία και θα σας μιλήσω για την ανακύκλωση μπαταριών. Γεια σας! Είμαι η Χαριτίνη και θα σας μιλήσω για την κομποστοποίηση. Γεια σας! Είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας Κέντρο εκπαίδευσης ISC July 2009 > Ανίχνευση κίνησης και παρουσίας Περιεχόμενα Τι είναι ο ανιχνευτής κίνησης? Ανιχνευτές κίνησης & οφέλη για τον πελάτη Ανιχνευτές κίνησης στην

Διαβάστε περισσότερα

Η σημερινή κατάσταση των εξαγωγών ελληνικών προϊόντων στην Φινλανδία. Marko Suomalainen Επίτιµος Πρόξενος Φινλανδίας

Η σημερινή κατάσταση των εξαγωγών ελληνικών προϊόντων στην Φινλανδία. Marko Suomalainen Επίτιµος Πρόξενος Φινλανδίας Η σημερινή κατάσταση των εξαγωγών ελληνικών προϊόντων στην Φινλανδία Marko Suomalainen Επίτιµος Πρόξενος Φινλανδίας 02.10.2014 Η ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ Πληθυσμός (2013) 5.451.270 Έκταση 303.891 χλμ 2 Κάτοικοι ανά χλμ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ιερό Αφροδίτης Π α ν α γ ι ώ τ η ς Ν ε ο φ ύ τ ο υ Β 2 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Χατζημιχαήλ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενική Εισαγωγή..σελ.3 Ιστορική αναδρομή..σελ.3 Περιγραφή του χώρου.σελ.4

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά.

Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά. Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά. από το 1957 με γνώση και μεράκι Βασικές Αγορές Βιομηχανία Οικίες Βιομάζα Με τον όρο βιομάζα ονομάζουμε οποιοδήποτε υλικό παράγεται από ζωντανούς οργανισμούς (όπως είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Δήμος Καλαμαριάς ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Αντιδημαρχία Καθαριότητας, Ανακύκλωσης & Πρασίνου Διεύθυνση Καθαριότητας - Ανακύκλωσης ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η κομποστοποίηση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος Τα λίπη και έλαια αποτελούν σπουδαία πηγή ενέργειας για τον άνθρωπο. Η παρουσία των λιπαρών στις τροφές συντελεί στην αύξηση της ικανότητας κορεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Ξύλα-Pellets-Κατηγορίες. Ομάδα Εργασίας: Βαγγέλης Ταραπάνος, Μπάμπης Ευθυμιάδης Λέκκας Γεώργιος

Ξύλα-Pellets-Κατηγορίες. Ομάδα Εργασίας: Βαγγέλης Ταραπάνος, Μπάμπης Ευθυμιάδης Λέκκας Γεώργιος Ξύλα-Pellets-Κατηγορίες Ομάδα Εργασίας: Βαγγέλης Ταραπάνος, Μπάμπης Ευθυμιάδης Λέκκας Γεώργιος Ξύλα-Είδη-Θετικά-Αρνητικά Είδη Ξύλου Έλατο: Καίγεται σχετικά σύντομα, πιό οικονομικό( Θερμαντική αξια )4,5kWh/kg,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Mόναχο, 5.10.2007 Αρ. Πρωτ. : 430/509 Προς: Υπουργείο Εξωτερικών - Γραφείο ΥΦΥΠΕΞ κ. Π. Δούκα - Γραφείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΙΘΟΥΣΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΙΘΟΥΣΑΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΙΘΟΥΣΑΣ Επιλογή κατάλληλης αίθουσας στο σχολείο Η αίθουσα που θα επιλεγεί πρέπει να καταλαμβάνει 40-70 τ.μ. Να είναι εύκολα προσπελάσιμη και κοντά στις υπόλοιπες αίθουσες διδασκαλίας.

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα

Η Γεωθερμία στην Ελλάδα ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Η Γεωθερμία στην Ελλάδα Ομάδα Παρουσίασης Επιβλέπουσα Θύμιος Δημήτρης κ. Ζουντουρίδου Εριέττα Κατινάς Νίκος Αθήνα 2014 Τι είναι η γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: 6 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η Επισκόπηση χωρίζεται σε δύο μέρη: Α. Γενικό μέρος (συμπληρώνεται από όλα τα Σχολεία) Β. Ειδικό Μέρος που αντιστοιχεί στο θέμα που επιλέγεται κάθε χρόνο (Νερό,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΙΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία ΔΕΝΔΡΟΦΥΤΕΥΣΗ

Εργασία ΔΕΝΔΡΟΦΥΤΕΥΣΗ Εργασία ΔΕΝΔΡΟΦΥΤΕΥΣΗ Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από τα μεσογειακά συστήματα (πεύκα, έλατα, θάμνους εύφλεκτους). Τα ορεινά δάση συχνά καίγονται γιατί έχουμε μεγάλη ξηρασία, συσσώρευση ξηρών και πεσμένων φύλων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΜΣ: «Τεχνοοικονομικά Συστήματα» Διαχείριση Ενεργειακών Πόρων

ΔΠΜΣ: «Τεχνοοικονομικά Συστήματα» Διαχείριση Ενεργειακών Πόρων ΔΠΜΣ: «Τεχνοοικονομικά Συστήματα» Διαχείριση Ενεργειακών Πόρων 10. Μελέτη Περίπτωσης: Ενεργειακή Επιθεώρηση σε Βιομηχανία Προϊόντων Αλουμινίου Καθηγητής Ιωάννης Ψαρράς e-mail: john@epu.ntua.gr Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πηγές και μέθοδοι (συνέχεια) Ο κλασικός αρχαιολόγος ταξινομεί το υλικό του: Κατά χρονική

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα