ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΛΟΙΜΟ ΣΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΦΡΑΓΚΙΑ : ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΥΣΤΟΠΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (ΜΙΑ ΔΥΣΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ) ΓΑΚΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ Α.Ε.Μ : 1004 ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟΠΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : ΦΡΑΓΚΙΣΚΗ ΑΜΠΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΕΛ. 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕΛ ΟΙ ΕΚΦΑΝΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΛΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΗΓΟΡΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΦΡΑΓΚΙΑ Ο ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ. ΣΕΛ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΣΠΙΤΙΑ ΣΕΛ Η ΚΑΓΚΕΛΟΠΟΡΤΑ ΣΕΛ Ο ΛΟΙΜΟΣ ΣΕΛ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΣΕΛ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΙΜΟ ΣΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΣΕ ΜΙΑ «ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΣΕΛ ΕΚΤΕΘΕΙΜΕΝΟΙ ΣΕ ΜΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕΛ Η ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕΛ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΣΕΛ ΑΝΤΡΕΑΣ ΦΡΑΓΚΙΑΣ ΚΑΙ FRANZ KAFKA : ΜΙΑ ΦΙΛΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΣΕΛ ΟΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΥΣΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΕΛ ΟΥΤΟΠΙΑ - ΔΥΣΤΟΠΙΑ ΣΕΛ ΔΥΣΤΟΠΙΑ : ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΝΟΣ ΑΛΛΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ; ΣΕΛ ΛΟΙΜΟΣ ΚΑΙ ΠΛΗΘΟΣ : ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΙΑΣ ΔΥΣΤΟΠΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕΛ ΤΟΠΟΣ : Η «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» ΤΟΥ ΛΟΙΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ ΣΚΗΝΙΚΟ ΤΟΥ ΠΛΗΘΟΥΣ ΣΕΛ ΧΡΟΝΟΣ : Η ΑΝΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΜΙΑ ΠΡΑΞΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΕΛ ΓΛΩΣΣΑ : ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΕΛ Η ΕΙΡΩΝΕΙΑ ΣΤΟ ΛΟΙΜΟ ΣΕΛ Η ΑΠΟΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΣΕΛ. 47 ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΕΛ. 50 2

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η πραγµάτωση της µεταπτυχιακής µου εργασίας αποτέλεσε προσωπικό στοίχηµα. Ήταν για µένα µια επίπονη προσπάθεια διότι χωρίστηκε αναγκαστικά σε δυο φάσεις µε ένα µεγάλο χρονικό κενό διάστηµα ανάµεσά τους. Η πρώτη φάση, αυτή της εύρεσης θέµατος, του σχεδιασµού και της συλλογής βιβλιογραφίας υπήρξε γόνιµη και ενθουσιώδης. Στην ίδια φάση, τα µαθήµατα ΝΕΦ 619 «Επιστήµη και λογοτεχνία : η περίπτωση της φανταστικής λογοτεχνίας» της κ. Φ. Αµπατζοπούλου και ΝΕΦ 608 «Περί προφητείας και ουτοπίας» του Χ.-Δ. Γουνελά ήταν η αφορµή να ασχοληθώ ειδικότερα και εκτενέστερα µε ζητήµατα που µε ενδιέφεραν και προετοίµασαν κατά κάποιο τρόπο το επιστηµονικό πλαίσιο της εργασίας µου. Παράλληλα, η ευκαιρία συµµετοχής µου στο επιστηµονικό συνέδριο για τον συγγραφέα και δηµοσιογράφο Αντρέα Φραγκιά που έγινε στην Αθήνα, στην αίθουσα της Ε.Σ.Η.Ε.Α, στις Δεκεµβρίου 2007 ήταν µια αξιόλογη δοκιµή, που µου έδωσε θάρρος και κουράγιο να συνεχίσω και να διευρύνω τους ερευνητικούς µου ορίζοντες. Ωστόσο, µεσολάβησε η περίοδος της στρατιωτικής µου θητείας, (12/5/ /10/2009), που µε ανάγκασε να αποµακρυνθώ εν µέρει από τα ερευνητικά µου ενδιαφέροντα αλλά όχι από τις λογοτεχνικές µου αναγνώσεις. Η δεύτερη φάση, της συγγραφής και της εκτενούς µελέτης και τεκµηρίωσης του θέµατός µου υπήρξε δύσκολη, όχι τόσο λόγω της φύσης της, όσο προσωπικών προβληµάτων, αναστολών και έλλειψης αυτοπεποίθησης. Η αιτία γι αυτά ίσως ήταν µια έντονη αυτοκριτική των δυνατοτήτων και των προοπτικών των µακροχρόνιων σπουδών µου. Ανακαλώ λοιπόν αυτή την περίοδο για να αναφέρω απλά τα ηθικά διλήµµατα και ανησυχίες που εµπόδισαν ίσως την κανονική ροή των σπουδών µου και όχι για να δικαιολογηθώ για όποιες αδυναµίες τυχόν υπάρχουν µέσα στην παρούσα εργασία. Παρόλαυτα προσπάθησα, συνέχισα και συγκεντρώθηκα στον βασικό µου στόχο και µε τη στήριξη των καθηγητών, των γονιών και των φίλων µου κατάφερα να τελειώσω αυτό το πόνηµα. Θα ήθελα λοιπόν γι αυτό να ευχαριστήσω ιδιαίτερα την επόπτρια καθηγήτριά µου κ. Φραγκίσκη Αµπατζοπούλου για τη βοήθεια και τις παρατηρήσεις της, που υπήρξαν χρήσιµες και γόνιµες κατά τη διάρκεια της έρευνας και της γραφής της εργασίας µου. Για την εµπιστοσύνη και κυρίως για την ηθική στήριξη καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών µου προπτυχιακών και µεταπτυχιακών, οφείλω ένα ευχαριστώ στον καθηγητή µου κ. Δηµήτρη Κόκορη, ο οποίος ενθάρρυνε τη µέχρι τώρα ακαδηµαϊκή µου πορεία. Τέλος στην περάτωση των µεταπτυχιακών µου σπουδών συντέλεσε η φροντίδα, η υποµονή και η βοήθεια των γονιών µου. Ενώ αντίστοιχα οι συζητήσεις και οι παρατηρήσεις των φίλων µου σε δύσκολες στιγµές αποτέλεσαν κίνητρο για να συνεχίσω. Ευχαριστώ λοιπόν ιδιαίτερα την Ειρήνη Πατσούρου, τον Bart Soethaert και τον Ανδρέα Λούνη. 3

4 «Άλλο βέβαια η αισιοδοξία και άλλο το Αύριον. Δεν είναι το µέλλον, η επαύριο, που λέµε. Ίσως να είναι και η επόµενη στιγµή όταν σ αυτή γεννιέται κάτι ικανό να δώσει το σύνολο. Είναι όλες µαζί οι δυνατότητες, η ευεργετική και δυναµική συνέχεια, όταν το ένα συνδέεται µε το άλλο, είναι το προχώρηµα, η ολοκλήρωση. Να µην τα µπερδεύουµε, η ελπίδα δεν είναι Αύριον ούτε τα όνειρα. Όταν η ατµόσφαιρα φτωχύνει από Αύριον, δυσκολεύεται η ζωή, στην έλλειψή του σταµατάει. Ξεχνάς το χτες. Δε γνωρίζεις τους ανθρώπους, δεν ξέρεις να µιλήσεις, ώσπου βγάζεις κραυγές. Το χτες όµως δε φτάνει, χρειάζεται και το τώρα. Το χτες φτιάχνει το τώρα, αν η σύνθεσή του δεν είναι σωστή δεν γεννιέται Αύριον. Όπου αυξάνεται ο φόβος λιγοστεύει το Αύριον, χάνεται. Τα σπίτια αρρωσταίνουν γι αυτό το λόγο. Στους δρόµους κυκλοφορεί ο φόβος, τρυπώνει µέσα σ αυτά, γεννάει σιωπή και παγωνιά. Τα είδωλα το ρουφάνε και εκπέµπουν φόβο, θολούρα και πανικό. Παραλύουν τη ζωή και την κάνουν να τρέµει. Και η συνείδηση των ανθρώπων λιώνει, τα λόγια τους χάνονται, η πολιτεία είναι άρρωστη.» (Αντρέας Φραγκιάς, Πλήθος ) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το µυθιστορηµατικό έργο του Αντρέα Φραγκιά περιλαµβάνει τέσσερα πολυσέλιδα µυθιστορήµατα µέσα στα οποία συνοψίζει µε µια ευρεία οπτική και σπάνια ενορατική διάθεση την ελληνική µεταπολεµική πραγµατικότητα. Η εκάστοτε πραγµατικότητα που προσεγγίζει αποτελεί γι αυτόν ένα γόνιµο πεδίο διατύπωσης µιας κριτικής στάσης απέναντί της αλλά και ανίχνευσης των επάλληλων µεταλλαγών, εξελίξεων και κραδασµών της σύγχρονης πραγµατικότητας. Βασικός άξονας προσέγγισης της µυθιστορηµατική γραφής του Αντρέα Φραγκιά σύµφωνα µε την πορεία της είναι η απόκλιση της από τα περιοριστικά πλέον πρότυπα του παραδοσιακού ρεαλισµού. Η πεζογραφία του Αντρέα Φραγκιά βρέθηκε στην κοίτη του κοινωνικού ρεαλισµού, χωρίς να παρασυρθεί στην κανονιστική εκτροπή του, τον «σοσιαλιστικό ρεαλισµό». Αντίθετα, προχώρησε από τη διακριτική ανανέωση προς την ανατροπή των συµβατικών ορίων του ρεαλισµού, φέρνοντας το κοινωνικό µυθιστόρηµα σε µια προσεκτική και αντιδογµατική νεοτερικότητα. 1 Από το Άνθρωποι και σπίτια (1955), το πρώτο µυθιστόρηµα του Αντρέα Φραγκιά µέχρι το Πλήθος, (1 1985, ), η πραγµατικότητα σταδιακά χάνει τα αναγνωρίσιµα στοιχεία της και παρουσιάζονται καταστάσεις στις οποίες οι υπαινιγµοί και οι συµβολικές ή αλληγορικές τους προεκτάσεις φανερώνουν σαφείς τάσεις διαφοροποίησης από τον ρεαλισµό της πιστής αναπαράστασης. Ωστόσο, ο αφαιρετικός και αναγωγικός χαρακτήρας της γραφής του Αντρέα Φραγκιά και ο ιδιότυπος τρόπος µε τον οποίο προβάλλει µια «διαφορετική» πραγµατικότητα τόσο στο Λοιµό (1972) όσο και στο Πλήθος ενισχύουν µια περαιτέρω ανασηµασιοδότηση της αναπαριστάµενης πραγµατικότητας. Αύτη η πραγµατικότητα φαίνεται να αξιοποιεί το παρελθόν, την ιστορική εµπειρία, να κριτικάρει το παρόν και να αφήνει ανοιχτό το πεδίο ανησυχίας και αµφιβολίας για το µέλλον. Έτσι παρατηρούµε ότι βασικά στοιχεία της αφηγηµατικής πραγµατικότητας στον Λοιµό και το Πλήθος σταδιακά αποκτούν έναν χαρακτήρα δυστοπικό, σύµφωνο µε πρότυπα κείµενα της δυστοπικής µυθοπλασίας. Στόχος της εργασίας δεν είναι η απλή οµαδοποίηση των κοινών στοιχείων των δυο τελευταίων µυθιστορηµάτων του Αντρέα Φραγκιά µε γνωστά δυστοπικά µυθιστορήµατα. Αντίθετα, η επιδίωξη είναι να επισηµανθεί ο τρόπος µε τον οποίο αξιοποιούνται στοιχεία µιας δυστοπικής πραγµατικότητας στην εξελικτική 1 Δηµήτρης Ραυτόπουλος, «Από τον λαό στο πλήθος», Αντί, τεύχ 714, 26 Μαΐου 2000, σ

5 διαµόρφωση του συγγραφικού ύφους του Αντρέα Φραγκιά και πώς αυτά τα στοιχεία συµβάλλουν στην κριτική αποτίµηση της σύγχρονης πραγµατικότητας. Η κριτική στάση των δυστοπικών κειµένων απέναντι στην πραγµατικότητα για την οποία θέλουν να µιλήσουν ή θέλουν να καταγγείλουν υπαγορεύει και τη δική µου ανάγνωση στο Λοιµό και το Πλήθος. Στην ουσία επιχειρώ τη διεύρυνση των αναγνωστικών προτάσεων σε δυο µυθιστορήµατα µε πολλά κοινά στοιχεία µεταξύ τους, που ανανεώνουν εµφανώς τις φόρµες της µεταπολεµικής πεζογραφίας. Είναι γεγονός ότι µια τέτοιου είδους προσέγγιση αναµοχλεύει εποικοδοµητικά τις υπάρχουσες αναφορές της κριτικής σε πρότυπα, συγκλίσεις ή αποκλίσεις από το είδος αυτό της φανταστικής λογοτεχνίας. Ενδεικτικά αναφέρω στοιχεία όπως το µηχανισµό της εξουσίας, την ιδιαίτερη γλώσσα της εξουσίας, τη µαζική στέρηση ελεύθερης έκφρασης, την εκµηδένιση της ατοµικής συνείδησης και κυρίως την αχνή ανάµνηση της προηγούµενης ζωής των προσώπων, στοιχεία που µπορεί κανείς να διακρίνει τόσο στο Λοιµό όσο και στο Πλήθος. Ωστόσο η προσέγγιση στην παρούσα εργασία ακολουθεί µια πορεία η οποία ξεκινά από τα ενοποιητικά στοιχεία που διατρέχουν όλο το έργο του Αντρέα Φραγκιά, µε έµφαση στη συµβολική και αλληγορική διάσταση που παίρνουν ο χώρος και χρόνος µέσα στα µυθιστορήµατα, περνά στις απόψεις του ίδιου για το έργο του, για την πραγµατικότητα, την ιστορία και την ανάγνωση του καφκικού έργου, για να καταλήξει σε µια διαφορετική ερµηνεία της σύγχρονης πραγµατικότητας που µας προσφέρει η δυστοπική ανάγνωση του Λοιµού και του Πλήθους, η οποία αξιοποιεί όλα τα παραπάνω. Ειδικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο παρακολουθούµε την εξελικτική πορεία και την ιδιότυπη λειτουργία που έχουν αφηγηµατικά ο χώρος και ο χρόνος σε όλα τα µυθιστορήµατα του Αντρέα Φραγκιά επισηµαίνοντας τη σταδιακή αφαίρεση των προσδιοριστικών στοιχείων και τη διάθεση να προσλάβουν µια καθολικότητα. Ωστόσο στο Λοιµό και στο Πλήθος γίνεται σαφώς εµφανέστερο το γεγονός ότι η εξωκειµενική πραγµατικότητα υπαγορεύει µια διαφορετική προσέγγιση της αναπαριστάµενης πραγµατικότητας. Από την αλληγορική διάθεση των δυο πρώτων περνάµε στα δυο τελευταία µυθιστορήµατα τα οποία διατηρούν αυτή τη διάθεση αλλά κυρίως µπορούν να προσλάβουν και ένα διαφορετικό χαρακτήρα µετουσιώνοντας αφηγηµατικά στοιχεία που ενισχύουν την κριτική τους οπτική απέναντι στη σύγχρονη πραγµατικότητα. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον της µελέτης µου στρέφεται στον τρόπο µε τον οποίο ο ίδιος ο Αντρέας Φραγκιάς ορίζει την πραγµατικότητα στα µυθιστορήµατά του, στο ρόλο που παίζει η ιστορία και η επικαιρότητα σ αυτά, στην ανανέωση των ρεαλιστικής φόρµας αλλά και στη δυσκολία εστίασης του συγγραφικού φακού στη ρευστή και πολυδιάστατη πραγµατικότητα. Μια πραγµατικότητα που µεγάλοι συγγραφείς του 20 ου αιώνα έζησαν, διέβλεψαν, απέρριψαν και ανανέωσαν. Σε αυτό το πλαίσιο ανιχνεύουµε τη συµβολή της αναγνωστικής εξοικείωσης του Αντρέα Φραγκιά µε την καφκική πραγµατικότητα σε µια δυστοπική προσέγγιση του Λοιµού και του Πλήθους. Τέλος, επισηµαίνονται οι εξελίξεις και οι µεταβάσεις από το Λοιµό στο Πλήθος στο πλαίσιο κατασκευής µιας δυστοπικής πραγµατικότητας η οποία αξιοποιεί τα στοιχεία του τόπου, του χρόνου και του λόγου της εξουσίας σύµφωνα µε τη σύγχρονη λογοτεχνική θεωρία όχι για να κατασκευάσει εικόνες ενός άλλου κόσµου, αλλά εµµένοντας σε µια ιδιότυπη παρουσίασή τους, να µιλήσει για το σήµερα. Η πολιτεία στρατόπεδο του Λοιµού και η πόλη σκηνικό του Πλήθους έχουν στοιχεία δυστοπικών κλειστών συστηµάτων εξουσίας αλλά δεν παύουν να απευθύνονται και να κριτικάρουν χώρους πραγµατικούς. Ο χρόνος, το παρελθόν συνεχώς αποκρύπτεται, ελέγχεται από την εξουσία, το παρόν των προσώπων παρουσιάζεται 5

6 µετέωρο, αµφίβολο, αδιέξοδο χωρίς χθες, χωρίς αύριο όµως όλα κουβαλάν το παρελθόν της πρόσφατης ελληνικής πραγµατικότητας και προσπαθούν να την αντιµετωπίσουν, να χειριστούν τους φόβους και τις ανασφάλειες που οι νόµοι της αγοράς και τα η δοµή του κοινωνικοοικονοµικού συστήµατος επιβάλλει. Ενώ µπροστά στον έλεγχο της εξουσίας αφηγητής και ήρωες προσπαθούν να αντισταθούν. Στον άξονα άτοµο εξουσία διαρθρώνονται λόγοι διαφορετικοί, διαλέγονται ενώ παράλληλα, επιχειρείται η απογύµνωση του λόγου της εξουσίας από την αυταρχικότητα του µε την αξιοποίηση αφηγηµατικών τεχνικών, της ειρωνείας και της αµφιβολίας ανάµεσα στο ψέµα και την αλήθεια, ανάµεσα στο εικονικό και το πραγµατικό. 6

7 1. Οι εκφάνσεις του συµβολικού και αλληγορικού στην πεζογραφική πορεία του Αντρέα Φραγκιά Ο χώρος και ο χρόνος. Η συγγραφική πορεία του Αντρέα Φραγκιά χαρακτηρίζεται από τον ιδιαίτερο τρόπο µε τον οποίο ο ίδιος απέδιδε την πραγµατικότητα στα µυθιστορήµατά του. Η ρεαλιστική απεικόνισή της πέρασε από διάφορα στάδια και ξεπέρασε τα συµβατικά όρια της. 2 Το πρώτο µυθιστόρηµα του Φραγκιά, Άνθρωποι και σπίτια (1955) µας εισάγει στο κλίµα των πρώτων χρόνων της µεταπολεµικής Ελλάδας ωστόσο, µελετώντας διεξοδικότερα µπορεί κανείς να επισηµάνει ότι πρόκειται για µια «οµιχλώδη απεικόνισή της κατοχής». 3 Είναι χαρακτηριστικό ότι η άχλη των καταστάσεων έγκειται στο γεγονός της απουσίας βασικών προσδιοριστικών στοιχείων της αφηγούµενης πραγµατικότητας. Τόσο ο χρόνος, ένα ακινητοποιηµένο παρόν, τα πρόσωπα, αµήχανα µπροστά στην ατοµικότητά τους, όσο και ο τόπος, το γήπεδο που παίρνει µυθικές διαστάσεις, είναι ενδεικτικά της ελλειπτικότητας και της αφαιρετικότητας που χαρακτηρίζει τη µετέπειτα γραφή του Αντρέα Φραγκιά. 4 Στη Καγκελόπορτα (1962) στο επίκεντρο βρίσκονται τα πρόσωπα και οι φόβοι τους. Η πόρτα της αυλής λειτουργεί ως η διαχωριστική γραµµή ανάµεσα στον κόσµο της αυλής και τον έξω. Συγκεκριµένα, για την Καγκελόπορτα ο Τάκης Καρβέλης γράφει : «Ο κόσµος της αυλής συµπυκνώνει το µετεµφυλιακό δράµα και την καθηµερινή φθορά στις αρχές της δεκαετίας του Στον έξω κόσµο, όπου µένει ο Θόδωρος, δεσπόζει ο φόβος, η εξουσία και µια ζωή που τώρα κυλάει σε νέους ρυθµούς». 5 Ειδικότερα, µπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι στα δυο πρώτα µυθιστορήµατα του Αντρέα Φραγκιά υπάρχουν ψήγµατα του τρόπου µε τον οποίο θα προσεγγίσει την πραγµατικότητα στα δυο επόµενα µυθιστορήµατά του ωστόσο, στο Λοιµό (1972) και στο Πλήθος ( , ) η µατιά του συγγραφέα είναι διεισδυτικότερη, βαθιά προσηλωµένη στο παράλογο των καταστάσεων. Ο πρισµατικός του φακός εστιάζει στα ανθρώπινα σύνολα χρησιµοποιώντας για το Λοιµό κυρίως στοιχεία του φανταστικού, όπως η αµφιβολία, ο ζωοµορφισµός, η αοριστία της αφήγησης σε σχέση µε τον τόπο, το χρόνο και τα ονόµατα των προσώπων. 6 Έπειτα στο Πλήθος η αλληγορία και τα σύµβολά κυριαρχούν αλλά συνάµα διαφαίνεται και η αδυναµία προσέγγισης της αφηγούµενης πραγµατικότητας από τον αφηγητή και κατ επέκταση στο επίπεδο της γραφής από τον συγγραφέα. Τόσο στο ενδοδιηγητικό όσο και στο εξωδιηγητικό επίπεδο επικρατεί η αποδιάρθρωση που σηµατοδοτεί το αδιέξοδο και επισηµαίνει τις αδυναµίες µιας παραδοσιακής, ρεαλιστικής, γραφής. 7 Το αξιοσηµείωτο είναι ότι και τα δυο αυτά µυθιστορήµατα δηµιουργούν την ψευδαίσθηση µιας ρεαλιστικής αφήγησης την οποία το κείµενο συστηµατικά 2 Τάκης Καρβέλης, «Αντρέας Φραγκιάς : Παρουσίαση Ανθολόγηση», στη σειρά Η µεταπολεµική πεζογραφία, τόµ. Η, Σοκόλης 1988, σ Α. Αργυρίου, Α. Ζήρας, Α. Κοτζιάς και Κ. Κουλουφάκος, «Συζήτηση για τη µεταπολεµική πεζογραφία», Διαβάζω, τεύχ. 5 6, Νοέµβριος 1976 Φεβρουάριος 1977, σς Δηµήτρης Ραυτόπουλος, όπ.π., σ Τάκης Καρβέλης, όπ.π σ Έρη Σταυροπούλου, Προτάσεις ανάγνωσης για την πεζογραφία µιας εποχής, Σοκόλης, 2001, σ Ερατοσθένης Καψωµένος, Αφηγηµατικές Τεχνικές και Σηµασιακοί Κώδικες ένα παράδειγµα ανάλυσης : «Το πλήθος» του Ανδρέα Φραγκιά, Ελί τροχος, τεύχ. 2, Απρίλιος Ιούνιος 1994, σ

8 υποσκάπτει διαψεύδοντας την προσδοκία του αναγνώστη για µια ρεαλιστική καταγραφή της πραγµατικότητας. Η κριτική έχει επισηµάνει τρεις φάσεις στη συγγραφική πορεία του Αντρέα Φραγκιά, 8 σε µια πρώτη φάση κατατάσσονται τα δυο πρώτα µυθιστορήµατα Άνθρωποι και σπίτια (1955) Καγκελόπορτα (1962), σε µια δεύτερη, ενδιάµεση, ο Λοιµός (1972) και σε µια τρίτη το Πλήθος ( , ). Η κατάταξη γίνεται µε άξονα τον τρόπο απεικόνισης της αφηγούµενης πραγµατικότητας. Ωστόσο, στο σηµείο αυτό σκόπιµο θα ήταν να ιχνηλατήσουµε και να βαδίσουµε κυρίως πάνω στα ενοποιητικά στοιχεία αυτής της πορείας µε άξονα τις παρατηρήσεις και τις επισηµάνσεις της κριτικής που συγκλίνουν σε µια διαφοροποίηση της γραφής του Αντρέα Φραγκιά από τα ρεαλιστικά πρότυπα ακόµη και στα έργα της πρώτης φάσης. Θα εστιάσω εποµένως στην κριτική που διανοίγει δρόµους σε µια διαφορετική ανάγνωση των στοιχείων της αφηγούµενης πραγµατικότητας, επιµένοντας κυρίως στη λειτουργία του χώρου και του χρόνου καθώς και στις αλληγορικές και συµβολικές διαστάσεις που αυτές οι έννοιες σταδιακά παίρνουν. Άλλωστε, το ενδιαφέρον του Αντρέα Φραγκιά επικεντρώνεται στην πραγµατικότητα, µια καθολική, πολυδιάστατη και ρευστή πραγµατικότητα, που η ίδια επιτρέπει τους εναλλακτικούς τρόπους προβολής της. 8 Τάκης Καρβέλης, όπ.π., σ

9 1.1 Άνθρωποι και Σπίτια Αναµφίβολα µπορεί κανείς να επισηµάνει, διαβάζοντας προσεκτικά τα µυθιστορήµατα του Αντρέα Φραγκιά, ότι υπάρχουν αρκετά κοινά στοιχεία µεταξύ τους αλλά «αυτό που µεταβάλλεται είναι η ποσότητα και η ένταση µε την οποία εµφανίζονται σε κάθε του κείµενο». 9 Ειδικότερα, η κριτική προσφέρει µια ευσύνοπτη καταγραφή των κύριων χαρακτηριστικών στοιχείων της πεζογραφίας του, σύµφωνα µε τα οποία διαγράφεται το ενδιαφέρον του συγγραφέα να αποτυπώσει σε κάθε έργο του εικόνες ζωής που υπερβαίνουν κατά πολύ τα χρονικά και τοπικά τους όρια. 10 Η υπέρβαση αυτή συνίσταται κυρίως στη συµβολική και αλληγορική διάσταση που συχνά παίρνουν τα στοιχεία της αφηγούµενης πραγµατικότητας στα µυθιστορήµατά του Αντρέα Φραγκιά. Το πρώτο µυθιστόρηµα του, Άνθρωποι και σπίτια (1955), µας µεταφέρει στον πρώτο µεταπολεµικό χρόνο και περιγράφει τη ζωή ανθρώπων µιας εργατικής συνοικίας. Ο χρόνος, ο χώρος και τα πρόσωπα σκιαγραφούνται µε έναν ιδιαίτερο τρόπο στην προσπάθεια απόδοσης κυρίως µιας ατµόσφαιρας στέρησης και ανεργίας. Το παρελθόν αποδίδεται µέσα από τις αναφορές για τη «µεγάλη πυρκαγιά», «τα καµένα σπίτια», το παρόν µέσα από την εικόνα του κλειστού εργοστασίου : «Τα πάρα πέρα σπίτια είναι καµένα. Πολλά στη σειρά, κοντά στη γέφυρα. Όλοι ξέρουµε πως καήκανε και δε µιλάµε πια γι αυτό. Απ την άλλη µεριά ισκιώνει γρήγορα, είναι τα πλίθινα µε τους χωµατένιους αυλόγυρους και τις γλάστρες. Το δικό µας δεν έχει γλάστρες, γιατί δε µένει καιρός για τέτοιες έγνοιες. Είναι και το κλειστό εργοστάσιο. Όχι βέβαια πως αυτό ξέρανε τα λουλούδια µας, µα πρέπει να χει κάποια σηµασία για όλες τις γλάστρες και τις αυλές της γειτονιάς.» 11 «Ο γλόµπος πάει κι έρχεται σαν το βαρίδι ενός µεγάλου ρολογιού, µα ο δικός µας χρόνος στάθηκε, πέτρωσε αµετακίνητος Πιο πέρα είναι κι άλλοι, πολλοί, που πρέπει να σφίξεις τη µνήµη σου για να τους θυµηθείς. Τώρα όµως δεν είναι καιρός να θυµάσαι τα παλιά. Τούτο σκέπασε όλα τα άλλα. Μέσα σ αυτό βουλιάξανε τόσα και τόσα πράγµατα κι ούτε µπορείς να θυµηθείς και να τα ανασκαλέψεις. Γίνανε τόσα παράξενα τούτο τον τελευταίο χρόνο». (Άνθρωποι και Σπίτια σ.51) και το µέλλον χάνεται αβέβαιο µέσα στις ελπίδες για το νέο εργοστάσιο που χτίζεται στη συνοικία. Η ανεργία και η ανασφάλεια που αυτή προκαλεί είναι βασικά στοιχεία, γύρω από τα οποία εκτυλίσσονται τα επεισόδια ζωής των ανθρώπων του µυθιστορήµατος, ωστόσο ο χρόνος τόσο ο ιστορικός (η περίοδος της Κατοχής) όσο και ο προσωπικός διακρίνονται από µια σταδιακή ελλειπτικότητα και από µια αδιέξοδη προοπτική. 12 Συνάµα, ο τόπος δράσης των προσώπων του µυθιστορήµατος είναι σαφώς καθορισµένος, πρόκειται για µια φτωχογειτονιά της Αθήνας, ωστόσο η δράση αυτή επεκτείνεται και συχνά επικεντρώνεται στο γήπεδο, όπου κάθε Κυριακή δίνει τους αγώνες της η οµάδα της γειτονιάς. Παρατηρώντας διεξοδικότερα µπορεί κανείς να εντοπίσει και σ αυτό το σηµείο την ελλειπτικότητα της περιγραφής του 9 Έρη Σταυροπούλου, όπ.π., σ Έρη Σταυροπούλου, «Εκόµισε εις την τέχνην» : Τα κύρια χαρακτηριστικά της πεζογραφίας του Αντρέα Φραγκιά», Θέµατα Λογοτεχνίας, τευχ. 40, Ιανουάριος Απρίλιος 2009, σ Αντρέας Φραγκιάς, Άνθρωποι και Σπίτια, Κέδρος, Αθήνα 2001 ( ά έκδ. 1955), σ. 9. Στο εξής οι παραποµπές µου στα µυθιστορήµατα µέσα στο κείµενο. 12 Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Άνθρωποι και σπίτια, τα πρώτα θεµέλια της αλληγορίας και του συµβόλου στην πεζογραφία του Αντρέα Φραγκιά», περ. Αντί, τεύχ. 714, 26 Μαΐου 2000, σ

10 γηπέδου. Ειδικότερα, ο Κώστας Παπαγεωργίου επισηµαίνει : «Το γήπεδο, στο Άνθρωποι και σπίτια, δεν περιορίζεται, είναι µια αχανής έκταση, στην οποία οι εκάστοτε αντίπαλοι αγωνίζονται χωρίς να διακρίνονται, σχεδόν αθέατοι. Οι φάσεις του παιχνιδιού δε περιγράφονται, είναι δύσκολο να περιγραφούν ακριβώς, ενώ το αποτέλεσµα, αν δεν είναι εντελώς ασαφές, συνάγεται κατά προσέγγιση. Όλα όσα συµβαίνουν στο γήπεδο αγγίζουν τα όρια του άυλου, του µεταφυσικού και η αίσθηση των θεατών αλλά και του αναγνώστη είναι ότι από το αποτέλεσµα του κάθε αγώνα διακυβεύονται πολύ σηµαντικές υποθέσεις.». 13 Αναµφίβολα το γήπεδο λειτουργεί ως επίκεντρο των υπόλοιπων συµβάντων, εικόνων και προσώπων του µυθιστορήµατος, 14 ενώ παράλληλα παρατηρούµε ότι µπορεί να πάρει συµβολικές διαστάσεις µέσα στο αφηγηµατικό πλαίσιο. Η ανεργία και το αδιέξοδο που αυτή προκαλεί στα πρόσωπα του µυθιστορήµατος είναι µια εικόνα πάνω στην οποία εστιάζει ο Αντρέας Φραγκιάς, επιµένοντας τόσο έντονα στις προσωπικές δυσκολίες και την αδράνεια των προσώπων έτσι ώστε οι καταστάσεις, ο χρόνος και ο τόπος να αποκτούν µια καθολικότητα. Πολύ εύστοχα ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου για να επικυρώσει το συµβολικό αυτό σύµπλεγµα επικαλείται την ιδέα του Κόλεριτζ για τη δηµιουργία του λογοτεχνικού συµβόλου : «Το συγκεκριµένο, το επιµέρους και το προσωρινό επιστρατεύονται για να εκπέµψουν τη λάµψη του αφηρηµένου, του γενικού και του διαχρονικού». 15 Παρατηρούµε λοιπόν στο Άνθρωποι και σπίτια (1955) τον τρόπο µε τον οποίο ο συγγραφέας εισάγει στην πεζογραφία του στοιχεία τα οποία αργότερα θα αξιοποιήσει εκτενέστερα και θα αφοµοιώσει εναργέστερα. 13 Κώστας Παπαγεωργίου, «Άνθρωποι και Σπίτια. Μια πρώιµη εκδοχή του παραλόγου στην πεζογραφία του Αντρέα Φραγκιά», Αντί, τχ. 714, όπ.π σς [= Μονόλογοι και χειραψίες, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2003]. 14 Δηµήτρης Κόκορης, «Το ποδόσφαιρο ως δοµικός άξονας στο Άνθρωποι και Σπίτια του Αντρέα Φραγκιά.», Θέµατα Λογοτεχνίας, ο.π.π. σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, όπ.π. σ

11 1.2 Η Καγκελόπορτα Η Καγκελόπορτα εκδόθηκε το 1962 από την Επιθεώρηση Τέχνης και θεωρείται το περισσότερο ενταγµένο στις ρεαλιστικές συµβάσεις και στα κοινωνικά και ιστορικά συµφραζόµενα της εποχής του µυθιστόρηµα από τα υπόλοιπα του Αντρέα Φραγκιά. Έτσι ενώ στο Άνθρωποι και σπίτια (1955) επισηµαίνεται ένας «ελλειπτικός ρεαλισµός» 16 στην Καγκελόπορτα (1962) αναδεικνύεται η ατοµική ψυχολογία του φόβου και της φθοράς, επικρατεί «η φθορά της ήττας», 17 ένας ρεαλισµός περισσότερο υπαρξιακός και πολυεπίπεδος, που διερευνά τη σύσταση της ατοµικότητας στην αλληλεπίδρασή της µε το περιβάλλον. 18 Στην Καγκελόπορτα (1962) παρακολουθούµε την αγωνία και τον φόβο που επικρατεί στην προσπάθεια επιβίωσης του µετεµφυλιακού κόσµου. Τα µυθιστορηµατικά πρόσωπα ουσιαστικά παλεύουν να ορθοποδήσουν µέσα στις νέες κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες. Ο χώρος δράσης τους είναι κεντρικές περιοχές της Αθήνας, που συνδέονται µε τις επαγγελµατικές ή τις προσωπικές διεξόδους φυγής των ηρώων της αφήγησης (όπως π.χ. του Αντώνη, του Ευτύχη, του Άγγελου) ωστόσο, υπάρχει η αυλή, το εσωτερικό της και η καγκελόπορτα η οποία δίνει το όνοµά της στο µυθιστόρηµα. Τα πρόσωπα εγκλωβίζονται ανάµεσα σε µια εξωτερική και σε µια εσωτερική πραγµατικότητα. Ο Άγγελος κλειδώνεται µέσα στην αποθηκούλα της αυλής, κυνηγηµένος από το φόβο µιας παλιάς καταδίκης ενώ ο Αντώνης εγκλωβίζεται έξω, κυνηγώντας να ενταχθεί στις νέες οικονοµικές συνθήκες και εµπορικές σχέσεις. Η καγκελόπορτα φαίνεται σα να διαχωρίζει αυτούς τους δυο κόσµους τον ιδιωτικό και το δηµόσιο και συνάµα να λειτουργεί ως σταθερό όριο µεταξύ του παρελθόντος και του παρόντος. 19 Ο χώρος της αυλής, η καγκελόπορτα και η συµβολική της σηµασία, η διαλεκτική σχέση του εσωτερικού και εξωτερικού έτσι όπως διαρθρώνεται στην Καγκελόπορτα (1962), µας υποδεικνύουν µια συγκεκριµένη συµβολική που προοιωνίζεται τις εξελίξεις στη γραφή του Αντρέα Φραγκιά. 20 Παράλληλα, ο χρόνος στην Καγκελόπορτα (1962) τόσο ο αφηγηµατικός όσο και ο ιστορικός συνδυάζονται και αποτυπώνονται µε έναν ιδιαίτερο τρόπο, που δεν είναι άµεσα ευδιάκριτος καθώς µόνο απηχήσεις των δραµατικών ιστορικών γεγονότων φαίνεται να κυριαρχούν και να καθορίζουν τη δράση των αφηγηµατικών προσώπων. Γενικότερα, στην Καγκελόπορτα (1962) υπάρχουν αρκετά νεωτερικά στοιχεία τα οποία κυρίως υποστηρίζουν την ιστορικά ρεαλιστική εκδοχή του έργου. Αξιοσηµείωτος ωστόσο είναι ο τρόπος µε τον οποίο ο συγγραφέας συχνά ανάγει ζητήµατα που αφορούν τις ατοµικές ιστορίες των προσώπων του στη σφαίρα του συλλογικού. Ο αφηγητής, παρόλο που είναι εξωδιηγητικός, µοιάζει να συµµετέχει στη διαδικασία µνήµης των ηρώων του, στον ενδοδιηγητικό κόσµο τους. 21 Έτσι καταφέρνει να συναιρέσει το παρελθόν, το παρόν και το µέλλον προβάλλοντας µια 16 Δηµήτρης Ραυτόπουλος, όπ.π., σ Αιµιλία Κάραλη, «Αντρέα Φραγκιά, Άνθρωποι και Σπίτια, Καγκελόπορτα : Η πρόσληψη των έργων από την αριστερή κριτική», Θέµατα Λογοτεχνίας, τευχ. 40, Ιανουάριος Απρίλιος 2009, σ Τιτίκα Δηµητρούλια, «Η Καγκελόπορτα : ένα ιδιόµορφο µυθιστόρηµα µαθητείας», Διαβάζω, τεύχος 426, Φεβρουάριος 2002, σ Άλκηστις Σουλογιάννη, «Τα τοπόσηµα ως δείκτες προσωπικού χρόνου του Αντρέα Φραγκιά», περ. K, τχ. 4, Μάρτιος 2004, σς Βλ. Έρη Σταυροπούλου, «Η συµβολική λειτουργία του χώρου» στο Προτάσεις ανάγνωσης όπ.π., σ και Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Μεταξύ ρεαλισµού και αλληγορίας : Η Καγκελόπορτα (1962) του Αντρέα Φραγκιά», Θέµατα Λογοτεχνίας, τευχ. 40, Ιανουάριος Απρίλιος 2009, σ Ιφιγένεια Τριάντου Καψωµένου, «Η Καγκελόπορτα του Αντρέα Φραγκιά, τεχνικές της αφήγησης», Θέµατα Λογοτεχνίας, όπ.π. σ

12 καθολική και ενιαία οπτική για την πραγµατικότητα, στην οποία όλοι ζουν µε το φόβο και συµπάσχουν. Η ιστορία του Άγγελου, για παράδειγµα µας υποδεικνύει το παρελθόν ωστόσο, λίγο παρακάτω οι σκέψεις του δίνουν αφορµή για επάλληλες και πιο καθολικές σκέψεις : «Το σπίτι είναι παλιό, λες και το κάθε τι έχει µείνει στάσιµό, όπως βρέθηκε κείνη την ηµέρα του 1947 που διάβασαν την καταδίκη του Άγγελου. Ήταν και τότε Φλεβάρης. Κλείσαν εφτά ολόκληρα χρόνια». 22 «Έχω απολογηθεί µόνος µου, χιλιάδες φορές σε πολλά δικαστήρια. Όχι για την υπόθεση που µε δικάσανε, - αυτή δεν την έµαθα ποτέ αλλά για το σφίξιµο που µε πνίγει. Το ονόµασα φόβο για να µπορώ να µιλάω µαζί του. Κανένας δε µε θυµήθηκε ποτέ, εκτός από εκείνους που θέλουν να εκτελέσουν κάποια παλιά απόφαση κιτρινισµένη πια από την παλιοκαιρία. Και έτσι βρίσκοµαι εµπόλεµος κι αποµονωµένος στο πιο κρίσιµο σηµείο µιας µάχης που συνεχίζεται. Για µένα δίνεται µε τη σιωπή, παρά πέρα µε το άτοµο του υδρογόνου.η ζωή δε διατηρείται στη σιωπή. Όλος ο κόσµος θέλει ένα αύριο. Πόλεµος βέβαια δε θα γίνει, αυτό είναι σίγουρο, αλλά είναι πιθανό να συλληφθώ εγώ». (Καγκελόπορτα σ. 136) «Όλα είναι καινούρια κι ας φαίνονται πως έχουν παλιώσει. Αποκτούν κι οι πέτρες την πείρα του χρόνου. Και συ, ύστερα από τόσα χρόνια και µια τεράστια διαδροµή, ξαναγυρίζεις αλλιώτικος σ αυτούς τους ίδιους δρόµους. Όσα προσπάθησες να κάνεις σήµερα, έπρεπε νάχαν γίνει από χτες, πριν από καιρό. Αργήσαµε πολύ, νυχτώσαµε, παρά λίγο να χαθούµε στη νύχτα. Κι ούτε µπορείς να το αναπληρώσεις. Ίσως αύριο ναι αύριο Θυµάσαι πως ξεκίνησες;». ( Καγκελόπορτα σ.169) «Γεγονότα, γεγονότα, ειδήσεις, σχόλια, προοπτικές. Αυτή η ανάποδη πορεία σε κάνει να βλέπεις το «χτες» σα να προχωράς προς τα πίσω µε την πλάτη. Μέσα στην αναδροµή βρίσκεις τον χτεσινό εαυτό σου, προηγούµενους σταθµούς που σ έφεραν ως εδώ. Πήρε κι άλλες, διάβασε µε δίψα, προχώρησε κι άλλο, µήπως ανακαλύψει ποιο κύµα τον έριξε σε τούτο το στενό δωµάτιο. Έσκυψε µε τα γόνατα στο πάτωµα να διαβάσει κι ύστερα µπρούµυτα. «Όλα αυτά είναι µικρές αιτίες που αθροίζονται σε µένα και σε πολλούς άλλους, σ όλο τον κόσµο». Το χαρτί αυτό έχει µια παράξενη µυρουδιά, σα νάναι ο ιδρώτας του χρόνου, ο αγώνας του κόσµου για να ζήσει». ( Καγκελόπορτα σ.216) O Αντρέας Φραγκιάς συνδυάζει τον ιστορικό χρόνο της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εµφυλίου µε τον προσωπικό εγκλεισµό των ηρώων του στις µεταπολεµικές περιστάσεις. Οι περιστάσεις αυτές λειτουργούν περιοριστικά για τα πρόσωπα, τα οποία προσπαθούν να θυµηθούν ή να ξεχάσουν το παρελθόν, να επιβιώσουν στο σήµερα και να ονειρευτούν το αύριο. Η αίσθηση που αφήνούν τα γεγονότα του παρελθόντος υπάρχουν βαθιά στις συνειδήσεις των ηρώων ωστόσο, τα αφηγηµατικά συµβάντα αποτυπώνονται έτσι ώστε η σηµασία τους να παίρνει µια περισσότερο καθολική διάσταση και προέκταση αλληγορικού βάθους. Ακολουθώντας λοιπόν τις επισηµάνσεις της κριτικής παρατηρούµε, τόσο στο πρώτο µυθιστόρηµα Άνθρωποι και σπίτια (1955) όσο και στο δεύτερο Καγκελόπορτα (1962), ότι υπάρχουν εκείνα τα χαρακτηριστικά που λίγο αργότερα στο Λοιµό (1972) και στο 22 Αντρέας Φραγκιάς, Καγκελόπορτα, Κέδρος, Αθήνα 2002 ( ά έκδ. 1962), σ. 23. Στο εξής οι παραποµπές µου στα µυθιστορήµατα µέσα στο κείµενο. 12

13 Πλήθος ( , ) θα γίνουν σαφέστερα και θα υποδείξουν έναν διαφορετικό τρόπο ανάγνωσης των έργων. Οι αποκλίσεις του Αντρέα Φραγκιά από το ρεαλισµό, η συµβολοποίηση, η λεπτοµερειακή αφήγηση, οι µικρές παράλληλες και ασύνδετες σκηνές και ιδιαίτερα η ιδιότυπη λειτουργία του χώρου και του χρόνου 23 είναι τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν το συγκεκριµένο ύφος του Αντρέα Φραγκιά αλλά συνάµα προσφέρουν και ένα ανοιχτό πεδίο σύγκρισης και ανάγνωσης των µυθιστορηµάτων µεταξύ τους. Ωστόσο, στο Λοιµό και στο Πλήθος ο χώρος και ο χρόνος διευρύνονται, η πραγµατικότητα αποδίδεται πολυδιάστατα και µπορεί να αποκτήσει κι άλλους τρόπους ερµηνευτικής προσέγγισης. 23 Έρη Σταυροπούλου, «Εκόµισε εις την τέχνην» : Τα κύρια χαρακτηριστικά της πεζογραφίας του Αντρέα Φραγκιά», οπ.π σ

14 1.3 Λοιµός Το µυθιστόρηµα του Αντρέα Φραγκιά Λοιµός γράφτηκε πριν το 1967 και σύµφωνα µε µαρτυρίες 24 υπήρξε µια πρώτη µορφή του µε τίτλο Τα ζώα και τον υπότιτλο «Σηµειώσεις φυσικής ιστορίας» αλλά µετά την 21 Απριλίου το τυπογραφείο έκλεισε και καταστράφηκε, το βιβλίο εκδόθηκε το 1972, στη διάρκεια της Χούντας, όταν είχε λήξει η σιωπηρή διετής αποχή των συγγραφέων. Το γεγονός αυτό, η Κατοχή και ο Εµφύλιος επηρέασαν σαφώς τον τρόπο γραφής του Λοιµού. Η εξορία του Αντρέα Φραγκιά το 1947 στον Άγιο Κήρυκο Ικαρίας καθώς και η στρατιωτική του θητεία το 1950 στο Β Τάγµα της Μακρονήσου είναι στοιχεία που δεν µπορεί κανείς να παραβλέψει από την προσέγγισή του σε αυτό το έργο. Ωστόσο δεν πρόκειται για ένα χρονικό 25 ούτε για µία καταγραφή γεγονότων της εξορίας, όπως σαφώς επισηµαίνει ο Αλέξης Πανσέληνος και ο Τάσος Γουδέλης στη συνοµιλία τους µε τον Αντρέα Φραγκιά 26. Συνεπώς δεν πρέπει κανείς να παραβλέψει στην προσέγγισή του το ιστορικό πλαίσιο µέσα στο οποίο γράφεται ο Λοιµός, κυρίως όµως η έµφαση πρέπει να δοθεί στο τρόπο µε τον οποίο ο Αντρέας Φραγκιάς µετουσιώνει µυθιστορηµατικά τη σκληρή ιστορική πραγµατικότητα και την αποδίδει έτσι ώστε η πραγµατικότητα αυτή να διαφεύγει ενός ακριβούς προσδιορισµού σε σχέση µε το χρόνο, τον τόπο και τα πρόσωπα της ιστορίας. Ο χώρος δεν κατονοµάζεται, αλλά γίνεται αντιληπτό µόνο το ότι πρόκειται για χώρο νησιωτικό από τις περιγραφές του τοπίου και τις αφίξεις των νεοφερµένων µε καΐκια ενώ ο χρόνος ακινητοποιηµένος όπως και οι ζωές των προσώπων εκεί : «Πέρα από εδώ δεν υπάρχει τίποτα. Ούτε πριν, αλλά ούτε µετά, είναι δυνατόν να υπήρξε ή να γίνει κάτι άλλο που να µην είναι το ίδιο µε τούτο. Ο κόσµος που ζούµε είναι αιώνιος και αναλλοίωτος. Και θα υπάρχει εις τον αιώνα». 27 Συνάµα, µοιάζει να λείπει η ανάµνηση της ανθρώπινης οντότητας καθορισµένης από ληξιαρχικά στοιχεία : όταν ο επόπτης ρωτάει τον «εκκρεµή» πώς λέγεται, αυτός «έµεινε βουβός, γιατί δεν θυµόταν να είχε ποτέ κανένα όνοµα» 28. Άλλωστε πραγµατικά ονόµατα δεν υπάρχουν, τα πρόσωπα µνηµονεύονται σαν «ο πληθυσµός», «οι κάτοικοι», «ο κόσµος», µε παρατσούκλια που δηλώνουν πρόσκαιρες ψυχικές η σωµατικές καταστάσεις ή εξωτερικά γνωρίσµατα. Έτσι έχουµε το διψασµένο, το µαύρο σκούφο, που αναγκάζεται να δεχτεί, σαν παράλογο διχασµό της προσωπικότητας, την ονοµασία «κίτρινος σκούφος», το τυχερό ανθρωπάκι, τον περιδεή, τον εκκρεµή, τον πρωτοµάστορα κ.α ενώ από τη µεριά της εξουσίας είναι ο διοικητής, οι επόπτες, οι ρυθµιστές, τα όργανα, οι παρακολουθητές, οι άσπρες µπλούζες, η µάσκα, οι οµιλιογράφοι, οι βασανιστές κ.α.. Όλα αυτά συντελούν στην αοριστία της αφήγησης και παράλληλα δηµιουργούν µια εφιαλτική ατµόσφαιρα. Μέσα σ αυτή την αοριστία και την ατµόσφαιρα οριοθετείται και ο χώρος, µια πολιτεία κολαστήριο στην οποία προσπαθούν να επιβιώσουν οι πολίτες τιµωρηµένοι, αγωνίζονται την ηµέρα µε τις µύγες και το βράδυ µε τον φόβο. Ο χώρος, όπως επισηµαίνει η Έρη Σταυροπούλου, φαινοµενικά πλαταίνει ενώ 24 Έρη Σταυροπούλου, Προτάσεις ανάγνωσης για την πεζογραφία µιας εποχής, όπ.π., σ.149 και Mario Vitti, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Οδυσσέας, 1987, σ Τάσος Γουδέλης, «Γύρω από την πεζογραφία (Το «Δ» συνοµιλεί µε τους Αντρέα Φραγκιά, Σπύρο Πλασκοβίτη και Αλέξη Πανσέληνο)», Το Δέντρο, χρόνος 14, τόµ. 9, τεύχ. 66, Ιανουάριος Μάρτιος 1992, σ Αντρέας Φραγκιάς, Λοιµός, Κέδρος, 10 η έκδοση 2001, σελ Αντρέας Φραγκιάς, όπ.π. σ

15 λειτουργεί παράλληλα περιοριστικά ως φυλακή. 29 Η αντίληψη που έχουν τα πρόσωπα για τον τόπο τους είναι χαρακτηριστική, καθώς φαίνεται να συναιρείται ο χρόνος και τόπος σε ένα διαχρονικό τόπο αγωνίας και φόβου. : «Μη θαρρείς ότι τούτα τα τείχη, που έχουν τα συνθήµατα µε τα µεγάλα γράµµατα από τη µία άκρη ως την άλλη, βρίσκονται εδώ κοντά. Αυταπάτη! Απλώνονται ως το όριο του κόσµου». (Λοιµός σ.70) Η κριτική έχει επανειληµµένα επισηµάνει τη διαχρονική διάσταση του στρατοπεδικού φαινοµένου στο Λοιµό διαβάζοντάς το ως αλληγορία του ολοκληρωτισµού 30 είτε ως συµβολοποίηση του ιστορικού βιώµατος. 31 Αναµφίβολα, στο Λοιµό παρατηρούµε ότι οι καταστάσεις, που τα πρόσωπα βιώνουν έχουν µια καθολική σηµασία, θα µπορούσαµε να πούµε µια σαφώς πιο καθολική σηµασία απ ότι τα περιστατικά και οι συνθήκες µπορούν να πάρουν στα δυο προηγούµενα µυθιστορήµατα. Η αφαίρεση οποιουδήποτε προσδιοριστικού στοιχείου που αφορά τα πρόσωπα, τον τόπο και το χρόνο συντελεί σε µια γενικότερη και ευρύτερη αποτύπωση της εφιαλτικής πραγµατικότητας σε µια πολιτεία κολαστήριο, σε ένα στρατόπεδο οποιασδήποτε µορφής. Συγκεκριµένα ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει σε µια συνέντευξή του : «Βεβαίως είναι µια καταγγελία του στρατοπέδου οποιασδήποτε µορφής, οπουδήποτε κι αν λειτουργεί και µε οποιοδήποτε στόχο ή αντικείµενο. Και ακριβώς το ότι δεν αναφέρεται ο τόπος, ο χρόνος, τα ονόµατα και είναι όλοι µε αυτούς τους γενικούς χαρακτηρισµούς, είναι ακριβώς για να µην εξατοµικευτεί και να µην συγκεκριµενοποιηθεί». 32 Κι αν στο Λοιµό ο Αντρέας Φραγκιάς καταγγέλλει ένα αυταρχικό σύστηµα και αποτυπώνει µια αποτρόπαιη πραγµατικότητα δίνοντας µια καθολική διάσταση σ αυτά, στο Πλήθος αξιοποιεί τα σύµβολα και την αφαίρεση οποιουδήποτε προσδιοριστικού στοιχείου στο έπακρο προσφέροντας έτσι µια πληρέστερη εικόνα, µια ολόκληρη τοιχογραφία του χάους και του παραλόγου που κυριαρχούν σε µια σύγχρονη κοινωνία που έχει χάσει τον ανθρωπισµό της. 29 Έρη Σταυροπούλου, όπ.π. σ Δηµήτρης Ραυτόπουλος, «Η σκοτεινή αλληγορία του ολοκληρωτισµού στο Λοιµό του Αντρέα Φραγκιά.», Θέµατα Λογοτεχνίας, οπ.π. σς Χρίστος Αλεξίου, «Η συµβολοποίηση του ιστορικού βιώµατος της Μακρονήσου στο Λοιµό του Αντρέα Φραγκιά». Θέµατα Λογοτεχνίας, οπ.π. σς Γιάννης Η. Παππάς, «Συνοµιλία µε τον Αντρέα Φραγκιά», περ. Ελί τροχός, τεύχ 2, Απρίλιος Ιούνιος 1994, σ

16 1.4 Το Πλήθος, (τόµ , τόµ ) Το τελευταίο µυθιστόρηµα του Αντρέα Φραγκιά εκτείνεται σε δυο πολυσέλιδους τόµους και αποτελεί ίσως το πιο σύνθετο και εµβριθές µυθιστόρηµα του, σε σχέση µε τα τρία προηγούµενα. Γίνεται πλέον εµφανής ο έντονος προβληµατισµός του συγγραφέα για την κατάσταση της σύγχρονης ζωής. Οι αφηγηµατικές τεχνικές του έχουν διαµορφώσει πια ένα συγκεκριµένο ύφος που στο Πλήθος διαγράφεται έντονα µε την παρουσία συµβόλων, την εναλλαγή µικρών ασύνδετων επεισοδίων και την εµπλοκή του αφηγητή σε µια βασικά τριτοπρόσωπη αφήγηση µε τη χρήση άλλοτε α ενικού και άλλοτε α πληθυντικού προσώπου. 33 Παρατηρούµε λοιπόν µέσα στο κείµενο διεξοδικά πλέον την αλληγορική διάσταση και τη συµβολική χροιά µε την οποία επενδύει ο Αντρέας Φραγκιάς και στο Πλήθος, όπως άλλωστε κάνει και στα τρία προηγούµενα µυθιστορήµατα του, το χώρο και το χρόνο. Πρόκειται για έναν χώρο ο οποίος συνεχώς µεταβάλλεται, όπως ένα σκηνικό ταινίας, και για το χρόνο ο οποίος παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς το παρελθόν των αφηγηµατικών προσώπων είναι σχεδόν ανύπαρκτο, αποκρύπτεται, καταπιέζεται, αποκόβεται από το παρόν και το µέλλον τους. Το «που» της αφήγησης καταλήγει να είναι διάχυτο, και ο το «πότε» διαφεύγει συνεχώς. Ειδικότερα, στον πρώτο τόµο Πλήθος ( ) οι ατοµικές ιστορίες και τα στιγµιότυπα µιας παράξενης καθηµερινότητας διαδραµατίζονται σε µια µεγαλούπολη που διοικείται από ένα αόρατο σύστηµα ελέγχου. Τα πρόσωπα µπλέκονται σε έναν κυκεώνα καθηµερινών εµποδίων και σύγχυσης, γραφειοκρατικοί µηχανισµοί, αλλεπάλληλα ατυχήµατα, µολυσµένη ατµόσφαιρα και σπίτια µολυσµένα, συνεργεία κατεδαφίσεων και συνεργεία κινηµατογραφικών ταινιών, σκηνικά µιας ταινίας και συνάµα σκηνικά µιας πραγµατικότητας που χάνει τα προσδιοριστικά της στοιχεία. «Όπου και να γυρίσεις θα δεις σήµατα. Δείκτες, βέλη, απαγορευτικά, φανάρια, κατευθυντήριες γραµµές κι επιτακτικές οδηγίες ορίζουν µε χίλιους τρόπους πώς να βαδίσεις Αν οι ενδείξεις έµεναν σταθερές, θα βρισκόταν κάποιος ρυθµός έστω µε λίγη περισσότερη κούραση. Τώρα όµως πέφτεις αδιάκοπα σε καινούργιες οδηγίες που δεν είναι τίποτ άλλο από αυστηρές προσταγές. Το λάθος υπάρχει διάσπαρτο παντού Ισχύουν όλα µαζί κι έτσι η αναταραχή γίνεται πιο έντονη και το κυριότερο ακατανόητη». 34 «Τα σκηνικά και τα οµοιώµατα είναι απαραίτητα στις παραστάσεις και στις ταινίες, εξυπηρετούν όµως και πολλές άλλες χρήσεις Καθώς το θέαµα διευρύνεται, πολλά πράγµατα µεταβάλλονται απροσδόκητα σε βοηθητικά µέσα και εξαρτήµατα για κάποια παράσταση. Κανείς δεν µπορεί να βεβαιώσει ποιον εξυπηρετεί, πότε θα δοθεί και πόσο θα κρατήσει. Οι κατασκευές όµως, φανερές ή κρυφές, πρέπει να στηθούν µε µαστοριά και επιµέλεια».(πλήθος Ι, σ.142) «Από το κεντρικό γραφείο ειδοποίησαν να ετοιµαστεί γρήγορα το εστιατόριο. Το θέλουν ευπρεπές και καθαρό, µάλλον λαϊκό, ένα σύγχρονο κατάστηµα που εξυπηρετεί πολύ κόσµο Τι σηµαίνει εστιατόριο οµοίωµα ; Αν φάει σ αυτό έστω κι ένας φαγητό που προσφέρει το µαγαζί, τότε παύει να είναι σκηνικό. Ο χαρακτήρας του δηλαδή καθορίζεται από αυτή τη λεπτοµέρεια ; «Μας ενδιαφέρει µόνο η κατασκευή κι όχι αν γίνεται και πότε πραγµατικό», είπαν οι τεχνικοί». (Πλήθος Ι, σ.147) 33 Τάκης Καρβέλης, όπ.π. σ Αντρέας Φραγκιάς, Το Πλήθος 1 (β έκδοση 1985), σ

17 Στο δεύτερο τόµο παρακολουθούµε την πορεία ενός τρένου, ενός ταξιδιού χωρίς συγκεκριµένο προορισµό, µε περιπέτειες εντός και εκτός του τρένου, τούνελ, σκηνικά ταινιών και θεατρικών παραστάσεων, αναζήτηση ηρώων, είδωλα που χρησιµεύουν ως καύσιµο για την επαναλειτουργία του τρένου. «Χαµένοι βαθιά στο σκοτάδι και στις άλλες εκπλήξεις του φόβου ξεχάσαµε το τρένο, εκείνον τον χαριτωµένο συρµό µε τα χίλια στολίδια που µας πήρε περίπατο στη λιακάδα. Κάποτε γινόταν πανίσχυρος ατσάλινος ποταµός, βαρύ κι ακατανίκητο σαν την ιστορία κι άλλοτε γινόταν το αστείο πολύχρωµο οµοίωµα µε τις τέντες και τις σηµαιούλες του. Πώς όµως να ήταν ψεύτικο, αφού το ατύχηµα έγινε στ αλήθεια ; Εδώ που υπάρχει µόνο το σκοτάδι, πυκνό κι αληθινό, µοιάζει µε πολυτέλεια να γυρεύεις απάντηση». 35 «Ο Στράτος προχώρησε διστακτικός, κοιτάζει ερευνητικά, προσπαθεί να γνωρίσει τον χώρο. Ανακαλύπτει πράµατα και όψεις που θυµίζουν εικόνες από ταινίες Προσπαθεί να ξεχωρίσει αν όλ αυτά είναι αληθινά ή τα βλέπει στο φωτισµένο τετράγωνο της µηχανής του σαν συνέχεια από εκείνο το τρένο µε το ένα βαγόνι που χρησιµοποιούσε το φοβερό ανθρώπινο καύσιµο. Είναι πολύ δύσκολο να τα διακρίνει Το τρένο προχωρεί σταθερά στην πλαγιά και σε λίγο µπαίνει στον σταθµό, ύστερα από ένα δύσκολο µακρινό ταξίδι. Κι αυτοί που το ακολούθησαν στη µικρή διαδροµή του φτάσαν µαζί του σαν κανονικοί ταξιδιώτες. Τους πήρε η αδιάκοπη κίνηση που πληµµύριζε τους δρόµους». (Πλήθος 2 σ. 394 και 398) Παράλληλα, µε τον ίδιο απροσδιόριστο τρόπο παρατηρούµε το χρόνο στο Πλήθος, κανείς δε γνωρίζει πότε ακριβώς συµβαίνουν τα αφηγούµενα ή πόσο διαρκούν. Τα επεισόδια φαίνεται να επαναλαµβάνονται, το παρελθόν είναι δυσπρόσιτο και απαγορευµένο για τα πρόσωπα του Πλήθους, υπάρχουν µόνο τα αγάλµατα που συµβολίζουν το παρελθόν ενώ το µέλλον αποκτά την αλληγορική του διάσταση µέσα από την εικόνα του ταξιδιού, τις ελπίδες και τα όνειρα των προσώπων. «Δεν θέλω πια ν ακούω γι αγάλµατα. Αυτά τα θυµούνται οι γέροι, τους το στήσανε, λένε, στα χρόνια τους, δε θυµάµαι για πια αιτία. Σου είπα, βαριέµαι ν ακούω τις ιστορίες τους. Εσύ θα µείνεις σε τούτο δω που ξεφλουδίζεται και µαδιέται ;»(Πλήθος 1 σ. 63) «Ένας είπε ότι πολλά παλιά αγάλµατα είναι καµωµένα από τη στάχτη που πήραν όταν κάηκαν τότε πολλές ελπίδες τους. Απάντησαν όµως ότι αυτές είναι ροµαντικές βλακείες. Μερικοί λένε ότι όταν τριφτεί µια ελπίδα, γίνεται όνειρο, όταν καεί, γίνεται στάχτη και πολλές φορές µε αυτή τη στάχτη φτιάχνουν είδωλα».(πλήθος 2 σ. 382) «Τούτος ο συρµός είναι γρήγορος και σίγουρος. Όρµησε σαν βέλος σε πλαγιές και λαγκάδια, λες και τρυπούσε τα βουνά, κατρακυλούσε στις χαράδρες. Ένα τρένο αξιοθαύµαστο. Οι ώρες αυτές είναι µια ζωή ολόκληρη, σαν αυτή που χάθηκε στην προσδοκία. Σπατάλησες χρόνια και χρόνια σε παράµερους, ίσως και καταργηµένους σταθµούς, σε παρακαµπτήριες που δεν εξυπηρετήθηκαν ποτέ από τακτικά δροµολόγια. Επέµενες να τους νοµίζεις κανονικούς σταθµούς, να ρωτάς και να ξαναρωτάς πότε θα έχει τρένο. Δεν υπάρχει χαµένος χρόνος, µόνο χαµένα πρόσωπα. Δεν είναι χαµένα αυτά 35 Αντρέας Φραγκιάς, Το Πλήθος 2 (α έκδοση 1986), σ

18 που αναζητάς. Μαζί µε το χαµόγελο εκείνο, ο χρόνος, η πόλη, τα χαµόγελα όλου του κόσµου αρχίζουν να παίρνουν κάποια σηµασία».(πλήθος 2 σ.76) Μελετώντας διεξοδικότερα τις αναφορές στο χώρο και στο χρόνο του Πλήθους παρατηρούµε σαφώς ότι όλες περιβάλλονται µε την ιδιαίτερη αφηγηµατική τεχνική που εφαρµόζει ο συγγραφέας, δηλαδή την αλληγορική επένδυση των αφηγουµένων και την κινηµατογραφική παρουσίασή τους. Η κριτική έχει επανειληµµένα επισηµάνει την αφηγηµατική αυτή τεχνική του Φραγκιά που στο πλαίσιο του µεταµοντερνισµού εξυπηρετεί τη διάσπαση της αφηγηµατικής δοµής, τη συνεχή ροή εικόνων, την καθολικότητα των εικόνων και του θέµατος καθώς και την προβολή του χώρου έναντι του χρόνου. Ειδικότερα ο Κρίτων Χουρµουζιάδης παρατηρεί : «Εκείνο που δένει σφιχτά τα αποσπασµατικά κοµµάτια ζωής στην αφήγηση είναι το αλληγορικό επίπεδο που διατρέχει το έργο. Το σχήµα αυτό επιτρέπει την παρουσίαση ενός τροµακτικού κόσµου ασταµάτητης δράσης, το νόηµα ή ο σκοπός της οποίας δεν είναι πια καταληπτά από κανένα άτοµο ή οµάδα του πλήθους. Η γοργή και γιγάντια ανάπτυξη του σύγχρονου κόσµου έχει ξεφύγει τον έλεγχο του ανθρώπινου νου αποκτώντας µια αυτοτέλεια που προκαλεί υπαρξιακό φόβο, ο οποίος παίρνει διάφορες αλληγορικές µορφές τονίζοντας την αγωνία της µεταβατικής περιόδου που δεν µπορεί ακόµα να δει σε ποιο µέλλον οδηγείται. Ο γιγαντισµός ταυτίζεται σε µια µεγαλούπολη Είναι η µεγαλούπολη που γκρεµίζει το παρελθόν και την παράδοσή της, µένει χωρίς όραµα για το µέλλον και µέρα µε τη µέρα λειτουργεί λιγότερο αποτελεσµατικά ώσπου γίνεται σκηνικό για µια ταινία που γυρίζεται συνεχώς, αλλά δεν ολοκληρώνεται ποτέ». 36 Ενώ ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου δανείζεται τον όρο του Seymour Chatman «επικαλυπτόµενο ή επαναληπτικό editing» για να παραλληλίσει την αφηγηµατική τεχνική του Αντρέα Φραγκιά µε την αργή κίνηση της εικόνας στον κινηµατογράφο, που επιτυγχάνεται µέσω της αύξησης της ταχύτητας ροής του φίλµ σε σχέση µε την ταχύτητα ροής του κατά την προβολή της ταινίας : «Όσο περισσότερο καθυστερεί η αφήγηση τόσο πιο γρήγορα µπαίνουν στο εικονογραφικό πλάνο τα στοιχεία που τη συγκροτούν, για να συγκατοικήσουν, να συνυπάρξουν και να αλληλοεπηρεαστούν κάθε εικόνα στην πολιτεία ή στο τραίνο παραπέµπει σε άλλες που προηγούνται ή έπονται και όλες µαζί στο σύµβολο του ανεύρετου κέντρου της εξουσίας και στην αλληγορία της παντοδυναµίας των κρατούντων». 37 Παράλληλα, η Έρη Σταυροπούλου σε µια συστηµατική παρουσίαση των αφηγηµατικών τεχνικών του Πλήθους παραπέµπει στον καλλιτεχνικό προβληµατισµό του µεταµοντερνισµού σε σχέση µε την ιστορική διάσταση, την εµφάνιση του πολλαπλού µέσα από ασύνδετες σειρές συµβάντων και µε την ισοπέδωση και την νέου τύπου επιφανειακότητα γραφής θέµατος, καταλήγοντας : «Κατά τη γνώµη µου ο τρόπος αυτός δεν προέκυψε µόνο ως εξέλιξη του προσωπικού τρόπου γραφής του µέσα στην ευρύτερη πορεία της λογοτεχνίας µας, αλλά και για να υπογραµµίσει µε έντονο τρόπο τις απόψεις που εκφράζει στο Πλήθος. Πιστεύω δηλαδή ότι, όπως προηγουµένως στο Λοιµό, έτσι κι εδώ η δυσκολία γρήγορης και απρόσκοπτης πρόσβασης στο θέµα, δυσκολία που προκαλείται στον αναγνώστη από τον τρόπο αφήγησης, ενισχύει την κριτική διάθεση του τελευταίου απέναντι στην αφηγούµενη ιστορία». 38 Στο ίδιο πλαίσιο προβληµατισµού για τη µοντέρνα και µεταµοντέρνα λογοτεχνία έγκειται και η άποψη του Παναγιώτη Κονδύλη, ο οποίος παρατηρεί ότι : «Η τεχνική 36 Κρίτων Χουρµουζιάδης, «Η αλληγορία ενός παράλογου κόσµου», Αντί, τχ. 347, 22 Μαϊου 1987, σς Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Επαναληπτικό Μοντάζ. Ξαναδιαβάζοντας το Πλήθος του Αντρέα Φραγκιά», Αντί, τχ. 347, 22 Μαϊου 1987, σς Έρη Σταυροπούλου, «Το Πλήθος : ένα µεταµοντέρνο έπος», Διαβάζω, όπ.π., σ

19 του µοντάζ χρησιµοποιείται τώρα πολύ συνεπέστερα, και µάλιστα προγραµµατικά, εν µέρει για να παρασταθεί και εν µέρει για να γεφυρωθεί χάριν των αναγκών της αφήγησης η κατάτµηση του χώρου και του χρόνου µέσα στη ροή της συνείδησης Ο χώρος και ο χρόνος δεν αποτελούν εδώ συνεκτικές ενότητες ή οµοιόµορφα συνεχή, εντός των οποίων τα πράγµατα διατάσσονται ή διαδραµατίζονται όπως ορίζει η αιτιότητα αντίθετα, κατατεµαχίζονται σε µικρότερα ή µεγαλύτερα κοµµάτια, που κι αυτά συµπαρατίθενται χωρίς να γίνονται (αναγκαστικά) σεβαστές οι αυστηρές αρχές της αιτιότητας». 39 Ο Παναγιώτης Κονδύλης χρησιµοποιεί τον όρο µοντάζ, όπως και ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου παραπάνω, για την αφήγηση. Ο συνδυασµός λοιπόν κινηµατογραφικής αναπαράστάσης και λογοτεχνικής αφήγησης µας οδηγεί συµπερασµατικά στην επικράτηση της εικόνας και στην αναζήτηση ενότητας είτε στο επίπεδο των αντικείµένων είτε στο επίπεδο των ιδεών. Στο Πλήθος, όπως και στο Λοιµό, οι εικόνες είναι αυτές που κυριαρχούν, η ενότητα διαταράσσεται και τα πρόσωπα σκιαγραφούνται µε ασαφή διαγράµµατα και κινούνται σε µια εξίσου άµορφη πολιτεία µε ανώνυµες, εξουσιαστικές δοµές. 39 Παναγιώτης Κονδύλης, Η παρακµή του αστικού πολιτισµού Από τη µοντέρνα στη µεταµοντέρνα εποχή κι από τον φιλελευθερισµό στη µαζική δηµοκρατία, Θεµέλιο, Αθήνα 2007, σς. 133 και

20 1.5 Από το Λοιµό στο Πλήθος Από την αλληγορία σε µια «απερίγραπτη πραγµατικότητα» Αναµφίβολα, στο Λοιµό και στο Πλήθος, όπως είδαµε παραπάνω, αξιοποιείται η αφηγηµατική τεχνική της αλληγορίας. Ωστόσο ο άξονας χώρος χρόνος προσφέρει µια ευκρινέστερη προσέγγιση σε µια τέτοια ανάγνωση και επισηµαίνει την εξελικτική πορεία ανανέωσης των αφηγηµατικών τεχνικών του συγγραφέα. Η αλληγορική ανάγνωση στα δύο τελευταία µυθιστορήµατα του Αντρέα Φραγκιά υποδεικνύει ένα δεύτερο επίπεδο σηµασίας πέρα από το κυριολεκτικό. Ειδικότερα ο Tzvetan Todorov επιχειρώντας µια αναδροµή στους ορισµούς της αλληγορίας, καταλήγει : «Πρώτον, η αλληγορία υπονοεί την ύπαρξη δυο τουλάχιστον σηµασιών για τις ίδιες λέξεις µερικές φορές µας λένε πως η πρώτη σηµασία πρέπει να εξαφανίζεται, άλλες φορές πως οι δυο σηµασίες πρέπει να δίνουν µαζί το παρόν. Δεύτερον, η διπλή αυτή σηµασία δηλώνεται µέσα στο έργο µε τρόπο ρητό : δεν προκύπτει από την (αυθαίρετη ή µη) ερµηνεία ενός οποιουδήποτε αναγνώστη». 40 Εποµένως οι παράγοντες της ρητής δήλωσης και η εξαφάνιση της πρώτης σηµασίας φαίνεται να είναι καθοριστικοί σε µια αµιγή αλληγορία. Στο Λοιµό λοιπόν παρακολουθούµε µια πολιτεία κολαστήριο, διοικητές και εργάτες ως τιµωρούς και τιµωρηµένους, µια θανάσιµη αρρώστια ασθένεια του ολοκληρωτισµού, έντοµα ως µέσο χρηµατικής συναλλαγής, ενώ στο Πλήθος µια µεγαλούπολη σκηνικό, πρόσωπα συρρικνωµένα µέσα στο πλήθος, ένα τρένο χωρίς προορισµό όπως και οι επιβάτες του, µια κοινωνία χωρίς ευδιάκριτο παρελθόν, παρόν ή µέλλον. Μολονότι η αλληγορία είναι µια αφηγηµατική τεχνική που µπορεί να εφαρµοστεί σε οποιοδήποτε λογοτεχνικό είδος ή γένος, 41 µια συλλήβδην αλληγορική ανάγνωση θα αδικούσε την ιδιότυπη γραφή του Αντρέα Φραγκιά, την αξιοποίηση των επιµέρους συµβόλων µε κυριολεκτική σηµασία καθώς και την ευρύτητα σε διαφορετικές προτάσεις ανάγνωσης του Λοιµού και του Πλήθους. 42 Επιπλέον, η ιδιοτυπία της γραφής του Αντρέα Φραγκιά έχει τη σφραγίδα της πραγµατικότητας, µιας πραγµατικότητας που υπαγορεύει το µη περιγράψιµο. Η φρίκη του δευτέρου παγκοσµίου πολέµου, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ο εµφύλιος, η δικτατορία και οι τόποι εξορίας των αντιφρονούντων, οι παράλογες και απάνθρωπες συνθήκες της σύγχρονης κοινωνίας, δηµιουργούν ένα ιστορικό πλαίσιο, µια πραγµατικότητα που η αναπαράστασή της δεν µπορεί να υφίσταται µε όρους αυστηρά ρεαλιστικούς. Ειδικότερα, δε πρέπει να παραβλέψουµε τον προβληµατισµό που αναπτύχθηκε γύρω από τη λογοτεχνία και τον πόλεµο, τα όρια της αναπαράστασης της φρίκης σε ένα λογοτεχνικό έργο. Ο Theodor Adorno (Αισθητική Θεωρία), όπως αργότερα ο George Stainer (Γλώσσα και Σιωπή), θέτει βασικά το ζήτηµα του «περιγράψιµου», της δυνατότητας λογοτεχνικής αναπαράστασης των οριακών καταστάσεων, και το συνακόλουθο ζήτηµα της αισθητικοποίησης που συνεπάγεται το έργο τέχνης, ανεξάρτητα από το θέµα του. 43 Το ζήτηµα αυτό συνεχίζει να απασχολεί κριτικούς και µελετητές ωστόσο, ο προβληµατισµός προσανατολίζεται περισσότερο στο ζήτηµα της αναγνωσιµότητας ή µη του κειµένου και των κοινωνικών ή λογοτεχνικών 40 Τσβέταν Τοντόροφ, Εισαγωγή στη φανταστική λογοτεχνία, µτφ. Αριστέα Παρίση, Οδυσσέας, Αθήνα 1991, σ M.H. Abrams, Λεξικό λογοτεχνικών όρων, µτφρ. Γιάννα Δεληβοριά και Σοφία Χατζηιωαννίδου, Πατάκης, Αθήνα, Μάιος 2005, σ Έρη Σαυροπούλου, Προτάσεις ανάγνωσης για την πεζογραφία µιας εποχής, όπ.π., σ Φραγκίσκη Αµπατζοπούλου, Ο άλλος εν διωγµώ, η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία, ζητήµατα ιστορίας και µυθοπλασίας, Θεµέλιο, Αθήνα 1998, σς

21 συµβάσεων. Σύµφωνα µε τον Roland Barthes : «δεν είναι πια δυνατό να ξαναγράψουµε ούτε Balzac, ούτε Zola, ούτε Proust, ούτε ακόµη τα κακά σοσιαλιστικά µυθιστορήµατα, αν και οι περιγραφές τους βασίζονται σε έναν κοινωνικό διαχωρισµό που ισχύει ακόµη. Ο ρεαλισµός εξακολουθεί να είναι άτολµος, και υπάρχει πάρα πολύ έκπληξη σ έναν κόσµο που η µαζική πληροφόρηση και η γενίκευση της πολιτικής τον έκαναν τόσο ελευθέριο, ώστε να είναι πια αδύνατο να τον απεικονίσουµε προβολικά». 44 Ο Αντρέας Φραγκιάς επανειληµµένα έχει επισηµάνει σε συνεντεύξεις του για την αδυναµία έκφρασης µέσα στα όρια του παραδοσιακού ρεαλισµού αλλά και µια διευρυµένη άποψη για την «αναπαριστάµενη» πραγµατικότητα, συγκεκριµένα, : «Σ αυτό το σηµείο θέλω να σταθώ σ έναν αναγκαίο διαχωρισµό ανάµεσα σ αυτό που ονοµάζουµε ρεαλισµό γενικά, µε το συγκεκριµένο λογοτεχνικό κίνηµα του περασµένου αιώνα, έναν ρεαλισµό δηλαδή αναγνωρίσιµο από ορισµένα δηµοφιλή έργα. Σήµερα πια, αυτόν το ρεαλισµό τον εννοούµε ως την τεχνοτροπία εκείνη που θα αποκαλούσαµε επαφή µε την πραγµατικότητα. Αυτός ήταν ο παλιός ρεαλισµός. Τώρα θέλω να προχωρήσω σε µια παρατήρηση : Όσο πιο πολύ κοιτάζεις µια πραγµατικότητα, τόσο αυτή η πραγµατικότητα σε οδηγεί στην αυτοσυµβολοποίησή της. Η ίδια η πραγµατικότητα, µε την έντασή της, συµβολοποιεί ορισµένα στοιχεία της, εάν σε αυτά επιµείνουµε. Η ένταση, οι αναστροφές, η πίεση των σηµερινών πραγµάτων διευκολύνει την αναγωγή σε ευρύτερες και γενικότερες µορφοποιηµένες, συµβολικές συνοψίσεις». 45 Τέτοιου είδους «συµβολικές συνοψίσεις» συναντά κι ο αναγνώστης του Λοιµού και του Πλήθους, σ αυτά τα µυθιστορήµατα το ίδιο το πραγµατολογικό υλικό ξεπερνά τις συµβατικές ρεαλιστικές µεθόδους γραφής. Ο τρόπος γραφής του Λοιµού έρχεται σε εναρµόνιση µε µια πραγµατικότητα που δε θα µπορούσε να εκφραστεί διαφορετικά, 46 παράλληλα, η «πραγµατικότητα» του Πλήθους ορίζει µια σύνθεση ανοιχτή, που εκφράζει την οµαδικότητα των καταστάσεων και τον παραλογισµό ενός καταπιεστικού συστήµατος και µιας παγιδευµένης κοινωνίας. Θεωρώ λοιπόν ότι αυτά τα δυο µυθιστορήµατα αξιοποιούν σαφώς τα κοινά στοιχεία που τα συνδέουν µε τα προηγούµενα και συµπυκνώνουν, ως έργα οµογάλακτα, 47 µια πραγµατικότητα την οποία ο Αντρέας Φραγκιάς µας δίνει τη δυνατότητα να προεκτείνουµε και συχνά να δούµε πέρα απ αυτή. Για να κατανοήσουµε καλύτερα τον τρόπο γραφής αλλά και τον προβληµατισµό του συγγραφέα πάνω σε θέµατα της λογοτεχνίας και της «πραγµατικότητας» µυθοπλαστικής, κοινωνικής και ιστορικής θα βασιστούµε στα ολιγάριθµα άρθρα και συνεντεύξεις του ίδιου. 44 Rolan Barthes, Ρολάν Μπάρτ από Ρολάν Μπάρτ, µτφρ. Φλοράνς Πουανιάν, Κέδρος, Αθήνα 1977, σ Τάσος Γουδέλης, «Γύρω από την πεζογραφία (Το «Δ» συνοµιλεί µε τους Αντρέα Φραγκιά, Σπύρο Πλασκοβίτη και Αλέξη Πανσέληνο)», Το Δέντρο, χρόνος 14, τόµ. 9, τεύχ. 66, Ιανουάριος Μάρτιος 1992, σ Τάσος Γουδέλης, όπ.π. σ Αλέξης Ζήρας, «Συζήτηση µε θέµα : ο Αντρέας Φραγκιάς και η νεότερη πεζογραφία. Επιδράσης και επισηµάνσεις», Θέµατα Λογοτεχνίας, οπ.π. σ

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος -ένας µονόλογος-

Το τέλος -ένας µονόλογος- Το τέλος -ένας µονόλογος- Γυναίκα µόνη, όµορφη, τριακονταετής. Καθιστή, µετά όρθια, πάντα µόνη. Χώρος κλειστός, ελάχιστα φωτεινός, παλιά ωραίος. Η ατµόσφαιρα έχει κάτι το πένθιµο. Το πρόσωπο κάτι το µόνιµο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις λυρισµό 2.

Απαντήσεις λυρισµό 2. Απαντήσεις 1. Η λιτότητα, η εκφραστική καθαρότητα, ο δωρικός χαρακτήρας της αφήγησης, το απλό και λιτό ύφος, ο αφαιρετικός και συνάµα περιεκτικός λόγος, είναι µερικά από εκείνα τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ.

ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΓΙΏΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΆΛΗΣ Ο ΖΩΓΡΆΦΟΣ Α.Κ. ΈΝΑ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει την έκθεση Γιώργος Χατζημιχάλης - Ο Ζωγράφος Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

δελτίο τύπου Ο λόγος στους συγγραφείς Masterclasses Λέσχη Ανάγνωσης Παρουσιάσεις βιβλίων καλλιτεχνική περίοδος 2011-2012

δελτίο τύπου Ο λόγος στους συγγραφείς Masterclasses Λέσχη Ανάγνωσης Παρουσιάσεις βιβλίων καλλιτεχνική περίοδος 2011-2012 Ο λόγος στους συγγραφείς Masterclasses Λέσχη Ανάγνωσης Παρουσιάσεις βιβλίων Το 104 Κέντρο Λόγου & Τέχνης των Εκδόσεων Καστανιώτη αφουγκράζεται την ανάγκη για επικοινωνία και δηµιουργεί έναν πυρήνα όπου

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Χριστίνα Βέικου Ενδεικτικό παράδειγμα διδακτικής προσέγγισης ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θανάσης Βαλτινός «Η καλή μέρα απ το πρωί φαίνεται» Από το έργο Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΛ. 264 ΣΕΛ. 320 TIMH 11,00 ΣΕΛ. 248

ΣΕΛ. 264 ΣΕΛ. 320 TIMH 11,00 ΣΕΛ. 248 Η Άλκη Ζέη στο Η μωβ ομπρέλα Οι μεγάλοι και τα παιδιά. Δυο κόσμοι τόσο διαφορετικοί. Ο καθένας κουβαλάει τη δική του αλήθεια. Γι αυτό άλλωστε και πίσω από μια μωβ ομπρέλα μπορεί να κρύβονται πολλές! ΣΕΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού.

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Όταν το 1912 δειλά συγκροτείτο ο πρώτος αεροπορικός στόλος

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

40 πλην μία ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ ΣΕ ΕΠΟΧΗ ΚΡΙΣΗΣ

40 πλην μία ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ ΣΕ ΕΠΟΧΗ ΚΡΙΣΗΣ 40 πλην μία ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ ΣΕ ΕΠΟΧΗ ΚΡΙΣΗΣ ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1 ΕΙΜΑΙ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποίηση και κοινωνική εντροπία (διάλεξη, 2008)

Διαφοροποίηση και κοινωνική εντροπία (διάλεξη, 2008) Διαφοροποίηση και κοινωνική εντροπία (διάλεξη, 2008) οµιλία για την επετειακή ηµερίδα του GESTALT FOUNDATION, Θεσσαλονίκη, 12 Οκτωβρίου 2008 Το κίνητρο γι αυτή την οµιλία ήταν ότι συχνά ακούω από πολλούς

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια;

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Για τους μικρούς μας φίλους Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Σε ύ Είµαι το µικρόβιο. Μου αρέσει να κάνω τα µικρά παιδιά να αρρωσταίνουν. Εγώ και η οικογένειά µου βρισκόµαστε παντού στο περιβάλλον που ζεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕ ΡΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΣΥΝΕ ΡΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕ ΡΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια της εργασίας αυτής, πραγµατοποιήθηκε µια τριαντάλεπτη συνέντευξη επαγγελµατικού προσανατολισµού, κατά την οποία η συµβουλευόµενη συζήτησε µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα