ΤΟ «ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ», ΝΑΙ, ΣΕ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Για την «oικονομική ανθρωπολογία», την «ελληνική εθνογραφία» και την πολιτισμική συγκρότηση της οικιακής εργασίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ «ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ», ΝΑΙ, ΣΕ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Για την «oικονομική ανθρωπολογία», την «ελληνική εθνογραφία» και την πολιτισμική συγκρότηση της οικιακής εργασίας"

Transcript

1 ΤΟ «ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ», ΝΑΙ, ΣΕ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Για την «oικονομική ανθρωπολογία», την «ελληνική εθνογραφία» και την πολιτισμική συγκρότηση της οικιακής εργασίας Ε. Παπαταξιάρχης Πανεπιστήμιο Αιγαίου 1. Αντί εισαγωγής Οφείλω να ομολογήσω ότι η παρούσα εισήγηση είναι προϊόν μιας παρόρμησης: να σχολιάσω τις δυσκολίες στην εφαρμογή μιας πολιτισμικής προσέγγισης φαινομένων όπως τα λεγόμενα «οικονομικά», φαινόμενα που ιστορικά θεωρούνται υπεράνω πολιτισμικών καθορισμών. Και να επιβεβαιώσω την χρησιμότητα μιας μεθοδολογικής στρατηγικής που εμμένει στην πολιτισμική προβληματοποίηση του συνόλου των όψεων της ανθρώπινης πρακτικής στη μικρή κλίμακα της εθνογραφικής έρευνας, που θέτει τα αυτονόητα, τους κοινούς τόπους, ιδιαίτερα αυτούς, σε εισαγωγικά. Αν η χρήση των εισαγωγικών αποτελεί μέσο υλοποίησης μιας τέτοιας αποδομητικής στρατηγικής, έκφραση εμμονής δηλαδή στο πρόγραμμα που μας προτείνει πρώτα ο Malinowski και αργότερα ο Geertz, να δούμε τον κόσμο από την «σκοπιά των εντοπίων», μέσα από τις δικές τους κατηγορίες, τότε ναι, πέρα από το οτιδήποτε άλλο η παρουσίαση αυτή μπορεί να εκληφθεί ως μία συνηγορία υπέρ της χρήσης τους. Η εισήγησή μου όμως είναι επίσης πράξη αναγνώρισης της φεμινιστικής συμβολής στην ανθρωπολογική μελέτη του «οικονομικού» φαινομένου, τόσο υπό την έννοια της «αποφυσικοποίησης» των κατηγοριών (π.χ. του φύλου ή του οικιακού χώρου) μέσα από τις οποίες προσλαμβάνεται το οικονομικό φαινόμενο όσο και υπό την έννοια της κατάδειξης των εξουσιαστικών χρήσεων αυτών των κατηγοριών. Θα μιλήσω σχηματικά, διακινδυνεύοντας ίσως κάποια συνθήματα με στόχο να δοθούν ερεθίσματα για μια συζήτηση πάνω στους μεθοδολογικούς και θεωρητικούς όρους με τους οποίους προσεγγίζουμε όψεις του «οικονομικού» φαινομένου. Σε ένα 1

2 άλλο επίπεδο θα σχολιάσω την εξέλιξη των σχετικών συζητήσεων τόσο στην οικονομική ανθρωπολογία όσο και στην ελληνική εθνογραφία και την ένταση ανάμεσα στον κοινωνιοκεντρισμό της πρώτης και τη συστηματική ενασχόληση με την πολιτισμική συγκρότηση των κοινωνικών και οικονομικών πρακτικών της δεύτερης. Η εισήγησή μου περιλαμβάνει τα εξής. Πρώτον, περιλαμβάνει μία «μεγάλη» ιστορία: με πολύ λίγα λόγια θα σχολιάσω τις όποιες συνέπειες είχε η φεμινιστική και μεταδομιστική κριτική και η συνακόλουθη επικράτηση των θεωριών της κατασκευής στη λεγόμενη «οικονομική» ανθρωπολογία. Δεύτερον, περιλαμβάνει μία μικρή ιστορία: με εξίσου λίγα λόγια και έχοντας ως αφετηρία την προσωπική μου εμπειρία θα σχολιάσω τη διαμόρφωση του αντίστοιχου πεδίου στις εθνογραφικές σπουδές της Ελλάδας, δίνοντας έμφαση στην προβληματοποίηση της έννοιας του «νοικοκυριού». Τρίτον, περιλαμβάνει μία παρατήρηση-πρόταση σχετικά με τη γεφύρωση του χάσματος το οποίο χωρίζει την κοινωνιοκεντρικά προσανατολισμένη «οικονομική ανθρωπολογία» της σήμερον από τις εθνογραφικές σπουδές της Ελλάδας, που εδώ και καιρό έχουν στραφεί σε έναν τουλάχιστον προγραμματικό κονστρουκτιβισμό, στο πεδίο μελέτης της οικιακής εργασίας. 2. Το φύλο, η πολιτισμική στροφή και η περιθωριοποίηση της «οικονομικής» ανθρωπολογίας. Ας ξεκινήσουμε από τη μεγάλη ιστορία. Η ανθρωπολογική συζήτηση για το «οικονομικό», δηλαδή για τα φαινόμενα της παραγωγής, της διανομής / ανταλλαγής και της κατανάλωσης, καθώς και η συγκρότηση, η ακμή και η παρακμή ενός ξεχωριστού ανθρωπολογικού υποκλάδου, της λεγόμενης «οικονομικής ανθρωπολογίας» αποτελούν προϊόντα του διαλόγου ανάμεσα στην οικονομική επιστήμη και την ανθρωπολογία, δύο επιστήμες που διαθέτουν διακριτά ερείσματα, η πρώτη στη μελέτη της αγοράς και των σύγχρονων ευρωαμερικανικών οικονομιών, η δεύτερη στην προσέγγιση των προκαπιταλιστικών κοινωνιών. 1 Ο διάλογος αυτός που ωριμάζει την μεταπολεμική περίοδο και κορυφώνεται τη δεκαετία του 70, μεσολαβείται από τα εκάστοτε κυρίαρχα 1 Ο R. Wilk (1996: 32) θεωρεί ότι «η μάχη με τον μεγαλύτερο, ισχυρότερο και πλουσιότερο γείτονά της, την οικονομική επιστήμη» είναι ο βασικός συγκροτησιακός παράγοντας της οικονομικής ανθρωπολογίας ως ξεχωριστού υποκλάδου. 2

3 θεωρητικά παραδείγματα που με τη σειρά τους προσδιορίζουν τις τρεις κορυφαίες στιγμές του: τη φορμαλιστική, την ουσιολογική και τη μαρξιστική. Η συγκρότηση του φορμαλιστικού υποδείγματος της οικονομικής ανθρωπολογίας έγινε στο πεδίο της (λεγόμενης) μικρο-οικονομικής επιστήμης, υπό την αιγίδα των θεωριών για τον οικονομικό άνθρωπο («homo-economicus»), που έχει τη «φυσική» κλίση να δρα ορθολογικά σε ένα κόσμο σπανιότητας/ πεπερασμένων αγαθών, δηλαδή να κάνει επιλογές με κριτήριο τη μεγιστοποίηση του ατομικού του οφέλους (Cook 1966, Le Clair 1962). Κατά τους φορμαλιστές, η λογική της καπιταλιστικής αγοράς και ο οικονομικός ορθολογισμός αποτελούν αρχές της συμπεριφοράς που ισχύουν εξίσου στις δυτικές και στις άλλες κοινωνίες (Firth 1967, Herskovits 1952). Η ουσιολογική θεώρηση του οικονομικού από τον Karl Polanyi (1957: 293) ως η «θεσμοθετημένη διαντίδραση ανάμεσα στον άνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον» ανέδειξε τον κοινωνικά «ενσωματωμένο» ή για να χρησιμοποιήσω ένα πιο σύγχρονο όρο, κοινωνικά διαμεσολαβημένο χαρακτήρα της οικονομικής δραστηριότητας. Οι σχετικιστικές συνέπειες μιας τέτοιας θέσης είναι προφανείς: άλλη κοινωνία, άλλη οικονομία. Μπορεί κατά τον Polanyi σε όλες τις ανθρώπινες να ισχύουν τρεις βασικοί τρόποι κοινωνικής ενσωμάτωσης της οικονομίας, η αμοιβαιότητα, η αναδιανομή και η ανταλλαγή, ωστόσο, ο κυρίαρχος τρόπος ποικίλει κατά κοινωνία. Έτσι, από τη σκοπιά της ουσιολογικής προσέγγισης το νεοκλασικό υπόδειγμα, που ορίζει την ανταλλαγή ως την κυρίαρχη λογική της κοινωνικής ενσωμάτωσης της οικονομίας έχει περιορισμένη (και όχι οικουμενική) εφαρμογή σε έναν μόνο τύπο κοινωνίας, την καπιταλιστική. Τέλος, η δομιστική-μαρξιστική θεώρηση μετέφερε το κέντρο βάρους μιας γενικής θεώρησης του οικονομικού στην παραγωγή την οποία προσέγγισε με σχεσιακούς όρους, δίνοντας έμφαση στην κοινωνική αναπαραγωγή και αναδεικνύοντας την εκμεταλλευτική πλευρά των οικονομικών σχέσεων στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες (Godelier 1973). Όλα αυτά είναι γνωστά και κοινά αποδεκτά. Μικρότερη συμφωνία μπορεί να υπάρχει ως προς τις τύχες της οικονομικής ανθρωπολογίας τις τελευταίες δύο δεκαετίες. 2 Η οικονομική ανθρωπολογία βρέθηκε στη δίνη της κρίσης του (δομικού) μαρξισμού, του θετικιστικού μεθοδολογικού υποδείγματος και της γενικευτικής ανθρωπολογίας. Χωρίς αμφιβολία η φεμινιστική κριτική και η ανάδυση της ανθρωπολογικής προβληματικής για το κοινωνικό φύλο υπήρξε τόσο άμεσα όσο και έμμεσα σημαντικός συντελεστής αυτής της κρίσης. Άμεσα διότι υπογράμμισε τις 2 Για τις σχετικές συζητήσεις ενδεικτικά βλ. Ensminger 2002, Narotzky 1997, Ortiz και Lees

4 ιεραρχικές και εξουσιαστικές διαστάσεις των οικονομικών σχέσεων (π.χ. στον οικιακό χώρο) που θεωρούνται «φυσικές». 3 Έμμεσα διότι συνέπραξε στην αλλαγή θεωρητικού παραδείγματος, στην πολιτισμική στροφή και κατά συνέπεια στην κριτική αποδόμηση της έννοιας του οικονομικού. Παράλληλα, η κριτική του Sahlins στον «πρακτικό λόγο» (και συνακόλουθα στον μαρξισμό) ως ευρωαμερικανική ιδεολογία, η ριζική αντιπαράθεση σε κάθε προσπάθεια ορισμού του ανθρωπολογικού αντικειμένου (άρα και του οικονομικού) με όρους εγγενών / φυσικών ιδιοτήτων, η σταδιακή χειραφέτηση της κατανάλωσης από τα δεσμά του παραγωγισμού (που μαζί με τον μαρξιστικό οικονομισμό τέθηκαν πλέον σε επιχειρησιακή διαθεσιμότητα), αυτά, ανάμεσα σε πολλά άλλα, εντέλει κλόνισαν τα θεμέλια της οικονομικής ανθρωπολογίας. 4 Η ανάδυση της θεωρίας της κατασκευής, με άλλα λόγια, δεν έφερε απλώς νέες θεματολογίες (π. χ. ταυτότητα) στο προσκήνιο. Αποκατάστησε την χαμένη ενότητα της ανθρωπολογίας στο επίπεδο της εθνογραφικής πρακτικής και γύρω από μία νέα έμφαση στη δράση / πρακτική και στη συνθετική θεώρηση των κοινωνικών και πολιτισμικών της διαστάσεων. 5 Επόμενο ήταν η «οικονομική ανθρωπολογία» να βρεθεί σε κρίση. Φυσικά οι οικονομικοί ανθρωπολόγοι δεν δέχτηκαν παθητικά αυτήν την κατάσταση. Μιλώντας για τις αναθεωρήσεις στις οποίες αναγκάστηκε να προβεί κάτω από την πίεση της πολιτισμικής στροφής ο S. Gudeman (2001: 4) παραδέχεται ότι «άρχισα να βλέπω την οικονομία ως συγκροτημένη μέσα από ιθαγενή (folk) μοντέλα και μεταφορές... (και) να αμφισβητώ τον τρόπο με τον οποίο συνήθως ορίζουμε την οικονομία ως αποτελούμενη από αγαθά και υπηρεσίες που ανταλλάσσονται σε αγορές και να είμαι σκεπτικιστής απέναντι σε ουσιοκρατικές θεωρίες στα οικονομικά. Από τη μία πλευρά, υποστήριξα ότι η υλική δράση μπορεί να συγκροτείται μέσα από θρησκευτικές, κοινωνικές ή άλλες μη-οικονομικές πρακτικές από τις οποίες δεν μπορεί να διαχωριστεί. Από την άλλη, υποστήριξα ότι δεν υπάρχει ένα λανθάνον, αληθινό μοντέλο της οικονομίας, αλλά πολλαπλές, σημαίνουσες εκδοχές σε συγκεκριμένους πολιτισμούς». Με ένα τέτοιο πνεύμα, ο Gudeman οδηγήθηκε σε μία ριζοσπαστική «διαλογική ανθρωπολογία» του οικονομικού, δηλαδή στη θεώρηση του οικονομικού ως προϊόντος ενός διαλόγου επί του εθνογραφικού πεδίου ανάμεσα στην όποια ανθρωπολογική με την όποια εντόπια αντίληψη. 6 Αλλά και ένας άλλος φωτισμένος εκπρόσωπος της οικονομικής ανθρωπολογίας, ο Richard Wilk (1996: 147) λίγο νωρίτερα υποστηρίζει ότι τα τρία εναλλακτικά μοντέλα 3 Βλ. Moore Βλ. Sahlins Επίσης βλ. Gudeman Για την έννοια της κατασκευής βλ. Παπαταξιάρχης

5 εξήγησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς (που μας παραδίδει η ηθική φιλοσοφία του 18 ου αι), το (ατομικό) μοντέλο του «ιδιοτελούς ατόμου» (homo economicus) το κοινωνικό μοντέλο και το ηθικό μοντέλο, τρία μοντέλα που έχουν αντίστοιχα εφαρμοσθεί στην μικροοικονομική, την πολιτική οικονομία και την «πολιτισμική οικονομική» («cultural economics») 7 δεν αποτελούν παρά ιθαγενείς κατασκευές περιορισμένης εξηγητικής αξίας. Η οικονομική ανθρωπολογία πρέπει να αλλάξει αφετηρία: πρέπει να ξανασκεφθεί το ζήτημα της «ανθρώπινης φύσης» ως εμπειρικό πρόβλημα. Οι θαρραλέες αυτές κινήσεις επαναπροσδιορισμού του αντικειμένου της οικονομικής ανθρωπολογίας δεν έχουν προσεχθεί επαρκώς. Αυτό ίσως οφείλεται στο ότι τέτοιες προσπάθειες, παρά τον ανανεωτικό τους προσανατολισμό και το βάρος που δίνουν στην «ιθαγενή θεώρηση» του οικονομικού, δεν κατάφεραν να αποτρέψουν μία εξέλιξη που στο κλίμα της πολιτισμικής στροφής και της αμφισβήτησης του γενικευτικού χαρακτήρα της ανθρωπολογίας έμοιαζε μοιραία: την περιθωριοποίηση και εντέλει παρακμή της «οικονομικής ανθρωπολογίας». Οι νεότερες προσεγγίσεις, όσο και οι παλαιότερες μοιάζει να είναι δέσμιες μιας ιστορικής παρακαταθήκης «υλισμού» (και «νατουραλισμού») 8 στον ορισμό του οικονομικού, που αντιφάσκει με τις αντιουσιοκρατικές προτεραιότητες της σύγχρονης εθνογραφικής έρευνας. 6 Βλ. Gudeman και Rivera O Richard Wilk (1996) διακρίνει τρία μοντέλα εξήγησης της «ανθρώπινης συμπεριφοράς». Πρώτον, το μοντέλο του «ιδιοτελούς, ορθολογικού ατόμου», του «οικονομικού ανθρώπου», με προνομιακό πεδίο εφαρμογής την «μικρο-οικονομική». Δεύτερον, το «κοινωνικό μοντέλο», που σε μία Ντυρκεμιανή λογική δίνει έμφαση στο κανονιστικό πρότυπο, στον κοινωνικό δεσμό και στην αλληλεγγυότητα της ομάδας, με προνομιακό πεδίο αναφοράς την «πολιτική οικονομία». Και τρίτον, το «ηθικό μοντέλο», που θεωρεί ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά «οδηγείται από την επιθυμία πραγματοποίησης αυτού που είναι σωστό / ορθό» (38), δηλαδή από ηθικές αξίες θεμελιωμένες σε μία «κοσμολογία μία πολιτισμικά διατεταγμένη θεώρηση του κόσμου και της ανθρώπινης θέσης στο εσωτερικό του» (138). 8 Η οικονομική ανθρωπολογία συγκροτήθηκε στο πλαίσιο μιας ιστορικής αντιπαράθεσης ανάμεσα σε «υλιστικές» και «νοησιαρχικές» προσεγγίσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις τάσεις της «η οικονομική ανθρωπολογία ήταν σταθερά εντεταγμένη στο υλιστικό στρατόπεδο» (Wilk 1996: xiv). Η αναφορά στην υλική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης παραμένει το κοινό, σταθερό υπόβαθρο όλων των εκδοχών της και το ουσιοκρατικό θεμέλιο των αξιώσεών της ως μία γενική θεωρία. 5

6 3. Το φύλο και το οικονομικό στην ελληνική εθνογραφία α. Η εμπειρία μιας αποστασίας Περνάω από τη μεγάλη στη μικρή ιστορία, και θα μου συγχωρήσετε τον εξομολογητικό τόνο. Κάποτε, στα τέλη της δεκαετίας του 70, προσπάθησα να γίνω οικονομικός ανθρωπολόγος. Εν μέρει το κατάφερα. Ήταν η εποχή της κυριαρχίας του δομικού μαρξισμού στην ευρωπαϊκή ανθρωπολογία. Στο πλαίσιο των συζητήσεων για τους τρόπους παραγωγής και της συνάρθρωσής του κατέθεσα τότε μια φιλόδοξη ερευνητική πρόταση: με ενδιέφερε ο ρόλος του οικιακού χώρου στη διαμόρφωση διαφορετικών τύπων απλής εμπορευματικής παραγωγής. Αν και το μεγαλύτερο μέρος της έρευνάς μου επικεντρώθηκε στη συλλογή «οικονομικών» δεδομένων, οι πολλές σελίδες εθνογραφικών σημειώσεων έμειναν στην αφάνεια, θύματα της μεγάλης αλλαγής που έφερνε το φύλο στην ελληνική εθνογραφία. Πρώτον, ο «ολιστικός» προσανατολισμός της εθνογραφικής έρευνας και η διάθεση να αφήσω τους ίδιους τους πληροφορητές μου να αναδείξουν αυτοί τι είναι περισσότερο και τι λιγότερο «σημαντικό» και, δεύτερον, η εμπλοκή μου σε ένα αναδυόμενο πεδίο θεωρητικού προβληματισμού γύρω από το φύλο ως κατασκευή και η συνακόλουθη ενασχόληση με το ζήτημα της ατομικής ταυτότητας άλλαξαν το συσχετισμό των ενδιαφερόντων μου. Έτσι στράφηκα από την παραγωγή στην κατανάλωση, από το χωράφι και το καΐκι στο καφενείο, από τις οικονομικές στις «αντι-οικονομικές» πρακτικές της τελετουργικής κατανάλωσης του ποτού και της «καταστροφής» του χρήματος και εντέλει στην πολιτισμική προβληματοποίηση του οικονομικού. Βασικός άξονας αυτής της κίνησης, της μετατόπισης του ενδιαφέροντος από το σύστημα των συγγενικών σχέσεων που οργανώνουν την παραγωγική δραστηριότητα στις πολιτισμικές συντεταγμένες της καταναλωτικής κυρίως δράσης, από την κοινωνική βάση της οικονομικής δράσης στην πολιτισμική βάση τη αντι-οικονομικής δράσης (και στη συνέχεια της οικονομικής), ήταν και η θεωρητική αντιμετώπιση του «νοικοκυριού» ως κεντρικής μεταφοράς ενός ηγεμονικού λόγου για την ατομική ταυτότητα του φύλου, θέμα στο οποίο θα επανέλθω. β. Κάποια διδάγματα Η μικρή αυτή ιστορία είναι ίσως χαρακτηριστική των γενικότερων εξελίξεων γύρω από τη μελέτη του οικονομικού στην ελληνική εθνογραφία. Σε μία πρώτη φάση οι κλασικές μονογραφίες για τους Σαρακατσάνους νομάδες κτηνοτρόφους, τους γεωργούς 6

7 της Βοιωτίας και της Εύβοιας περιλαμβάνει και τη συστηματική παρουσίαση οικονομικών δεδομένων είτε σε ξεχωριστά κεφάλαια (βλ. Friedl 1962) είτε στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης άλλων θεμάτων (βλ. Campbell 1964, du Boulay 1974). Σε μία δεύτερη φάση ωστόσο, από τη δεκαετία του 80 και μετά, το οικονομικό σταδιακά μπαίνει στο περιθώριο. Τη δεκαετία του 90 έχουμε αρκετά παραδείγματα εθνογραφικών μελετών με αντικείμενο οικονομικές πρακτικές και σχέσεις. 9 Όμως πλέον η εθνογραφική ενασχόληση με τις οικονομικές πλευρές της ανθρώπινης δράσης, που συνήθως περιορίζεται στην κατανάλωση, σταδιακά «χωνεύεται» στο εσωτερικό των κυρίαρχων ενδιαφερόντων για την κατασκευή των ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων. Οι λίγες προσπάθειες, που καθώς εμπνέονται από την δομο-μαρξιστική θεωρία επιμένουν στη μελέτη των τρόπων παραγωγής 10 καi στην απευθείας συνομιλία με τα τότε κυρίαρχα παραδείγματα της οικονομικής ανθρωπολογίας, δεν μπόρεσαν να συνδεθούν επαρκώς με την εθνογραφική πρακτική και «εξόκειλαν» στο πεδίο της κοινωνιολογίας (που στις ιδιότυπες ελληνικές συνθήκες λειτούργησε επί μακρόν ως πεδίο αναπαραγωγής του δομο-μαρξισμού). Ποια είναι, λοιπόν, τα διδάγματα από τη σύγκριση των αντίστοιχων εξελίξεων γενικότερα στην ανθρωπολογία και στην ελληνική εθνογραφία ως προς τη μελέτη του οικονομικού; Πολύ συνοπτικά θα είχα να καταγράψω τρία στοιχεία: α) Στο πλαίσιο της ελληνικής εθνογραφίας η οικονομική ανθρωπολογία του ελληνικού χώρου αποδομήθηκε πριν καλά καλά προλάβει να υπάρξει. Δεν δημιουργήθηκε, με άλλα λόγια, ένας πόλος θεωρητικής ή εθνογραφικής συζήτησης που να εμπνέεται κυρίως από την οικονομική ανθρωπολογία. β) Η όποια αποδόμηση έγινε κυρίως μέσα από το φύλο το οποίο απετέλεσε τον κύριο αγωγό της πολιτισμικής στροφής στην ελληνική εθνογραφία. Η επικράτηση μιας κονστρουκτιβιστικής αντίληψης για τις ταυτότητες μετέθεσε το κέντρο βάρους της εθνογραφικής ανάλυσης στη μελέτη του «εξωοικονομικού» ή το περιόρισε στη σφαίρα της κατανάλωσης, που αντιμετωπίζεται πλέον αποκομμένη από τη σφαίρα της παραγωγής. γ) Πολύτιμη κληρονομιά αυτής της περιόδου και κοινή παρακαταθήκη της φεμινιστικής κριτικής τόσο στην οικονομική ανθρωπολογία όσο και στην ελληνική εθνογραφία είναι η πολιτισμική προβληματοποίηση της έννοιας του «νοικοκυριού». 9 Ενδεικτικά βλ. τις εργασίες των D. Bennett (1989), Χ. Βλαχούτσικου και Α. Μπαχαροπούλου- Kούλη (1991), V. Galani-Moutafi (1993) και D. Theodossopoulos (1997). 10 Ενδεικτικά βλ. Ψυχογιός

8 4. Ένα παράδειγμα: «Ξεκλειδώνοντας το νοικοκυριό». Επιτρέψτε μου να δώσω κάποια έμφαση στο τελευταίο αυτό σημείο ως πράξη συνέπειας στον τίτλο. Το κορυφαίο μεθοδολογικό ζήτημα της κατ οίκον ανθρωπολογίας και άρα και της ελληνικής εθνογραφίας, που πλέον «ανήκει» στους Έλληνες, είναι τα εισαγωγικά. Τα εισαγωγικά ως μέσο πολιτισμικής προβληματοποίησης των ιθαγενών κατηγοριών αλλά και ως μέσο απο-οικείωσης, δηλαδή προβληματοποίησης των δικών μας αναλυτικών κατηγοριών. Τα εισαγωγικά, με άλλα λόγια, αποτελούν το μεθοδολογικό αντίδοτο όταν οι δικές «τους» κατηγορίες τείνουν να ταυτίζονται με τις δικές «μας» στο πλαίσιο του ίδιου γλωσσικού συστήματος. Κατά τη γνώμη μου η εθνογραφική αντιμετώπιση της έννοιας «νοικοκυριό» αποτελεί λαμπρό πεδίο εφαρμογής αυτή της στρατηγικής αλλά και των αντίστοιχων εμποδίων. Το νοικοκυριό «αντιστέκεται» πεισματικά στη χρήση των εισαγωγικών παρά τις ανθρωπολογικές προσπάθειες πολιτισμικής του προβληματοποίησης (π. χ. μέσα από τη διαφοροποίηση της οικιακής ομάδας από την οικογένεια) αλλά και τη φεμινιστική κριτική, 11 που το αποδόμησε ως διακριτή, αυτοδύναμη, «φυσική μονάδα», 12 αναδεικνύοντας τόσο την ιεραρχική του συγκρότηση, τις συγκρούσεις στο εσωτερικό του και τη δυναμική του οικιακού πεδίου όσο και την ιστορικότητα της ίδιας της (απόλυτης) διάκρισής του από το δημόσιο πεδίο. Η αντίσταση αυτή είναι συνάρτηση του γεγονότος η έννοια του νοικοκυριού, βαθιά εντοιχισμένη στον κοινό μας τόπο αποτελεί μια καλά κλειδωμένη αποθήκη, και όχι μόνο. Μία αποθήκη φρουρούμενη από αυτόκλητους φύλακες: εννοώ αυτούς, τους κοινωνιολόγους, τους στατιστικολόγους, τους φορείς ενός κρατικού λόγου, οι οποίοι υιοθετώντας αβασάνιστα την έννοια αυτή στο περιγραφικό τους λεξιλόγιο την επενδύουν με το κύρος του επιστημονικού λόγου και την καθιστούν ακόμα πιο κλειστή και αδιαπέραστη από την αποδομητική μας περιέργεια. Προτείνω να ξεκλειδώσουμε το «νοικοκυριό», συνεχίζοντας μία προσπάθεια που έχει ξεκινήσει εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Ας δούμε κάποιους από τους θησαυρούς που κρύβει αυτή η ιθαγενής κατηγορία, όπως μας τους παραδίδει μια μακρά εθνογραφική παράδοση. Η εικόνα που θα παρουσιάσω είναι κατ ανάγκη στατική. Επικεντρώνεται 11 Hart 1992, Wilk 1996: Βλ. Harris 1981, Yanagisako

9 στις σταθερές ενός ιστορικά ηγεμονικού λόγου για την κοινωνικότητα και την ευταξία, όπως προκύπτει από μια πλούσια εθνογραφική γραμματεία. α. Το «νοικοκυριό» παραπέμπει σε ένα σύνολο από χαρακτηριστικά την εγκατάσταση, την ιδιοκτησία, την εργασία που περιγράφουν την «υλική» ( και συσσωματωμένη) πλευρά της ανθρώπινης ύπαρξης. Όλα αυτά συναρθρώνονται, στο πλαίσιο ενός κανονιστικού προτύπου του γάμου, σε μια ενότητα που έχει ως επίκεντρό της το σπίτι σύμφωνα με έναν νεοτοπικό κανόνα μεταγαμήλιας εγκατάστασης (Papataxiarchis 1994β). Το κανονιστικό αυτό πρότυπο ορίζει ότι η στιγμή του γάμου, που τελετουργικά ταυτίζεται με την κοινωνική ενηλικίωση του υποκειμένου και θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση της βιολογικής αναπαραγωγής και της δημιουργίας οικογένειας, είναι ταυτόχρονα η στιγμή της «υλικής» απεξάρτησης του νέου ζευγαριού από τις οικογένειες καταγωγής. Υπό μία στενή έννοια λοιπόν το «νοικοκυριό» (ως σύμβολο αυτονομίας) αναφέρεται σε ένα σπίτι και τον εξοπλισμό του σε αναγκαστικό συνδυασμό με έναν ορισμένο τύπο οικιακής ομάδας, την συζυγική. Η συνύπαρξη δύο συζυγικών μονάδων σε ένα «νοικοκυριό» είναι ανεπιθύμητη: θεωρείται ενδείκτης χαμηλής κοινωνικής θέσης και αποτυχίας. Από την άλλη πλευρά, ένα καλά εξοπλισμένο σπίτι δε συνιστά αναγκαστικά «νοικοκυριό» στο βαθμό που δεν θεμελιώνεται άμεσα ή έμμεσα στο συζυγικό δεσμό. β. Το «νοικοκυριό» παραπέμπει σε ένα σύστημα σχέσεων, έμφυλων και συγγενειακών, ενδογενεακών και διαγενεακών μέσα από την αναφορά στις οποίες το υποκείμενο συγκροτεί την ταυτότητά του (ως «νοικοκύρης / νοικοκυρά»). Στο πλαίσιο του «νοικοκυριού» φύλο και συγγένεια ως μικτές μεταφορές συγκροτούν την θηλυκότητα και τον ανδρισμό. Μιλάω για αυτό που πριν από 14 χρόνια μαζί με τον Peter Loizos ορίσαμε ως το «οικιακό μοντέλο» της ταυτότητας του κοινωνικού φύλου (Loizos και Papataxiarchis 1991). Το μοντέλο αυτό (σύμφωνα με τις αξίες της οικογενειοκρατίας) περιγράφει μία συσχετική ταυτότητα, καθιστά τον σημαίνοντα άλλο (μέλος της συζυγικής οικιακής ομάδας) σημείο αναφοράς, τον περικλείει στην εννοιολόγηση του εαυτού. Επίσης το ίδιο μοντέλο ορίζει το φύλο με όρους κυριότητας σε διακριτά πεδία ευθύνης που προσιδιάζουν στην υποτιθέμενα ριζικά διαφορετική «φύση» γυναικών και ανδρών και υπ αυτή την έννοια περιγράφει τη συζυγική σχέση με όρους συμπληρωματικότητας. γ. Το «νοικοκυριό» είναι μία (ιθαγενής) θεωρία της δράσης. Το «νοικοκυριό» συνιστά μία διαδικασία μέσα από την οποία οι γυναίκες και οι άνδρες πραγματοποιούν 9

10 τις αντίστοιχες «φύσεις» τους: γίνεται, με λίγα λόγια, (και ανανεώνεται) στο πλαίσιο της καθημερινότητας μέσα από την αδιάκοπη προσπάθεια των ενήλικων μελών του. Υπ αυτή την έννοια καθορίζει τη λογική με την οποία δρουν τα υποκείμενα. Το (οικογενειακό) «συμφέρον» αντανακλά το σχήμα της δράσης όπως υπαγορεύεται από το «νοικοκυριό»: σύμφωνα με αυτό το δρων υποκείμενο φέρεται από κάτι «έξω» από αυτό, δρα με αναφορά σε αυτόν τον εξωτερικό παράγοντα που με τη σειρά του συνιστά το «αίτιο» και τη νομιμοποίηση των επιλογών του. Το «συμφέρον» περιγράφει την αναφορά του υποκειμένου στον κόσμο (Papataxiarchis 1994α). Η αναφορά αυτή, που καθιστά το υποκείμενο δρων, είναι μία διατεταγμένη υπηρεσία. Η τάξη της αντανακλά την τάξη του «νοικοκυριού» ως ένα συντεταγμένο κόσμο προσώπων και πραγμάτων στον οποίο μετέχει το υποκείμενο και, υπ αυτή την έννοια την (ανα)παράγει. Κλασική εικονογράφηση των ανωτέρω είναι η «νοικοκυρά» που σε ημερήσια βάση θα πρέπει να επιλέξει τα μέσα υλοποίησης ενός κορυφαίου από τη σκοπιά του «νοικοκυριού» σκοπού, την προετοιμασία του λεγόμενου «μεσημεριανού τραπεζιού». Η δράση της, που συσχετίζει τον παρόντα με τον μέλλοντα χρόνο, υποτάσσοντας τον πρώτο στον δεύτερο συνιστά την επιτομή της υπολογιστικής / ορθολογιστικής δράσης. 13 Η «νοικοκυρά» είναι το πρότυπο του οικονομικού ανθρώπου και συμπύκνωση του αξιακού προτύπου της αποταμίευσης, συσσώρευσης και επένδυσης στο μέλλον. Γι αυτό το «καλάθι» της έχει γνωρίσει τόσο μεγάλη, και, είναι αλήθεια, τιμητική αναγνώριση από τους ειδικούς. δ. Το «νοικοκυριό» είναι μία κοσμολογία: συνιστά μία κανονιστικά κυρωμένη (πάντα μέσω του γάμου) ενότητα προσώπων και πραγμάτων που εγκολπώνει το υποκείμενο. Η σκευή αυτή συνιστά την ασφαλή θέση του υποκειμένου μέσα στον κόσμο, με άλλα λόγια το διασφαλίζει. Για να το θέσω διαφορετικά, το «νοικοκυριό» είναι ένα κομμάτι του κόσμου σε ευταξία που με τις καθημερινές τους πράξεις τα ενήλικα μέλη του εξασφαλίζουν σε όσους μετέχουν σε αυτό. Το να ζει κανείς εκτός «νοικοκυριού» τον θέτει σε κατάσταση αταξίας, και εν δυνάμει φυσικού και ηθικού κινδύνου. Οι κοσμολογικές ιδιότητες του «νοικοκυριού» (η καθαριότητα, η υγεία και άλλες μεταφορές της ευταξίας) κυκλοφορούν στο εσωτερικό του καταρχήν στο πλαίσιο των συσχετικών ταυτοτήτων που το απαρτίζουν μέσα από τη διακίνηση ουσιών (π. χ. 13 Βλέπε την έννοια του situated reason (Gudeman 2001). 10

11 «φαγητό») που περιέχουν αυτές τις ιδιότητες διότι παρήχθησαν στο σωστό χώρο από το ενδεδειγμένο πρόσωπο Βλ. Dubisch

12 5. Μία παρατήρηση πρόταση: Η (οικιακή) εργασία πέρα από το φύλο Για να έρθουμε στην παρατήρηση-πρόταση. Που βρισκόμαστε σήμερα; Το συνέδριο αυτό, η πρώτη ανθρωπολογική επιστημονική συνάντηση με οικονομικό αντικείμενο που γίνεται ποτέ στην Ελλάδα είναι ενδεικτικό της τάσης να ξαναπιάσουμε συστηματικά το νήμα του «οικονομικού» στην ελληνική εθνογραφία. Εξίσου ενδεικτική είναι και η σύνθεσή του. Επιβεβαιώνει το ιστορικό ενδιαφέρον στην κατανάλωση, ενώ παράλληλα σηματοδοτεί τη θριαμβευτική επανάκαμψη της εργασίας. Προσωπικά συμμετέχω σε αυτή την επανάκαμψη. (Αυτό άλλωστε είναι και το νόημα της συμβολής μου στο συνέδριο) Το πρωτογενές κίνητρο είναι η εμπλοκή μου σε συνεργασία με την Αγγελική Αθανασοπούλου, τη Βενετία Καντσά, τη Βάσω Παπαγεωργίου, την Έφη Πλεξουσάκη, την Κατερίνα Ροζάκου, την Πηνελόπη Τοπάλη (αλλά και με συναδέλφους εκτός του Τμήματος) σε μία συλλογική ερευνητική προσπάθεια στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος υποστήριξης της μεταδιδακτορικής έρευνας «Πυθαγόρας» που έχει ως αντικείμενο τη συγκριτική μελέτη της πληρωμένης οικιακής εργασίας. Η προσωπική μου εντύπωση είναι ότι οι ιδεολογικοί όροι με τους οποίους συχνά τίθενται τα πλαίσια της έρευνάς μας από τους θεσμικούς μας χρηματοδότες και επίσημους φορείς (π. χ. η εξίσωση του φύλου με τις γυναίκες, η αβασάνιστα περιγραφική τοποθέτηση εννοιών όπως νοικοκυριό, εργασία κλπ.) συνιστούν μία πρόκληση. Πρόκληση είναι και η βαριά κληρονομιά της κονστρουκτιβιστικής θεώρησης (που έχει κυριαρχήσει και μέσο της συζήτησης για το φύλο στην ελληνική εθνογραφία και) που ενδεχομένως σε κάποιες περιπτώσεις να μας παρασύρει στην ακρότητα μιας μονόπλευρης προσέγγισης (που αγνοεί τις κοινωνικές και ιεραρχικές διαστάσεις του αντικειμένου μας). Τέλος εξίσου προκλητικό είναι και το βαθύ χάσμα που χωρίζει την ελληνική εθνογραφία, που είναι προγραμματικά προσηλωμένη στον πολιτισμικό κονστρουκτιβισμό, από την οικονομική ανθρωπολογία, που εμμένει έστω σε ένα ήπιας μορφής υπολειμματικό κοινωνιοκεντρισμό. Πως ανταποκρινόμαστε σε αυτές τις προκλήσεις; Πρέπει να το πούμε καθαρά, χωρίς φόβο και με πάθος. Είμαστε πέρα από το φύλο, υπό την έννοια των περιγραφικών κατηγοριών «γυναίκα» και «άνδρας» αλλά και υπό την έννοια των έμφυλων σχέσεων. Κατ επέκταση είμαστε και πέρα από το «οικονομικό», με τους ουσιοκρατικούς όρους της κλασικής οικονομικής ανθρωπολογίας. Το ίδιο το φύλο, η συνειδητοποίηση δηλαδή της «νέας ματιάς» που εισηγήθηκε ο φεμινισμός στην ανθρωπολογία, άνοιξε το δρόμο για την πολιτισμική 12

13 προβληματοποίηση ενός συνόλου κατηγοριών, στις οποίες περιλαμβάνεται και το οικονομικό. Προτείνω, λοιπόν, να σταθούμε στο ύψος της ανθρωπολογικής παράδοσης γύρω από το φύλο. Τώρα που το φύλο, λόγω προγραμμάτων, έρχεται ξανά στο προσκήνιο, να εμμείνουμε στην πέραν του φύλου θεώρηση. Να μην περιορισθούμε στην περιγραφική προσέγγιση της γυναικείας εργασίας ή της γυναικείας κατανάλωσης αλλά να εμμείνουμε στην καταγραφή του πολιτισμικού περιεχομένου των οικονομικών πρακτικών τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών συσχετίζοντάς τες με τις ιεραρχικές διαστάσεις της συγκρότησης του οικιακού χώρου. Πιο συγκεκριμένα, για να έρθουμε στο ειδικό ζήτημα της οικιακής εργασίας. Η εξίσωση φύλο και εργασία δεν δίνει στο τέλος απλά γυναικεία εργασία. Δίνει πολιτισμικά συγκροτημένες (έμφυλες) σχέσεις εργασίας, δηλαδή σχέσεις εργασίας το περιεχόμενο των οποίων δεν μπορούμε να το ξέρουμε εκ των προτέρων στη βάση ενός αναλυτικού μοντέλου αλλά μέσα από την πολύπλευρη (π.χ. με. αναφορά στο κράτος) και «πυκνή περιγραφή» των συμβολικών όρων συγκρότησής τους. Ειδικά ως προς την οικιακή εργασία, το κλειδί μιας τέτοιας προσέγγισης είναι η πολιτισμική προβληματοποίηση των κατηγοριών μέσα από τις οποίες προσλαμβάνεται ο οικιακός χώρος, δηλαδή της έννοιας του «νοικοκυριού» από τους διάφορους φορείς συγκρότησής του. Παράλληλα, ωστόσο δεν πρέπει να υποτιμήσουμε το σχεσιακό υπόβαθρο αυτής καθεαυτής της εργασιακής διαδικασίας, μία πλευρά για την οποία οι πιο εξειδικευμένες προσεγγίσεις της κλασικής οικονομικής ανθρωπολογίας, μαρξιστικού-φεμινιστικού κυρίως τύπου, έχουν πολλά να μας διδάξουν, κυρίως ως το ιεραρχικό τους περιεχόμενο. Η εθνογραφική μελέτη της οικιακής εργασίας στην ελληνική κοινωνία είναι ίσως μία ευκαιρία να γεφυρώσουμε το χάσμα επιχειρώντας μία πιο εξισορροπημένη προσέγγιση των οικονομικών πρακτικών. Προσεγγίζω, λοιπόν, το χάσμα που χωρίζει την ελληνική εθνογραφία από την οικονομική ανθρωπολογία με θετικό πνεύμα. Αναγνωρίζω σε αυτό το χάσμα την ευκαιρία μιας συνάντησης που θα πρότεινα να γίνει στο πεδίο της εθνογραφίας και να εμπλέκει τις πιο φιλικές προς την πολιτισμική ανάλυση εκδοχές της οικονομικής ανθρωπολογίας. Η συνάντηση αυτή θα μπορούσε να ιδωθεί ως μία διορθωτική κίνηση στην πορεία της ελληνικής εθνογραφίας: μια ευκαιρία να επαναφέρουμε τα φαινόμενα της εργασίας στο προσκήνιο, με όρους κατασκευής, μέσα από την ισορροπημένη αναφορά στην πολιτισμική συγκρότηση της (οικονομικής) δράσης σε σχέση με τα κοινωνικά της αποτελέσματα και με ευαισθησία στις εξουσιαστικές χρήσεις των 13

14 πολιτισμικών κατηγοριών. Πρόκειται για μια ευρύχωρη πρόταση την οποία σας παρακαλώ να δεχθείτε. 14

15 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bennett, D. Ο «Saints and Sweets: Class and consumption in rural Greece». Στο H. Rutz και B. Orlove (επιμ.), The Social Economy of Consumption. Lanham: University Press of America. Βλαχούτσικου, Χ. και Α. Μπαχαροπούλου-Κούλη 1991 «Να χαρώ κι εγώ το σπίτι μου και το κλειδί απ τα μέσα : Γυναίκες και κατανάλωση σ ένα χωριό της Βοιωτίας». Σύγχρονα Θέματα 45: Campbell, J.K Honour, Family and Patronage, Οξφόρδη: Oxford University Press. Cook, S «The obsolete anti-market mentality: A critique of the substantive approach to economic anthropology». American Anthropologist 68: Dubisch, J «Culture enters through the kitchen: Women, food and social boundaries in rural Greece». Στο J. Dubisch (επιμ.), Gender and Power in Rural Greece. Princeton: Princeton University Press. du Boulay, J Portrait of a Greek Mountain Village. Οξφόρδη: Clarendon Press. Ensminger, J. (επιμ.) 2002 Theory in Economic Anthropology. Walnut Greek: Altamira. Firth, R Themes in Economic Anthropology. Λονδίνο: Tavistock. Friedl, E Vasilika: A Village in Modern Greece. Νέα Υόρκη: Holt. Galani-Moutafi, V «From agriculture to tourism: Property, labor, gender and kinship in a Greek island village (part one)». Journal of Modern Greek Studies 11: Godelier, M Horizon, trajets marxistes en anthropologie. Παρίσι: Maspero. Gudeman, S Economics as Culture: Models and Metaphors of Livelihood. Λονδίνο: Routledge and Kegan Paul The Anthropology of Economy. Οξφόρδη: Blackwell. Gudeman, S. και A. Rivera 1990 Conversations in Colombia: The Domestic Economy in Work and Text. Cambridge: Cambridge University Press. Halperin, R. H Economies Across Cultures. Λονδίνο: Macmillan Cultural Economies: Past and Present. Austin: University of Texas Press. Harris, O «Households as natural units». Στο K.Young κ.ά. (επιμ.), Of Marriage and the Market: Women s Subordination in International Perspective. Λονδίνο. Hart, G «Imagined unities: Constructions of the household in economic theory». Στο S. Ortiz και S. Lees (επιμ.), Understanding Economic Process. Lanham: University Press of America. Herskovitz, M. 15

16 1952 Economic Anthropology. Νέα Υόρκη: Knopf. LeClair, E «Economic theory and economic anthropology». American Anthropologist 64: Loizos, P. and E. Papataxiarchis 1991 Introduction: Gender and Kinship in Marriage and Alternative Contexts. Στο P. Loizos και E. Papataxiarchis (επιμ.), Contested Identities: Gender and Kinship in Modern Greece, Princeton: Princeton University Press. Mansbridge, J «The rise and fall of self-interest in the explanation of political life». Στο J. Mansbridge (επιμ.), Beyond Self-Interest, Σικάγο: University of Chicago Press. Moore, H. L «Households and gender relations: The modeling of the economy». Στο S. Ortiz και S. Lees (επιμ.), Understanding Economic Process. Lanham: University Press of America. Narotzky, S New Directions in Economic Anthropology. Λονδίνο: Pluto Press. Ortiz, S. και S. Lees (επιμ.) 1992 Understanding Economic Process. Lanham: University Press of America. Παπαταταξιάρχης, Ε «Από τη σκοπιά του φύλου: Ανθρωπολογικές θεωρήσεις της σύγχρονης Ελλάδας». Στο Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα, «Περί πολιτισμικής κατασκευής της ταυτότητας», Τοπικά 3: , ειδικό τεύχος «Περί κατασκευής». Papataxiarchis, E. 1994α «Emotions et stratégies d autonomie en Grèce égéenne», Terrain (ειδικό τεύχος με θέμα «Les Emotions») 22: β Shaping Modern Times in the Greek Family: Gender and Kinship Transformations from 1974 to Ανακοίνωση στο διεθνές συνέδριο με θέμα Greece: Prospects for Modernization, European Institute, London School of Economics, Νοέμβριος Polanyi, K «The economy as instituted process». Στο K. Polanyi, C. Arensberg και H. Pearson (επιμ.), Trade and Market in the Early Empires, Νέα Υόρκη: Free Press. Sahlins, Μ Πολιτισμός και Πρακτικός Λόγος,. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Theodossopoulos, D «Turtles, farmers and ecologists : The cultural reason behind a community s resistance to environmental conservation». Journal of Mediterranean Studies 7: Wilk, R. R Economies and Cultures: Foundations of Economic Anthropology. Boulder: aswestview Press. Ψυχογιός, Δ. 1987, Προίκα, φόροι, σταφίδες και ψωμί: Οικονομία και οικογένεια στην αγροτική Ελλάδα του 19ου αιώνα. Αθήμα: ΕΚΚΕ. Yanagisako, S. 16

17 1979 «Family and household: The analysis of domestic groups». Annual Review of Anthropology 8:

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΤΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ (ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ):

ΤΟ ΦΤΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ (ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ): ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΤΑΞΙΑΡΧΗΣ ΤΟ ΦΤΛΟ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ (ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ): ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕ! ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ Ι Μια συζήτηση για το φύλο στην ανθρωπολογία και την ιστοριογραφία μας φέρνει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Μητρότητα; Ξανά;» Μετασχηματισμοί, συνέχειες και ασυνέχειες στην εθνογραφική έρευνα

«Μητρότητα; Ξανά;» Μετασχηματισμοί, συνέχειες και ασυνέχειες στην εθνογραφική έρευνα Πρόλογος «Μητρότητα; Ξανά;» Μετασχηματισμοί, συνέχειες και ασυνέχειες στην εθνογραφική έρευνα 1. Το χρονικό μιας συνάντησης Τον Μάιο του 2008 οργανώθηκε στη Μυτιλήνη μια συνάντηση εργασίας με τίτλο «Motherhood

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 1: Θεωρία και Mέθοδος στη Mελέτη της Aγροτικής Kοινωνίας (2/4) 1ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 1 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 9: Οικογενειακή Γεωργία: η ελληνική περίπτωση 1/2 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος εδώ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3η: Η κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας και ο ρόλος του λόγου Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Δημόσιες Πολιτικές Εναρμόνισης Οικογενειακής και Επαγγελματικής Ζωής: Μια κριτική αξιολόγηση»

«Οι Δημόσιες Πολιτικές Εναρμόνισης Οικογενειακής και Επαγγελματικής Ζωής: Μια κριτική αξιολόγηση» Ημερίδα: Ισορροπία εργασίας, οικογένειας και προσωπικής ζωής σε κρίση; Συνεδρία 4 η : Η Οικογενειακή και Επαγγελματική ζωή των γυναικών σε πίεση: Πολιτικές, Μαθήματα και Προκλήσεις Αθήνα, 29 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας 1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας Η εργασία επιτελεί τέσσερεις βασικές λειτουργίες στις σύγχρονες κοινωνίες: την παραγωγή του πλούτου της κοινωνίας την αναπαραγωγή των ατόμων την

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή & διαχείριση πληροφορίας στο ψηφιακό περιβάλλον

Παραγωγή & διαχείριση πληροφορίας στο ψηφιακό περιβάλλον Παραγωγή & διαχείριση πληροφορίας στο ψηφιακό περιβάλλον Ενότητα: Η πληροφορία στο σύγχρονο επικοινωνιακό περιβάλλον Σταμάτης Πουλακιδάκος Σχολή ΟΠΕ Τμήμα ΕΜΜΕ Η πληροφορία για την κοινωνία Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Η εξάπλωση του σχολείου - Η γένεση του κοινωνικού ανθρώπου.

Θέμα: Η εξάπλωση του σχολείου - Η γένεση του κοινωνικού ανθρώπου. Θέμα: Η εξάπλωση του σχολείου - Η γένεση του κοινωνικού ανθρώπου. Επιβλέπων Καθηγητής: Ε. Μαυρικάκης Ομάδα Έ Χαριτάκη Χαρά Ξενάκη Μαρία Παπαδημητράκη Αρετή Πετράκη Κατερίνα Πιτσικάκη Σοφία Ο ρόλος και

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Κοινωνιολογία

Οικονομική Κοινωνιολογία Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης Εαρινό Εξάμηνο 2016-17 Οικονομική Κοινωνιολογία Διδάσκων: Δημήτρης Λάλλας Νέα Οικονομική Κοινωνιολογία Η νέα Οικονομική Κοινωνιολογία συντίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Α ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Θεωρητικές και μεθοδολογικές Προσεγγίσεις

Α ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Θεωρητικές και μεθοδολογικές Προσεγγίσεις Α ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Θεωρητικές και μεθοδολογικές Προσεγγίσεις 1. Ιορδάνης Ψημμένος - Χριστόφορος Σκαμνάκης: Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις της εργασίας και της μετανάστευσης. Η Κοινωνιολογία μας προσφέρει ένα πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αγροτική Κοινωνιολογία Ενότητα 1 η : Εισαγωγή Μαρία Παρταλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Π.Μ.Σ. «Γυναίκες και Φύλα: Ανθρωπολογικές και Ιστορικές Προσεγγίσεις Συνέδριο: Φύλο, Χρήμα και Ανταλλαγή, 9-11 Δεκ. 2005

Π.Μ.Σ. «Γυναίκες και Φύλα: Ανθρωπολογικές και Ιστορικές Προσεγγίσεις Συνέδριο: Φύλο, Χρήμα και Ανταλλαγή, 9-11 Δεκ. 2005 Π.Μ.Σ. «Γυναίκες και Φύλα: Ανθρωπολογικές και Ιστορικές Προσεγγίσεις Συνέδριο: Φύλο, Χρήμα και Ανταλλαγή, 9-11 Δεκ. 2005 Μουτάφη Βασιλική Έμφυλες σχέσεις και οικονομικές πρακτικές στην ελληνική εθνογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 4: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1) Τα Annales. Μια «μικρή διανοητική επανάσταση» στο πεδίο της Ιστοριογραφίας Ρίκα Μπενβενίστε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Βασιλική Γαλανή-Μουτάφη τηλ.: 2510 71593 e-mail: [v.moutafi@sa.aegean.gr]

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Βασιλική Γαλανή-Μουτάφη τηλ.: 2510 71593 e-mail: [v.moutafi@sa.aegean.gr] ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Βασιλική Γαλανή-Μουτάφη τηλ.: 2510 71593 e-mail: [v.moutafi@sa.aegean.gr] ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΉ ΕΜΠΕΙΡΙΑ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

3.3 Κατανομή χρόνου μεταξύ αμειβόμενης εργασίας, οικιακής εργασίας και σχόλης - Αποφάσεις προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικογένειας

3.3 Κατανομή χρόνου μεταξύ αμειβόμενης εργασίας, οικιακής εργασίας και σχόλης - Αποφάσεις προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικογένειας 3.3 Κατανομή χρόνου μεταξύ αμειβόμενης εργασίας, οικιακής εργασίας και σχόλης - Αποφάσεις προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικογένειας Στην παράγραφο αυτή αίρουμε διαδοχικά τις υποθέσεις που κάναμε μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 01: Προβληματική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

der großen Transformation..Artikel und Aufsätze(1920-1947),Band 3, Metropolis, Marburg, 2005. 522.

der großen Transformation..Artikel und Aufsätze(1920-1947),Band 3, Metropolis, Marburg, 2005. 522. Αϖόστολος Πανταζής (ειδικός εϖιστήµονας, Πανεϖιστήµιο Κρήτης) Θέµα εισήγησης: «Ο Ιστορικός λειτουργισµός του Karl Polanyi» Η εισήγηση ασχολείται µε το ζήτηµα της σχέσης των αξιών µε το εϖιστηµονικό ϖρότυϖο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 7: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία;

Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία; Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία; Ο τρίτος τομέας αποτελεί ένα σύνολο πρακτικών οργάνωσης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής που δεν μπορούν αυστηρά να ενταχθούν ούτε στο

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ PETER SANFEY REGIONAL ECONOMIST FOR SOUTHEASTE EUROPE AND GREECE, EBRD TO THE EVENT «RESURRECTING THE GREEK ECONOMY: GREAT EXPECTATIONS?» ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην οικονομική της επικοινωνίας

Εισαγωγή στην οικονομική της επικοινωνίας 1. Χειμερινό Εισαγωγή στην οικονομική της επικοινωνίας Εξάμηνο 14-15 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο "Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική (και) επικοινωνία

Πολιτική (και) επικοινωνία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Πολιτική (και) επικοινωνία Ενότητα 2: Η μελέτη της πολιτικής επικοινωνίας: Η εξέλιξη της έρευνας και θεωρητικοί προβληματισμοί Ιωάννης Καραγιάννης Τμήμα Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 1: Θεωρία και Mέθοδος στη Mελέτη της Aγροτικής Kοινωνίας (4/4) 1ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Πολεοδομία,Αβεβαιότητα και ανάπτυξη ακινήτων: Αστική Αναγέννηση στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία

Πολεοδομία,Αβεβαιότητα και ανάπτυξη ακινήτων: Αστική Αναγέννηση στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία Πολεοδομία,Αβεβαιότητα και ανάπτυξη ακινήτων: Αστική Αναγέννηση στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία Δρ. Νίκος Καραδημητρίου n.karadimitriou@ucl.ac.uk Το βιβλίο Βασίζεται σε έρευνα του τρόπου που παρέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιογλωσσολογία: Γενικά

Κοινωνιογλωσσολογία: Γενικά ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ Μ. ΚΑΚΡΙ Η Κοινωνιογλωσσολογία: Γενικά Ορισµός και περιεχόµενο της κοινωνιογλωσσολογίας Κοινωνιογλωσσολογία ονοµάζεται η γλωσσολογική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 10: Ο Κριτικός Στοχασμός στον Εργασιακό Χώρο Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 4: Το ζήτημα των αξιών κατά τη διδασκαλία της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΜΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ:

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΜΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΜΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Το πρώτο μου σπίτι...το σπίτι που σπούδασα : Σημασιοδοτήσεις του οικιακού χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 7: Η αγροτική οικογένεια & η εκμετάλλευση 3/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Πόσο νεωτερικό είναι το ελληνικό κράτος; H αντιφατική πορεία από τον βαλκανικό περίγυρο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον * Greece: a modern state? Trajectories from the Balkan milieu to the European

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 7: Η αγροτική οικογένεια & η εκμετάλλευση 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 5: Μεταβολές στην απασχόληση των αγροτικών περιοχών 2/2 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος

Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοπός ενότητας 1. Από την έννοια του θεσμού στην έννοια του νόμου 2. Νομικός θετικισμός

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΡΙΑΣ 19. Οργάνωση του κειμένου 22 Ευχαριστίες 25 ΜΕΡΟΣ Α ΙΔΡΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ 27. Η μηχανική μεταφορά στην οργάνωση 29

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΡΙΑΣ 19. Οργάνωση του κειμένου 22 Ευχαριστίες 25 ΜΕΡΟΣ Α ΙΔΡΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ 27. Η μηχανική μεταφορά στην οργάνωση 29 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΡΙΑΣ 19 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 Οργάνωση του κειμένου 22 Ευχαριστίες 25 ΜΕΡΟΣ Α ΙΔΡΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ 27 Κεφάλαιο 1 ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ 29 Η μηχανική μεταφορά στην οργάνωση 29 Η κλασική

Διαβάστε περισσότερα

Tο πολιτικό σε αναθεώρηση

Tο πολιτικό σε αναθεώρηση Tο πολιτικό σε αναθεώρηση Για τα βιβλία: Ροζάκου, Κ. και Γκαρά, Ε. (επιμ.) (2013). Ελληνικά παράδοξα: Πατρωνία, κοινωνία πολιτών και βία. Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 496 σελ., και Παπαταξιάρχης, Ε. (επιμ.) (2014).

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 5 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 5 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 5 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν την

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 7: Τέχνη -κουλτούρα - κριτική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 7: Η αγροτική οικογένεια & η εκμετάλλευση 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αγροτική Κοινωνιολογία Ενότητα 6 η : Μικρές Οικογενειακές Γεωργικές Εκμεταλλεύσεις Μαρία Παρταλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα