ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΑΣ- ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΑΚΑΒΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΜΠΑΝΟΥ ΓΑΡΥΦΑΛΛΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΓΑΛΑΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΗΤΕΙΑ 2013

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η υπερλιπιδαιµία αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες εµφάνισης καρδιαγγειακών νοσηµάτων. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται µέσα από τα από τα αποτελέσµατα της µελέτης INTERHEART, που κατέδειξε την υπερλιπιδαιµία ως τον ισχυρότερο παράγοντα κινδύνου, ανεξάρτητα από εθνικότητα, φύλο και περιοχή, εκφρασµένο από τη σχέση ApoB/ApoA-I. Η συσχέτιση υπερλιπιδαιµίας- καρδιαγγειακών νοσηµάτων, διαφαίνεται και από τα αποτελέσµατα πλήθους σηµαντικών µελετών που διεξήχθησαν τα τελευταία χρόνια τόσο σε παγκόσµιο επίπεδο όσο και στον πληθυσµό της Ελλάδας. Τα παγκόσµια στατιστικά δεδοµένα, δείχνουν πως τα καρδιαγγειακά νοσήµατα, µε κύριο εκπρόσωπο τη στεφανιαία νόσο, έχουν λάβει διαστάσεις πανδηµίας, γεγονός άκρως ανησυχητικό. Ωστόσο, ο παράγοντας διατροφή µπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην ελάττωση του κινδύνου εµφάνισής τους, αλλά και στην υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής. ιατροφικά σχήµατα, όπως η Μεσογειακή διατροφή, η οποία φαίνεται να ασκεί τη µεγαλύτερη καρδιαγγειακή προστασία, η δίαιτα χαµηλού γλυκαιµικού δείκτη και η DASH, µπορούν να προάγουν την ανθρώπινη υγεία. Λέξεις Κλειδιά: υπερλιπιδαιµία, καρδιαγγειακά νοσήµατα, µελέτες, στεφανιαία νόσος, µεσογειακή διατροφή, δίαιτα DASH, χαµηλός γλυκαιµικός δείκτης. 1

3 ABSTRACT Hyperlipidemia is one of the major factors of cardiovascular diseases. This fact is demonstrated by the results of the INTERHEART Study, which proved hyperlipidemia to be the strongest risk factor, regardless of nationality, sex and region, expressed by the ApoB/ ApoA-I ratio. The correlation of hyperlipidemia to cardiovascular diseases, emerge by the results of numerous studies, which were conducted not only globally but also in Greek population. Global statitistic data, show that cardiovascular diseases with coronary heart disease to be the most significant, have taken pandemic sizes, an alarming fact. However, diet can play a decisive role in the reduction of the risk, as well as the adoption of a healthy lifestyle. Diets such as Mediterranean Diet, which seems to be the most cardioprotective, low glycemic index diet, and DASH diet, can promote human health. Key Words: hyperlipidemia, cardiovascular disease, studies, coronary heart disease, Mediterranean diet, DASH diet, low glycemic index. 2

4 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας πτυχιακής εργασίας είναι η µελέτη της υπερλιπιδαιµίας ως παράγοντα εµφάνισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων, τα οποία αποτελούν τη «νέα µάστιγα» του σύγχρονου κόσµου µε αυξηµένα ποσοστά θνησιµότητας. Αυτό θα γίνει µέσα από την καταγραφή ενός πλήθους µελετών που αναδεικνύουν τη συσχέτιση αυτή. Επιπλέον θα γίνει ανάλυση των διατροφικών σχηµάτων που φαίνεται να έχουν επίδραση στη µείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, αλλά και στην υιοθέτηση ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής. 3

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα πτυχιακή εργασία εκπονήθηκε µε την καθοδήγηση του καθηγητή µας κ. Γαλάνη Χρήστου, τον οποίο θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε θερµά για την άψογη συνεργασία, όπως και τις οικογένειες µας για το αµέριστο ενδιαφέρον και στήριξη τους κατά τη διάρκειά της. Με εκτίµηση, η συγγραφική οµάδα 4

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΛΙΠΙ ΙΑ 1.1 Ορισµός. Σελ Λειτουργίες λιπιδίων...σελ Κατηγορίες λιπιδίων...σελ Απλά λιπίδια- λιπαρά οξέα Σελ Τριγλυκερίδια...Σελ Φωσφολιπίδια..Σελ Στεροειδή..Σελ Γλυκολιπίδια.....Σελ Λιποπρωτεΐνες Σελ Συνθετικά λιπίδια.... Σελ Μεταβολισµός λιπιδίων......σελ Εξωγενής µεταφορά λιπιδίων...σελ Ενδογενής µεταφορά λιπιδίων. Σελ Αντίστροφη µεταφορά χοληστερόλης.σελ. 34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2:ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΕΣ 2.1 Ταξινόµηση των ΥΠΛ Σελ Πρωτοπαθείς Υπερλιπιδαιµίες..Σελ Φαινοτυπική ταξινόµηση υπερλιπιδαιµιών κατά Fredrickson...Σελ ευτεροπαθείς Υπερλιπιδαιµίες Σελ Εργαστηριακή διάγνωση ΥΠΛ..Σελ Πρόληψη ΥΠΛ.Σελ Αντιµετώπιση ΥΠΛ.Σελ.54 5

7 2.4.1 Μη φαρµακευτική διαχείριση ΥΠΛ Σελ Άσκηση και µείωση σωµατικού βάρους...σελ Κάπνισµα και οινόπνευµα..σελ ιατροφική αντιµετώπιση Σελ Συµπεριφορική θεραπεία Σελ Φαρµακευτική Αντιµετώπιση Υπερλιπιδαιµιών..Σελ.59 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ 3.1 Καρδιαγγειακό σύστηµα.σελ Η καρδιά...σελ Τα αιµοφόρα αγγεία.σελ Κατηγορίες καρδιαγγειακών νοσηµάτων.σελ Στεφανιαία Νόσος Σελ Παθοφυσιολογία και Αιτιολογία Στεφανιαίας Νόσου...Σελ Κλινική εικόνα- Πορεία της νόσου..σελ Καρδιακή Ανεπάρκεια.Σελ Συγγενείς καρδιοπάθειες Σελ Καρδιακές αρρυθµίες..σελ Παθήσεις του µυοκαρδίου και περικαρδίου.σελ Νεοπλάσµατα καρδιάς Σελ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο(ΑΕΕ).Σελ Παθήσεις αγγείων....σελ Ανεύρυσµα Αορτής..Σελ Θροµβώσεις αγγείων- Πνευµονική εµβολή...σελ Περιφερική Αρτηριοπάθεια..Σελ Ρευµατική Καρδιακή Νόσος.Σελ Επιδηµιολογία καρδιαγγειακών νοσηµάτων...σελ.82 6

8 3.3.1 Παγκόσµια Επιδηµιολογικά εδοµένα.σελ Ελληνικά Επιδηµιολογικά εδοµένα.σελ Παράγοντες κινδύνου Καρδιαγγειακών Νοσηµάτων.Σελ Μη τροποποιήσιµοι παράγοντες κινδύνου..σελ Τροποποιήσιµοι παράγοντες κινδύνου Σελ ιάγνωση Καρδιαγγειακών Νοσηµάτων...Σελ Κλινικές Εκδηλώσεις Καρδιαγγειακών Παθήσεων...Σελ ιαγνωστικές Εξετάσεις για Καρδιαγγειακά Νοσήµατα..Σελ Πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσηµάτων Σελ Πρωτογενής πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσηµάτων.Σελ.117 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΑΣ- ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ 4.1 Επιδηµιολογικές µελέτες στον παγκόσµιο πληθυσµό Σελ Μελέτη Framingham.Σελ Μελέτη των Επτά Χωρών Σελ Μελέτη MONICA(WHO)...Σελ Μελέτη INTERHEART.Σελ Μελέτη MRFIT(Multiple Risk Factors Intervention Study)..Σελ Επιδηµιολογικές µελέτες στον ελληνικό πληθυσµό.σελ Μελέτη CARDIO Σελ Μελέτη ΑΤΤΙΚΗ.Σελ Μελέτη HELIOS...Σελ Άλλες επιδηµιολογικές µελέτες..σελ Μελέτη GREECS..Σελ Μελέτη AMORIS(Apolipoprotein- Related Mortality Risk Study)..Σελ.149 7

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 5.1Μεσογειακή ιατροφή...σελ Τα συστατικά της Μεσογειακής ιατροφής. Σελ Επίδραση της Μεσογειακής ιατροφής στο Λιπιδαιµικό Προφίλ..Σελ Επίδραση της Μεσογειακής ιατροφής σε άλλους παράγοντες κινδύνου....σελ Επίδραση της Μεσογειακής ιατροφής στην εµφάνιση Στεφανιαίας Νόσου Σελ ίαιτα DASH.....Σελ ίαιτα Χαµηλού Γλυκαιµικού είκτη...σελ Τροποποιηµένη ίαιτα χαµηλής περιεκτικότητας σε λίπος Σελ Άλλα ιατροφικά σχήµατα...σελ ίαιτα TLC(Therapeutic Lifestyle Changes)..Σελ ίαιτα πολύ χαµηλή σε λίπος(very Low Fat Diet) Σελ ίαιτα πλούσια σε µονοακόρεστα λιπαρά οξέα Σελ ίαιτα υψηλή σε διαλυτές ίνες(high Soluble Fiber Diet)..Σελ Χορτοφαγικές ίαιτες(vegetrian diets)...σελ Οξειδωτικό stress και Καρδιαγγειακά Νοσήµατα Σελ Ελεύθερες ρίζες και οξειδωτικό stress...σελ Αντιοξειδωτικά και Καρδιαγγειακά Νοσήµατα..Σελ Αντιοξειδωτικές βιταµίνες.σελ Αντιοξειδωτικές πρωτεΐνες...σελ Φυτοχηµικές ουσίες...σελ Άλλα αντιοξειδωτικά..σελ Άλλα λειτουργικά συστατικά.σελ.238 8

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ «Η τροφή σου να είναι το φάρµακό σου και το φάρµακό σου η τροφή σου». Όσο κι αν έχει γραφτεί και ειπωθεί η φράση αυτή του Ιπποκράτη, ελάχιστα κατανοητή παραµένει η σηµαντική και συµπυκνωµένη της αλήθεια. Η σύγχρονη κυρίαρχη τάση στην πρόληψη και τη θεραπεία των παθήσεων, συχνά παρασυρόµενη και κατευθυνόµενη από τη βιοµηχανία των φαρµάκων και των µεγάλων νοσηλευτικών συµφερόντων, επισηµαίνει την αξία της διατροφής για την υγεία, χωρίς όµως να αναγνωρίζει τις πραγµατικές αιτίες των ασθενειών. Ο Ιπποκράτης περιέγραψε πρώτος, από τον 4 ο αιώνα π.χ., µε λεπτοµέρεια τη σχέση της τροφής µε την ασθένεια. Στις καταγραφές του ως φάρµακα εξετάζονταν τα διάφορα είδη τροφίµων, αλλά και η δράση που είχαν στην υγεία. Κατά τον Ιπποκράτη, η δίαιτα πρέπει να έχει πρωτεύοντα ρόλο στην πρόληψη και θεραπεία των ασθενειών. Ωστόσο από µόνη της δεν αρκεί, αλλά πρέπει να συνδυάζεται µε σωµατική άσκηση(τσεκουράκης,2001). Από το πλήθος των πραγµατειών της Ιπποκρατικής συλλογής, το «Περί Αρχαίης Ιητρικής» τονίζει ότι η ιατρική είναι κυρίως θέµα τρόπου ζωής, ιδιαίτερα δίαιτας, που την ανακάλυψε ο άνθρωπος κάτω από την πίεση της ανάγκης για συνεχή βελτίωση, και κατά συνέπεια αποτελεί ένα επακολούθηµα της διαιτητικής. Στο έργο του «Περί ιαίτης», αναφέρει πως ο άνθρωπος που θέλει να γράψει σωστά για τη «δίαιτα» των ανθρώπων πρέπει πρώτα να γνωρίσει και να διερευνήσει πλήρως τη φύση γενικά του ανθρώπου, να γνωρίσει ποια είναι τα αρχικά της συστατικά και να διερευνήσει τους παράγοντες που την ελέγχουν. Γιατί αν δεν γνωρίσει την αρχική της σύσταση, δεν θα µπορέσει να κατανοήσει ότι από τα συστατικά αυτά προκύπτει, κι αν δεν ψάξει να βρει ποιο είναι το στοιχείο που ελέγχει τα πράγµατα στο σώµα, δεν θα είναι σε θέση να ορίσει τη σωστή για τον άνθρωπο αγωγή (Λυπουρλής, 2001). Γίνεται εποµένως κατανοητό, ότι προκειµένου να αντιµετωπιστεί µια παθολογική κατάσταση, στην περίπτωση όπως αυτή των καρδιαγγειακών νοσηµάτων, που σχετίζονται άµεσα µε τις υπερλιπιδαιµίες, θα πρέπει εκτός από τη συµβολή της επιστήµης και της τεχνολογίας µέσα από διαγνωστικές 9

11 εξετάσεις και φαρµακευτική αγωγή, να επιλεχθεί το κατάλληλο για κάθε άτοµο διατροφικό σχήµα βασισµένο στις ανάγκες του και πάντα σε συνδυασµό µε το σωστό πρότυπο ζωής. 10

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΛΙΠΙ ΙΑ 1.1 ΟΡΙΣΜΟΣ Στα λιπίδια ή λιποειδή κατατάσσουµε τις υδρόφοβες ενώσεις που είναι ελάχιστα διαλυτές στο νερό έως δυσδιάλυτες, οι οποίες εκχειλίζονται από βιολογικές πηγές µε µη πολικούς διαλύτες, όπως π.χ. αιθέρα, βενζόλιο, χλωροφόρµιο, πετρελαϊκό αιθέρα κ.ά. Τα λιπίδια είναι µια πολύ ετερογενής κατηγορία ενώσεων που δεν έχουν κοινά δοµικά χαρακτηριστικά, στην έκταση που τα έχουν οι υδρογονάνθρακες λ.χ. Πολλά από τα λιπίδια είναι ιονικά ή πολικά παράγωγα υδρογονανθράκων. Αυτά τα λιπίδια είναι αµφίφιλα µόρια µια και µέρος της δοµής τους είναι υδρόφιλο ενώ άλλο µέρος είναι υδρόφοβο(γεωργάτσος 2001). Εικ. 1.1: οµή λιπιδίων. Πηγή: 1.2 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Tα λίπη διανέµονται καθολικά µεταξύ όλων των κυττάρων του ανθρώπινου σώµατος και πραγµατοποιούν ένα ευρύ φάσµα δοµικών, αποθηκευτικών και µεταβολικών λειτουργιών(briony 2001): 11

13 i.παρέχουν ενέργεια στα κύτταρα: Τα λίπη οξειδώνονται για να παρέχουν ενέργεια και είναι η πιο συγκεντρωτική µορφή διαιτητικής ενέργειας. ii.παρέχουν τα σηµαντικά λιπαρά οξέα. iii.αποτελούν µεταφορέα για τις λιποδιαλυτές βιταµίνες και τα αντιοξειδωτικά. iv.προσφέρουν µόνωση στον οργανισµό ενάντια στην απώλεια θερµότητας µέσω του υποδόριου λίπους. v.σχηµατίζουν ένα προστατευτικό στρώµα γύρω από τα ζωτικά όργανα. vi.αποτελούν δοµικό συστατικό του εγκεφαλικού ιστού και της µυελίνης γύρω από τα νεύρα. vii.σχηµατίζουν τα φωσφολιπίδια, το δοµικό συστατικό των κυτταρικών µεµβρανών. viii.αποτελούν υποκατάστατο της σύνθεσης ορµονών και προσταγλανδινών. ix.παρέχουν απόθεµα ενέργειας στον οργανισµό µε τη µορφή του λιπώδη ιστού. 1.3 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Τα λίπη µπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε έξι µεγάλες οµάδες(mahan & Escott-Stump 2004): I.Λιπαρά οξέα: είναι µακριές αλυσίδες υδρογονανθράκων µε καρβοξυλικές οµάδες. II.τριγλυκερίδια: είναι ουδέτεροι εστέρες γλυκερόλης και λιπαρών οξέων. III.φωσφολιπίδια: ιονικοί εστέρες γλυκερόλης, λιπαρών οξέων και φωσφορικού άλατος. IV.Λιπίδια που δεν περιέχουν γλυκερόλη: σφιγγολιπίδια, αλκοόλες, κηροί, τερπένια και στεροειδή. 12

14 V.Λιπίδια συνδυασµένα µε άλλες χηµικές ενώσεις: γλυκολιπίδια και λιποπρωτεΐνες, που συνήθως βρίσκονται στις κυτταρικές µεµβράνες. VI.Συνθετικά λιπίδια. Από διατροφικής πλευράς οι σπουδαιότερες κατηγορίες των λιπιδίων αναφέρονται στον ακόλουθο πίνακα: Πίνακας 1.1 ιατροφική ταξινόµηση λιπιδίων. 1.Απλα λιπίδια α. Λιπαρά οξέα β. Ουδέτερα λίπη: µονο - δι- τριγλυκερίδια (εστέρες λιπαρών οξέων και γλυκερόλης). γ. Κηροί: εστέρες λιπαρών οξέων µε αλκοόλες µεγάλου µοριακού βάρους. 2.Σύνθετα λιπίδια α. Φωσφολιπίδια: ενώσεις λιπαρών οξέων µε φωσφορικό οξύ και µια αζωτούχο βάση. Φωσφογλυκερίδια 1. Λεκιθίνη 2. Κεφαλίνη 3. Σφιγγοµυελίνη β. Γλυκολιπίδια: ενώσεις λιπαρών οξέων µε υδατάνθρακες και µια αζωτούχο βάση. γ. Λιποπρωτεΐνες: λιπίδια σε συνδυασµό µε πρωτεΐνες. 3.Παραγόµενα λιπίδια(από την διάσπαση των σύνθετων). α. Λιπαρά οξέα: µονό- και δι- γλυκερίδια β. Γλυκερόλη: υδατοδιαλυτή ένωση, συστατικό των τριγλυκεριδίων και αλληλοµετατρέψιµη σε ή µε υδατάνθρακες. γ. Στερόλες: 1. χοληστερόλη, εργοστερόλη 2. στεροειδείς ορµόνες 3. βιταµίνη D 4. χολικά άλατα δ. Λιποδιαλυτές βιταµίνες: 1. βιταµίνη A 2. βιταµίνη E 3. βιταµίνη K 4. συνένζυµο Q(ubiquinone) Πηγή: Παπανικολάου ΑΠΛΑ ΛΙΠΙ ΙΑ- ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ Λιπαρά οξέα είναι τα αλειφατικά(άκυκλα) µονοκαρβονικά οξέα που βρίσκονται στη φύση. Τα περισσότερα από αυτά έχουν άρτιο αριθµό ατόµων άνθρακα. Αυτά διακρίνονται σε(γεωργάτσος 2001): 13

15 i. Κορεσµένα λιπαρά οξέα[saturated Fatty Acids(SFA)] Περιέχουν άτοµα άνθρακα που συνδέονται µόνο µε απλούς δεσµούς. Έχουν σχετικά υψηλές θερµοκρασίες τήξης και είναι στερεά σε θερµοκρασία δωµατίου. Είναι χηµικά σταθερά, τόσο εντός σώµατος όσο και όταν εµπεριέχονται στις τροφές. Τα SFA αρχικά προέρχονται από τα αποθηκευµένα λίπη των ζώων και τα προϊόντα που προέρχονται από αυτά, όπως ζωικό λίπος γάλα, λαρδί, βούτυρο, τυρί και κρέµα γάλακτος. Τροφές φυτικής προέλευσης γενικά έχουν πολύ χαµηλή περιεκτικότητα σε SFA, παρ' όλο που υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις όπως το καρυδέλαιο και το φοινικέλαιο. Οι παραγόµενες µαργαρίνες και τα λιπαρά για επάλειψη που προέρχονται από φυτικά έλαια περιέχουν επίσης σηµαντικές ποσότητες κορεσµένων λιπαρών οξέων. Tα κορεσµένα λιπαρά οξέα τείνουν να ανεβάζουν τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης(χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες) και ως εκ τούτου της ολικής χοληστερόλης στο αίµα. Μία υψηλή πρόσληψη συνεπώς ενισχύει τη διαδικασία αθηρογένεσης και αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. ii. Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα[(monounsaturated Fatty Acids(MUFA)] Περιέχουν ένα διπλό δεσµό. Είναι συνήθως υγρά σε θερµοκρασία δωµατίου. Οι µεγαλύτερες διατροφικές πηγές µονοακόρεστων λιπαρών οξέων, είναι το ελαιόλαδο και η ελαιοκράµβη. Ωστόσο τα MUFA βρίσκονται σε πολλές τροφές. Για παράδειγµα, αποτελούν περίπου το 1/3 των λιπαρών οξέων στο ζωικό λίπος και στα ελαφρύτερα ζωικά λίπη, όπως το λαρδί, η περιεκτικότητα των οποίων σε MUFA υπερβαίνει εκείνη των SFA. Τα διαιτητικά µονοακόρεστα θεωρούνται ως ο πιο ωφέλιµος τύπος λιπαρών οξέων επειδή έχουν υποχοληστερολαιµική επίδραση και όταν αντικαθιστούν τα κορεσµένα, ελαττώνουν τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης χωρίς να επηρεάζουν δυσµενώς τη συγκέντρωση της HDL. Επίσης η αντικατάσταση των 14

16 πολυακόρεστων από τα µονοακόρεστα, θέτει µικρότερο κίνδυνο λιπιδικής υπεροξείδωσης. Εικ. 1.2: Στερεοχηµική δοµή διάφορων ακόρεστων λιπαρών οξέων. Πηγή: Χηµικό Tµήµα, Πανεπιστήµιο Αθηνών. iii. Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα[polyunsaturated Fatty Acids(PUFA)] Περιέχουν δύο ή περισσότερους δεσµούς. Είναι υγρά(έλαια) σε θερµοκρασία δωµατίου. Είναι επιρρεπή σε οξείδωση, είτε όταν βρίσκoνται σε τροφές είτε στον οργανισµό. Αυτά τα λιπαρά οξέα παίζουν σηµαντικό ρόλο σε πολλές µεταβολικές διαδικασίες. Είναι συστατικά- κλειδιά των φωσφολιπιδίων στις µεµβράνες, εµπλέκονται στη ρύθµιση του µεταβολισµού της χοληστερόλης, αλλά και πρόδροµες ουσίες πολλών ζωτικών µεταβολικών µεσολαβητών(εικοσανοειδή) όπως οι προσταγλανδίνες,τα λευκοτριένια και οι θροµβοξάνες. Τα PUFA διακρίνονται σε δύο τύπους, τα ωµέγα-6(n-6) και τα ωµέγα-3(n- 3). Τα µητρικά λιπαρά οξέα σε καθεµιά από αυτές τις οµάδες, το λινελαϊκό οξύ(ω-6) και το α-λινολενικό οξύ(ω-3), ονοµάζονται απαραίτητα λιπαρά οξέα EFA(Essential Fatty Acids), επειδή ο άνθρωπος(και άλλα θηλαστικά), δεν έχουν τα ένζυµα για να τα συνθέσουν και εποµένως απαιτείται διατροφική πηγή, πρωτίστως από φυτικές τροφές, όπως έλαια, ξηροί καρποί και σπόροι. Τα λιπαρά οξέα µακριών αλυσίδων που προέρχονται από τα απαραίτητα λιπαρά οξέα, είναι πρόδροµες ουσίες πολλών µεταβολικών µεσολαβητών, όπως οι προσταγλανδίνες, τα λευκοτριένια και οι θροµβοξάνες και ως εκ τούτου έχουν πολλαπλές επιρροές σε φλεγµονώδεις διαδικασίες, στην ανοσολογική απάντηση και στην πήξη του αίµατος. 15

17 Τα EFA και τα µακράς αλυσίδας παράγωγά τους αραχιδονικό οξύ, EPA και δοκοσαεξανοικό οξύ, παίζουν σηµαντικό ρόλο στην νευρική ανάπτυξη, στην εµβρυϊκή ζωή και βρεφική ζωή και ενισχύεται η θεωρία ότι η ανεπάρκεια τους σε αυτό το στάδιο µπορεί να βλάψουν µετέπειτα την εγκεφαλική, οπτική και φλοιώδη λειτουργία. Εικ. 1.3: Σκελετική δοµή ω-3 και ω-6 λιπαρών οξέων. Πηγή: Ω-6 PUFA Στην κατηγορία αυτή κατατάσσονται τα περισσότερα διαιτητικά πολυακόρεστα λιπαρά, κυρίως το λινολεϊκό οξύ που προέρχονται από τα φυτικά έλαια όπως το ηλιέλαιο, το καλαµποκέλαιο, το φοινικέλαιο, σογιέλαιο, canola, groundnut,safflower. Σηµαντικά παράγωγα του λινολεϊκού οξέος αποτελούν το γ-λινολενικό οξύ(gla) και το αραχιδονικό οξύ(aa). Τα ω-6 PUFA, έχουν υποχοληστερολαιµική επίδραση και στο παρελθόν έχει ενισχυθεί η άποψη να υποκαταστήσουν τα κορεσµένα ώστε να ελαττωθεί η LDL και η ολική χοληστερόλη. Η άποψη αυτή έχει πλέον µετριαστεί λόγω των πιθανών δυσµενών επιπτώσεων της υπερβολικής πρόσληψης ω-6 16

18 πολυακόρεστων. Ενώ τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, είναι αποτελεσµατικά στη ελάττωση της συγκέντρωσης της LDL χοληστερόλης, επίσης ελαττώνουν την HDL, απαραίτητη για την αθηρογόνο προστασία. Τα PUFA είναι ακόµη επιρρεπή στην µεταβολική οξείδωση, και υψηλή πρόσληψη τους µπορεί να ενισχύσει την λιπιδική υπεροξείδωση και την ελεύθερη ριζική παραγωγή µε δυνητικά δυσµενείς επιπτώσεις από την άποψη της αθηρογένεσης και καρκινογένεσης. Η διατροφική πρόσληψη των ω-6 PUFA εποµένως, πρέπει να είναι επαρκής αλλά όχι υπερβολική. Για χειρισµούς ελάττωσης των λιπιδίων είναι µάλλον προτιµητέα η αντικατάσταση των κορεσµένων µε µονοακόρεστα λιπαρά οξέα. Ω-3 PUFA Το α-λινολενικό οξύ και τα παράγωγά του, EPA και DHA περιλαµβάνουν ένα πολύ µικρότερο ποσοστό της διατροφικής πρόσληψης πολυακόρεστων λιπαρών αλλά έχουν σηµαντικές φυσιολογικές επιρροές. Σε αντίθεση µε τα ω-6, τα ω-3 PUFA, έχουν ελάχιστη επίδραση στα επίπεδα χοληστερόλης παρ' όλο που σε φαρµακευτικές δόσεις µπορούν να ελαττώσουν τις συγκεντρώσεις τριγλυκεριδίων σε νηστεία και µετά γεύµατος. Το κύριο ενδιαφέρον στα ω-3, είναι στην δυνατότητα τους να επηρεάσουν θροµβωτικές και φλεγµονώδεις λειτουργίες. Υψηλές συγκεντρώσεις EPA, που βρίσκεται κυρίως στα ιχθυέλαια έχει αντιθροµβογενετική επίδραση. Αυξηµένη κατανάλωση ψαριών, ειδικά των λιπαρών, αναγνωρίζεται πλέον σαν ένα σηµαντικό µέτρο ενάντια στο έµφραγµα του µυοκαρδίου. Τόσο το EPA όσο και το DHA(που βρίσκονται επίσης στα έλαια θαλάσσιας προέλευσης), µπορούν να έχουν την ικανότητα να αλλάξουν την παραγωγή των προσταγλανδινών µε ένα τρόπο που µπορεί να µειώσει την αντιφλεγµονώδη αντίδραση. Τα πρόσθετα των ιχθυελαίων, µπορούν εποµένως να βελτιώσουν συµπτώµατα σε φλεγµονώδες δυσλειτουργίες όπως η ρευµατοειδής αρθρίτιδα, η νόσος του Crohn, παρ' όλο που τα οφέλη τους παραµένουν διφορούµενα. Τέλος, τα EPA και DHA παίζουν σηµαντικό δοµικό ρόλο στον ιστό του εγκεφάλου, του αµφιβληστροειδούς και το νευρικό ιστό. 17

19 Trans fatty acids Οι διπλοί δεσµοί στα λιπαρά οξέα µπορούν να είναι µε την διάταξη cis ή trans. Στην διάταξη cis, τα άτοµα υδρογόνου που συνδέονται στα άτοµα άνθρακα στο τέλος κάθε διπλού δεσµού, είναι στην ίδια πλευρά. Στη διάταξη trans αυτά τα άτοµα υδρογόνου είναι σε αντίθετες πλευρές. Τα περισσότερα διαιτητικά λίπη περιέχουν cis διπλούς δεσµούς, χαρακτηριστικό που κάνει τα λιπαρά οξέα και πιο άκαµπτα. Οι δεσµοί trans είναι σπάνιοι στη φύση, και βρίσκονται µόνο σε µικρά ποσοστά στο γάλα, το τυρί, στο βοδινό και το αρνί. Επίσης, τα trans λιπαρά οξέα σχηµατίζονται κατά την παρασκευή µαργαρίνης όταν τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα στα υγρά φυτικά έλαια υδρογονώνονται τεχνητά ώστε να σχηµατίσουν πιο στερεά λίπη επάλειψης. Εποµένως σηµαντικές ποσότητες trans λιπαρά οξέα βρίσκονται στη µαργαρίνη και σε πολλά µεταποιηµένα τρόφιµα που περιέχουν υδρογονωµένο λίπος. Τα ακόρεστα trans λιπαρά οξέα φαίνεται ότι µεταβολίζονται µε παρόµοιο τρόπο µε τα κορεσµένα λιπαρά οξέα και θεωρείται ότι έχουν παρόµοιες δυνητικά δυσµενείς διατροφικές επιπτώσεις εάν καταναλώνονται σε υπερβολικό βαθµό(briony 2001). Εικ.1.4: οµή λιπαρών οξέων. Πηγή: 18

20 1.3.2 ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙ ΙΑ Τα τριγλυκερίδια είναι υδρόφοβα λιπίδια, αποτελούµενα από τρία µόρια λιπαρού οξέως, τα οποία συνδέονται µε ένα µόριο γλυκερόλης. Για τον λόγο ότι τα ελεύθερα λιπαρά οξέα περιέχουν µία καρβοξυλική οµάδα(cooh), τα λιπαρά οξέα µπορούν να αλληλεπιδράσουν µε άλλα µόρια και να γίνουν δυνητικά επικίνδυνα. Για να αποφευχθεί η καταστροφή των ιστών, οι βιολογικοί οργανισµοί δεσµεύουν τρία λιπαρά οξέα µε τη γλυκερόλη. Η υδροξυλική οµάδα(oh) σε κάθε λιπαρό οξύ δεσµεύεται σε µία υδροξυλική οµάδα στη γλυκερόλη. Σε κάθε πλευρά, ένα µόριο νερού απελευθερώνεται και σχηµατίζεται ένας φωσφορικός δεσµός. Τα λιπαρά οξέα που συνδέονται µε τη γλυκερόλη είναι ουδέτερα και τα τριγλυκερίδια είναι αδιάλυτα στο νερό. Αυτά τα «ουδέτερα λίπη» µπορούν να µεταφερθούν µε ασφάλεια στο αίµα και να αποθηκευτούν στο λιποκύτταρο σαν απόθεµα ενέργειας. Πάνω από το 95% των λιπιδίων που προέρχονται από τη διατροφή, είναι µε τη µορφή των τριγλυκεριδίων. Τα λιπαρά οξέα που εµπεριέχουν τα τριγλυκερίδια που προσλαµβάνονται µε τις τροφές, ανταποκρίνονται στις ανάγκες των φυτών και των ζώων. Τα τριγλυκερίδια, µεταφέρονται στο αίµα σαν κύριο συστατικό όλων των λιποπρωτεϊνών, αλλά η µεγαλύτερη συγκέντρωση από αυτά τα µόρια περιέχεται στα χυλοµικρά και στις VLDL. Τα παραπάνω είδη λιποπρωτεϊνών συχνά αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία που ονοµάζεται "λιποπρωτεΐνες πλούσιες σε τριγλυκερίδια(trl)", αλλά συνθέτονται σε ξεχωριστές µεταβολικές οδούς. Σηµαντική πηγή τριγλυκεριδίων είναι το λίπος που προσλαµβάνουµε από τη διατροφή. Τα διαιτητικά λίπη υδρολύονται στο έντερο σε ελεύθερα λιπαρά οξέα και µονό και διγλυκερίδια, µορφή µε την οποία µεταφέρονται µέσω των εντερικών λαχνών. 19

21 1.3.3 ΦΩΣΦΟΛΙΠΙ ΙΑ Τα φωσφολιπίδια, αποτελούν περισσότερο από το 50% της λιπιδικής διπλοστοιβάδας της κυτταρικής µεµβράνης και παρέχουν ένα λιπιδικό φραγµό στην αλόγιστη µεταφορά των υδατοδιαλυτών µορίων µέσα στο κύτταρο. Αποτελούνται από τέσσερα συστατικά: λιπαρά οξέα, µια εξέδρα στην οποία προσδένονται τα λιπαρά οξέα και η οποία µπορεί να είναι η γλυκερίνη ή η σφιγγοσίνη, µια φωσφορική οµάδα και µια αλκοόλη προσδεµένη στη φωσφορική οµάδα(mahan & Escott-Stump 2004). Στα φωσφολιπίδια, εποµένως, ανήκουν παράγωγα της φωσφορικής γλυκερίνης και φωσφορικής σφιγγοσίνης. Όταν η φωσφορική γλυκερίνη έχει εστεροποιηµένα τα δύο υδροξύλιά της µε λιπαρά οξέα, ονοµάζεται φωσφατιδικό οξύ. Ενώσεις του φωσφατιδικού οξέος µε µια από τις αζωτούχες ενώσεις χολίνη, αιθανολαµίνη ή σερίνη ονοµάζονται φωσφογλυκερίδια. Τα πιο γνωστά φωσφογλυκερίδια είναι οι λεκιθίνες ή φωσφατιδυλοχολίνες και οι κεφαλίνες που ονοµάζονται και φωσφατιδυλοαιθανολαµίνες. Οι λεκιθίνες, προκύπτουν µε εστεροποίηση της φωσφορικής οµάδας µε χολίνη και οι κεφαλίνες µε εστεροποίηση της φωσφορικής οµάδας µε την αιθανολαµίνη. Τα παράγωγα της φωσφορικής σφιγγοσίνης, περιέχουν αντί της γλυκερόλης, την σφιγγοσίνη. Παράγωγα της φωσφορικής σφιγγοσίνης είναι τα σφιγγολιπίδια, τα οποία είναι φωσφολιπίδια που στο µόριό τους περιέχουν σφιγγοσίνη ή κάποια άλλη συγγενή βάση. Τα σφιγγολιπίδια όπως και τα γλυκοσφιγγολιπίδια, µέχρι πρόσφατα θεωρούσαν, ότι παίζουν κυρίως δοµικό ρόλο στις κυτταρικές µεµβράνες, όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Σήµερα είναι γνωστό ότι συµµετέχουν και στη µεταφορά σηµάτων µέσα στα κύτταρα, παίζοντας ρόλο δεύτερων µηνυµάτων σηµαντικών για τη ρύθµιση του µεταβολισµού. Οι ενώσεις της σφιγγοσίνης µε λιπαρά οξέα ονοµάζονται κεραµίδια. Από τα πιο γνωστά σφιγγολιπίδια είναι οι σφιγγοµυελίνες που είναι παράγωγα κεραµιδίων µε φωσφορυλοχολίνη. Οι σφιγγοµυελίνες αποτελούν κύρια συστατικά του εγκεφάλου και γενικά του περιβλήµατος του νευρικού ιστού(γεωργάτσος 2001, Berg, Tymoczko & Stryer 2006). Τα φωσφολιπίδια, εκτός από τη ρυθµιστική τους λειτουργία όσον αφορά τη διαπερατότητα των µεµβρανών, βοηθούν τη χοληστερόλη και τα λίπη να 20

22 διαλυθούν στο αίµα και δεν τους επιτρέπει να συγκεντρωθούν πάνω στα τοιχώµατα των αρτηριών(harisson 1995). Εικ.1.5: οµή φωσφολιπιδίου. Πηγή: ΣΤΕΡΟΕΙ Η Τα στεροειδή ανήκουν στα παράγωγα ισοπρενίου µαζί µε τα τερπένια. Όλα τα τερπένια και στεροειδή προέρχονται είτε αποκλειστικά από τον πενταµελή ακόρεστο υδρογονάνθρακα ισοπρένιο, ή περιέχουν στο µόριο τους µια ή περισσότερες οµάδες ισοπρενίου. Το πιο άφθονο στεροειδές στους ζωικούς οργανισµούς είναι η χοληστερόλη, η οποία αποτελεί και την πρόδροµη ένωση όλων των στεροειδών ορµονών και των χολικών οξέων. Φυτικής προέλευσης στερόλες ονοµάζονται φυτοστερόλες, ενώ οι µυκοστερόλες βρίσκονται στους µύκητες και ζυµοµύκητες. Τα βακτήρια δεν περιέχουν στερόλες. Τέλος, η βιταµίνη D, είναι παράγωγο της εργοστερόλης(γεωργάτσος 2001). ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗ Η χοληστερόλη αποτελεί αναπόσπαστο δοµικό στοιχείο του ζωικού κυττάρου. Η σύνθεσή της εντοπίζεται στα ηπατικά και στα εντερικά κύτταρα, 21

23 αλλά είναι δυνατό να γίνει σε όλα τα κύτταρα του σώµατος µε πιθανή εξαίρεση τα εγκεφαλικά κύτταρα του ενήλικου ατόµου. Εικ. 1.6: Τρισδιάστατη δοµή µορίου χοληστερόλης. Πηγή: Η λειτουργική σηµασία της χοληστερόλης, εκτός από το γεγονός ότι αποτελεί στοιχείο της κυτταρικής µεµβράνης, είναι ότι κατέχει µια ενδιάµεση θέση-κλειδί στη βιοσύνθεση των στεροειδών. Αυτά περιλαµβάνουν τα χολικά άλατα, τις αδενοκορτικοειδείς ορµόνες, τα οιστρογόνα, τα ανδρογόνα και την προγεστερόνη. Επίσης, η χοληστερόλη, στον εντερικό βλεννογόνο, στο δέρµα και σε άλλους ιστούς, µπορεί να µετατραπεί σε 7-διϋδροχοληστερόλη, δηλαδή στην προβιταµίνη της βιταµίνης D 3. Η χοληστερόλη διακρίνεται σε εξωγενή(δίαιτα) και σε ενδογενή(σύνθεση), που µαζί στο σώµα του ατόµου αποτελούν τη δεξαµενή της χοληστερόλης. Η δεξαµενή αυτή ρυθµίζεται από την αλληλεπίδραση της απορρόφησης, της σύνθεσης και της αποβολής της χοληστερόλης. Με τη δίαιτα δυτικού τύπου προσλαµβάνονται περίπου 500mg/ηµέρα χοληστερόλης. Παλαιότερα υποστηριζόταν(wilson και Linsey 1965), ότι η µεγαλύτερη ποσότητα της απορροφούµενης χοληστερόλης, άσχετα µε το ύψος της πρόσληψης, είναι ίση ή µικρότερη από 300mg/ηµέρα. Αργότερα όµως, αναφέρθηκε ότι σε πρόσληψη χοληστερόλης µέχρι 3gr/ηµέρα σε υγρή µορφή, η απορρόφησή της αυξήθηκε στο 1gr/ηµέρα(Quintao et al. 1971). Στον άνθρωπο, µια δίαιτα υψηλή σε χοληστερόλη, µπορεί να συνεισφέρει µέχρι και το 40% στο επίπεδο της χοληστερόλης του ορού(kudchodkar et al. 1973). 22

24 Η χοληστερόλη βρίσκεται σε µεγάλα ποσά σε ορισµένες τροφές, όπως αυγό, συκώτι, νεφρούς, γλυκάδια, µυαλά, αυγοτάραχο και στους γόνους των ψαριών. Σε µικρότερα ποσά επίσης συναντάται στο λίπος άλλων τροφών, όπως κρέας, πλήρες γάλα, κρέµα γάλακτος, παγωτά, τυριά και βούτυρο. Στα θηλαστικά υπάρχει µια παλίνδροµη αλληλεπίδραση µεταξύ της πρόσληψης και της παραγωγής της χοληστερόλης στο ήπαρ και στους εξωηπατικούς ιστούς. Στον άνθρωπο, η εξωγενής χοληστερόλη δεν µειώνει τη σύνθεση της ενδογενούς στους εξωηπατικούς ιστούς, ενώ υπάρχει αντιγνωµία όσον αφορά την επίδρασή της στο ήπαρ(nestel 1970, Miettinen 1970). Ολόκληρο το µόριο της χοληστερόλης βιοσυντίθεται από ακετυλικές οµάδες. Η σύνθεσή της αρχίζει µε τη συµπύκνωση τριών µορίων οξικού οξέος υπό µορφή ακετυλο-συνενζύµου Α και συνεχίζει ως εξής: (2C) ακέτυλο CoΑ+ Ακετοακέτυλο CoΑ (4C) β- Υδροξύ- β- µέθυλο- γλουταρικό CoA β OHMG CoA αναγωγάση (6C) Μεβαλονικό οξύ (30C) Σκουαλένιο σχηµατισµός των 3 εξαγώνων και του 1 πενταγώνου (30C) Λανοστερόλη (27C) Χοληστερόλη 23

25 Η χοληστερόλη στο πλάσµα βρίσκεται σε 2 µορφές: την ελεύθερη και την εστεροποιηµένη. Η τελευταία σχηµατίζεται στο ήπαρ και στο πλάσµα. Η εστεροποιηµένη χοληστερόλη είναι περίπου όµοια στις HDL και LDL, αλλά διαφέρει ποσοτικά. Οι LDL µεταφέρουν τα 2/3 των εστέρων της χοληστερόλης. Οι εστέρες αυτοί είναι παρεµφερείς στα φυσιολογικά και στα υπερλιπιδαιµικά άτοµα και δεν µεταβάλλονται µε τις αλλαγές στη δίαιτα παρά µόνο ποσοτικά. Στον άνθρωπο η µεγαλύτερη ποσότητα των εστέρων της χοληστερόλης στο πλάσµα σχηµατίζεται ως αποτέλεσµα της δραστηριότητας ενός ενζύµου της λεκιθινο-χοληστερολο-ακυλο-τρανσφεράσης(lcat). Η χοληστερόλη αποβάλλεται από τον οργανισµό µε δύο τρόπους. Ένα µέρος της αποβάλλεται αναλλοίωτο στη χολή. Στο λεπτό έντερο, η χοληστερόλη της χολής και της δίαιτας αναµειγνύονται και ένα µικρό µόνο µέρος απορροφάται, ενώ το υπόλοιπο προχωρεί στο παχύ έντερο και µε τη µικροβιακή χλωρίδα µετατρέπεται σε κοπροστανόλη. Η χοληστερόλη των κοπράνων, η κοπροστανόλη και παρόµοιες ενώσεις αποτελούν τα ουδέτερα στεροειδή των κοπράνων. Η άλλη οδός είναι η οξείδωσή της στο ήπαρ προς χολικά οξέα, που ονοµάζονται πρωτοπαθή ή πρωτογενή, το χολικό και το χενοδεοξυχολικό. Αυτά συνδέονται µε γλυκίνη και ταυρίνη και αποβάλλονται στη χολή. Στο λεπτό έντερο τα χολικά οξέα σχηµατίζουν µικύλλια, τα οποία διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο στην απορρόφηση των λιπών της δίαιτας. Η µεγαλύτερη ποσότητα των χολικών αυτών οξέων επαναρροφάται από το κατώτερο τµήµα του ειλεού, έρχεται στο ήπαρ και επανεκκρίνεται αρκετές φορές µετά από ένα µεγάλο γεύµα. Σε κάθε εντεροηπατικό κύκλο, όπως ονοµάζεται, ένα µέρος από αυτά διαφεύγει στο παχύ έντερο. Εκεί η µικροβιακή χλωρίδα τα διασπά αποµακρύνοντας την γλυκίνη και την ταυρίνη καθώς και 7-υδροξυλικές οµάδες, και µε τον τρόπο αυτό σχηµατίζονται τα δευτεροπαθή χολικά οξέα, το δεοξυχολικό και το λιθοχολικό, από τα οποία και τελικά ένα µέρος αποβάλλεται στα κόπρανα. Το ποσό αυτό ανέρχεται περίπου σε 0,5γρ/ηµέρα(Παπανικολάου 2002). 24

26 1.3.5 ΓΛΥΚΟΛΙΠΙ ΙΑ Γλυκοσφιγγολιπίδια ή γλυκολιπίδια είναι παράγωγα κεραµιδίων µε έναν ή περισσότερους υδρογονάνθρακες. Τα απλούστερα είναι οι κερεβροζίτες που έχουν ένα µονοσακχαρίτη εστεροποιηµένο µε β-γλυκοζιτικό δεσµό στην υδροξυλοµάδα της σφιγγοσίνης. Ο µονοσακχαρίτης µπορεί να είναι γαλακτόζη ή γλυκόζη. Υπάρχουν γλυκολιπίδια που αντί για µονο- περιέχουν δι-, τρι-, ή τετρασακχαρίτη και έτσι ονοµάζονται διεξοζίτες, τριεξοζίτες και τετραεξοζίτες αντίστοιχα(γεωργάτσος 2001) ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Οι λιποπρωτεΐνες είναι σφαιρικά, υψηλού µοριακού βάρους µόρια που σχηµατίζονται από την ένωση λιπιδικών και πρωτεϊνικών µορίων. Μια λιποπρωτεΐνη αποτελείται από έναν υδρόφοβο πυρήνα, που περιέχει κυρίως τριγλυκερίδια και εστέρες χοληστερόλης και ένα πολικό υδρόφοβο περίβληµα που αποτελείται από φωσφολιπίδια, µη εστεροποιηµένη χοληστερόλη και ειδικές απολιποπρωτεϊνες. Με αυτόν τον τρόπο, ο υδρόφοβος πυρήνας προστατεύεται από το υδάτινο περιβάλλον και έτσι είναι δυνατή η µεταφορά µεγάλων ποσών χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων µέσω των αιµοφόρων αγγείων(akon & Min 2002). Εικ. 1.7: οµή λιποπρωτεινών. Πηγή: 25

27 Ορισµένοι φυσικοί χαρακτήρες των σωµατιδίων αυτών επιτρέπουν το διαχωρισµό τους, όπως το µέγεθος, η πυκνότητα και το ηλεκτρικό τους φορτίο. Βέβαια, η διαφορά των φυσικών χαρακτηριστικών, είναι αποτέλεσµα της διαφορετικής χηµικής σύστασης τους, λ.χ. η λιποπρωτεΐνη είναι τόσο ελαφρύτερη όσο µεγαλύτερη είναι η περιεκτικότητα της σε τριγλυκερίδια ή και αντίστροφα, είναι τόσο βαρύτερη, όσο περισσότερη πρωτεΐνη περιέχει. Κάθε λιποπρωτεΐνη, περιλαµβάνει λιπιδικά συστατικά και περιέχει πρωτεΐνες που είναι γνωστές σαν απολιποπρωτεΐνες. Οι απολιποπρωτεΐνες, καθορίζουν τον µεταβολισµό των σωµατιδίων, στα οποία δεσµεύονται µέσω συγκεκριµένων υποδοχέων. Επίσης δρουν σαν συµπαράγοντες των ενζύµων. Το πρωτεϊνικό λοιπόν στοιχείο των λιποπρωτεϊνών του πλάσµατος, έχει τελευταία ιδιαίτερα µελετηθεί, ώστε σήµερα να είναι γνωστές 8 απολιποπρωτεΐνες. Οι Apo A-I και ΙΙ είναι τα κύρια πρωτεϊνικά συστατικά των HDL, ενώ οι Apo-B των LDL. Οι Apo E, Apo C-I, Apo C-III, συναντώνται σε όλες τις λιποπρωτεΐνες σε αντίθεση µε την Apo-D που βρίσκεται κυρίως στις HDL. Η λειτουργική συµπεριφορά των αποπρωτεϊνών δεν είναι απόλυτα γνωστή. Η Apo C-II λ.χ. θεωρείται απαραίτητη για την υδρόλυση των τριγλυκεριδίων. Για την ακρίβεια, αποτελεί συνένζυµο της λιποπρωτεϊνικής λιπάσης, του ενζύµου δηλαδή που είναι υπεύθυνο για την υδρόλυση των τριγλυκεριδίων στο εσωτερικό του σωµατιδίου των χυλοµικρών και των LDL. Επίσης, για την Apo-E έχει αναφερθεί ότι διαµορφώνει τη δραστηριότητα της λιποπρωτεϊνικής λιπάσης αναστέλλοντας τη δράση του ενζύµου αυτού. Η Apo A-I, είναι το συνένζυµο της LCAT, του ενζύµου δηλ. που καταλύει την εστεροποίηση της χοληστερόλης στο πλάσµα. Η πιθανή δράση των άλλων αποπρωτεϊνών ποικίλλει. Για την Αpo-B πιστεύεται ότι µοιάζει µε εκείνη της Apo-E και έχει σχέση µε τον κυτταρικό υποδοχέα των LDL, ενώ η Apo-D πιθανό να έχει σχέση µε την ανταλλαγή εστέρων χοληστερόλης µεταξύ των λιποπρωτεϊνών του πλάσµατος. 26

28 Πίνακας 1.2: Βασικές Απολιποπρωτεΐνες. Απολιπρωτεΐνη Βασικά σηµεία σύνθεσης Συσχετιζόµενες Λιποπρωτεϊνες Βασικές Λειτουργίες A-I Ήπαρ, λεπτό έντερο Χυλοµικρά, HDL Παραλαµβάνει χοληστερόλη από τα περιφερικά κύτταρα µέσω της ABCA I; Συµπαράγοντας της LCAT, διευκολύνει την απορρόφηση των λιπιδίων µέσω της SR- BI A-II Ήπαρ HDL ιευκολύνει την απορρόφηση των λιπιδίων µέσω των SR-BI, αντικαθιστά την Apo- A I από την HDL B-48 Λεπτό έντερο Χυλοµικρά οµικό συστατικό B-100 Ήπαρ VLDL, IDL,LDL ιευκολύνει την απορρόφηση των λιπιδίων µέσω των υποδοχέων των LDL και LRP C-I Ήπαρ, Πνεύµονας, Χυλοµικρά, VLDL, Αναστέλλει τη έρµα, Όρχεις, HDL δραστηριότητα των Σπλήνα HL, δρα στην ενεργοποίηση των LPL C-II Ήπαρ, Λεπτό έντερο Χυλοµικρά, VLDL, Συµπαράγοντας της HDL LPL C-III Ήπαρ, Λεπτό έντερο Χυλοµικρά, VLDL, Αναστέλλει τη HDL δραστηριότητα της LPL και της HL; Μπορεί να διεγείρει τη δραστηριότητα της CETP Ε Ήπαρ, Εγκέφαλος, Χυλοµικρά, VLDL, ιευκολύνει την έρµα, Όρχεις, HDL απορρόφηση των Σπλήνα λιπιδίων µέσω των υποδοχέων των LDL και LRP (a) Ήπαρ Lp(a) Κατά πάσα πιθανότητα αναστέλλει την ινωδόλυση HDL: υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες, VLDL: πολύ χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες, IDL: ενδιάµεσης πυκνότητας λιποπρωτεΐνες, LDL: χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες, ABCA 1: τριφοσφωρική αδενοσύνη Α1, LCAT: λεκιθινο-χολεστερολο-ακετυλοτρανσφεράση, SR-BI: υποδοχέας BI, HL: ηπατική λιπάση, LPL: λιποπρωτεϊνική λιπάση, LRP: πρωτεΐνη σχετιζόµενη µε υποδοχέα, CETP: χολεστερολο-εστερο µεταφορέας πρωτεΐνης. Πηγή: Συντώσης

29 Πίνακας 1.3: Φυσικά χαρακτηριστικά και µέση σύσταση των κλασµάτων των λιποπρωτεϊνών. Χυλοµικρά VLDL IDL LDL HDL Πυκνότητα(g/ml) Κατώτερο όριο - Ο Ανώτερο όριο Μέγεθος(nm) Απολιποπρωτεΐνες A-I, A-II, B-48, C-I, C-II, C-III, E B-100,C-I, C- II, C-III, E B-100, C- III, E B-100 A-I, A-II, C-I, C-II, C-III, D, E Βασική πηγή Λεπτό έντερο Ήπαρ VLDL VLDL ήπαρ Λειτουργία Μεταφορά των εξωγενών τριγλυκεριδίων στους ιστούς και της διαιτητικής χοληστερόλης στο ήπαρ Μεταφορά των λιπιδίων από το ήπαρ στους περιφερικούς ιστούς Ενδιάµεσο των VLDL και LDL Παρέχει χοληστερόλη για τους περιφερικούς ιστούς Μεταφέρει χοληστερόλη στο ήπαρ από τους περιφερικούς ιστούς. ίνει απολιποπρωτεΐνες στα χυλοµικρά και VLDL % συνολικής λιποπρωτεϊνικής µάζας Στοιχεία του πυρήνα Τριγλυκερίδια Εστέρες χοληστερόλης Στοιχεία της επιφάνειας Φωσφολιπίδια Ελεύθερη χοληστερόλη Απολιποπρωτεΐνες Πηγή: Akon & Min Οι λιποπρωτεΐνες είναι µια ετερογενής οµάδα ενώσεων, που µπορεί να χωριστεί σε πέντε βασικές κατηγορίες: i. Χυλοµικρά Τα χυλοµικρά, τα µεγαλύτερα µόρια στη κατηγορία των λιποπρωτεϊνών, περιέχουν µικρή ποσότητα πρωτεΐνης και µεγάλη τριγλυκεριδίων. Οι λιποπρωτεΐνες αυτές συντίθενται στο έντερο και µεταφέρουν χοληστερόλη και τριγλυκεριδια της δίαιτας(εξωγενή), από το εντερικό βλεννογόνο, µέσω του θωρακικού πόρου στους ιστούς. Πιστεύεται ότι ένα µικρό αλλά σταθερό ποσό τριγλυκεριδίων συντίθενται στον εντερικό βλεννογόνο και σχηµατίζει χυλοµικρά ακόµα και όταν δεν προσλαµβάνεται λίπος. Καθώς µπαίνουν τα χυλοµικρά στη κυκλοφορία του αίµατος, τα τριγλυκερίδια που περιέχονται σε αυτά, υδρολύονται από τη λιποπρωτεϊνική λιπάση(lpl). Η Apo-C-II, µία από 28

30 τις απολιποπρωτεΐνες των χυλοµικρών, έχει παρόµοια δράση µε αυτή της LPL. Τα τριγλυκερίδια αποµακρύνονται από τα χυλοµικρά σε µερικά λεπτά της ώρας. Μετά την απόσπαση ορισµένων τριγλυκεριδίων, λιπαρών οξέων και φωσφολιπιδίων, τα οποία εισέρχονται και χρησιµοποιούνται από τον λιπώδη ιστό και τους µυς, τα υπολείµµατα των χυλοµικρών, συνήθως µικρότερες και πιο ευδιάλυτες λιποπρωτεΐνες, προσλαµβάνονται από το ήπαρ. Μερικά από αυτά τα υπολείµµατα των χυλοµικρών, εναποθέτουν χοληστερόλη στο αρτηριακό τοίχωµα και ως εκ τούτου θεωρούνται αθηρογόνα. Η κατανάλωση γευµάτων υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος παράγει περισσότερα χυλοµικρά και υπολείµµατα. Σε µελέτες πλάσµατος που γίνονται σε περιόδους νηστείας, τα χυλοµικρά συνήθως απουσιάζουν. Εικ.1.8: Σχηµατική απεικόνιση µεγέθους λιποπρωτεϊνών. Πηγή: ii. Very Low Density Lipoproteins(VLDL) Πολύ χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες Οι λιποπρωτεΐνες πολύ χαµηλής πυκνότητας(vldl), συντίθενται στο ήπαρ από τα εναποµείναντα χυλοµικρά, µε σκοπό τη µεταφορά των ενδογενών τριγλυκεριδίων και χοληστερόλης. Περιέχουν µικρότερη ποσότητα τριγλυκεριδίων από αυτή των χυλοµικρών και µεγαλύτερες ποσότητες πρωτεϊνών, χοληστερόλης και φωσφολιπιδίων. Σε απουσία χυλοµικρών, η αύξηση της VLDL έχει άµεση σχέση µε υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων. Οι λιποπρωτεΐνες αυτές περιέχουν τριγλυκερίδια που προέρχονται από το ήπαρ(ενδογενή), τα οποία συντίθενται από διάφορες πρόδροµες ενώσεις 29

31 όπως είναι τα λιπαρά οξέα, τα τριγλυκερίδια µέσης αλύσου, οι υδατάνθρακες και τα καταβολικά προϊόντα του οργανισµού µε δύο άτοµα άνθρακα. Οι VLDL λιποπρωτεΐνες διατηρούν µια ποσότητα τριγλυκεριδίων για παραγωγή ενέργειας στους ιστούς του σώµατος σε περιόδους νηστείας. Εικ.1.9: Σχηµατική αναπαράσταση σωµατιδίου λιποπρωτεΐνης πολύ χαµηλής πυκνότητας(vldl). Πηγή: Γεωργάτσος 2001). iii. Intermediate Density Lipoproteins(IDL)-Ενδιάµεσης πυκνότητας λιποπρωτεΐνες Προέρχονται από τις µερικώς αποδοµηµένες VLDL(βραχύβια ενδιάµεσα). Ο καταβολισµός τους είναι γρήγορος(2-6 ώρες), γι αυτό και δεν προσδιορίζονται συνήθως στο πλάσµα, αν και χαρακτηρίζουν την υπερλιπιδαιµία τύπου ΙΙΙ. Είναι πλούσιες σε χοληστερόλη και Apo-E. Οι κλινικοί χαρακτήρες, οι οποίοι συνδυάζονται µε αυξηµένα επίπεδα των IDL περιλαµβάνουν την πρώιµη αθηρωµάτωση, τη µειωµένη ανοχή γλυκόζης, την υπερουριχαιµία, τους εξανθηµατικούς όγκους των τενόντων και τα ξανθώµατα της παλάµης και του πέλµατος(παπανικολάου 2002, Mahan & Escott-Stump 2004). iv. Low Density Lipoproteins(LDL)-Χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες Προέρχονται από την αποδόµηση των VLDL, η οποία συντελείτε στο ήπαρ. Είναι σχετικά φτωχές σε τριγλυκερίδια αλλά περιέχουν υψηλά ποσοστά χοληστερόλης(60%της συνολικής χοληστερόλης που κυκλοφορεί εµπεριέχεται στις LDL), γι αυτό και θεωρούνται οι κύριοι µεταφορείς χοληστερόλης στο 30

32 αίµα. Αυτό συνεπάγεται τη στενή σχέση µεταξύ των ολικών επιπέδων χοληστερόλης και των επιπέδων LDL. Το 95% των αποπρωτεϊνών στην LDL είναι ApoB-100 που είναι γνωστές και σαν Apo-Β. Αφού σχηµατιστεί η LDL από τον καταβολισµό των VLDL, οι υποδοχείς των LDL,παίρνουν τη χοληστερόλη και τη µεταφέρουν στο ήπαρ και σε άλλους περιφερικούς ιστούς. Υψηλές συγκεντρώσεις LDL χοληστερόλης αποτελούν παράγοντα κινδύνου για στεφανιαία νόσο(chd). v. High Density Lipoproteins(HDL)-Υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες Είναι µικρά, πυκνά σωµατίδια που προέρχονται από την υδρόλυση των χυλοµικρών. Οι λιποπρωτεΐνες αυτές είναι πλούσιες σε πρωτεΐνη(περιέχουν πρωτεΐνη περισσότερη από κάθε άλλη), φτωχές σε τριγλυκερίδια και µεταφέρουν το 25% της ολικής χοληστερόλης. Η κύρια απολιποπρωτεΐνη των HDL είναι η Apo A-Ι και διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην αποµάκρυνση της χοληστερόλης από τους ιστούς. Επίσης, η Apo-E βοηθάει τους υποδοχείς στην αναγνώριση και µεταβολισµό των εναποµείναντων χυλοµικρών. Ο πιο σηµαντικός µηχανισµός δράσης των HDL είναι η αντίστροφη µεταφορά της χοληστερόλης από τους περιφερικούς ιστούς πίσω στο ήπαρ. ΟΙ HDL φαίνεται να έχουν αντιαθηροµατογόνο δράση και υψηλές συγκεντρώσεις της είναι αντιστρόφως ανάλογες της εµφάνισης στεφανιαίας νόσου(briony 2001) ΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΛΙΠΙ ΙΑ Τα συνθετικά λιπίδια συνθέτονται εµπορικά για συγκεκριµένους λόγους. Τέτοια παραδείγµατα αποτελούν τα τριγλυκερίδια µέσης αλύσου(mediumchain triglycerides or MCT), οι εστέρες πολυγλυκερόλης που είναι υβριδικά(νοθευµένα) λίπη και τα υποκατάστατα λίπους(mahan & Escott- Stump 2004). 31

33 Εικ.1.10: οµή των σηµαντικότερων λιπιδίων. Πηγή: Mahan & Escott-Stump ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Η χοληστερόλη, όπως αναφέρθηκε, είναι απαραίτητο συστατικό για τον ανθρώπινο οργανισµό. Είναι ένα από τα δοµικά συστατικά των κυτταρικών µεµβρανών και αποτελεί πρόδροµη ουσία για πολλές ενώσεις όπως οι στεροειδείς ορµόνες και τα χολικά οξέα. Εξαιτίας της χαµηλής διαλυτότητας της χοληστερόλης στο υδρόφιλο περιβάλλον της κυκλοφορίας, αυτή µεταφέρεται µέσω της ροής του αίµατος στις λιποπρωτεΐνες. Ο µεταβολισµός 32

34 των λιπιδίων είναι η διαδικασία κατά την οποία τα µεγάλα χαµηλής πυκνότητας, γεµάτα µε λιπίδια συµπλέγµατα, τα οποία έχουν προκύψει είτε από διατροφή είτε από ενδογενή σύνθεση, υφίστανται βαθµιαία µετατροπή σε µικρότερα, πιο πυκνά µόρια, πλούσια σε πρωτεΐνη και φωσφολιπίδια πριν τη χρήση ή την απέκκρισή τους. Οι λιποπρωτεΐνες διαφέρουν στα ποσοστά χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων που περιέχουν. Η χοληστερόλη που περιέχεται στις λιποπρωτεΐνες προέρχεται από δύο µονοπάτια(οδούς). Τη διαιτητική χοληστερόλη(εξωγενής µεταφορά) και την ενδογενή σύνθεση(ενδογενής µεταφορά)(briony 2001, Watson & Preedy 2004) ΕΞΩΓΕΝΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Μετά τη λήψη τροφής πλούσιας σε λίπος, τα τριγλυκερίδια υδρολύονται στο λεπτό έντερο µε τη βοήθεια της παγκρεατικής λιπάσης προς ελεύθερα λιπαρά οξέα και γλυκερόλη. Τα λιπίδια αυτά περνούν διαµέσω της βλεννώδους µεµβράνης των επιθηλιακών κυττάρων του εντέρου, όπου συνδυάζονται, επανασχηµατίζοντας τα τριγλυκερίδια. Τα νέα τριγλυκερίδια και εστέρες χοληστερόλης ενσωµατώνονται στα χυλοµικρά, τα οποία µπαίνου στη λο και εποµένως στην κυκλοφορία του αίµατος, µε την υποκλείδια φλέβα. Οι κύριες απολιποπρωτεΐνες που απαιτούνται για την είσοδο των χυλοµικρών στην κυκλοφορία, είναι οι ApoB-48, ApoC-II, ApoE. Μετά την είδοδό τους στην κυκλοφορία, τα τριγλυκερίδιατων χυλοµικρών υδρολύονται από την λιποπρωτεϊνική λιπάση(lpl), µε συνένζυµο την ApoC-II και αποδίδονται στα λιποκύτταρα και τους σκελετικούς µύες. Η υδρόλυση αυτή οδηγεί στη µείωση του µεγέθους των χυλοµικρών και το σχηµατισµό των υπολειµµάτων τους, τα οποία αποµακρύνονται από την κυκλοφορία µέσω ειδικών ηπατικών υποδοχέων που έχουν υψηλή συγγένεια µε την ApoE ΕΝ ΟΓΕΝΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΛΙΠΙ ΙΩΝ O ενδογενής κύκλος του µεταβολισµού των λιπιδίων αρχίζει από το ήπαρ µε την παραγωγή και απελευθέρωση στην κυκλοφορία της VLDL. Οι εστέρες χοληστερόλης, τα ελεύθερα λιπαρά οξέα και απολιποπρωτεΐνες, µερικές από τις οποίες προέρχονται από τον καταβολισµό της HDL χοληστερόλης, προστίθενται επιπλέον δηµιουργώντας τα ώριµα µόρια της VLDL χοληστερόλης ή IDL, µιας ενδιάµεσης µορφής λιποπρωτεΐνης, µεταξύ VLDL 33

35 και LDL. Τα υπολείµµατα αυτά είτε αποµακρύνονται µέσω υποδοχέων από το ήπαρ, είτε υδρολύονται µε την ηπατική λιπάση για τη δηµιουργία µορίων LDL χοληστερόλης. Ένα σηµαντικό ποσοστό της LDL αποµακρύνεται από την κυκλοφορία µε ενδοκύτωση, µέσω των υποδοχέων του ήπατος και των περιφερικών ιστών. Η χοληστερόλη των περιφερικών ιστών, µεταφέρεται από τις HDL στο ήπαρ, όπου και µεταβολίζεται. Η χοληστερόλη του ήπατος µετατρέπεται σε χολικά άλατα και απεκκρίνεται. Εικ.1.11 Σύστηµα εξωγενούς και ενδογενούς µεταφοράς λιπιδίων ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗΣ Ενώ η περίσσεια χοληστερόλης που µεταφέρεται από τις LDL και VLDL σχετίζεται µε την αθηροσκλήρωση εξαιτίας της απορρόφησής της από τους απεκκριτικούς υποδοχείς, στις αγγειακές βλάβες, η HDL µπορεί να προστατεύσει από την αθηροσκλήρωση διαµέσω της διαδικασίας που 34

36 ονοµάζεται «αντίστροφη µεταφορά χοληστερόλης», σύµφωνα µε την οποία συλλέγει την συσσωρευµένη χοληστερόλη από τα τοιχώµατα των αγγείων και την µεταφέρει στο ήπαρ όπου µπορεί να καταβολιστεί και να απεκκριθεί. Όσο απλή και να φαίνεται αυτή η διαδικασία, η επιτυχής αντίστροφη µεταφορά χοληστερόλης βασίζεται στη διαθεσιµότητα και τη δράση απολιποπροπρωτεϊνών, ενζύµων, πρωτεϊνών µεταφορέων και υποδοχέων(morfatt & Stamford 2006). 35

37 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι υπερλιπιδαιµίες αποτελούν έναν από τους κυριότερους παράγοντες κινδύνου εµφάνισης καρδιαγγειακών νοσηµάτων στο σύγχρονο κόσµο, αν όχι το σηµαντικότερο. Μπορούν να διαγνωσθούν έγκαιρα και µε τη βοήθεια σωστής διατροφής και στάσης ζωής, αλλά και φαρµακευτικής αγωγής σε περίπτωση που η διατροφή δεν επαρκεί, να επιτρέψουν στον πάσχοντα να έχει µια πολύ καλή ποιότητα ζωής(briony 2001). Υπερλιπιδαιµία(δυσλιπιδαιµία ή υπερλιποπρωτεϊναιµία), ορίζεται ως η παρουσία µη φυσιολογικής συγκέντρωσης λιπιδίων στο αίµα και πιο συγκεκριµένα, χοληστερόλης και/ ή τριγλυκεριδίων ή των λιποπρωτεϊνών που τα µεταφέρουν(karlson, Gerok & Grob 2000). 2.1 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΩΝ Οι υπερλιπιδαιµίες, ανάλογα µε την αιτιολογία τους µπορούν να ταξινοµηθούν σε δύο µεγάλες κατηγορίες(ελλισάφ 2003, Gotto 2003). Τις οικογενείς ή πρωτοπαθείς υπερλιπιδαιµίες, οι οποίες οφείλονται σε γενετικά αίτια, δηλαδή σε µεταλλάξεις γονιδίων, άλλοτε άλλης διεισδυτικότητας, που ελέγχουν το σχηµατισµό υποδοχέων, ενζύµων και απολιποπρωτεϊνών, και Τις δευτεροπαθείς υπερλιπιδαιµίες που οφείλονται σε µία πλειάδα παθολογικών καταστάσεων οι οποίες προκαλούν επιγενώς αύξηση των λιπιδίων του πλάσµατος, και είναι πολυπληθέστερες, καθώς και σε διατροφή πλούσια σε λίπη. 36

38 2.1.1 ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΕΣ Πρόκειται για µία οµάδα οικογενών διαταραχών, οι οποίες έχουν ταξινοµηθεί κατά το παρελθόν µε διαφορετικούς τρόπους. I. Ιστορικά είναι γνωστή η φαινοτυπική ταξινόµηση κατά Fredrickson, η οποία βασίστηκε πρωταρχικά στην ηλεκτροφόρηση των λιποπρωτεϊνών του ορού µετά από 10 ώρες νυχτερινής νηστείας. Το πλεονέκτηµα της ανωτέρω ταξινόµησης είναι ότι προσπάθησε να επιτύχει τη διάκριση των γονιδιακών υπερλιπιδαιµιών ώστε να εξειδικευτεί αντίστοιχα και η θεραπεία τους. Το µειονέκτηµα της ανωτέρω ταξινόµησης είναι ότι ενδέχεται στον ίδια φαινότυπο να ανήκουν διαφορετικά αιτιολογικώς νοσήµατα. Παρ όλα αυτά, η φαινοτυπική διάταξη υπερλιπιδαιµιών Fredrickson είναι η πιο ευρέως γνωστή ταξινόµηση, δεδοµένου ότι συγκαταλέγεται στις περισσότερες από τις επιδηµιολογικές και κλινικές µελέτες, γι αυτό θα γίνει και λεπτοµερής ανάλυσή της στη συνέχεια(fredrickson 1965, Gotto 2003). II. Μια δεύτερη ταξινόµηση αρκετά απλή και πρακτική στη κλινική πράξη, την οποία προτείνει η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης είναι αυτή που ταξινοµεί τις υπερλιπιδαιµίες ανάλογα µε το βασικό λιπίδιο που τα επίπεδα του είναι αυξηµένα στο πλάσµα. Έτσι, προκύπτουν τρεις µεγάλες κατηγορίες: 1. Αµιγείς υπερχοληστερολαιµίες(τύπος ΙΙα κατά Fredrickson) 2. Αµιγείς Υπερτριγλυκεριδαιµίες(τύποι Ι, ΙV, και V κατά Fredrickson) 3. Μικτές υπερλιπιδαιµίες(τύποι IIβ και ΙΙΙ κατά Fredrickson)(Braunwald 2001) III. Τέλος, υπάρχει η αιτιολογική ταξινόµηση των πρωτοπαθών υπερλιπιδαιµιών. Με βάση αυτή την ταξινόµηση προκύπτουν τα ακόλουθα νοσήµατα: 1. Πολυγονιδιακή υπερχοληστερολαιµία 2. Οικογενής υπερχοληστερολαιµία 3. Οικογενής δυσλειτουργία της ApoΒ Οικογενής Μικτή Υπερλιπιδαιµία(Familiar Combined Hyperlipidemia) 37

39 5. Νόσος των υπολειµµάτων(remnant Particle Disease) ή υσβήτα- λιποπρωτεϊναιµία 6. Οικογενής Υπερτριγλυκεριδαιµία 7. Οικογενής Χυλοµικροναιµία 8. ΑβηταλιποπρωτεΪναιµία(σύνδροµο Bassen-Kornzweig) 9. Σιτοστερολαιµία Υπεραλφαλιποπρωτειναιµία(Hyperalphalipoproteinaemia) 11. Υποαλφαλιποπρωτειναιµία(Hypoalphalipoproteinaemia) ΦΑΙΝΟΤΥΠΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΕΡΛΙΠΙ ΑΙΜΙΩΝ ΚΑΤΑ FREDRICKSON Α. Τύπος I ή υπερχυλοµικροναιµία(ή εξωγενής υπερλιπιδαιµία ή οικογενής υπερτριγλυκεριδαιµία) Η πρωτοπαθής µορφή της νόσου είναι σπάνια κληρονοµική(κληρονοµείται κατά τον υπολειπόµενο χαρακτήρα), και εµφανίζεται κατά την παιδική ηλικία. ευτεροπαθώς, απαντάται σε παγκρεατίτιδα, αλκοολισµό και σακχαρώδη διαβήτη. Χαρακτηρίζεται από µεγάλη αύξηση χυλοµικρών στο αίµα που διαρκούν για µεγάλο χρονικό διάστηµα µετά τη λήψη τροφής πλούσιας σε λιπίδια. Η χοληστερόλη είναι φυσιολογική, ενώ τα τριγλυκερίδια είναι πολύ αυξηµένα. Οφείλεται σε γενετική ανεπάρκεια της λιποπρωτεϊνικής λιπάσης, γεγονός που οδηγεί στη χαρακτηριστική υπερχυλοµικροναιµία και την αυξηµένη συγκέντρωση στο πλάσµα των εξωγενών τριγλυκεριδίων. Κλινική εικόνα Συνήθως παρατηρούνται έντονοι πόνοι στην κοιλιά. Το ήπαρ και ο σπλήνας είναι διογκωµένα. Στην οφθαλµοσκόπηση τα αγγεία φαίνονται κιτρινωπά. Ενίοτε εµφανίζεται οξεία παγκρεατίτιδα. Άλλα νοσήµατα που δίνουν ανάλογη εργαστηριακή εικόνα(δευτερογενείς υπερλιποπρωτεϊναιµίες), είναι ενίοτε ο απορυθµισµένος σακχαρώδης διαβήτης, ο υπερθυρεοειδισµός, οι παγκρεατίτιδες και η λήψη αντισυλληπτικών δισκίων. 38

40 Θεραπεία Η υπερλιπιδαιµία τύπου I αντιµετωπίζεται θεραπευτικά µε διαιτολογική αποκλειστικά παρέµβαση. Β. Τύπος II ή υπερ-β-λιποπρωτεϊναιµία ιακρίνεται στους υποτύπους IIα και IIβ. Είναι η πιο συχνή µορφή υπερλιπιδαιµίας και η πιο απειλητική για την υγεία του ανθρώπου. Οι οµοζυγώτες παρουσιάζουν βαρύτερη και πρωιµότερη κλινική εικόνα σε σύγκριση προς τους ετεροζυγώτες. Έχουν περιγραφεί οµοζυγώτες που παρουσίασαν έµφραγµα του µυοκαρδίου στη παιδική ηλικία. Οι περισσότεροι από τους οµοζυγώτες δεν επιζούν µετά το 40ό έτος της ηλικίας. Οι ετεροζυγώτες εµφανίζουν συνήθως στηθάγχη ή έµφραγµα από την ηλικία των i. Τύπος IIα Χαρακτηρίζεται από µεγάλη αύξηση των λιποπρωτεϊνών LDL. Οι τιµές της χοληστερόλης του πλάσµατος είναι υψηλές αλλά τα τριγλυκερίδια φυσιολογικά. Η γενετική βλάβη που συνδυάζεται µε αυτή την εικόνα είναι η οικογενής υπερχοληστερολαιµία που κληρονοµείται κατά τον αυτόσωµο επικρατούντα χαρακτήρα. ii.τύπος IIβ Ο τύπος IΙβ είναι σχετικά συχνός. Χαρακτηρίζεται από αυξήσεις των LDL αλλά και των VLDL. Τόσο η χοληστερόλη όσο και τα τριγλυκερίδια είναι αυξηµένα. Η υπερλιπιδαιµίες τύπου IIβ συνδυάζουν δύο ειδών διαταραχές, τις διαταραχές των υπερλιπιδαιµιών τύπου IIα και αυτές των υπερλιπιδαιµιών τύπου IV, δηλαδή υπερβολική παραγωγή ενδογενών τριγλυκεριδίων και VLDL λιποπρωτεϊνών από το ήπαρ. Σε ότι αφορά την υπερχοληστερολαιµική συνιστώσα τύπου ΙΙβ υπερλιποπρωτεϊναιµιών, την ευθύνη φέρουν γενετικοί παράγοντες. Κλινική εικόνα Σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρούνται ξανθώµατα. Πρόκειται για ορατές διογκώσεις που οφείλονται σε εναπόθεση λίπους στους τένοντες, 39

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Λιπαρές ύλες ή λιπίδια είναι οι οργανικές χημικές ενώσεις που αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από τα χημικά

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο Δίαιτα Κάπνισμα Οινόπνευμα Ελαττωμένη σωματική δραστηριότητα Υπέρταση Δυσλιπιδαιμία Παχυσαρκία Σακχαρώδης διαβήτης Υπερτροφία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΘΡΙΑΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ. ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ 24-26 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΘΡΙΑΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ. ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ 24-26 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΘΡΙΑΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ 24-26 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Τι είναι η χοληστερόλη? Η χοληστερόλη είναι µια λιπαρή ουσία που παράγεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη LDL - κακή χοληστερίνη apo-al ά apo τριγλυκερίδια αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων LDL - κακή χοληστερίνη αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΛΙΠΙΔΙΩΝ Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΙΠΙΔΙΩΝ. Νικόλαος Κ. Γατσέλης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας.! Παθολογική Κλινική & Οµώνυµο Ερευνητικό Εργαστήριο Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΙΠΙΔΙΩΝ. Νικόλαος Κ. Γατσέλης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας.! Παθολογική Κλινική & Οµώνυµο Ερευνητικό Εργαστήριο Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΙΠΙΔΙΩΝ Νικόλαος Κ. Γατσέλης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Παθολογική Κλινική & Οµώνυµο Ερευνητικό Εργαστήριο Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας ΛΙΠΙΔΙΑ ΑΙΜΑΤΟΣ Απλά Λιπίδια Χοληστερόλη Λιπαρά οξέα (κορεσµένα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Μεταβολισµός

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Μεταβολισµός Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 00 Μεταβολισµός 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης 1 υσλιπιδαιµίες Αθηρωµάτωση: Μια σταδιακή διεργασία Φυσιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας

Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας CHOL/06/02/10 Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας DR LEIV OSE ΤΙ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΑΡΑΚΙ Αυτό το βιβλιαράκι περιέχει σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Ο μεταβολισμός Φωσφολιπιδίων Σφιγγολιπιδίων Χοληστερόλης

Ο μεταβολισμός Φωσφολιπιδίων Σφιγγολιπιδίων Χοληστερόλης Ο μεταβολισμός Φωσφολιπιδίων Σφιγγολιπιδίων Χοληστερόλης 1 Φωσφατιδικό Το μεγαλύτερο μέρος των λιπαρών οξέων βρίσκεται εστεροποιημένο είτε σε τριακυλγλυκερόλες, είτε σε γλυκερο-φωσφολιπίδια. Το Φωσφατιδικό

Διαβάστε περισσότερα

Υπερχοληστερολαιμία στα παιδιά και εφήβους

Υπερχοληστερολαιμία στα παιδιά και εφήβους Υπερχοληστερολαιμία στα παιδιά και εφήβους Εισαγωγή Η αθηρωμάτωση (αθηροσκλήρωση), αποτελεί βασική αιτία εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, όπως έμφραγμα, στηθάγχη και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΗDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ» ΚΑΡΑΝΤΩΝΗ ΧΡΥΣΟΥΛΑ (608) ΠΙΠΕΡΤΖΗ ΒΑΓΙΑ(622)

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης. Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη;

Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης. Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη; Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη; Ο σύγχρονος τρόπος ζωής Καθιστική ζωή Γρήγορες λύσεις διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου είναι τα παρακάτω: Άτομα με 10ετή κίνδυνο για

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. (www.pegkaspanagiotis.gr)

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. (www.pegkaspanagiotis.gr) ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ (www.pegkaspanagiotis.gr) ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ...1 Ορισμός...2 Λιπίδια και λιποπρωτεϊνες ως παράγοντες κινδύνου...2 Ολική χοληστερίνη και LDL χοληστερίνη...3 Τριγλυκερίδια...4 HDL...5 Lp(a)...7

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ»

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ» BIOXHMIKH - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗΣ «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ» ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ε. ΑΝΤΩΝΑΚΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β Ε.Σ.Υ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψου... λουκάνικο. σοκολάτας. τούρτας. πατατάκια. που λιώνει

Σκέψου... λουκάνικο. σοκολάτας. τούρτας. πατατάκια. που λιώνει ΛΙΠΗ Σκέψου... Τη γεύση από ένα ζεστό κοµµάτι λουκάνικο την πληρότητα της γεύσης µιας σοκολάτας την πλούσια γεύση ενός κοµµατιού τούρτας την τραγανιστή γεύση από τα πατατάκια την κρεµώδη γεύση ενός παγωτού

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά FISH OIL (EICOSAPENTAENOIC ACID) & (DOCOSAHEXAENOIC

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή AΛΛHΛEΠIΔPAΣEIΣ ΦAPMAKΩN - ΘPEΠTIKΩN OYΣIΩN Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου

Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ 1 Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας και Φυσικοχημείας Τροφίμων ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τμήμα Επιστήμης ιαιτολογίας- ιατροφής Έλαια Εδώδιμα έλαια (χημεία τροφίμων)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

Λιπαρά οξέα- Ωµέγα λιπαρά Λευτέρης Μαρίνος MSc Φαρµακοποιός

Λιπαρά οξέα- Ωµέγα λιπαρά Λευτέρης Μαρίνος MSc Φαρµακοποιός Λιπαρά οξέα- Ωµέγα λιπαρά Λευτέρης Μαρίνος MSc Φαρµακοποιός Επειδή ο κοινός διαλύτης υγρών στους ζώντες οργανισµούς είναι το νερό, θα περίµενε κανείς ότι όλα τα χηµικά συστατικά των κυττάρων θα ήταν πολικές

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 10 11 ΕΤΩΝ»

Α. Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 10 11 ΕΤΩΝ» Α. Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 10 11 ΕΤΩΝ» ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΚΡΟΥΣΑΝΙΩΤΑΚΗ ΑΓΑΠΗ ΚΛΕΙΔΗ ΣΤΕΛΛΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

MΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΙΤΑ H διατροφή του ανθρώπου, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα, διαμορφώθηκε από την εξελικτική εμπειρία του και από πολλούς άλλους

MΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΙΤΑ H διατροφή του ανθρώπου, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα, διαμορφώθηκε από την εξελικτική εμπειρία του και από πολλούς άλλους MΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΙΤΑ H διατροφή του ανθρώπου, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα, διαμορφώθηκε από την εξελικτική εμπειρία του και από πολλούς άλλους παράγοντες όπως το περιβάλλον, οι συνήθειες ζωής, οι θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Πότε συστήνεται έλεγχος για διαλογή Σύσταση 1: Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες: Διάγνωση και αντιμετώπιση

Κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες: Διάγνωση και αντιμετώπιση Κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες: Διάγνωση και αντιμετώπιση Χ. Πίτσαβος, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Μ. Ελισάφ, Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Αγγελική Χρόνη Ερευνήτρια Β Ινστιτούτο Βιολογίας, ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος» Ηµερίδα «ΗΣυµβολή των Ερευνητικών Κέντρων στην Έρευνα, την Τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ :Ω3 ΚΑΙ Ω6 ΛΙΠΑΡΑ ΩΞΕΑ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ :Ω3 ΚΑΙ Ω6 ΛΙΠΑΡΑ ΩΞΕΑ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ-ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝOΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΗΤΕΙΑΣ ΘΕΜΑ :Ω3 ΚΑΙ Ω6 ΛΙΠΑΡΑ ΩΞΕΑ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ Zodin 1000 mg καψάκιο, μαλακό 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Ένα καψάκιο, μαλακό περιέχει : Αιθυλεστέρες των ω 3 λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα