Έ κ θ ε σ η. Ιστορική Παιδεία στη Διαιρεμένη Κύπρο: Μια Σύγκριση Ελληνοκυπριακών και Τουρκοκυπριακών Σχολικών Βιβλίων Ιστορίας της Κύπρου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Έ κ θ ε σ η. Ιστορική Παιδεία στη Διαιρεμένη Κύπρο: Μια Σύγκριση Ελληνοκυπριακών και Τουρκοκυπριακών Σχολικών Βιβλίων Ιστορίας της Κύπρου"

Transcript

1 CYPRUS CENTRE Έ κ θ ε σ η 2/2008-G Ιστορική Παιδεία στη Διαιρεμένη Κύπρο: Μια Σύγκριση Ελληνοκυπριακών και Τουρκοκυπριακών Σχολικών Βιβλίων Ιστορίας της Κύπρου Γιάννης Παπαδάκης

2 Ο Γιάννης Παπαδάκης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Τμήμα Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Είναι συγγραφέας του βιβλίου Echoes from the Dead Zone: Across the Cyprus Divide (I.B.Tauris, 2005) το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά ως Η Ηχώ της Νεκρής Ζώνης: Οδοιπορικό στη Διαιρεμένη Κύπρο (Scripta, 2009). Έχει επιμεληθεί το Divided Cyprus: Modernity, History and an Island in Conflict (Indiana University Press, 2006) μαζί με τους Gisela Welz και Νίκο Περιστιάνη, και το ειδικό αφιέρωμα για την Κύπρο του περιοδικού Postcolonial Studies (2006). Η εργασία αυτή εκπονήθηκε κατά τη διάρκεια της εργασίας του στο PRIO Cyprus Center την περίοδο ως ερευνητικός συντονιστής για θέματα ιστορικής παιδείας.

3 ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ ΚΥΠΡΟ: Μια Σύγκριση των Ελληνοκυπριακών και Τουρκοκυπριακών Σχολικών Βιβλίων για την «Ιστορία της Κύπρου» ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Έκθεση PRIO 2/2008

4 IInstitutt for fredforskning International Peace Research Institute, Oslo (PRIO) Hausmanns gate 7, NO-0186 OSLO, Νορβηγία Τηλ Φαξ Διαδίκτυο: Το PRIO ενθαρρύνει τους ερευνητές και τους συνεργάτες του να δημοσιεύουν τις εργασίες τους σε επιστημονικά περιοδικά και βιβλία, όπως και στη σειρά εκθέσεων, ανακοινώσεων και ενημερωτικών δελτίων του Ινστιτούτου. Κατά την ετοιμασία των δημοσιεύσεων αυτών, το Ινστιτούτο ασκεί ένα βασικό ποιοτικό έλεγχο, αλλά το PRIO δεν υιοθετεί οποιαδήποτε άποψη γύρω από πολιτικά θέματα. Ενθαρρύνουμε τους ερευνητές να συμμετέχουν ενεργά σε δημόσιες συζητήσεις και τους δίνουμε πλήρη ελευθερία έκφρασης της άποψης τους. Επομένως, η ευθύνη και η αναγνώριση για τις υποθέσεις εργασίας, τις θεωρίες, τα ευρήματα και τις απόψεις που εκφράζονται στις εκδόσεις μας ανήκουν στους συγγραφείς. Απέκδυση ευθυνών: Η αρχική έκδοση της έκθεσης είχε συνταχθεί στα αγγλικά. International Peace Research Institute, Oslo (PRIO), 2009 Το παρόν έργο προστατεύεται από τον νόμο. Απαγορεύεται η ολική ή μερική αναπαραγωγή, μηχανική αποθήκευση, ή καθʼ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο χρήση του χωρίς τη γραπτή άδεια του Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη, Όσλο (PRIO). ISBN Σχεδιασμός εξωφύλλου: Hilde Sørby, Bardus Design Φωτογραφίες: Γιάννης Παπαδάκης

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... III ΠΡΟΛΟΓΟΣ... IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ: ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΕΙΣ ΕΘΝΟΤΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ... 5 ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ... 5 ΤΑ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ: ΑΛΛΑΓΗ ΠΡΟΤΥΠΟΥ; ΜΝΗΜΗ, ΑΦΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ... 33

6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ηαποστολή του PRIO είναι να συνεισφέρει στον ενημερωμένο διάλογο για σημαντικές πτυχές μιας ενδεχόμενης διευθέτησης του Κυπριακού. Ευελπιστούμε να το επιτύχουμε μέσω της παροχής πληροφόρησης, προσφέροντας νέες αναλύσεις και διευκολύνοντας τον διάλογο. Το PRIO Cyprus Centre επιθυμεί να προσφέρει ώθηση στην ερευνητική συνεργασία και τον δημόσιο διάλογο μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, όπως και εντός εκάστης των κοινοτήτων, αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Το PRIO βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να παρουσιάσει την Έκθεση PRIO 2/2008 που σύγγραψε ο Γιάννης Παπαδάκης, ο συγγραφέας του βιβλίου Η Ηχώ της Νεκρής Ζώνης: Οδοιπορικό στη Διαιρεμένη Κύπρο (Αθήνα, Scripta 2009) 1. Ο συγγραφέας μελέτησε τόσο ελληνοκυπριακά όσο και τουρκοκυπριακά σχολικά βιβλία ιστορίας και συζήτησε με εκπαιδευτικούς του μαθήματος της ιστορίας και από τις δύο κοινότητες της νήσου κατά την έρευνά του. Οι συγκρίσεις του είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες τόσο από ακαδημαϊκής όσο και πολιτικής άποψης. Καθώς διαφαίνεται για μια ακόμη φορά η δυνατότητα επίλυσης του Κυπριακού, ή τουλάχιστον υπάρχει μια σοβαρή πιθανότητα, υπάρχουν μια σειρά από προκλήσεις προς την ειρηνική συνύπαρξη που χρήζουν προσοχής και δημόσιου διαλόγου. Θα πρέπει να εξεταστεί με σοβαρότητα η κουλτούρα της εκπαίδευσης και μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση μπορεί να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στον τρόπο που η Κύπρος προσεγγίζει την παγκοσμιοποίηση, όπως και τις διμερείς σχέσεις των δύο κοινοτήτων στη νήσο. Το μάθημα της ιστορίας θα επιδράσει στο πως οι επόμενες γενεές της Κύπρου θα αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους και τις σχέσεις τους με άλλους στις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν. Η έκθεση αυτή είναι η έβδομη από την αρχή της λειτουργίας του PRIO Cyprus Centre το 2005, αλλά η πρώτη που εξετάζει την παιδεία και το πώς διδάσκεται η ιστορία στις δύο πλευρές της Κύπρου. Η έκθεση ακολουθεί την παραδοσιακή μας προσέγγιση κριτικής εξέτασης και συγκριτικής ανάλυσης ενός θέματος που αφορά τις κοινότητες της Κύπρου. Το προσχέδιο αυτής της έκθεσης πέρασε μέσα από μια εκτεταμένη διαδικασία αξιολόγησης ώστε να διασφαλιστεί ότι ανταποκρίνεται στα ύψιστα αντικειμενικά και ακαδημαϊκά πρότυπα. Ωστόσο, όπως πάντα, οι απόψεις που εκφράζονται στην Έκθεση του PRIO ανήκουν αποκλειστικά στον συγγραφέα. Δεν δεσμεύουν το PRIO ως οργανισμό. STEIN TØNNESSON Διευθυντής International Peace Research Institute, Όσλο (PRIO) 20 Ιουλίου Εκδόθηκε αρχικά ως Echoes from the Dead Zone: Across the Cyprus Divide (London, IBTauris 2005)

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 Ανάλογα με το κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο, οι στόχοι του μαθήματος της ιστορίας μπορούν να είναι: η καλλιέργεια της εθνικής ταυτότητας ή η προώθηση ηθικών και πολιτικών θέσεων, η διερεύνηση της ετερότητας, η δημιουργία ενσυναίσθησης, η παρουσίαση διαφορετικών οπτικών, η ιστορική ανάλυση και έρευνά, ή η καλλιέργεια κριτικής σκέψης 3. Σε πολλές κοινωνίες ωστόσο, ιδίως σε αυτές που βιώνουν εθνοτικές συγκρούσεις, η ιστορία συχνά χρησιμοποιείται για την προώθηση αφηγήσεων που επικεντρώνονται στις δοκιμασίες του έθνους και προάγουν τη νομιμοποίηση των πολιτικών του επιδιώξεων. Ο οδύνη των άλλων αποσιωπείται, η ιστορική τους ύπαρξη αμφισβητείται και οι κοινωνικοπολιτισμικές αλληλοεπιδράσεις παραγνωρίζονται. Έτσι ακριβώς παρουσιαζόταν η «Ιστορία της Κύπρου» στα σχολικά βιβλία της ιστορίας των δυο μεγαλύτερων κοινοτήτων στην Κύπρο. Το 2004 όμως υιοθετήθηκε μια νέα προσέγγιση στο μάθημα της ιστορίας από το νεοεκλεγέν αριστερό τουρκοκυπριακό κόμμα (CTP), μια προσέγγιση που (όπως υποστηρίζει) στοχεύει στην ανάπτυξη μια ειρηνικής κουλτούρας με την ανάδειξη πολιτισμικών αλληλοεπιδράσεων και επιπλέον εξετάζει θέματα εσωτερικών διαχωρισμών και ασυνέχειας. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη τόσο για θεωρητικούς όσο και πολιτικούς λόγους. Πώς γράφεται μια ιστορία που περιλαμβάνει εσωτερικές συγκρούσεις; Και ειδικά, μια ιστορία που θα καταδείκνυε τη βία, στο εσωτερικό κάθε μιας από τις δύο πλευρές σε αντίθεση με τις καθιερωμένες προσεγγίσεις που παρουσιάζουν μονολιθικές κατασκευές του Εμείς και οι Άλλοι, όπου οι Άλλοι είναι πάντα οι αποκλειστικοί θύτες; Ποια γεγονότα, ποιες περίοδοι, αρχές και προοπτικές αναδεικνύονται τώρα, ενώ στις προαναφερθείσες προσεγγίσεις, παραγνωρίζονταν; Μπορεί η ιστορία να έχει νόημα όταν ειδωθεί από την οπτική όχι ενός αλλά περισσοτέρων πρωταγωνιστών; Η καθιερωμένη εθνικιστική ιστορική αφήγηση παρουσιάζει το έθνος ως ομοιογενή αρχέγονη οντότητα, ενώ, η νέα τουρκοκυπριακή προσέγγιση αποδίδει την εμφάνιση της εθνικής ταυτότητας στην Κύπρο κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, ακολουθώντας μια θεωρητική προσέγγιση κοινωνικής κατασκευής (social construction). 4 Αυτό το ιστορικό 2 Προηγήθηκε μια συντομότερη δημοσίευση αυτής της μελέτης ως Narrative, Memory and History Education in Divided Cyprus: A Comparison of History Books on the ʻHistory of Cyprus,ʼ History and Memory, 20, no. 2, 2008: Για εκτενείς αναλύσεις των μεθόδων και στόχων του μαθήματος της ιστορίας βλ.: Keith Barton and Linda Levstik, Teaching History for the Common Good (New Jersey, 2004), Peter Seixas, ed., Theorizing Historical Consciousness (Toronto, 2004), Peter Sterns, Peter Seixas and Sam Wineburg, eds., Knowing, Teaching and Learning History: National and International Perspectives (New York, 2000). 4 Για μια αναλυτική συζήτηση των αρχεγονικών (primordialist) και κοινωνικο-κατασκευαστικών (social-constructivist) μοντέλων βλέπε Anthony Smith, The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism (Hanover, 2000).

8 2 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο μοντέλο έχει ενδιαφέρουσες επιπτώσεις στις αντιλήψεις περί μνήμης και τραύματος, απόδοσης ευθυνών και εκδίκησης, όπως και την παραχώρηση της δυνατότητας επιλογής πολιτικής ταυτότητας στο παρόν. Αντίθετα, το καθιερωμένο μοντέλο του μαθήματος της ιστορίας που χρησιμοποιείτο και στις δύο πλευρές της Κύπρου υιοθετούσε αυτό που αποκαλείται «δημιουργία ταυτότητας» (identification stance), δηλαδή «ιστορίες των εθνικών καταβολών και ιστορικών κομβικών σημείων [που] μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία ενός αισθήματος συμμετοχής και ταύτισης με μια ομάδα, όπως και ιστορικών κοινωνικών επιτευγμάτων [που] μπορούν να αξιοποιηθούν για να νομιμοποιήσουν τωρινές κοινωνικές ομαδοποιήσεις ή πολιτικές επιδιώξεις». 5 Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της χρήσης της αφηγηματικής φόρμας όπου ένας χαρακτήρας, το έθνος, είναι παρών από την αρχή ως το τέλος ως πρωταγωνιστής της ιστορίας, με τα δεινά ή τα επιτεύγματα του οποίου, οι μαθητές καλούνται να ταυτιστούν. Η ιστορία παρουσιάζεται ως μια μεγαλοπρεπής αφήγηση εθνικών επιτευγμάτων και αγώνων, με την εθνική κοινότητα να προκύπτει ως μόνη δυνατή επιλογή πολιτικής ταύτισης. Όπως θα επιχειρηματολογήσω εκτενέστερα στα συμπεράσματα, αυτή η προσέγγιση αναιρεί τη θεμελιώδη (ιστορικά) διάκριση μεταξύ του παρελθόντος και του παρόντος και δεν επιτρέπει την επιλογή του πολιτικού συνόλου, στο οποίο θα επιθυμούσε κάποιος να ανήκει στο παρόν. 6 Η πρόσφατη ιστορία της Κύπρου σημαδεύτηκε από πολλαπλές συγκρούσεις και ξένες επεμβάσεις, οι οποίες παρέχουν το κοινωνικο-πολιτικό πλαίσιο εντός του οποίου γράφτηκαν τα υπό εξέταση βιβλία. Μια σύντομη σκιαγράφηση της, ομολογουμένως επίμαχης πρόσφατης πολιτικής ιστορίας της Κύπρου είναι άρα αναγκαία ως υπόβαθρο. Εξίσου αναγκαίο είναι παρουσιάσω τους μεθοδολογικούς περιορισμούς της μελέτης αυτής. Η όλη συζήτηση για την ιστορία της Κύπρου μοιάζει με διάβαση μέσα σε ναρκοπέδιο μιας και τα πλείστα έργα έχουν γραφτεί από Ελληνοκύπριους, Τουρκοκύπριους, Έλληνες, Τούρκους και Βρετανούς συγγραφείς σε περιόδους συγκρούσεων και βίας. Οι περισσότεροι συγγραφείς, κεκαλυμμένα ή απροκάλυπτα, χρησιμοποίησαν την ιστορία για τη νομιμοποίηση των πολιτικών στόχων της δικής τους πλευράς και την απόρριψη των αιτημάτων των άλλων. 7 Το ότι δεν είμαι ιστορικός, αλλά ελληνοκύπριος 5 Barton and Levstik, Teaching History, Barton and Levstik, Teaching History, 49, Για γενικές κριτικές αναλύσεις της βρετανικής και ελληνοκυπριακής προσέγγισης στην ιστορία της Κύπρου βλ.: Michael Given, Symbols, Power and the Construction of City-Kingdoms of Archaic and Classical Cyprus (Ph.D. diss., University of Cambridge, 1991), Michael Given, «Star of the Parthenon, Cypriot Melange: Education and Representation in Colonial Cyprus», Journal of Mediterranean Studies 7, no. 1 (1997): 59-82, Yiannis Papadakis, Perceptions of History and Collective Identity: A Study of Contemporary Greek Cypriot and Turkish Cypriot Nationalism (Ph.D. diss., University of Cambridge, 1993), Για κριτικές αναλύσεις των ελληνοκυπριακών σχολικών βιβλίων για το μάθημα της ιστορίας της Κύπρου δες: Λώρης Κουλλαπής, «Ιδεολογικοί Προσανατολισμοί της Ελληνοκυπριακής Εκπαίδευσης με Έμφαση στο Μάθημα της Ιστορίας», Σύγχρονα Θέματα, αρ ( ): , Loris Koullapis, «The Subject of History in the Greek Cypriot Educational System: A Subset of the Greek Nation», in Christina Koullouri, ed., Clio in the Balkans: The Politics of History Education (Thessaloniki, 2002), , ΑΚΤΗ, Έκθεση για τα βιβλία της Ιστορίας και Λογοτεχνίας της Έκτης Δημοτικού σε Σχέση με την Προώθηση της Βίας και του Εθνικισμού (Λευκωσία, 2004). Για κριτικές

9 Εισαγωγή 3 κοινωνικός ανθρωπολόγος, αποτελεί πρόσθετη δυσκολία. Στη μελέτη αυτή θα χρησιμοποιήσω μια συγκριτική προσέγγιση ως βασικό κριτικό εργαλείο για τη δημιουργία αποοικειοποίησης (defamiliarisation) και θα προσπαθήσω μέσω μιας θεωρητικής συζήτησης να καταδείξω τα δομικά προβλήματα και τους περιορισμούς των ιστορικών αφηγήσεων που παρουσιάζονται στα βιβλία της ιστορίας. Θα επικεντρωθώ δε στις λανθάνουσες ιδεολογικές αρχές (underlying ideological principles) που καθοδηγούν τους τρόπους παρουσίασης της ιστορίας. Για την ανάλυση ιστορικών βιβλίων, χρησιμοποίησα τις κατευθυντήριες γραμμές για έρευνα σε σχολικά βιβλία της UNESCO, που υπογραμμίζει τη σημασία της ποιοτικής ανάλυσης για να «αποκαλυφθούν οι λανθάνουσες παραδοχές». 8 Για το λόγο αυτό, η μελέτη επικεντρώνεται περισσότερο σε βιβλία που παρουσιάζουν ολόκληρη την ιστορία, από «την αρχή ως το τέλος» μιας και αυτό επιτρέπει την εξέταση (ολόκληρης) της αφήγησης, που εν προκειμένω αποτελεί το καίριο αναλυτικό εργαλείο. 9 Οι βασικές αναλυτικές αρχές που υιοθετούνται από το εγχειρίδιο της UNESCO αφορούν στην εξέταση των ακόλουθων: όρων, πλαισίου και ορίων της αναπαράστασης της συλλογικής ταυτότητας τη συνέχεια, τη νομιμοποίηση και τον αποκλεισμό και τους χαρακτήρες/πρωταγωνιστές της ιστορίας. 10 Τους τρεις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας στην Κύπρο διαδέχθηκε η βρετανική αποικιοκρατία το Στον 20ό αιώνα παρατηρήθηκε η σταδιακή άνοδος του ελληνικού εθνικισμού και, μετέπειτα, του τουρκικού εθνικισμού με τους Ελληνοκύπριους να διεκδικούν την Ένωση με την Ελλάδα, και τους Τουρκοκύπριους να απαιτούν το Τaksim, τη Διχοτόμηση της Κύπρου. Από το 1955 ιδρύθηκε η ένοπλη οργάνωση ΕΟΚΑ [Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών] η οποία και ηγήθηκε του αγώνα των Ελληνοκυπρίων, ενώ το 1958 οι Τουρκοκύπριοι δημιούργησαν τη δική τους ένοπλη οργάνωση, την ΤΜΤ [Τουρκική Αντιστασιακή Οργάνωση]. Το 1960, η Κύπρος ανακηρύχτηκε ανεξάρτητο κράτος, η Κυπριακή Δημοκρατία (ο πληθυσμός της οποίας ήταν κατά 80% Ελληνοκύπριοι και 18% Τουρκοκύπριοι), αποτέλεσμα που ματαίωσε την επίτευξη των πολιτικών επιδιώξεων και των δύο κοινοτήτων. Και οι δύο εθνοτικές ομάδες συνέχισαν να επιδιώκουν τους διαφορετικούς τους στόχους και το 1963 ξέσπασαν διακοινοτικές συγκρούσεις. Αυτές συνεχίστηκαν κατά περιόδους μέχρι το 1967, με τους αναλύσεις της τουρκοκυπριακής προσέγγισης στην ιστορία και τα σχολικά βιβλία δες, Niyαzi Kizilyurek «National Memory and Turkish Cypriot Textbooks», in Christina Koullouri, ed., Clio in the Balkans: The Politics of History Education (Thessaloniki, 2002), , POST, Pilot Application for the History and Literature Books of the 5th Grade of the Elementary School (Nicosia, 2004), POST, Textual and Visual Analyses of Lower Secondary School History Textbooks: Comparative Analysis of the Old and the New Textbooks (Nicosia, 2007). 8 Falk Pingel, UNESCO Guidebook on Textbook Research and Textbook Revision (Hannover, 1999), Εδώ εξετάζονται τα σημαντικότερα τουρκοκυπριακά σχολικά βιβλία ιστορίας της Κύπρου που ήταν σε χρήση μέχρι το 2006, το τέλος της περιόδου που καλύπτει η παρούσα μελέτη. Τα σημαντικότερα ελληνοκυπριακά σχολικά βιβλία είναι αυτό της 5ης και 6ης τάξης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που απευθύνεται σε ενδεκάχρονους και δωδεκάχρονους μαθητές, και το βιβλίο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για το γυμνάσιο. Αυτό το βιβλίο αποτελεί περίληψη όλων των βιβλίων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που καλύπτουν συγκεκριμένες περιόδους: Κουλλαπής, «Ιδεολογικοί Προσανατολισμοί», Pingel, UNESCO Guidebook, 24, 26, 27, 47.

10 4 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο Τουρκοκύπριους να επωμίζονται το μεγαλύτερο κόστος σε απώλειες ζωών, και με το ένα πέμπτο του πληθυσμού τους να εκτοπίζεται. Με την άνοδο στην εξουσία της χούντας στην Ελλάδα, η ελληνοκυπριακή ηγεσία εγκατέλειψε σταδιακά τον στόχο για Ένωση με την Ελλάδα και επιδίωξε να περιφρουρήσει την ανεξαρτησία της Κύπρου εν μέσω προσπαθειών της Αθήνας να υπαγορεύσει πολιτικές στην Κύπρο, και επικεντρώθηκε στην επίλυση του δια-κοινοτικού προβλήματος. Η ένοπλη αντιπαράθεση Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων τερματίστηκε μετά το 1967, ξεκίνησε όμως μια νέα σύγκρουση, αναμεταξύ των Ελληνοκυπρίων. Με τη στήριξη της ελληνικής χούντας, μια μικρή ομάδα ακροδεξιών εξτρεμιστών επʼ ονόματι ΕΟΚΑ Β διενήργησε πραξικόπημα το 1974 κατά του προέδρου της νήσου, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου με σκοπό να φέρει την Ένωση. Αυτό προκάλεσε την στρατιωτική επίθεση της Τουρκίας που διαίρεσε τη νήσο, και επέφερε τον εκτοπισμό των περισσοτέρων Ελληνοκυπρίων στη νότια πλευρά και των Τουρκοκυπρίων στη βόρεια. Οι απώλειες των Ελληνοκυπρίων ήταν πολύ μεγαλύτερες όσον αφορά τους νεκρούς, τους αγνοουμένους και τα άλλα κοινωνικά τραύματα του πολέμου και του εκτοπισμού, με σχεδόν το ένα τρίτο των χιλιάδων Ελληνοκυπρίων να εκτοπίζεται στα νότια. Περίπου 45 χιλιάδες Τουρκοκύπριοι εκτοπίστηκαν στην αντίθετη κατεύθυνση. Το 1983, οι τουρκοκυπριακές αρχές ανακήρυξαν μονομερώς το δικό τους κράτος, την Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου (ΤΔΒΚ), η οποία έκτοτε δεν αναγνωρίζεται διεθνώς με εξαίρεση την Τουρκία. Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα διαδραματίστηκε μια ακόμη έντονη σύγκρουση εντός εκάστης των κοινοτήτων, μεταξύ της Δεξιάς και της Αριστεράς, με το δικό της ιστορικό βίας ιδίως κατά της Αριστεράς.

11 Κεφάλαιο 1 ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ: ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΕΙΣ ΕΘΝΟΤΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ Παρά τους αντικρουόμενους πολιτικούς τους στόχους, οι δύο εθνικισμοί που ανέκυψαν στην Κύπρο είχαν κοινή μορφή, αυτήν του εθνοτικού εθνικισμού 11 που υπογραμμίζει την κοινή ιστορία, καταγωγή, γλώσσα, κουλτούρα και θρησκεία με τους λαούς των «μητέρων πατρίδων», Τουρκίας και Ελλάδας. Οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι διδάσκονταν την ιστορία της Ελλάδας ή της Τουρκίας αντίστοιχα, ενώ η ιστορία της Κύπρου εισήχθη πρόσφατα με πολύ λιγότερο χρόνο διδασκαλίας. 12 Στην ελληνοκυπριακή πλευρά, η ιστορία της Κύπρου παρουσιαζόταν ως προέκταση της ιστορίας της Ελλάδας, και στην τουρκοκυπριακή πλευρά ως προέκταση της ιστορίας της Τουρκίας. 13 Τα Ελληνοκυπριακά Σχολικά Βιβλία Το γενικότερο πλαίσιο και οι βασικές αρχές των ελληνοκυπριακών σχολικών βιβλίων προέρχονται από το κυρίαρχο πρότυπο της ιστορίας της Ελλάδας. Η κυρίαρχη αφήγηση της ιστορίας της Ελλάδας χωρίζεται σε τρεις βασικές περιόδους: την αρχαία Ελλάδα, τη μεσαιωνική Ελλάδα (την «ένδοξη Βυζαντινή Αυτοκρατορία») και τη σύγχρονη Ελλάδα (τη δημιουργία του ελληνικού κράτους κατά τον 19ο και 20ό αιώνα). Ιδιαίτερη έμφαση προσδίδεται στην αρχαία Ελλάδα ως αρχή της ιστορίας, την οποία διαδέχονται «ξένες κυριαρχίες» μέχρι την άνοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (που θεωρείται ως ένδοξη «ελληνική» αυτοκρατορία) και στο τέλος την απελευθέρωση από τον «τουρκικό ζυγό». 14 Ο «Ελληνισμός» είναι η υπερβατική, υπεριστορική κατηγορία που διέπει αυτήν την ιστορική πραγματεία, η οποία υποστηρίζει την ιστορική συνέ- 11 Anthony Smith, National Identity (London, 1991). 12 Βλέπε Κουλλαπής, Ιδεολογικοί Προσανατολισμοί ; Και Kizilyrek, National Memory. 13 Βλέπε Koullapis, The Subject of History ; και Kizilyrek, National Memory. 14 Για αναλυτική κριτική συζήτηση των ελληνικών σχολικών βιβλίων για το μάθημα της ιστορίας βλέπε Άννα Φραγκουδάκη και Θάλεια Δραγώνα, επιμ., «Τι είναι η Πατρίδα μας;» Εθνοκεντρισμός στην Εκπαίδευση (Αθήνα 1997). Για κριτική συγκριτική ανάλυση ελληνικών και τουρκικών σχολικών βιβλίων βλέπε: Ηρακλής Μήλλας, Εικόνες Ελλήνων και Τούρκων: Σχολικά Βιβλία, Ιστοριογραφία, Λογοτεχνία και Εθνικά Στερεότυπα (Αθήνα, 2001), Loris Koullapis, The Presentation of the Period in Greek and Turkish Textbooks Between , International Textbook Research 24, no. 3 (2002):

12 6 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο χεια του Ελληνισμού από την αρχαία ως τη σύγχρονη περίοδο. Βάσει αυτής της ιστορικής αφήγησης οι Τούρκοι εμφανίζονται ως ο βάρβαρος και υπέρτατος εχθρός του Ελληνισμού. Αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα στο εξώφυλλο του ελληνικού βιβλίου (Εικόνα 1) για το μάθημα της ιστορίας στη δημοτική εκπαίδευση. Παρουσιάζει ομάδα Ελλήνων αγωνιστών με φόντο Τούρκους που κρατούν αιχμάλωτους Έλληνες, με τους Τούρκους να υψώνουν τα σπαθιά τους, έτοιμοι να τους αποκεφαλίσουν. Εικόνα 1. Πηγή: ΟΕΔΒ, Στα Νεότερα Χρόνια Ιστορία Στʼ Δημοτικού (Αθήνα) εξώφυλλο «Η Κύπρος είναι και ήταν ελληνική και μόνο ελληνική» είναι το μήνυμα που δίνει το εξώφυλλο του βασικού ελληνοκυπριακού σχολικού βιβλίου για το μάθημα της ιστορίας στη δημοτική εκπαίδευση που παρουσιάζει σειρά αρχαίων στηλών (Εικόνα 2) όσον αφορά το λαό της: «Οι Κύπριοι ήταν και είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι». 15 Το βιβλίο αυτό πραγματεύεται τη Ρωμαϊκή περίοδο μέχρι το παρόν, και παρουσιάζει έτσι την 15 Ανδρέας Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου (Λευκωσία, 1991), 58. Το γεγονός ότι η φωτογραφία στο εξώφυλλο παρουσιάζει ρωμαϊκές στήλες (όπως το βιβλίο αναφέρει στο εσωτερικό) αποτελεί κάτι που οι μαθητές του δημοτικού σχολείου μάλλον δεν αντιλαμβάνονται μιας και οι αρχαίες στήλες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αρχαία ελληνικά μνημεία. Για πιο λεπτομερείς κριτικές αυτού του βιβλίου που επιβεβαιώνουν τα ευρήματα που παρουσιάζονται στο παρόν έργο, βλέπε: ΑΚΤΗ, Έκθεση για τα βιβλία της Ιστορίας Καλυψώ Χαραλάμπους και Έλενα Μίχη, Ο Εθνικός Εαυτός και ο Εθνικός Άλλος στο Εγχειρίδιο Ιστορίας Ανδρέα Πολυδώρου, αδημοσίευτη μελέτη στο πλαίσιο μεταπτυχιακού, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου (Λευκωσία, 2006). Σημειώνω ότι όλες οι μεταφράσεις, όπου αυτές χρειάστηκαν, είναι δικές μου.

13 Ελληνοκυπριακά και Τουρκοκυπριακά Σχολικά βιβλία: Αντανακλάσεις Εθνοτικού Εθνικισμού 7 πληρέστερη αφήγηση ολόκληρης της ιστορίας της Κύπρου στα δημοτικά σχολεία. 16 Από την αρχή, εντάσσει την ιστορία της Κύπρου στην ιστορία της Ελλάδας με τα πρώτα δύο μέρη να τιτλοφορούνται «Η Κατάκτηση της Ελλάδας από τους Ρωμαίους» και ακολούθως «Η Κατάκτηση της Κύπρου από τους Ρωμαίους». Αυτό όπως και τα άλλα ελληνοκυπριακά σχολικά βιβλία που εξετάζω, ακολουθούν το διαχωρισμό της ιστορίας σε περιόδους, όπως καθιερώθηκε στην αφήγηση της ιστορίας της Ελλάδας, παρουσιάζοντας την ιστορία «εκ των άνωθεν» ως μια διαδοχή ηγεμονιών με τη συνθετική κατάληξη κρατία που υποδηλεί καταπίεση και χρησιμοποιείται για όλους πλην των (αρχαίων) Ελλήνων ή Βυζαντινών, όπως Φραγκοκρατία, Ενετοκρατία, Τουρκοκρατία, Αγγλοκρατία. Σε όλα τα βιβλία, ο «Κυπριακός Ελληνισμός» είναι ο κεντρικός χαρακτήρας και πρωταγωνιστής της ιστορίας από την αρχή μέχρι το τέλος. Εικόνα 2. Πηγή: Ανδρέας Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου (Λευκωσία, 1991), εξώφυλλο. Όλα τα βιβλία χρησιμοποιούν τον όρο Κύπριοι ως ισοδύναμο του όρου Έλληνες, συχνά εντός της ίδιας πρότασης ή παραγράφου. Όπως ο Κουλλαπής ορθά επισημαίνει, «η πρακτική αυτή υποβάλλει στην ιστορική συνείδηση των Ελληνοκυπρίων την πεποίθηση ότι από τον καιρό των Μυκηναίων μέχρι σήμερα, δεν υπήρξαν ποτέ οποιεσδήποτε άλλες αυτόχθονες πληθυσμιακές ομάδες εκτός από τους Έλληνες ή, 16 Οι παλαιότερες περίοδοι διδάσκονται στις προηγούμενες τάξεις του δημοτικού σχολείου.

14 8 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο στην καλύτερη περίπτωση, η παρουσία των όποιων Άλλων ήταν και είναι παρασιτική». 17 Όπως αναφέρει ένα βιβλίο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στον πρόλογο: «Πολλοί κατά καιρούς πέρασαν από την Κύπρο ή την κατάκτησαν Οι κάτοικοί όμως διαφύλαξαν τον ελληνικό χαρακτήρα που δημιουργήθηκε από τότε που οι Μυκηναίοι εγκαταστάθηκαν στο νησί». 18 Αυτή η «θέση περί εξελληνισμού» που αναπαράγεται σε όλα τα σχετικά σχολικά βιβλία, υπήρξε αντικείμενο κριτικής, κυρίως από ακαδημαϊκούς εκτός Κύπρου. 19 Σύμφωνα με τη λογική αυτού του μοντέλου, άλλοι, οι Τουρκοκύπριοι για παράδειγμα, δεν ανήκουν και ούτε έχουν το δικαίωμα (ιστορικά ομιλώντας) να ζουν στην Κύπρο εξ ου και η κατηγορία «Κύπριοι» χρησιμοποιείται με τρόπο που τους αποκλείει. Όπως επισήμανε το πιο πάνω παράθεμα, η άφιξη των Μυκηναίων θεωρείται το πιο σημαντικό ιστορικό γεγονός που σφράγισε τον χαρακτήρα της Κύπρου ως αποκλειστικά ελληνικό. Εικόνα 3. Πηγή: ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου Γυμνάσιο (Λευκωσία, 2005), σελ Κουλλαπής, Ιδεολογικοί Προσανατολισμοί, 283. Όπως επίσης επιχειρηματολογεί ο Κουλλαπής, η πρακτική αυτή εφαρμοζόταν σε όλα τα βιβλία του μαθήματος της ιστορίας. Για παραδείγματα αυτής της πρακτικής, βλέπε Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, 91, 107, 108, ΥΑΠ (Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων), Ιστορία της Κύπρου, Νεολιθική Ρωμαϊκή (Λευκωσία, 2005), Για μια γενική επισκόπηση αυτής της κριτικής βλέπε Natasha Leriou, Constructing an Archaeological Narrative: The Hellenisation of Cyprus, Stanford Journal of Archaeology, 1 (2002):1-32.

15 Ελληνοκυπριακά και Τουρκοκυπριακά Σχολικά βιβλία: Αντανακλάσεις Εθνοτικού Εθνικισμού 9 Σύμφωνα με τη λογική του εθνοτικού εθνικισμού, όπως παρουσιάζονται οι Βυζαντινοί ως Έλληνες, έτσι ακριβώς παρουσιάζονται και οι Οθωμανοί ως Τούρκοι, με το βιβλίο της δημοτικής εκπαίδευσης να περιλαμβάνει κεφάλαιο για την «Κατάκτηση της Λευκωσίας από τους Τούρκους» που ξεκινά ως εξής: «Ήταν φανερό πως κάποια μέρα θα ʼβαζαν χέρι οι Τούρκοι στο γλυκό νησί την ωραία Κύπρο. Έτσι που πήρε και άπλωσε το κράτος του Σουλτάνου, η μικρή Κύπρος έμοιαζε σαν αδύναμο ποντίκι στα νύχια άγριου λιονταριού». 20 Αυτό αντανακλά το πνεύμα με το οποίο αντιμετωπίζονται οι Τούρκοι, που ως λαός παρουσιάζονται ως επεκτατικός και θηριώδης. Η οθωμανική περίοδος περιγράφεται αποκλειστικά με μελανά χρώματα σε αυτό και τα άλλα σχολικά βιβλία: «Ως τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Κύπρος ακολούθησε την τύχη του υπόλοιπου Ελληνισμού για 300 χρόνια: ταπεινώσεις, εξευτελισμοί, καταπίεση». 21 Στα βιβλία περιλαμβάνονται λεπτομερείς περιγραφές και απεικονίσεις βασανιστηρίων ή σφαγών σε πολυάριθμες σελίδες, όπως αυτή που παρουσιάζει έναν «Τούρκο» να παλουκώνει έναν «Έλληνα» (Εικόνα 3). Το βιβλίο της δημοτικής εκπαίδευσης ρωτά ακολούθως τους μαθητές: «Τι βασανιστήρια υπέφεραν οι Κύπριοι στα χέρια των Τούρκων;». 22 Αντίθετα, η Βυζαντινή διακυβέρνηση παρουσιάζεται θετικά ως η περίοδος που «άνθησε ο βυζαντινός πολιτισμός». 23 Δεδομένης της συνεχούς χρήσης του όρου «Τούρκος» για τους Τουρκοκύπριους, 24 οι Τουρκοκύπριοι εμφανίζονται ως τμήμα της ευρύτερης ιστορικής κατηγορίας «Τούρκων» που παρουσιάζονται ως ο κατεξοχήν αιμοδιψής, εχθρικός και βάρβαρος λαός. Η δομή της ελληνοκυπριακής αφήγησης παρουσιάζεται συνοπτικά στον Πίνακα 1. Η ιστορία ξεκινά με την άφιξη των «Ελλήνων» στην Κύπρο «Οι Έλληνες (της Κύπρου)» εμφανίζονται ως ο πρωταγωνιστής και ηθικό κέντρο (moral centre) της ιστορίας από την οπτική του οποίου αξιολογούνται τα γεγονότα 25 και ακολουθεί το 1974 ως τραγικό τέλος για τους «Έλληνες της Κύπρου». Όπως επισημαίνει ο White, η χρήση της αφηγηματικής φόρμας προϋποθέτει την έννοια της συνέχειας, και σε αυτήν την περίπτωση, της παρουσίας ενός κεντρικού χαρακτήρα, δηλαδή του (Ελληνικού) έθνους, από την αρχή μέχρι το τέλος της ιστορίας. Η χρήση της αφηγηματικής φόρμας παρουσιάζει την ιστορία ως εξιστόρηση η οποία ηθικολογεί και από την οποία απορρέει το τι δέον γενέσθαι, το οποίο η εθνική κοινότητα οφείλει να ακολουθήσει. Με άλλα λόγια, η αφηγηματική φόρμα παραθέτει ηθοπλαστικές ιστορίες. Όταν μάλιστα η ιστορία παρουσιάζεται με αυτήν τη μορφή, παρουσιάζεται ως απόλυτα αντικειμενική ως εάν τα γεγονότα να μιλούν από μόνα τους Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου, Γυμνάσιο (Λευκωσία, 2005), Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου, Γυμνάσιο, 66. Για τις παρουσιάσεις της βυζαντινής και οθωμανικής περιόδου στα ελληνικά σχολικά βιβλία ως «παράδεισος» και «κόλαση», και αντίστροφα στα τουρκικά σχολικά βιβλία, βλέπε Koullapis, The Presentation of the Period Με την εξαίρεση σποραδικών αναφορών σε «Τουρκοκυπρίους» στις τελευταίες σελίδες των βιβλίων. 25 Hayden White, The Content of the Form: Narrative Discourse and Historical Representation (Baltimore and London, 1990), White, The Content of the Form, 3, 10, 25.

16 10 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο Στην περίοδο της διακοινοτικής βίας στη δεκαετία του 1960 γίνεται μόνο συνοπτική αναφορά, και αυτή αποκλειστικά από την ελληνοκυπριακή οπτική. Οι Τουρκοκύπριοι περιγράφονται ως «Τούρκοι στασιαστές» 27 που προέβαιναν σε προκλήσεις και θεωρούνται αποκλειστικά υπαίτιοι για τις συγκρούσεις. Η περίοδος αυτή παρουσιάζεται ως περίοδος στην οποία εκδηλώθηκε επίθεση των «Τούρκων» (Τουρκίας και Τουρκοκυπρίων) κατά των «Ελλήνων», και προβάλλεται ως περίοδος στην οποία υπέφεραν κυρίως οι «Έλληνες» όταν τουρκικά αεροπλάνα «σκόρπισαν την καταστροφή και το θάνατο στον άμαχο πληθυσμό» (εννοώντας τους Ελληνοκυπρίους), 28 έστω κι αν τα δεινά των Τουρκοκυπρίων ήταν από κάθε άποψη πολύ μεγαλύτερα απʼ ό,τι των Ελληνοκυπρίων. 29 Εντούτοις, το βιβλίο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης περιγράφει στην επόμενη σελίδα την περίοδο ως ακολούθως: «Από το 1960 που ανακηρύχθηκε η Δημοκρατία ως το 1974, η Κύπρος γνώρισε πρωτοφανή ανάπτυξη σε όλους τους τομείς. Ο πληθυσμός ήταν πλήρως απασχολημένος και η ζωή του διαρκώς καλυτέρευε». 30 Αυτή η αναφορά παραγνωρίζει τις συνθήκες διαβίωσης των Τουρκοκυπρίων, το ένα πέμπτο των οποίων είχε εκτοπιστεί και έζησαν σε συνθήκες φτώχειας, φόβου και απομόνωσης. Για την ίδια περίοδο, η τουρκοκυπριακή ηγεσία (ορθά) παρουσιάζεται να υιοθετεί μια διχοτομική πολιτική, αλλά, με εξαίρεση μια σύντομη αναφορά σε ένα μόνο βιβλίο, 31 η επιμονή των Ελληνοκυπρίων στην Ένωση με την Ελλάδα που εκφράστηκε με το ομόφωνο ψήφισμα της Βουλής υπέρ της Ένωσης το 1967 δεν αναφέρεται. Τα σχολικά βιβλία περιέχουν διάφορα ρατσιστικά στερεότυπα και σε σχέση με άλλες θρησκευτικές ή εθνοτικές ομάδες. «Οι Άραβες ήταν αναγκασμένοι να ακολουθούν τα κοπάδια τους από πρόβατα, καμήλες και άλογα στην αναζήτηση τροφής. Ζούσαν δηλαδή νομαδική ζωή. Έτσι ζουν και σήμερα οι πιο πολλοί». Για τους Μωαμεθανούς αναφέρει πως «τυφλοί από θρησκευτικό φανατισμό, ξεχύνονται σαν αστραπή εναντίον των γειτονικών χωρών». 32 Σύμφωνα με μελέτη βασισμένη στην ανάλυση περιεχομένου, το βιβλίο αυτό περιέχει 100 αρνητικές αναφορές στους «εθνικούς άλλους» (οι πλείστες αφορούν τους Τούρκους) και μόνο δύο αρνητικές αναφορές στον «εθνικό εαυτό», όπως και πέντε θετικές αναφορές σε «εθνικούς άλλους» και 35 στο «εθνικό εαυτό». 33 Για να τονίσει δε την ελληνική υπεροχή, ο συγγραφέας δεν διστάζει να αγνοήσει την ουσιώδη διαφορά μεταξύ θρύλου/μύθου και ιστορίας, τη θεμελιώδη διάκριση στην οποία εδράζεται η επιστήμη της ιστορίας. Σε ένα κεφάλαιο 27 Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, Αυτόθι, Για την πιο λεπτομερή συζήτηση της δεκαετίας του 1960 με στατιστικά στοιχεία για τους φονευθέντες, αγνοούμενους και εκτοπισμένους και των δύο κοινοτήτων δες Richard Patrick, Political Geography and the Cyprus Problem (Waterloo, 1976). 30 Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου, Μεσαιωνική-Νεότερη (Λευκωσία, 2005), Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, 35, Καλυψώ Χαραλάμπους και Έλενα Μίχη, Ο Εθνικός Εαυτός, 38.

17 Ελληνοκυπριακά και Τουρκοκυπριακά Σχολικά βιβλία: Αντανακλάσεις Εθνοτικού Εθνικισμού 11 που παρουσιάζει τον Διγενή Ακρίτα, τον θρυλικό φρουρό των βυζαντινών συνόρων, ο συγγραφέας περνάει συνεχώς από τον θρύλο στην ιστορία και από το παρελθόν στο παρόν, παρουσιάζοντας τους θρύλους ως ιστορία για να αναφωνήσει στο τέλος: «Τι κι αν οι ιστορίες αυτές είναι θρύλοι! Τι κι αν ο Διγενής δεν πάτησε ποτέ το πόδι του στην Κύπρο! Ήταν ο καινούριος Ηρακλής των Ελλήνων. Στο πρόσωπό του ενσαρκώνονταν η Παλικαριά και η Αρετή και με τα ατρόμητα παλικάρια του φυλάει τους Έλληνες από κάθε κακό». 34 Για την οθωμανική περίοδο, όλα τα υπό συζήτηση βιβλία αναφέρονται στην πρακτική του «εξισλαμισμού». Στα βιβλία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για το μάθημα της μεσαιωνικής/νεότερης ιστορίας, δίδεται ιδιαίτερη σημασία στο θέμα αυτό με αναφορές σε δευτερογενείς πηγές με τίτλους όπως «Η Ελληνική Καταγωγή των Τουρκοκυπρίων» που ισχυρίζονται πως οι Τουρκοκύπριοι είναι κατά κύριο λόγο απόγονοι των εξισλαμισμένων Ελλήνων στην Κύπρο, και πως οι άνθρωποι που μετέφεραν οι οθωμανικές αρχές από την Ανατολία ήταν ελληνικής καταγωγής. 35 Ανεξαρτήτως της ιστορικής έκτασης των προσηλυτισμών και αλλαγής θρησκείας, αυτό αποτελεί ένα ουσιοκρατικό επιχείρημα που βασίζεται στην αρχή της φυλετικής καταγωγής ως καθοριστικής της [στμ: εθνικής] ταυτότητας. Ο δε όρος «φυλή» χρησιμοποιείται άκριτα σε διάφορες περιπτώσεις στα σχολικά βιβλία. 36 Επιπλέον, αυτό το επιχείρημα στερεί στους Τουρκοκύπριους την ταυτότητα τους και συνεπώς τους αρνείται τη δυνατότητα να εγείρουν πολιτικές αξιώσεις μια και δεν υφίστανται ως «υπαρκτή» εθνοτική ομάδα. Το ενδιαφέρον των Ελληνοκυπρίων ιστορικών για την καταγωγή των Τουρκοκυπρίων προέκυψε κατά την πολυτάραχη δεκαετία του 1960 και, αφού επιβεβαιώθηκε η «ελληνική καταγωγή» τους, προτάθηκε όπως «αφομοιωθούν» πίσω στην ελληνοκυπριακή κοινότητα και επίσης πως, δεδομένου ότι ήταν στην πραγματικότητα Έλληνες, τότε η Ένωση με την Ελλάδα θα ήταν απόλυτα θεμιτή. 37 Αντίθετα οι «Έλληνες της Κύπρου» παρουσιάζονται αυταπόδεικτα ως Έλληνες καθʼ όλη την ιστορία και δεν εγείρεται θέμα όσον αφορά την δική τους καταγωγή ή προέλευσή. 38 Δεν αποτελεί όμως έκπληξη πως το ζήτημα αυτό εγείρεται πιεστικά στα τουρκοκυπριακά σχολικά βιβλία. Η Έκθεση της Επιτροπής για την Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση του 2004 που εξέτασε ολόκληρο το ελληνοκυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα, επιβεβαιώνει τα βασικότερα ευρήματα που αναφέρονται πιο πάνω, σημειώνοντας δε πως αυτά διέπουν όχι μόνο το μάθημα της ιστορίας αλλά ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτό περι- 34 Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, 42. Για το πάντρεμα μύθου και ιστορίας στα σχολικά βιβλία για το μάθημα της ιστορίας στην Ελλάδα βλέπε Yannis Hamilakis, Learn History! Antiquity, National Narrative, and History in Greek Educational Textbooks, in K.S. Brown and Yannis Hamilakis, eds.., The Usable Past: Greek Metahistories (Oxford, 2003), ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου, Μεσαιωνική- Νεότερη, Επίσης βλέπε: Πολυδώρου, Ιστορία της Κύπρου, 101; ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου, Γυμνάσιο, ΥΑΠ, Ιστορία της Κύπρου, Μεσαιωνική-Νεότερη, 162, Papadakis, Perceptions of History, Επί τούτου βλέπε επίσης Κουλλαπής, Ιδεολογικοί Προσανατολισμοί,

18 12 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο γράφεται ως «ελληνο-εθνοκεντρικό και θρησκευτικό» και σημειώνεται πως «το ιδεολογικοπολιτικό πλαίσιο της σύγχρονης κυπριακής εκπαίδευσης παραμένει ελληνοκυπριακοκεντρικό, στενά εθνοκεντρικό και πολιτισμικά μονολιθικό». 39 Περιστασιακές διακηρύξεις ελληνοκυπρίων επισήμων περί πολυπολιτισμικότητας, κριτικής έρευνας και ενός δημοκρατικού, διαδραστικού εκπαιδευτικού συστήματος απορρίπτονται ως ρητορείες που δεν ακολουθούνται στην πράξη στη εκπαίδευση, ούτε στο γενικότερο «εκπαιδευτικό σύστημα, τη διδακτέα ύλη ή τα βιβλία». 40 Η Σύσταση 2001 (15) του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη διδασκαλία της Ιστορίας τον 21ο αιώνα προτείνει την υιοθέτηση των ακολούθων αρχών: «μια διδακτέα ύλη στη διδασκαλία της ιστορίας που να στοχεύει στην εξάλειψη της προκατάληψης και να δίνει έμφαση στις θετικές αλληλοεπιδράσεις μεταξύ διαφόρων χωρών να αναπτύσσει τον σεβασμό σε κάθε είδος διαφορετικότητας να είναι αποφασιστικός παράγοντας στη συμφιλίωση, αναγνώριση, κατανόηση και αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των λαών να αναλύει κριτικά και υπεύθυνα με ανοικτή συζήτηση βασισμένη σε πολυπρισματική θεώρηση, ιδιαίτερα σε αμφιλεγόμενα και ευαίσθητα ζητήματα δεν πρέπει να είναι εργαλείο ιδεολογικής χειραγώγησης, προπαγάνδας ή να χρησιμοποιείται για να προάγει ξενοφοβικές, ρατσιστικές ή αντισημιτικές ιδέες». Αν και η Κυπριακή Δημοκρατία υιοθέτησε τη σύσταση αυτή, τα σημερινά βιβλία για το μάθημα της ιστορίας αντί να υιοθετούν αυτές τις αρχές, τις αντιστρατεύονται. Μετά το 1974, η επανένωση της Κύπρου και η εκδίωξη των Τούρκων εποίκων και μεταναστών από τον βορρά κατέστησαν οι πολιτικοί στόχοι που ομόφωνα υποστηρίζουν οι Ελληνοκύπριοι. Μια νέα ιστορική θέση καθιερώθηκε επίσημα η οποία θεωρεί πλέον τους Τουρκοκύπριους ως «Τουρκοκύπριους» με τους οποίους οι «Ελληνοκύπριοι» είχαν παλαιότερα «συνυπάρξει αρμονικά». Αυτή η ιστορική θέση περί «ειρηνικής συνύπαρξης» υποστηρίζει πως το παρελθόν αποδεικνύει πως η επανένωση είναι θεμιτή μια και οι δύο κοινότητες είχαν συνυπάρξει ειρηνικά στο παρελθόν. 41 Η αλλαγή στους όρους (από Έλληνες σε Ελληνοκύπριους και από Τούρκους σε Τουρκοκύπριους) υιοθετήθηκε ώστε να υπογραμμίσει τα κοινά τους χαρακτηριστικά και να διαχωρίζει με σαφήνεια τους Τουρκοκύπριους τόσο από τους Τούρκους έποικους και μετανάστες, όσο και γενικότερα τους Τούρκους επιδρομείς του 1974 οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως ο «Τουρκικός Αττίλας». Αυτό όμως δεν έχει υιοθετηθεί ως εκπαιδευτική πρακτική στα 39 ΕΕΜ (Επιτροπή Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης), Δημοκρατική και Ανθρώπινη Παιδεία στην Ευρωκυπριακή Πολιτεία (Λευκωσία, 2004), 36, 63. Βλέπε επίσης παρόμοιες αναφορές στις σελ Αυτόθι., 102. Το κατά πόσον θα τεθούν σε εφαρμογή οι εισηγήσεις της έκθεσης που δέχθηκε σφοδρή κριτική παραμένει αναπάντητο. Η σημερινή κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπου το ΑΚΕΛ βρίσκεται στην εξουσία, εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει σε αυτές τις σημαντικές αλλαγές, ενώ ο Υπουργός Παιδείας, Ανδρέας Δημητρίου, δήλωσε πως η μεταρρύθμιση του μαθήματος της ιστορίας, ως μέρος μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης του εκπαιδευτικού συστήματος, παραμένει μια από τις προτεραιότητές του: Stefanos Evripidou, Fighting Inertia in Our Schools, Sunday Mail (Λευκωσία, Κύπρος), Ιούλιος 6, Ορισμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις ασχολούνται με θέματα που αφορούν το μάθημα της ιστορίας,, πχ. ο ιδιαίτερα δραστήριος πολυκοινοτικός Όμιλος Ιστορικού Διάλογου και Έρευνας (www.hisdialresearch.org). 41 Papadakis, Perceptions of History,

19 Ελληνοκυπριακά και Τουρκοκυπριακά Σχολικά βιβλία: Αντανακλάσεις Εθνοτικού Εθνικισμού 13 υπό εξέταση βιβλία, όπου αναφορές σε γεγονότα που παραπέμπουν σε συνύπαρξη και συνεργασία αποτελούν την σπάνια εξαίρεση, και όπου οι Τουρκοκύπριοι παρουσιάζονται ως «Τούρκοι», δηλαδή ως μέρος του ιστορικού εχθρού και ως η αντίθεση των «Ελλήνων». Αντί αυτού, τα σημερινά βιβλία της ιστορίας συντηρούν το μοντέλο που κυριαρχούσε στους Ελληνοκύπριους ιστορικούς πριν το 1960, μέσω του οποίου επιδίωκαν να νομιμοποιήσου το αίτημά τους για Ένωση με την Ελλάδα. 42 Πρόσφατες μελέτες για τις στάσεις των μαθητών της δημοτικής εκπαίδευσης κατέδειξαν ότι εκφράζουν έντονα αρνητικά στερεότυπα τόσο για τους Τούρκους όσο και για τους Τουρκοκύπριους, πως δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τους μεν από τους δε, και πως οι εκπαιδευτικοί δεν προσπαθούν στα πλαίσια του μαθήματος να αναδείξουν τις διαφορές μεταξύ τους. 43 Έντονα αρνητικά στερεότυπα εκφράζονται για όλες τις άλλες εθνοτικές ομάδες που εξετάστηκαν με εξαίρεση τους Δυτικοευρωπαίους, ενώ η ιδιαίτερη σχέση με τους Έλληνες αιτιολογήθηκε ως κυριολεκτικά σχέση δεσμών αίματος. 44 Μια μελέτη που διεξήχθη με δείγμα ελληνοκύπριους νέους (ηλικίας ετών) όπως και τους καθηγητές και διευθυντές σχολείων μέσης εκπαίδευσης, κατέδειξε πως η κατηγορία των Τουρκοκυπρίων τυγχάνει της μεγαλύτερης απόρριψης από όλους, με άλλες κατηγορίες, όπως αυτές των Τσιγγάνων (Ρόμα), των Αράβων εργατών, ξένων καλλιτέχνιδων (ευφημισμός για τις ιερόδουλες), και οικιακών βοηθών από την Ασία, να ακολουθούν. 45 Τουρκοκυπριακά Σχολικά Βιβλία Τα τουρκοκυπριακά σχολικά βιβλία που χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα (2004) βασίζονταν και αυτά στη λογική του εθνοτικού εθνικισμού. Εμπεριείχαν δε εντονότερα αρνητικά χαρακτηριστικά από αυτά που προηγουμένως εντοπίστηκαν στα ελληνοκυπριακά βιβλία, στο βαθμό που θα μπορούσαν να έχουν ιστορική αξία ως παραδείγματα προς αποφυγή όσον αφορά βιβλία ιστορίας. Ο Vehbi Serter, συγγραφέας του ενός και μέλος της συγγραφικής ομάδας του άλλου εκ των τριών κυριότερων υπό εξέταση βιβλίων, ήταν ενεργό μέλος της ΤΜΤ και μετέπειτα μέλος τους εθνικιστικού δεξιού Κόμματος Εθνικής Ενότητας (UBP). Η συγγραφή των βιβλίων έγινε σε περιόδους κατά τις οποίες η δεξιά μονοπωλούσε την εξουσία στην τουρκοκυπριακή πλευρά επιδιώκοντας τη διατήρηση της ντε φάκτο διχοτόμησης της Κύπρου. Αυτά τα βιβλία 42 Αυτόθι, Βλέπε: Chara Makriyianni, History, Museums and National Identity in a Divided Country: Greek Cypriot Childrenʼs Experience of Museum Visits (Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, University of Cambridge, 2006), Spyros Spyrou, Those on the Other Side: Ethnic Identity and Imagination in Greek Cypriot Childrenʼs Lives, in Helen Schwartzman, ed., Children and Anthropology: Perspectives for the 21st Century, (Westport, 2001), Spyros Spyrou, Images of the ʻOtherʼ: ʻThe Turkʼ in Greek Cypriot Childrenʼs Imagination, Race, Ethnicity and Education 5, no. 3 (2002): Σταυρούλα Φιλίππου, Αναπαριστώντας Εθνικές Εξωομάδες: Οι Άλλοι Μέσα από τα Μάτια Δεκάχρονων Ελληνοκυπρίων Παιδιών, εις Eleni Phtiaka et al. eds.., Proceedings of the 9th Conference of the Pedagogical Society of Cyprus (Λευκωσία, 2006 ), Κρίστης Χαράκης, επιμ., Αντικοινωνική Συμπεριφορά των Νέων της Κύπρου: Ρατσιστικές Τάσεις (Αθήνα, 2005), 617.

20 14 Το Μάθημα της Ιστορίας στη Διαιρεμένη Κύπρο παρουσιάζουν την ιστορία της Κύπρου αποκλειστικά και μόνο ως μέρος της τουρκικής ιστορίας. Στο δημοτικό σχολείο, τα παιδιά μαθαίνουν ιστορία στο μάθημα των «Κοινωνικών Επιστημών». Το σχετικό βιβλίο προβάλλει στο εξώφυλλο τον Ατατούρκ, τον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας. Ανοίγοντας το βιβλίο, ο αναγνώστης αντικρίζει τις σημαίες της Τουρκίας και της αυτοανακηρυχθείσας ΤΔΒΚ και ακολούθως τον Τουρκικό εθνικό ύμνο και μετά ακολουθεί η φωτογραφία του Ατατούρκ (μια πρακτική που παρεμπιπτόντως εφαρμόζεται και στα νέα βιβλία που θα συζητηθούν ακολούθως μια και επιβάλλεται από τη νομοθεσία). Το βιβλίο αρχίζει με ένα κεφάλαιο για την ιστορία της Κύπρου (που ξεκινά με την κατάκτηση της από τους Οθωμανούς), και ακολουθεί ένα πολύ εκτενέστερο κεφάλαιο για την ιστορία της Τουρκίας, καθιστώντας ξεκάθαρο το πώς οι δυο χώροι συνδέονται άρρηκτα. 46 Όπως αναφέρει το βιβλίο της μέσης εκπαίδευσης, «μέσα από μια ιστορικο-γεωγραφική, στρατηγική και οικονομική θεώρηση η Κύπρος συνδέεται με την Ανατολία», ενώ «για την Ελλάδα, η Κύπρος δεν έχει καμιά σημασία ούτε από ιστορικής ούτε από στρατηγικής άποψη». 47 Η ιστορία αρχίζει με την άφιξη των Οθωμανών στην Κύπρο. Αυτό θεωρείται το σημαντικότερο ιστορικό γεγονός, το οποίο και καθόρισε τον χαρακτήρα της, «στο βαθμό που τα πολυάριθμα τουρκικά μνημεία διατηρούν τον «Τουρκικό Χαρακτήρα» της σημερινής Κύπρου». 48 Εφόσον η ιστορία ξεκινά με την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1571, τότε βάσει της λογικής αυτής για τρία τέταρτα της ιστορίας της (μέχρις ότου ανέλαβαν οι Βρετανοί το 1878) η Κύπρος ήταν τουρκική. Η οθωμανική περίοδος εξυμνείται ως εποχή ελευθερίας και προόδου, με οθωμανικά δημόσια έργα και μνημεία να παραθέτονται σε μακροσκελείς καταλόγους με εκτενείς περιγραφές. Ως σκοπός της έλευσης των Οθωμανών στην Κύπρο παρουσιάζεται η απαλλαγή των Ελληνοκυπρίων από τον σκληρό ενετικό ζυγό, ενώ οι εξεγέρσεις κατά των Οθωμανών χαρακτηρίζονται μετέπειτα ως πράξεις των αγνωμόνων Ελληνοκυπρίων που καταχράστηκαν την ανοχή των σπλαχνικών Οθωμανών, μια κοινή θεώρηση για τους Οθωμανούς που συναντάμε και στα τουρκικά βιβλία για το μάθημα της ιστορίας της Τουρκίας. 49 Η φράση «Μητέρα Πατρίδα μας Τουρκία», χρησιμοποιείται από την αρχή μέχρι το τέλος για την Τουρκία. Οι Τουρκοκύπριοι παρουσιάζονται από την αρχή μέχρι το τέλος ως «Τούρκοι» ή «Τούρκοι της Κύπρου» και είναι οι πρωταγωνιστές και ηθικό κέντρο (moral centre) της αφήγησης αυτής (Πίνακας 1). Το 1974 ανακύπτει από τη σκοπιά αυτού 46 MEKB (Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı), İlkokullar İçin Sosyal Bilgiler 5. Sinif [Κοινωνικές Επιστήμες για την 5η Δημοτικού] (Λευκωσία, 1999). 47 Vehbi Serter, Kıbrıs Tarihi [Ιστορία της Κύπρου] (Λευκωσία, 1990), 7. Το βιβλίο αυτό τύγχανε χρήσης ουσιαστικά αναλλοίωτο από τις αρχές του Μια αναθεωρημένη έκδοση χρησιμοποιήθηκε μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα πριν τις αλλαγές στα σχολικά βιβλία του 2004, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο εδώ εξετάζεται η προηγούμενη έκδοση που χρησιμοποιείτο για δεκαετίες. 48 Αυτόθι, Niyazi Kizilyürek, National Memory, 438; Koullapis, The Presentation of the Period

Ομιλία Ευρωβουλευτή ΑΚΕΛ, Νεοκλή Συλικιώτη

Ομιλία Ευρωβουλευτή ΑΚΕΛ, Νεοκλή Συλικιώτη Ομιλία Ευρωβουλευτή ΑΚΕΛ, Νεοκλή Συλικιώτη Αγαπητοί φίλοι, Είναι με μεγάλη τιμή και χαρά που συμμετέχω σήμερα στην απονομή του "Βραβείου του Ευρωπαίου Πολίτη" στους συμπατριώτες μας Sevgul Uludag και Μιχάλη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εκπαίδευση για την ειρήνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα Τα δικαιώματα του παιδιού

Τίτλος Μαθήματος: Εκπαίδευση για την ειρήνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα Τα δικαιώματα του παιδιού Τίτλος Μαθήματος: Εκπαίδευση για την ειρήνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα Τα δικαιώματα του παιδιού Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1220 Διδάσκων: Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Πραξικόπημα και Τουρκική Εισβολή Πεσόντες, Αγνοούμενοι και Θύματα Αιχμαλωσία

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών Ίδρυση Το Τμήμα Τουρκικών Σπουδών ιδρύθηκε το 1989. Δέχθηκε τους πρώτους φοιτητές του στο πρώτο έτος λειτουργίας του Πανεπιστημίου Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Οδηγίες διδασκαλίας του μαθήματος βασικών ικανοτήτων «Πολιτειακή Παιδεία» της Α τάξης ημερησίων ΕΠΑ.Λ.

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Οδηγίες διδασκαλίας του μαθήματος βασικών ικανοτήτων «Πολιτειακή Παιδεία» της Α τάξης ημερησίων ΕΠΑ.Λ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθμός Προτεραιότητας: Μαρούσι, 18-04-2013 Αριθ. Πρωτ. 53600/Γ2 ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ - ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ (Γ Λυκείου)

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ - ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ (Γ Λυκείου) ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ - ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ (Γ Λυκείου) Συνοπτικό Διάγραμμα της Σύγχρονης Ιστορίας της Κύπρου Από την ανεξαρτησία ως το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή (1960 1974) ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

Τη ιακήρυξη και το Πρόγραµµα ράσης της Κοπεγχάγης που υιοθετήθηκε στην

Τη ιακήρυξη και το Πρόγραµµα ράσης της Κοπεγχάγης που υιοθετήθηκε στην ιακήρυξη των Αρχών για την Ανοχή * Προοίµιο Έχοντας κατά νου πως ο Χάρτης των Ηνωµένων Εθνών αναφέρει ότι «εµείς οι λαοί των Ηνωµένων Εθνών, αποφασισµένοι να σώσουµε τις ερχόµενες γενεές από τη µάστιγα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1998 Συντάκτες του φυλλαδίου Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΟΝΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καθημερινή Διάλογος από το μηδέν για την αξιολόγηση

Καθημερινή Διάλογος από το μηδέν για την αξιολόγηση ΤΑ ΝΕΑ Καθημερινή Διάλογος από το μηδέν για την αξιολόγηση Του Αποστολου Λακασα Από μηδενική βάση ξεκινά πλέον τον διάλογο για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών ο υπουργός Παιδείας Γ. Μπαμπινιώτης, βάζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 2 η Ομάδα Ε3 (2012-2013): Λαγουβάρδος Οδυσσέας, Mόρφη Δανάη, Μπέλλας Στέφανος, Παθιάκης Μιχάλης, Πολυχρονοπούλου Νεφέλη, Φόστερ Κλάους,

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 2 η Ομάδα Ε3 (2012-2013): Λαγουβάρδος Οδυσσέας, Mόρφη Δανάη, Μπέλλας Στέφανος, Παθιάκης Μιχάλης, Πολυχρονοπούλου Νεφέλη, Φόστερ Κλάους, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ 2 η Ομάδα Ε3 (2012-2013): Λαγουβάρδος Οδυσσέας, Mόρφη Δανάη, Μπέλλας Στέφανος, Παθιάκης Μιχάλης, Πολυχρονοπούλου Νεφέλη, Φόστερ Κλάους, Mάρτιος 2013 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή Ορισμός και είδη Ρατσισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ Ε.Ο.Κ.Α. (1955 1959) ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΝΗΝΤΑΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1960 2010) ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ. Λύκειο Βεργίνας

Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ Ε.Ο.Κ.Α. (1955 1959) ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΝΗΝΤΑΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1960 2010) ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ. Λύκειο Βεργίνας Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ Ε.Ο.Κ.Α. ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΝΗΝΤΑΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1960 2010) ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ Λύκειο Βεργίνας Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ Ε.Ο.Κ.Α. 1955 Έναρξη Αγώνα με αρχηγούς το Μακάριο Γ (πολιτικό τομέα) και

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραμμα Διαγωνισμός : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας : Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η πολυπολιτισµική βιβλιοθήκη - µια πύλη σε µία πολιτιστικά ποικιλόµορφη κοινωνία ανοιχτή στο διάλογο Translation in Greek: Antonia Arahova Librarian

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ NOMOΣ: 3520/2006 ΦΕΚ: Α 274/22.12.2006 ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ ***ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Σύμφωνα με την Ανακοίνωση Υπ.Εξωτ. Φ.0544/Μ.5848/ΑΣ.46/2007

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Φρονηματισμός Εθνοκεντρισμός Έμφαση στα πολιτικο-στρατιωτικά γεγονότα Μεγάλες εθνικές αφηγήσεις με βάση την αρχή του αξιοσημείωτου Μονοδιάστατη ανάγνωση του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα:

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ.Ε. ΕΔΡΑ: Α Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Ταχ. Δ/νση :

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα