ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ. Επιμορφωτικό υλικό 1 ου κύκλου Σχολικό έτος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ. Επιμορφωτικό υλικό 1 ου κύκλου Σχολικό έτος 2013-2014"

Transcript

1 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Επιμορφωτικό υλικό 1 ου κύκλου Σχολικό έτος

2 Υπεύθυνοι Προγράμματος: Ηρακλής Κέλλης, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ11, Πειραιά Μαρία Δ. Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ11, Πειραιά Διδασκαλία χορών: Ελένη Σωτ. Γκλεγκλέ, Εκπαιδευτικός ΦΑ, MSc Ηλίας Π. Λασκαρίδης, Χοροδιδάσκαλος Επιμορφωτικό υλικό, Συνοδευτικό DVD: Ελένη Σωτ. Γκλεγκλέ, Εκπαιδευτικός ΦΑ, MSc Ηλίας Π. Λασκαρίδης, Χοροδιδάσκαλος Επιμέλεια Επιμορφωτικού υλικού: Ηρακλής Κέλλης, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ11, Πειραιά Μαρία Δ. Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ11, Πειραιά 2

3 Λίγα λόγια για τη δράση Η ανάγκη γίνεται φιλότιμο! Οι επιμορφωτικές ανάγκες των συναδέλφων εκπαιδευτικών Φυσικής Αγωγής του Πειραιά, όπως αυτές εκδηλώθηκαν από τους ίδιους και η διάθεση τους να δουλέψουν την Ελληνική Παράδοση, «γέννησαν» την ιδέα να διοργανώσουμε τον 1 ον επιμορφωτικό κύκλο Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών. Μία δημιουργία με ονοματεπώνυμo, τους παραδοσιακά εκλεκτούς συναδέλφους, Ελένη Σωτ. Γκλεγκλέ, εκπαιδευτικό Φ.Α. και Ηλία Π. Λασκαρίδη, χοροδιδάσκαλο. Η εθελοντική προσφορά τους και η αγάπη τους για το αντικείμενο, μετέτρεψε τα απογεύματα των Παρασκευών του βιωματικού κύκλου επιμόρφωσης, σε δημιουργικό εργαστήρι χαράς και γνώσης. Τα βήματα γίνονται απλά, τα κενά σε κατακερματισμένες γνώσεις συμπληρώνονται, οι μνήμες αυτών πού έχεις διδαχθεί από το πανεπιστήμιο αναβιώνουν και όπως λέει και ο σύγχρονος τραγουδοποιός μας Σαββόπουλος, «ας αρχίσουν οι χοροί». Η τεράστια εμπειρική γνώση των συναδέλφων, που δουλεύουν το συγκεκριμένο αντικείμενο επί σειρά ετών, βοήθησε τους συναδέλφους εκπαιδευτικούς Φυσικής Αγωγής του Πειραιά, να νοιώσουν πιο σίγουροι, ώστε με τη σειρά τους να μεταλαμπαδεύσουν τις γνώσεις αυτές στους μαθητές και τις μαθήτριές τους, παραθέτοντας ταυτόχρονα λαογραφικά στοιχεία και γεωπολιτικές ερμηνείες. Ευχαριστούμε τους Ελένη Γκλεγκλέ και Ηλία Λασκαρίδη ως επιμορφωτές, αλλά και τους ενθουσιώδεις συναδέλφους Φυσικής Αγωγής του Πειραιά που συμμετείχαν, για τη διάθεση και την αγάπη που αγκάλιασαν το όλο εγχείρημα. Επίσης ιδιαίτερα ευχαριστούμε την Ελληνογαλλική Σχολή «Jeanne d Arc» του Πειραιά, για τη διάθεση του χώρου και την εγκάρδια φιλοξενία τους σε αυτήν την προσπάθεια. Με την διάθεση και την ευχή να ακολουθήσει νέος επιμορφωτικός κύκλος, εκφράζουμε τον ενθουσιασμό μας που η υλοποίηση της διοργάνωσης, εξωτερίκευσε επιθυμίες και ανάγκες και έδρασε θετικά σε επίπεδο ψυχισμού και γνώσης. Γιατί όπως γράφουν και παρακάτω οι συνάδελφοι, «Όποιος και να ναι ο χορός, είναι το μέσα σου που το ζητά». Ηρακλής Κέλλης Μαρία Δ. Παπαδοπούλου 3

4 Όποιος και να ναι ο χορός, είναι το μέσα σου που το ζητά. Είναι το στήσιμο των χεριών που είναι διαφορετικό κάθε στιγμή, γιατί πολύ απλά η κάθε στιγμή έχει το δικό της σφυγμό. Είναι η ματιά που έχεις εσύ για τον εαυτό σου, αυτό που σου βγαίνει στο χορό. Είναι η ζήση σου, είναι οι εικόνες σου, είναι τα θέλω σου, είναι τα όχι που σου χουν πει. Είναι το πώς βάδισες ή το πώς βαδίζεις στη ζωή σου. Είναι το πώς θα την περπατήσεις από δω και στο εξής. Είναι η παραγγελιά που κάποιος έχει δώσει για σένα χωρίς να το ξέρεις κι εσύ χορεύεις γιατί νιώθεις ότι αυτός ο σκοπός είναι δικός σου. Eίναι η παράδοση του τόπου μας, η ιστορία μας, οι καθημερινές και εορταστικές συνήθειες τόσων χρόνων και η συνέχιση του Ελληνικού στοιχείου στο μέλλον. Είναι αυτά που καλούμαστε να διδάξουμε στα παιδιά μας. Στους μαθητές των σχολείων μας που θα μας χρησιμοποιήσουν σαν οδηγό στο παρελθόν, για να ταξιδέψουν στα συναισθήματα, στις λέξεις και στους ήχους των τραγουδιών που συνοδεύουν το γένος μας αιώνες τώρα. Η ευθύνη των εκπαιδευτικών τεράστια. Η διδασκαλία μας, θα δημιουργήσει συνεχιστές της παράδοσης, ανθρώπους με γνώση και σεβασμό για τη λαογραφική μας κληρονομιά, αλλά πάνω απ όλα, γνώστες της μεγάλης διαφοράς που υπάρχει μεταξύ της σωστής αντιμετώπισης και απόδοσης των χορών και του «φολκλόρ». Γιατί καλύτερος τρόπος να γνωρίσεις την Ελλάδα, δεν υπάρχει, από το να τη χορέψεις. Ηλίας Π. Λασκαρίδης Ελένη Σωτ. Γκλεγκλέ 4

5 Ο Παραδοσιακός χορός στην εκπαίδευση «Όταν χορεύει η καρδιά, τα πόδια στέκουν και θωρούν» Γιώργης Καραμανώλης Η παράδοση του τόπου μας, ανεκτίμητη και απέραντη. Ανεκτίμητη γιατί κατά το 90% διαδόθηκε από στόμα σε στόμα, ανά τους αιώνες μέχρι τις μέρες μας, με όποιους κινδύνους συνεπάγεται αυτό και απέραντη, γιατί πολλές και πολύτιμες γνώσεις ειδικότερα από τις χαμένες πατρίδες (Bόρειος Πόντος), δεν κατάφεραν να φτάσουν σε μας. Σκοπός του χορού στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, είναι η ανάπτυξη του ψυχοκινητικού τομέα του παιδιού, της αισθητικής του εκτίμησης, της προσωπικότητας και της κοινωνικής του συμπεριφοράς. Με βάση την ταξινόμηση του ψυχοκινητικού τομέα, η ψυχοκινητική ανάπτυξη ολοκληρώνεται με την κατάκτηση της μη λεκτικής επικοινωνίας, που επιτυγχάνεται μέσα από την ανάπτυξη της εκφραστικής και ερμηνευτικής κίνησης. Η ερμηνευτική κίνηση περιλαμβάνει την αισθητική και δημιουργική κίνηση και συνδέεται άμεσα, με το χορό (Φυσική Αγωγή Α και Β δημοτικού, Βιβλίο εκπαιδευτικού, 2008). Ο χορός εντάσσεται συχνά σε προγράμματα Φυσικής Αγωγής, απαλλαγμένος από την απαίτηση για τεχνική αρτιότητα, με στόχο να αναπτύξει τις εκφραστικές, ερμηνευτικές και δημιουργικές ικανότητες των μαθητών/τριών. Επίσης, ο χορός αναπτύσσει και διευρύνει, την αισθητική των μαθητών/τριών και τους φέρνει σε επαφή με ποικίλα πολιτιστικά ιδιώματα του ελληνικού χώρου, αλλά και άλλων χωρών. Κοινό σημείο των Ελληνικών παραδοσιακών χορών και της μουσικοκινητικής αγωγής, είναι ότι και τα δύο αντικείμενα βασίζονται στην ενότητα «Μουσική Λόγος - Κίνηση» (Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών ΕΑΕΠ, 2010). Ο Ελληνικός παραδοσιακός χορός αποτελεί ένα ενιαίο τρίπτυχο μουσικής, λόγου και κίνησης. Η μουσικοκινητική αγωγή στοχεύει: 1. Στην ολόπλευρη ανάπτυξη του/της μαθητή/τριας 2. Στην αισθητική καλλιέργειά τους και 3. Στην ανάπτυξη των δημιουργικών και εκφραστικών ικανοτήτων τους. 5

6 Οι παραπάνω στόχοι επιτυγχάνονται με την εμπλοκή του μαθητή/τριας σε δραστηριότητες, οι οποίες εμπλέκουν τη μουσική, το λόγο και την κίνηση, δίνοντας έμφαση στο ρυθμό (Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών ΕΑΕΠ, 2010). Στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, εφόσον υπάρχει η βασική γνώση από τα προηγούμενα χρόνια, ο χορός γίνεται πιο εξειδικευμένος και μεταφέρει στους μαθητές χορευτές, όχι μόνο τη γνώση των βημάτων, αλλά και όλα αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, αποδίδοντας έτσι το μοναδικό χρώμα του κάθε χορού. Οι μαθητές/τριες αυτής της ηλικίας, έχουν ανεπτυγμένο νοητικό επίπεδο και αντιλαμβάνονται πιο γρήγορα και εύκολα, κινήσεις σε σύνολο, ιδιαιτερότητες στο ύφος του χορού, φιγούρες και σύνθετα βήματα. Η λαογραφία και ο «πολιτισμός» κάθε περιοχής, μεταφέρεται σαν γνώση στους μαθητές/τριες, βοηθώντας τους να καταλάβουν τα γνωρίσματα του κάθε τόπου και δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εντάξουν το διαφορετικό του ύφους στο χορό (Στιβακτάκη, Χ., 2004). Αυτό επιτυγχάνεται αν δώσουμε την απαραίτητη προσοχή, όχι μόνο στα βήματα, αλλά και στη διδασκαλία των λαογραφικών στοιχείων και στην ιστορία του κάθε χορού. Σε αυτή τη βαθμίδα εκπαίδευσης, τα παιδιά πρέπει να μάθουν γιατί χορεύουν και τι ακριβώς αντιπροσωπεύουν, ή αναδεικνύουν σε κάθε χορευτική περίσταση. Διδακτική μεθοδολογία Στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση, είναι πολλά τα «προβλήματα» που πρέπει να λυθούν κατά τη διαδικασία εκμάθησης κάποιου χορού. Τα παιδιά, θα πρέπει να μάθουν να τοποθετούν το σώμα τους και να κινούνται στο χώρο που τους δίνεται, ανάμεσα στα δύο τους χέρια. Θα στριμωχτούν, θα τραβηχτούν, θα «φορτωθούν» το ένα στο άλλο. Οι βασικές λαβές των χεριών, καλό θα είναι να παρουσιαστούν αναλυτικά στα παιδιά και να μαθευτούν με την ονομασία τους: χαμηλή, μεσαία, ψηλή, χιαστί ή σταυρωτή (Κόκκινος, Γ., 1993). Προτείνεται επίσης, να βάλουμε τα παιδιά να τις περπατήσουν, για να αντιληφθούν, το χώρο που θα «καταλάβουν» γενικά και ειδικά. Το παιδί σε αυτή την ηλικία, θα 6

7 παρατηρήσει, θα συνεργαστεί, θα καταλάβει την έννοια «ομάδα» και θα μάθει να συνεργάζεται για το αποτέλεσμα. Πολύ συχνό είναι το φαινόμενο, οι μαθητές/τριες να μη θέλουν να πιαστούν με παιδιά του άλλου φύλου, ή να επιθυμούν να πιαστούν με τους φίλους τους. Σε αυτή τη περίπτωση καλό είναι να αφήσουμε τα παιδιά, μέχρι να αισθανθούν άνετα, να πιαστούν με όποιον θέλουν, αποφεύγοντας έτσι τυχόν αρνητισμό εκ μέρους τους. Ξεκινάμε πάντα με απλούς βηματισμούς, μέχρι τα παιδιά να κατανοήσουν το νόημα της κίνησης στον κύκλο και να καταλάβουν πως μπορούν να κάνουν ακριβώς τις ίδιες κινήσεις, πιασμένα από τα χέρια. Η νευρομυϊκή συναρμογή στο χορό είναι απαραίτητη, αν θέλουμε να έχουμε ένα άρτιο αισθητικά και κινητικά αποτέλεσμα. Ένα άλλο πρόβλημα που θα συναντήσουμε, στα παιδιά των πρώτων ιδίως τάξεων του Δημοτικού, είναι η σύνδεση των βημάτων με τη μουσική. Εκεί τα παιδιά, θα φαίνεται πως δεν ακούν τη μουσική, μιας και η προσοχή τους θα είναι στραμμένη στα πόδια τους και στην πιστή απόδοση των βημάτων. Πριν ζητήσουμε από τους μαθητές μας να χορέψουν με μουσική, προτείνεται να «παίξουν» πρώτα με αυτή: παλαμάκια στο ρυθμό, μέτρημα και παλαμάκια με κάποιο όργανο (ντέφι, νταϊρέ, τουμπελέκι) που θα χρησιμοποιεί ο εκπαιδευτικός, παιχνίδι με τα μισά παιδιά να κάνουν την ορχήστρα (ρόλοι) και άλλα να χορεύουν. Πως διδάσκεται ένας χορός; Αυτή είναι η πιο συχνή ερώτηση που κάνει αυτός που πρόκειται να διδάξει ένα χορό. Σκόπιμο είναι να αναφερθεί εδώ, ότι δεν υπάρχει «νόμος» στη διδασκαλία του χορού και ότι κάθε χοροδιδάσκαλος είναι απαραίτητο να προσαρμόσει αυτή τη διαδικασία στο ανθρώπινο «υλικό» που έχει να διαχειριστεί. Η διδασκαλία ενός χορού, απαιτεί κομμάτιασμα των κινήσεων σε απλούστερα μέρη. Επιβάλλεται η αρχή του «απ τα εύκολα στα δύσκολα» και η αποφυγή διδασκαλίας της «φιγούρας», αν πρώτα δεν έχει γίνει αντιληπτό το βασικό βήμα. 7

8 Σωστό θεωρείται να παρουσιάζεται ο χορός σα σύνολο, στη συνέχεια να χωρίζεται σε επιμέρους κομμάτια και όταν αυτά γίνουν γνώση, να ενώνονται πάλι στο σύνολο που παρουσιάζεται πλέον από τους μαθητές/τριες, σαν ένας ολοκληρωμένος χορός. Τα επιμέρους κομμάτια θα πρέπει να δουλεύονται και να επαναλαμβάνονται τόσες φορές, όσες χρειάζονται, προκειμένου να λύνονται όλες οι απορίες, μα και να γίνεται κατανοητή η παραμικρή κίνηση που περιλαμβάνεται μέσα στο χορό. Οι μέθοδοι διδασκαλίας (Ελευθεριάδης, Α., 2003), που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, ποικίλλουν ανάλογα με το μαθητικό δυναμικό που έχουμε απέναντί μας και είναι προσωπική επιλογή του κάθε εκπαιδευτικού. Η ολική μέθοδος διδασκαλίας, συνίσταται για τους μαθητές/τριες των μεγάλων τάξεων του Δημοτικού, καθώς και του Γυμνασίου, Λυκείου και για χορούς που είναι εύκολοι στο σύνολό τους και δεν απαιτούν σύνθετες δεξιότητες. Με αυτή παρουσιάζεται η κίνηση στο σύνολό της και μετά καλείται ο μαθητής να επαναλάβει. Η Μερική μέθοδος διδασκαλίας (μερική ανεξάρτητων στοιχείων), συνίσταται στο σπάσιμο της τεχνικής σε ορισμένα κομμάτια και τη διδασκαλία και μάθηση καθενός από αυτά χωριστά. Στη συνέχεια όταν ο κάθε δάσκαλος κρίνει ότι το κάθε μέρος μαθεύτηκε σε ικανοποιητικό βαθμό, ζητά από τους χορευτές να τα εκτελέσουν όλα μαζί και να συνθέσει τη συνολική τεχνική. Η μερική μέθοδος έχει καλύτερα αποτελέσματα στη διόρθωση λαθών και είναι κατάλληλη για την εκπαίδευση ειδικών τμημάτων και κινήσεων. Επειδή ο χορός χαρακτηρίζεται σα δεξιότητα υψηλής συνθετότητας και οργάνωσης για αρχάριους μαθητές/τριες, προτείνεται η προοδευτική μερική μέθοδος. Η μέθοδος αυτή συνίσταται όπως και η παραπάνω στο σπάσιμο της τεχνικής σε μικρότερα κομμάτια. Η διαφορά εδώ έγκειται στο ότι, κάθε νέο κομμάτι που μαθαίνεται, ενώνεται με το προηγούμενο και αποτελούν ένα καινούργιο σύνολο μέχρι να μαθευτεί ολόκληρη η τεχνική. Η μερική προσθετική μέθοδος χρησιμοποιείται ευρέως και είναι ίσως η περισσότερο κατάλληλη για τη διδασκαλία σύνθετων χορών. 8

9 Η μέθοδος learning by doing, (Dewey J., 1960), είναι επίσης αποδοτική αλλά μόνο αν έχουμε μπροστά μας μαθητές/τριες οι οποίοι έχουν ήδη «γνωριστεί» με το χορό και έχουν μια αντίληψη των βασικών κινήσεων, του χώρου και χρόνου, καθώς και άριστη γνώση «τοποθέτησης» του σώματός τους. Σαφέστατα δε, χρησιμοποιείται μετά τη πρώτη επανάληψη του συνόλου των κινήσεων. Σαν καθηγητές Φ.Α, έχουμε ήδη τη γνώση ότι στα παιδιά απευθυνόμαστε με εκφράσεις που από τη μία είναι προσαρμοσμένες στη ηλικία τους, χωρίς αυτό να σημαίνει, ότι αλλάζουμε τις λέξεις σε βαθμό που αλλοιώνεται η σημασία τους. Το «μέτρημα» ενός χορού είναι απαραίτητο, όχι μόνο για τη ολοκληρωμένη γνώση ενός χορού, αλλά και γιατί βοηθά την αντίληψη για το τι κάνει το σώμα σε κάθε βήμα. Ο χοροδιδάσκαλος επιλέγει τον τρόπο που θα «μετρήσει» τις κινήσεις δείχνοντας ένα χορό και είναι επιτρεπτό να χρησιμοποιούνται διαφορετικές εκφράσεις, αν αυτές βοηθούν και δε μπλοκάρουν την όλη διαδικασία της μάθησης (πχ: παμ παμ παμ, τριαράκι, ένα ένα, δύο κ.α). Είναι ωφέλιμο, ο κάθε ένας από εμάς, να αναπτύξει τη δική του μέθοδο παρουσίασης διδασκαλίας ενός χορού, αφού και το κοινό στο οποίο απευθύνεται, διαφέρει στο βαθμό αντίληψης από το κοινό άλλου συναδέλφου. Συχνά δε, είναι ανομοιογενές και μεταξύ του. Η δασκαλοκεντρική μέθοδος διδασκαλίας (Ματσαγγούρας, Η., 2002), στο χορό, βρίσκει πρόσφορο έδαφος αλλά αποδοτικό στη διαδικασία είναι όταν μπορούμε να αντικαταστήσουμε τον καθηγητή με κάποιον/α μαθητή/τρια που χορεύει σε κάποιο σύλλογο και έχει ήδη γνώση του διδασκόμενου χορού. Αυτό εμπλέκει τους μαθητές/τριες στη διαδικασία της διδασκαλίας και σίγουρα δίνει πιο ευχάριστη νότα στο μάθημα. Όποια κι αν είναι η σύνθεση του τμήματος, ο δάσκαλος περιορίζεται στο να εισάγει τις απαραίτητες εκείνες δεξιότητες και στη συνέχεια να δώσει στους μαθητές/τριες να τις εξασκήσουν, να τις εφαρμόσουν με πρακτικό τρόπο και όπου είναι δυνατόν, επεμβαίνει για να τελειοποιήσει την κίνηση. Για να πετύχει ικανοποιητικό αποτέλεσμα, πρέπει να εμπλουτίσει τον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματός του. Η προβολή ενός Video με ανάλογο θέμα, η παρουσίαση της παραδοσιακής φορεσιάς, ο προγραμματισμός μιας εκδήλωσης μέσα στο σχολείο με τη συμμετοχή των μαθητών/τριών, η περιγραφή και 9

10 αναβίωση ενός εθίμου, είναι καλοί τρόποι για να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών/τριών για τον παραδοσιακό χορό. Καλό είναι σε μια πιθανή σχολική εκδήλωση να: Επιλέγουμε χορούς, όχι με κριτήριο το θέαμα και τις επιθυμίες άλλων, αλλά σύμφωνα με το τι μπορεί να χορέψει σωστά η μαθητική ομάδα μας. Αποφεύγουμε το «φολκόρ» και τις χορογραφίες περασμένων εποχών και να επιμένουμε στη σωστή απόδοση των χορών. Δείχνουμε τον απαραίτητο σεβασμό μας στην παραδοσιακή φορεσιά (θεωρείται ανεπίτρεπτο να καταστρέφεται μια φορεσιά λόγω απροσεξίας, να παραποιείται η φορεσιά με παντός είδους κοσμήματα, άσχετων με τη παράδοση, να γελοιοποιείται η φορεσιά μέσα από τη συμπεριφορά και το ύφος μας). Έχουμε πάντα στο νου μας να φοράμε τη φορεσιά του τόπου που χορεύουμε (θεωρείται ανεπίτρεπτο π.χ. να χορεύουμε Νησιώτικο συρτό με φορεσιά στεριανή τσολιά-). Η φορεσιά πρέπει να είναι ολοκληρωμένη και σωστή (θεωρείται ανεπίτρεπτο να φοράμε π.χ. φουστανέλα με αθλητικό παπούτσι). Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν φορεσιές, καλό θα είναι να επιλέγουμε ομοιόμορφο καθαρό και κόσμιο ντύσιμο για τους μαθητές/τριες. Οι κοπέλες επιβάλλεται να φορούν φουστάνι ή φούστα και να έχουν μαζεμένα τα μαλλιά τους (αστικός κότσος). Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να επισημανθεί, ότι σκοπός αυτών των σημειώσεων δεν είναι να υπάρξει άλλος ένας οδηγός χορών, αλλά να προσπαθήσουμε βάσει των γνώσεων και της εμπειρίας μας, να βοηθήσουμε τους εκπαιδευτικούς Φ.Α να εμπλουτίσουν το πεδίο διδασκαλίας των χορών, ξεφεύγοντας από τα στερεότυπα του αναλυτικού προγράμματος. Απώτερος σκοπός των χοροδιδασκάλων του προγράμματος ήταν, είναι και θα είναι, να φέρουν το αμιγώς παραδοσιακό γλέντι στη σκέψη, στη φιλοσοφία και τελικώς στη διδασκαλία των καθηγητών Φ.Α. Για το λόγο αυτό, τα κείμενα, πέραν των βιβλιογραφικών στοιχείων, έχουν εμπλουτιστεί με πληροφορίες από την προσωπική, επαγγελματική, χορευτική εμπειρία και γνώση, των χοροδιδασκάλων. 10

11 Στη συνέχεια παρουσιάζονται συνοπτικές πληροφορίες για τους 46 χορούς, που διδάχτηκαν στο πλαίσιο της 1 ης επιμόρφωσης εκπαιδευτικών Φ.Α, στην περιφέρεια Πειραιά. Οι αναφορές είναι κατανεμημένες σύμφωνα με το γεωγραφικό διαμέρισμα προέλευσης του κάθε χορού και αφορούν τις περιοχές: Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρο, Θεσσαλία, Νησιά Ιονίου, Ικαρία, Νάξο και Πελοπόννησο. 11

12 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΧΟΡΟΙ (Δήμας, Η., 1987) Καλαματιανός Ο Συρτός ή Καλαματιανός είναι ομολογουμένως, ο πιο γνωστός παραδοσιακός χορός που χορεύεται σ ολόκληρη την Ελλάδα, µε μικρές παραλλαγές στις διάφορες περιοχές. Έχει αναφερθεί πως είναι ο αρχαίος «όρµος», όπως τον ονομάζει ο Λουκιανός και προέρχεται από πολύ παλιά εποχή. Κι αυτό, γιατί υπάρχουν απεικονίσεις χορών σε διάφορα αρχαία αγγεία και τοιχογραφίες με πολλά από τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα. Μαρτυρία για την αρχαία καταγωγή του συρτού χορού µας δίνει και μια επιγραφή του 1 ου µ.χ. αιώνα από θρησκευτικό πανηγύρι στη Βοιωτία, στο ιερό του Απόλλωνος που βρισκόταν στο όρος Πτώο κοντά στην Κωπαΐδα. Η μαρμάρινη αυτή επιγραφή, που στήθηκε προς τιμή κάποιου Επαμεινώνδα, αναφέρει τα εξής: «τάς πατρίους ποµπάς μεγάλας και την των συρτών πάτριων όρχησιν θεοσεβώς ετετέλεσε». Η λέξη λοιπόν «πάτριο», οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι συρτοί χοροί υπήρχαν πολύ πιο μπροστά από τον 1 ο αιώνα και κληροδοτήθηκαν στους αρχαίους προγόνους µας απ τους πατέρες τους. Σχετικά µε την προέλευση της λέξεως Καλαματιανός, που την συναντάμε στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, κακώς πιστεύεται ότι ονομάστηκε έτσι από την πόλη της Καλαμάτας, όπως συμβαίνει και µε πολλούς άλλους χορούς που πήραν το όνομά τους απ την περιοχή που χορεύονται (Πωγωνίσιος, Ικαριώτικος, Τσακώνικος). Εάν προσέξουμε όμως, τα λόγια του τραγουδιού που συνοδεύουν το χορό, τα πράγματα παρουσιάζονται διαφορετικά: «σαν πας στην Καλαμάτα κι ερθείς µε το καλό, φέρε µου ένα μαντήλι να δέσω στο λαιμό». Μιλάει λοιπόν το τραγούδι για μεταξωτό μαντήλι που ζητάει κάποια να της φέρει ο καλός της αν τύχει και πάει στην Καλαµάτα, γνωστή από τότε για τα μεταξωτά μαντήλια της. Ο Καλαματιανός πήρε το όνομά του όχι απ την πόλη της Καλαμάτας, αλλά απ τα λόγια του τραγουδιού, που αναφέρονταν στο μεταξωτό μαντήλι, ιερό σύμβολο κάθε παραδοσιακής γαμήλιας τελετής και που αποτελούσε ένα από τα πιο συνηθισμένα τραγούδια. Επίσης οι οργανοπαίχτες εκείνης της εποχής, όταν έδιναν το σύνθημα να παιχτεί το συγκεκριμένο τραγούδι (σαν πας στην Καλαμάτα) για να μη λένε όλο τον τίτλο, φώναζαν πάμε τον «Καλαματιανό». Λαβή χεριών μεσαία. 12

13 Τσάμικος Θεωρείται ένας από τους Πανελλήνιους χορούς, επειδή χορεύεται στα περισσότερα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας μας (απουσιάζει από τη Θράκη και τα νησιώτικη Ελλάδα). Αρχικά τον χόρευαν αποκλειστικά οι άντρες και σε πολλές περιοχές οι χορευτές κουβαλούσαν πάνω τους και τα όπλα τους. Οι μελετητές τον συνδέουν με τους Τσάμηδες που ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση, ενώ λέγεται πως κάποιοι άντρες χόρεψαν τσάμικο μπροστά στο βασιλιά Όθωνα, ντυμένοι με παραδοσιακές στολές και έτσι ο χορός διαδόθηκε παντού. Είναι ο χορός που χόρεψαν οι οπλαρχηγοί στην Καλαμάτα, στις 23 Μαρτίου 1821, μετά την ορκωμοσία τους και την απόφαση για γενικό ξεσηκωμό. Είναι γνωστός και ως Κλέφτικος, κατά πάσα πιθανότητα επειδή τον χόρευαν οι Κλέφτες και οι Αρματολοί την εποχή της Τουρκοκρατίας. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι το τσάμικο χορεύεται κυρίως στις περιοχές που εκτείνονται γύρω από τον ορεινό όγκο «ραχοκοκαλιά» της Πίνδου, της οποίας η προέκταση φθάνει ως τα ορεινά της Πελοποννήσου. Το Τσάμικο μπορεί να χορευτεί και από όλη την κοινότητα ομαδικά (δηλαδή όλοι να χορεύουν τα ίδια βήματα, τα οποία ποικίλλουν στις διάφορες περιοχές: 8άρι Συρράκο, 10άρι Θεσσαλία, Ήπειρος -πιο διαδεδομένο-, 14άρι Κόνιτσα, κλπ.) αλλά και ατομικά όπου ο πρωτοχορευτής «σολάρει», αυτοσχεδιάζοντας και εκφράζοντας τον εαυτό του. Το Μοραΐτικο τσάμικο είναι πιο γρήγορο και πιο πηδηχτό από το Ηπειρώτικο ή της Ρούμελης. Αντρικός χορός κυρίως με πολλές επιλογές στον πρώτο του χορού, για χτυπήματα και τινάγματα, για να επιδείξει την χορευτική του δεινότητα. Θέλει ταλαντούχο και θρασύ στη τέχνη του χορευτή με ρυθμό και βηματισμό στο μέτρο του χορού, ακόμα και στα τσαλίμια, στις φιγούρες. Θέλει τέτοια ικανότητα, ώστε να μπορεί με το σώμα του να πιάνει κουβέντα με τα όργανα, να «ακούει τι του λένε». Να μπορεί με το σώμα του, χορεύοντας, να εξιστορεί, να διηγείται, να νοσταλγεί, να επιθυμεί, να πολεμάει. Ακόμα και τη μεγάλη θλίψη, ο καλός χορευτής, μπορεί να την χορέψει, να ηρεμήσει, να απελευθερωθεί. Τον Τσάμικο χορό, είτε άντρας είτε γυναίκα τον χορεύει, τον διακρίνει μια άριστη και ιδιαίτερη αντίληψη του χορού, μια σοβαρότητα και γι' αυτό δεν επιδέχεται καμίας παραποίησης. Τα παλιά χρόνια δε, το ότι μπορούσε κάποιος να χορέψει και μάλιστα καλά, τον τσάμικο χορό, ήταν και δείγμα γερής κράσης, καλής υγείας. Λαβή χεριών μεσαία. 13

14 ΘΡΑΚΗ (Πραντσίδης, Γ., 2009) Ξεριζωμένοι από την γενέθλια γη τους οι Θρακιώτες, έφεραν μαζί με την πίκρα και τον πόνο του ξεριζωμού, τον πολύτιμο, τον πλουσιότατο και ανεξάντλητο θησαυρό των γραφικών τους εθίμων και των λαϊκών τους παραδόσεων. Η Θράκη έχει να μας παρουσιάσει ένα δικό της ξεχωριστό και πολύ χαρακτηριστικό μουσικοχορευτικό ύφος και χρώμα, πράγμα που το διαπιστώνουμε όταν ακούμε τις μελωδίες και τα τραγούδια της. Οι χοροί της Θράκης παρουσιάζονται πλούσιοι σε αριθμό και εντυπωσιακοί στο τρίπτυχο κίνηση, λόγος, μελωδία. Η ιδιάζουσα ακόμη συμμετρία κινήσεων του σώματος, σε συνδυασμό με συντονισμένα στην ίδια οξύτητα από τους χορευτές ζωηρά επιφωνήματα, είναι στοιχεία που προσδίδουν ξεχωριστά εντυπωσιακό χαρακτήρα στους θρακιώτικους χορούς. Οι χοροί είναι κυκλικοί, αντικριστοί και μεικτοί και έχουν διάφορες ονομασίες, κυρίως από τον τρόπο ή από τις περιστάσεις που χορεύονται, από ιδιαίτερα τοπικά γεγονότα, από εναρκτήριους στίχους τραγουδιών που τους συνοδεύουν κλπ.. Ζωναράδικος Θρακιώτικος χορός που χορεύεται με διάφορες μορφές (για το λόγο αυτό υπάρχουν και πολλές διαφορετικές λαβές χεριών), σε όλη τη Θράκη αλλά και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας όπου έχουν εγκατασταθεί πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία. Οφείλει την ονομασία του στη λαβή που χρησιμοποιούν οι χορευτές (από τα ζωνάρια). Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες. Οι άνδρες πιάνονται στην αρχή ο ένας μετά τον άλλον και ακολουθούν οι γυναίκες. Σύμφωνα με τα ήθη, παλαιότερα, ο τελευταίος άντρας για να πιαστεί με την πρώτη χορεύτρια του γυναικείου κύκλου και ν αποτελέσουν από κοινού έναν κύκλο, έπρεπε απαραίτητα να είχαν συγγενική σχέση μεταξύ τους. Η συνήθεια αυτή ίσχυε για το σύνολο των κυκλικών χορών, ιδιαίτερα στην περιφέρεια του Διδυμότειχου. Λαβή χεριών χιαστί (σταυρωτή). Ποδαράκι Ο Τριπάτης ή Ποδαράκι είναι χορός στη Βόρεια Θράκη. Ονομάζεται έτσι επειδή οι χορευτές χτυπούν το πόδι στο έδαφος με χαρακτηριστικό τρόπο. Λέγεται και Ζερβοδέξιος, Νταχτιρντί, Τρουπκανίτσα, Τριπόδης. Λαβή χεριών χαμηλή. 14

15 Ντάχτιλι ή Ντάχτιρης Εξάσημος, μεικτός χορός της Δυτικής Θράκης και κυρίως του Έβρου. Απαντάται σε χωριά των Μάρηδων, των Μεταξάδων, Τριγώνου (Βόρειος Έβρος) και σε χωριά του Σουφλίου. Ταχταρίσματα και παιδικά τραγούδια συνόδεψαν κατόπιν τα βήματα του χορού που μοιάζει με το χορό Ποδαράκι. Λαβή χεριών χαμηλή ή μεσαία. Δάφνο Συρτός Συγκαθιστός σε ρυθμό 9/8. Αρβανιτόφωνο τραγούδι από το μεγάλο Ζαλούφι της Ανατολικής Θράκης. Λαβή χεριών μεσαία. Τραμπανιστός Ιδιαίτερος τύπος Ζωναράδικου (ο μοναδικός με οκτώ βήματα) που ονομάζεται «ζναριάτικος τραμπανιστός» από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, ο πιο διαδεδομένος χορός σε εκείνη την περιοχή. Λαβή χεριών μεσαία. Συρτός Συγκαθιστός Ο Συρτός Συγκαθιστός είναι κυκλικός, πηδηχτός χορός, με χαρακτηριστικό στο συγκάθισμα των χορευτών. Το χορευτικό του μοτίβο θυμίζει αυτό του Καλαματιανού. Χορεύεται άλλοτε στρωτά, άλλοτε πηδηχτά ανάλογα με το σκοπό που τον συνοδεύει. Η κίνηση στα χέρια, το λεγόμενο ρίξιμο, γίνεται μία ή δύο φορές, μέσα στο χορευτικό μοτίβο (Βόρεια χωριά Μάρηδων) ή και καθόλου κίνηση (τρίγωνο Πετρωτών Πενταλόφου). Λαβή χεριών μεσαία. Κυνηγητός ή σαρανταδυάρι Ονομάζεται «Κυνηγητός» διότι κατά τη διάρκεια του χορού ο πρώτος χορευτής προσπαθεί να ακουμπήσει τον τελευταίο του κύκλου αλλά και το αντίθετο. Ήταν γνωστός σε όλη την Ανατολική Ρωμυλία αλλά ιδιαιτέρως αγαπητός στην περιοχή της Μεσημβρίας. Λαβή χεριών χαμηλή Αντ αμάν παλικάρι ή Παππίσιος Χορός της περιοχής Σουφλίου. Χορευόταν κυρίως από άνδρες σε νυχτέρια και σε γλέντια με τη συνοδεία του τραγουδιού «Αντ αμάν παλικάρι δώδεκα χρονώ». Χορευόταν παλιά μόνο σε κλειστούς χώρους από παππούδες (από δω και το όνομα παππίσιος-ους). Σε μερικές 15

16 περιοχές αναφέρεται και ως Μπαμπίσιος-ους, επειδή χορευόταν και από μπάμπες (γιαγιάδες). Λαβή χεριών από τα ζωνάρια που μεταγενέστερα άλλαξε σε αγκαζέ. Τρεμουλιαστός ή Τρεμουλιστός Χορός από το χωριό Αίμωνας. Οι κάτοικοι του χωριού Μπάνα τον μετέφεραν στο δικό τους χωριό και έτσι υπάρχει η άποψη ότι χορεύεται από τους Μπανιώτες του Κίτρους. Μεικτός χορός που πήρε το όνομά του από το χαρακτηριστικό τρεμούλιασμα που κάνει το κορμί κατά τη διάρκεια του χορού. Λαβή χεριών χαμηλή. Δεντρίτσι Μεικτός χορός από το χωριό Χιονάδες Έβρου. Καταγράφηκε επίσης και στο χωριό Δόξα Διδυμοτείχου. Στον κύκλο μπαίνουν πρώτα οι άντρες και ακολουθούν οι γυναίκες. Ανήκει στην κατηγορία των Ξέσυρτων. Συνοδεύεται από το ομώνυμο τραγούδι σε όλες τις περιστάσεις, αν και στα υπόλοιπα χωριά της περιοχής Μεταξάδων χορεύεται σαν ελεύθερος Μαντηλάτος. Λαβή χεριών μεσαία. Mπαϊντούσκα Η Μπαϊντούσκα είναι κυκλικός χορός σε εξάσημο ρυθμό, που απαντάται στη Θράκη, στη Μακεδονία και σε άλλα μέρη της νότιας Βαλκανικής. Σχετικά με την καταγωγή του ονόματος του χορού έχουν γίνει διάφορες υποθέσεις όπως: Σλαβικό (μπάι ντούσκο = αριστερά και ίσια ή πάει ίσια), τουρκικό (πάι τακ που σημαίνει κουτσός, στραβοκάνης και μεταφορικά με βάδισμα πάπιας). Όπως και άλλοι χοροί, παρουσιάζεται με μικρές ή μεγάλες διαφορές από τόπο σε τόπο. Ο χορός έχει δέκα βήματα, τα οποία τα χωρίζουμε σε τρία μέρη: Αντίθετα από τη φορά, επιτόπου και προς τη φορά. Η Μπαϊντούσκα είναι συμβολικός χορός, τον οποίο έφεραν οι πρόσφυγες της Β. Θράκης μετά το Πριν από αυτό το γεγονός μόνο οι Ασβεστάδες και λίγα χωριά στον Έβρο χόρευαν Μπαϊντούσκα. Κατά την πιθανότερη εκδοχή αναπαριστά με τους βηματισμούς της μια τακτική της μάχης. Υπό αυτό το πρίσμα θεωρείται πολεμικός χορός, ενώ η ιαχή εκφοβισμού των χορευτών, επιβεβαιώνει τον πολεμικό χαρακτήρα του χορού. Λαβή χεριών μεσαία και χαμηλή με κίνηση. 16

17 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (Λυκεσάς, Γ., 1993) Στη Μακεδονία υπάρχει μεγάλη ποικιλία από χορούς, μουσική και ρυθμούς που ανήκουν στην χορευτική παράδοση, είτε των ντόπιων, είτε των προσφύγων που ήρθαν από τη Βόρεια Θράκη και τη Μ. Ασία και εγκαταστάθηκαν σ αυτή μετά το Συναντούμε χορούς κυκλικούς και αντικριστούς. Είναι εμφανής η επιρροή από τη Θράκη, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, καθώς και από τις σλάβικες φυλές των βορείων συνόρων της. Πολλοί χοροί της Μακεδονίας έχουν το χαρακτηριστικό γνώρισμα να ξεκινάνε με πολύ αργό ρυθμό και να καταλήγουν σε πολύ γρήγορο ρυθμό. Συρτός Μεικτός χορός που χορεύεται σε όλη τη Μακεδονία και σε όλες τις περιστάσεις, με κινητικό μοτίβο αυτό του συρτού Καλαματιανού. Στρωτός και ήρεμος χορός, με τον πρώτο να εκτελεί στροφές και καθίσματα. Λαβή χεριών μεσαία. Κόρη Ελένη (Έλενο μόμε) Γρήγορος, ζωηρός και πηδηχτός χορός, που χορεύεται εκτός από την Ανατολική και στην Κεντρική Μακεδονία με χαρακτηριστικά διπλά βήματα, από γυναίκες κυρίως, αν και τα τελευταία χρόνια πολλά χορευτικά παρουσιάζουν το χορό ως μεικτό. Απαντάται και ως Ποζάρσκο (Λουτρακιώτικο), από το Λουτράκι Αριδαίας. Η ονομασία Έλενο μόμε σημαίνει στο γλωσσικό τοπικό ιδίωμα της Μακεδονίας, κόρη λαφίνα.(έλενο σημαίνει ελάφι και μόμε κόρη). Λαβή χεριών χαμηλή. Ακριτικός Φλώρινας Γρήγορος μεικτός χορός της Δ. Μακεδονίας. Η ονομασία του προέρχεται από το χωριό Ακρίτα ή Μπούφι του Ν. Φλώρινας απ όπου προέρχεται. Μελετητές της παράδοσης τείνουν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για μεταγενέστερο χορό μιας που δεν υπάρχουν σοβαρές μαρτυρίες της παρουσίας του χορού με τη μορφή που υπάρχει σήμερα. Λαβή χεριών χαμηλή. 17

18 Χρωματιστά Τσουράπια Ο χορός συναντάται εκτός από την Ανατολική και στην Κεντρική Μακεδονία και χορεύεται από άνδρες και γυναίκες. Την ονομασία του οφείλει σ ένα είδος υποδήματος που φοράνε σε ολόκληρη την ορεινή Μακεδονία, τα λεγόμενα τσουράπια. Λαβή χεριών χαμηλή. Γκάιντα Χορεύεται με μικρές παραλλαγές σε όλη την Μακεδονία και κυρίως στη Φλώρινα, στα χωριά του Ρουμουλκιού (κάμπος Γιαννιτσών) και στη Νάουσα. Η ονομασία του χορού οφείλεται μάλλον στο μουσικό όργανο που συνοδεύει το χορό. Είναι αντρικός χορός και αποτελείται από δύο μέρη: το αργό και το γρήγορο. Στο γρήγορο μέρος ο πρωτοχορευτής εκτελεί φιγούρες και μπορεί να κατευθύνει τον κύκλο σε διάφορους σχηματισμούς. Λαβή χεριών ψηλή και χαμηλή. Έντεκα η Σκόρπιος Χορός της ευρύτερης περιοχής της Κοζάνης που παρουσιάζεται και σαν Κοζανίτικος επειδή είναι κυρίαρχος χορός την περίοδο της αποκριάς και Αγιοβασιλειάτικος στη Σιάτιστα, επειδή χορεύεται τις γιορτές από του Αγ. Βασιλείου μέχρι των Φώτων. Χορεύεται ελεύθερα, άλλοτε στρωτά άλλοτε πηδηχτά, επιτρέποντας τους αυτοσχεδιασμούς στους χορευτές Για την ονομασία του υπάρχει η ακόλουθη εκδοχή: Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι Τούρκοι επέβαλαν απαγόρευση στις μετακινήσεις από τις 11 το βράδυ και μετά. Οι Έλληνες φεύγοντας από τα καφενεία και διαλύοντας τις παρέες τους, αυτή την ώρα χόρευαν αυτόν το χορό, που τον ονόμασαν «έντεκα». Λέγεται και «Σκόρπιος» γιατί μπορεί να χορευτεί και χωρίς διάταξη στο χώρο, σκόρπια. Ρούντο Γιάγκνε Επισκοπή Νάουσας. Ρούντο Γιάγκνε (σγουρό αρνί) ή αλλιώς Νιζάμσκι. Συρτός στον κύκλο με προοδευτική ρυθμική αγωγή. Στον κύκλο πιάνονται πρώτα οι άντρες και ακολουθούν οι γυναίκες. Χορευόταν κυρίως στην Ημαθία (Επισκοπή, Νάουσα) σε γιορταστικές περιόδους. Λαβή χεριών κάτω αλλά με κίνηση στην αρχή και στο τέλος του τελευταίου τεσσαριού. 18

19 ΗΠΕΙΡΟΣ (Τσιαμήτρος, Ι., 2011) Οι Ελληνικοί χοροί διαφέρουν από τόπο σε τόπο και από περιοχή σε περιοχή κι αυτό γιατί η διαμόρφωσή τους εξαρτάται από τις κλιματολογικές συνθήκες, από τη μορφολογία του εδάφους κλπ. Στην Ήπειρο, το «δριμύ ψύχος», τα ψηλά βουνά, το ορεινό έδαφος και οι απότομες χαράδρες επιβάλλουν τα βαριά ενδύματα και τα βαριά υποδήματα (με καρφιά), πράγμα που τους υποχρεώνει να σέρνουν τα πόδια τους (να περπατούν δηλαδή βαριά) και να κάνουν περιορισμένες κινήσεις. Τις κινήσεις αυτές οι Ηπειρώτες τις μεταφέρουν και στους χορούς τους. Χορεύοντας λοιπόν εκφράζουν τα συναισθήματά τους με αργές και ήπιες κινήσεις και όχι με απαλά και παιχνιδιάρικα βήματα. Η ηπειρώτικη μουσική διακρίνεται πανελλήνια από το αρμονικό και μελωδικό χρώμα που την περιβάλλει: οι μελωδικές γραμμές είναι σύντομες, ο ήχος είναι λυπητερός, ακόμα και τα τραγούδια με εύθυμο σκοπό ή με σατυρικό περιεχόμενο ηχούν «βαριά». Η άγρια λιτότητα του ορεινού τοπίου δεν μπορούσε παρά ν' αντανακλάται στην αποφυγή κάθε περιττής πληθωρικότητας ακόμα κι όταν ο καλλιτέχνης καταγίνεται στα τόσο χαρακτηριστικά στολίδια και τσακίσματα. Κοφτός Ο χορός χορευόταν σε ανοιχτό κύκλο από γυναίκες και άντρες, κυρίως στα Ζαγοροχώρια αλλά και στην υπόλοιπη Ήπειρο. Πήρε το όνομά του από το απότομο σταμάτημα της μουσικής σε κάθε φράση που επαναλαμβάνεται δύο φορές. Το χαρακτηριστικό κοινό στοιχείο αυτών των δύο φράσεων (μουσικών στροφών) είναι ότι και οι δύο καταλήγουν απότομα κοφτά, απ όπου και το όνομα του χορού. Οι χορευτές ακολουθώντας αυτή τη μουσική ιδιομορφία σταματάνε κι αυτοί, αφήνοντας πολλές φορές απότομο επιφώνημα και κάνουν μια παύση τετάρτου, όμοια με τη μουσική. Οι κινήσεις του είναι, οι 6 κινήσεις του συρτού στα δύο που επαναλαμβάνονται συνολικά 3 φορές, συν μια φορά οι τρεις πρώτες, ενώ στην τελευταία τέταρτη κίνηση, το αριστερό πόδι πατούσε με δύναμη και με όλο το πέλμα κοντά στο δεξί στην προσοχή. Λαβή χεριών μεσαία. 19

20 Φεζοδερβέναγας Μεικτός χορός από τα Ζαγοροχώρια και την Κόνιτσα με ομώνυμο τραγούδι που συνοδεύει το χορό. Αναφέρεται στο Δερβέναγα Φέζο ο οποίος σκοτώθηκε από κλέφτες στο «Τσιρνέσ», τοποθεσία κοντά στην Βωβούσα. Λαβή χεριών χαμηλή και μεσαία. Συρτός στα τρία Είναι ο χορός που πρωτομάθαιναν όλοι σε μικρή ηλικία γιατί έχει αργό τέμπο και απλά βήματα. Χορευόταν, όπως και σήμερα και σ άλλες περιοχές της Ελλάδας, τη Θεσσαλία, τη Δυτική Μακεδονία, τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο. Μπορεί να χορευτεί και μόνο με τραγούδι, χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Τα πιο συνηθισμένα τραγούδια που χρησιμοποιούσαν ήταν τα «Παιδιά της Σαμαρίνας», το «Γιάννη μου το μαντήλι σου» κλπ.. Λαβή χεριών μεσαία. Φυσούνι Ο χαρακτηριστικός χορός της Πρέβεζας είναι το Φυσούνι. Κατά μια εκδοχή, πήρε τ όνομά του από κάποιον αέρα που φυσούσε στην περιοχή αυτή, ή από τη χαρακτηριστική κίνηση των φουστανιών, όταν χορεύουν οι γυναίκες, σα να φυσάει αέρας (Φσούν = δυνατός άνεμος). Μουσικά, δεν έχει καμία σχέση με τα Ηπειρωτικά ακούσματα. Έχει 9σημο ρυθμό (9/8), o οποίος συναντάται στη Μικρά Ασία και στα Νησιά, στους καρσιλαμάδες. Ο ρυθμός της μουσικής είναι γρήγορος και χορεύεται «πηδηχτά» σε αντίθεση με την πλειοψηφία των Ηπειρώτικων χορών που είναι «βαριοί». Οι γραπτές πηγές και όλοι οι «πληροφοριοδότες», τείνουν να συμφωνήσουν, ότι ο χορός έχει επίδραση πολίτικη και ότι η μελωδία πρέπει να προήλθε από την Πόλη. Πιθανότατα ο σκοπός να έφτασε στην Πρέβεζα λόγω της επικοινωνίας με τον υπόλοιπο κόσμο που προσέφερε η εμπορική κίνηση του λιμανιού. Το βέβαιο είναι, ότι ο σκοπός αγαπήθηκε από τους Πρεβεζάνους, που στη συνέχεια προσάρμοσαν το κινητικό μοτίβο του καρσιλαμά στα χορευτικά δεδομένα της περιοχής. Στα Ζαγοροχώρια και στα Γιάννενα, με το ίδιο ρυθμικό και κινητικό σχήμα του χορού Φυσούνι, χορεύουν τη «Μπαζαργάνα». Παραδοσιακά, ο χορός είναι κυκλικός και χορεύεται κυρίως από γυναίκες, με λαβή από τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες. Το χορευτικό του μοτίβο σχηματιζόταν από 4 κινητικά μοτίβα των τεσσάρων κινήσεων το καθένα όπως και του καρσιλαμά δηλαδή, από ένα σύνολο 16 κινήσεων. Σήμερα ο χορός χορεύεται σε όλες σχεδόν τις περιοχές της 20

21 Ηπείρου, στις διάφορες χορευτικές εκδηλώσεις μόνο από γυναίκες. Συνήθως χορεύεται με το χαρακτηριστικό οργανικό σκοπό «Το Φυσούνι». Η λαβή από τους ώμους καθιερώθηκε προφανώς από τα διάφορα χορευτικά συγκροτήματα. Συγκαθιστός Μετσόβου Χορευόταν από άνδρες και γυναίκες, ελεύθερα, κι όχι σε κύκλο, πράγμα σπάνιο για τα ήθη των Ηπειρωτών. Οι χορευτές, αντίθετων φύλων, που ήταν πάντοτε στενοί συγγενείς γιατί το αντίθετο θα παρεξηγούνταν, πλησίαζαν και χόρευαν ζευγάρια αντικριστά. Πήρε το όνομά του από το ελαφρό συγκάθισμα των χορευτών. Στο Μέτσοβο ξεκινούσαν το πανηγύρι με το χορό αυτό, για να δημιουργήσουν κέφι, ή τέλειωναν για να μπορέσουν να χορέψουν όσοι δεν πρόλαβαν. Οι γυναίκες τοποθετούσαν τα χέρια τους είτε και τα δύο σε μεσολαβή, είτε μόνο το αριστερό στη μεσολαβή. Οι άντρες κινούσαν τα χέρια τους ελεύθερα και μπορούσαν να παραλλάζουν το χορευτικό μοτίβο με στροφές και καθίσματα. Ανάλογα με το τραγούδι που συνόδευε το χορό, διέφεραν και οι κινήσεις. Πωγωνίσιος η Συρτός στα δύο Ένας κατεξοχήν ηπειρώτικος χορός, διαφορετικές εκδοχές του οποίου απαντώνται και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Στην Ήπειρο, είναι από τους πιο διαδεδομένους χορούς, καθώς η πλειοψηφία των ηπειρωτικών χορών καταλήγουν σε «Συρτό στα δύο». Ονομάζεται και Πωγωνίσιος, καθώς προέρχεται συγκεκριμένα από την περιοχή Πωγωνίου του Νομού Ιωαννίνων. Χορεύεται σε κύκλο στον οποίο οι γυναίκες χορεύουν χωριστά από τους άντρες εκτός από την περίπτωση του νιόπαντρου ζευγαριού. Η παράδοση αναφέρει ότι μια γυναίκα μόνο από την ημέρα του γάμου της και μετά, είχε το δικαίωμα να χορέψει μπροστά και μόνο με τον άντρα της. Οι χορευτές είναι τοποθετημένοι με μέτωπο προς το κέντρο του κύκλου. Η πρώτη γυναίκα με τον τελευταίο άνδρα χρησιμοποιεί μαντήλι προκειμένου να κρατηθεί. Η μουσική του Πωγωνίσιου διαφέρει από χωριό σε χωριό. Αλλού παίζουν βαριά και κοφτά, αλλού πιο γρήγορα, χρησιμοποιώντας πολλές νότες για να στολίσουν το κομμάτι κι αλλού παίζουν απλά, «μπατζίτικα» όπως λένε, προκειμένου να δώσουν γλύκα και παράπονο. Λαβή χεριών μεσαία. 21

22 Μενούσης (Λιάτα, Ε., 2011) Χορός από την Πρέβεζα. Εποχή Τουρκοκρατίας. Μια αντροπαρέα γλεντοκοπά στο κρασοπουλιό. Η κουβέντα έρχεται στις όμορφες γυναίκες. «Όμορφη γυναίκα έχεις» λέει ο Μεχμέτ αγάς στον ομοτράπεζο Μενούση. «Πού την είδες;» «Στο πηγάδι να βγάζει νερό, και μου μίλησε». Δύσπιστος ο άλλος ρωτάει: «Κι αν την είδες, πες τι φόραγε;» «Κόκκινο φουστάνι είχε, παρδαλή ποδιά», έρχεται η απάντηση, πειστήριο μιας απιστίας. Πάνω στο μεθύσι και στη ζήλια του, ο Μενούσης πηγαίνει στο σπίτι και σκοτώνει την όμορφη γυναίκα του. Ξεμέθυστος την άλλη μέρα την κλαίει και την καλεί: «Σήκω χήνα, σήκω λυγαριά, να σε ιδούν τα παλικάρια να μαραίνονται, να σε δω κι εγώ ο καημένος να σε χαίρομαι». Αυτή την ιστορία ζήλιας, δωρική, δυνατή και τραγική, αφηγείται το πασίγνωστο δημοτικό τραγούδι του «Μενούση» που τραγουδιέται και χορεύεται σε όλη την Ελλάδα, από την Ήπειρο ως τη Θράκη, από το Βόρειο Αιγαίο ως το Ιόνιο και από την Πελοπόννησο ως τη Θεσσαλία. Τραγούδι τόσο δημοφιλές, που καταγράφονται διαφορετικές παραλλαγές του ακόμη και από το ίδιο χωριό, ο «Μενούσης» πέρασε στη σχολική μουσική εκπαίδευση, είναι ζωντανός στη λαϊκή παράδοση και επιβιώνει ακόμη (Λιάτα, Ε. 2011). Λαβή χεριών ψηλή. 22

23 ΘΕΣΣΑΛΙΑ (Ρούμπης, Γ., 1990) Στη Θεσσαλία τόσο πολύ εκτιμήθηκε η άσκηση του χορού κατά την αρχαιότητα, ώστε οι κάτοικοι αποκαλούσαν τους άρχοντες και τους αρχηγούς τους «προορχηστήρας», δηλαδή προηγουμένους στο χορό. Αυτό φαίνεται στις επιγραφές των ανδριάντων που στήνονταν στους ανδραγαθούντες. Μία απ' τις επιγραφές αυτές λέγει «Εις τον Ελατίωνα, επειδή καλώς εχόρευσεν εις την μάχην, ο δήμος εγείρει τον ανδριάντα τούτον». Εκτός όμως από αυτό καμία αρχαία τελετή δεν γίνονταν χωρίς όρχηση. Η Θεσσαλία, εκτός από τον περίφημο κάμπο της, έχει και ψηλά βουνά. Στην περιοχή αυτή δημιουργήθηκε ένα έντονο θρησκευτικό συναίσθημα. Εκεί, σύμφωνα με τον θρύλο, υπήρξε η έδρα του ελληνικού Δωδεκάθεου. Η ιστορική λοιπόν προέλευση του τόπου, είναι άμεσα θρησκευτική, κι αυτή την θρησκευτικότητα εκφράζουν και οι Θεσσαλικοί χοροί. Θρησκευτική λοιπόν μεγαλοπρέπεια και βραδύτητα διακρίνει τους Θεσσαλικούς χορούς. Για τους περισσότερους Έλληνες η ιστορική περιοχή της Θεσσαλίας, όπου διαπιστώνεται η παρουσία του ανθρώπου από την παλαιολιθική εποχή, είναι συνυφασμένη με τον θεσσαλικό κάμπο που απλώνεται περιβαλλόμενος από πανύψηλα βουνά. Η Θεσσαλία συνορεύει με τη Ρούμελη, την Ήπειρο, τη Δυτική Μακεδονία, βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος και συγγενεύει μουσικοχορευτικά με τις περιοχές αυτές. Η Θεσσαλία είναι ένα χωνευτήρι από πολλές πολιτισμικές ομάδες (Βλάχοι, Σαρακατσάνοι, πρόσφυγες Ανατ. Ρωμυλίας, Καππαδοκίας). Στην περιοχή της Αργιθέας χαρακτηριστικός είναι ο κλειστός (μορφή αργού τσάμικου). Προς το Πήλιο έχουμε χορούς με νησιώτικο χαρακτήρα (μπάλλοι, συρτοί, χασάπικα) και διάφορους τοπικούς χορούς (Γεωργαλάκης, της γαλανής το φόρεμα, ήρθαν τα καράβια τα Ζαγοριανά, κ.λ.π.), ενώ οι χοροί του Θεσσαλικού κάμπου είναι συρτοί, καλαματιανοί, στα τρία, στα δύο (Καραγκούνα-Σβαρνιάρα) σκόρπια Μπεράτια, πασχαλιάτικοι (Τάϊ-Τάϊ) κ.ά.. Σβαρνιάρα Καραγκούνα Ο χορός «Καραγκούνα», χορεύεται στα χωριά του κάμπου της Θεσσαλίας από γυναίκες Καραγκούνες, από όπου πήρε και την ονομασία του. Λέγεται ότι η εθνοτοπική ομάδα των Καραγκούνηδων πήρε το όνομά της από τη μαύρη γούνα (καρά-γκούνα) που φορούσαν και η οποία ήταν κατασκευασμένη από δέρμα προβάτου. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, το προσωνύμιο Καραγκούνηδες προήλθε από τη συνήθειά τους να κινούν το κεφάλι τους 23

24 (κάρα-κούνα). Χορεύεται μόνο από γυναίκες σε σχήμα ημικυκλίου. Είναι ο πιο χαρακτηριστικός χορός ολόκληρου του Θεσσαλικού κάμπου. Η πιο συνηθισμένη εκδοχή του είναι η «Σβαρνιάρα» που είναι οργανική ενώ υπάρχει και με λόγια. Υπάρχουν πολλά και διαφορετικά κινητικά μοτίβα ανάλογα με την περιοχή που χορεύεται. Συναντάται ως συρτό στα δύο, στα τρία, συρτό. Η λαβή των χεριών είναι από τις παλάμες με ελαφρά λυγισμένους τους αγκώνες χωρίς αυτό να τηρείται αυστηρά. Μπεράτι Μεικτός χορός που συναντάται και στην Ήπειρο. Είναι χορός «συγκαθιστός» και χορευόταν συνήθως στους γάμους, όταν οι συγγενείς συνόδευαν τη νύφη και το γαμπρό στην εκκλησία. Γι αυτό και δεν έχει καθορισμένο σχήμα και διακρίνεται για την ελευθερία και την μεγάλη ποικιλία των βημάτων του. Τα βήματα του χορού είναι έξι και χορεύονται τρία δεξιά και τρία αριστερά ή και τα έξι προς τα εμπρός. Ο χορευτής έχει το περιθώριο να αυτοσχεδιάσει με καθίσματα, στροφές, χτυπήματα κλπ.. Πηλιορείτικος Μεικτός χορός με χαρακτηριστικό το κουλούριασμα του κύκλου στη διάρκεια του χορού. Ο χορός φαίνεται να έχει καταγραφεί από τη Δώρα Στράτου, ενώ στην περιοχή δεν υπάρχουν ιδιαίτερα λαογραφικά στοιχεία για το χορό αυτόν. Λαβή χεριών χαμηλή. Αγόρι μήλο μου στειλε Τετράσημο, Πασχαλιάτικο τραγούδι με προέλευση από το χωριό Κέδρος του νομού Καρδίτσας, που τραγουδιέται αντιφωνικά από άντρες και γυναίκες. Τραγουδιέται επίσης και στο Λουτρό Σμοκόβου. Οι στίχοι του τραγουδιού παραπέμπουν στη διαδικασία που χρησιμοποιούσαν οι άνδρες, για να πλησιάσουν μία κοπέλα. Λαβή χεριών θληκωτή (αγκαζέ από το μπράτσο). Βασίλη κάτσε φρόνιμα Το τραγούδι αναφέρεται σε ένα γενναίο οπλαρχηγό από τον Όλυμπο. Η ανδρεία του αναφέρεται στα δημοτικά τραγούδια. Εξελίχτηκε σε μεγάλο κλέφτη και βοήθησε τους Μπουκουβαλαίους. Σκοτώθηκε το 1810 στον Όλυμπο. Από τη δράση του είναι εμπνευσμένο το δημοτικό τραγούδι που αρχίζει με τον στίχο «Βασίλη κάτσε φρόνιμα, να γίνεις 24

25 νοικοκύρης». Μεικτός χορός με τους χορευτές σε δύο κύκλους (στον εσωτερικό οι γυναίκες), που ξεκινά και κινείται προς τ αριστερά. Στην αλλαγή της μουσικής γίνεται αλλαγή κατεύθυνσης προς τα δεξιά μ ένα ιδιότυπο Τσάμικο 12 βημάτων. Λαβή χεριών χαμηλή στα προς τ αριστερά βήματα και μεσαία στο Τσάμικο. 25

26 ΕΠΤΑΝΗΣΑ (Γαλανός, Γ., 2008) Τα Επτάνησα λόγω της θέσης και των ιστορικών συγκυριών (ενετική κατάκτηση κ.λπ.) παρουσιάζουν ένα ιδιαίτερο χρώμα, επιρροές από τη δύση την Ήπειρο, τη Στερεά Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου. Ξεχωριστή θέση έχουν οι καντάδες (πολυφωνικά της καθημερινής ζωής όπου η ποιητική δεν προέρχεται από το λαϊκό τραγούδι αλλά από τη λόγια ποίηση). Η δυτική και κυρίως η ιταλική επίδραση επηρέασε και τη μουσική ανάπτυξη των Επτανήσων. Η επτανησιακή καντάδα, που διαφέρει τελείως από τα δημοτικά τραγούδια της υπόλοιπης Ελλάδας, χρωστά τη δομή της μελωδίας της στις ιταλικές επιδράσεις. Και σε μια εποχή που στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα ήταν ανύπαρκτη κάθε μουσική δραστηριότητα, εδώ εμφανίστηκε η πρώτη ελληνική έντεχνη μουσική και δημιούργησε παράδοση, πάνω στην οποία στηρίχτηκε αργότερα η νεοελληνική μουσική. Περατζάδα- Κερκυραϊκός Περατζάδα λέγοντας, εννοούμε τη βόλτα (η έκφραση συναντιέται σε όλη σχεδόν την Ελλάδα) που κάνουν οι γυναίκες κυρίως στη πλατεία του χωριού, ανά δύο ή περισσότερες, χωρίς αναγκαία συνοδεία άντρα, με απώτερο σκοπό να συναντήσουν αυτόν που αγαπούν, έστω μόνο για να τον κοιτάξουν. Ο Κερκυραϊκός είναι ο χαρακτηριστικότερος χορός της Κέρκυρας και χορεύεται κυρίως από γυναίκες. Άντρες μπορούν να συνοδεύουν το χορό αλλά ελεύθεροι, κάνοντας τσαλίμια και παιχνίδια, πειράζοντας με τακτ και σεβασμό τις γυναίκες. Συνοδεύεται από το γνωστό τραγούδι «εδώ σ αυτή τη γειτονιά στη παραπάνω ρούγα» αλλά χορεύεται και με τις μελωδίες άλλων σκοπών όπως Γαστουριώτικος, Μεσιώτικος κ.α.. Κυνηγός Ζακύνθου Εύθυμος, ζωηρός, μεικτός χορός από το Κερί της Ζακύνθου με το χαρακτηριστικό τραγούδι του Κυνηγού και της καλογριάς που το συνοδεύει. Τα βήματα είναι 8 σε κίνηση (4 μπρος και 4 πίσω) και 4 επιτόπου. Όταν ο ρυθμός γίνεται πιο γρήγορος τα βήματα γίνονται πιο πηδηχτά χωρίς να αλλάζει η κατεύθυνση του χορού. Λαβή χεριών ψηλή. 26

27 Λεβαντίνικος Ζακύνθου Γρήγορος, μεικτός και ζωηρός χορός. Διατηρήθηκε στο χωριό Ρίζα και χορεύεται πιο απαλά με ένα χαρακτηριστικό τσάκισμα προς το τελείωμα της κίνησης, στα βορεινά χωριά του νησιού. Ο Ζακυνθινός μουσικοσυνθέτης Δημήτρης Λάγιος αναφέρει για αυτόν τον χορό: «Ένα καλημέρα στην Ελευθερία, την Αρετή και τον Έρωτα, από τα γελαστά και ηλιοψημένα πρόσωπα των κολίγων, των ποπολάρων και του αστικού στοιχείου της Ζάκυνθος είναι ο λεβαντίνικος ή συρτός Ζακυνθινός». Λαβή χεριών μεσαία. Καραβάκια Λευκάδας Διμερής, τοπικός συρτός χορός της Λευκάδας. Οι κινήσεις είναι ίδιες για όλους με πιο σεμνή και χαμηλή την κίνηση των γυναικών. Το αργό μέρος του χορού χορεύεται με 8 βήματα, ενώ το πιο γρήγορο με 10. Λαβή χεριών ψηλή. Βλαχοπούλες Κεφαλονιάς Ζωηρός μεικτός χορός στα βήματα του Καλαματιανού, που ζευγαρώνει στο ρεφρέν του σκοπού με τους χορευτές να εκτελούν τα βήματα κυκλικά, πιασμένοι και από τα δύο χέρια. Λαβή χεριών μεσαία. Διβαράτικος Κεφαλονιάς Ιδιαίτερα αγαπητός χορός στους κατοίκους του νησιού εξαιτίας των μουσικών εναλλαγών του. Μεικτός χορός που προέρχεται από το χωριό Διβαράτα της Πυλάρου. Λαβή χεριών μεσαία. Θειακός Λευκάδας Μεικτός χορός ιδιαίτερα διαδεδομένος και στην Ήπειρο. Το όνομά του μας φανερώνει πως εισήχθη προφανώς από την Ιθάκη. Υπάρχει και η εκδοχή πως ο χορός αυτός προέρχεται από κάποια οικογένεια που είχε το όνομα Θειακού. Αποτελείται από δύο μέρη, αργό και γρήγορο. Λαβή χεριών μεσαία. 27

28 ΙΚΑΡΙΑ (Κάμπα Τόσκα, Σ., 1991) Η μουσικοχορευτική παράδοση της Ικαρίας, με τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό κομμάτι του συνόλου της ελληνικής παράδοσης. Ανήκει σε μία μεγάλη μουσική οικογένεια, αυτή της θαλασσινής Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα του Αιγαίου. Οι παραδόσεις του Αιγαίου παρουσιάζουν κάποια ποικιλομορφία, που οφείλεται στις εξωτερικές επιδράσεις και φυσικά στη γεωγραφική απομόνωση των νησιών. Η ρίμα (ομοιοκαταληξία), το βιολί, ο μπάλος (ο αντικριστός χορός) κ.ά. είναι δυτικές (ευρωπαϊκές) επιρροές, προερχόμενες από την περίοδο της φραγκοκρατίας. Έντονο επίσης είναι το μικρασιατικό στοιχείο, που οφείλεται στο άνοιγμα των νησιών, κυρίως του Ανατολικού Αιγαίου, προς τα παράλια και τα αστικά Κέντρα της Μ. Ασίας. Αυτό φαίνεται από ρυθμούς, χορούς (ζεϊμπέκικο, καρσιλαμά), κοινά τραγούδια (σμυρναίικα κ.ά.) και μουσικά όργανα (π.χ. σαντούρι), που συναντάμε σε πολλά νησιά του Αιγαίου. Η παράδοση της Ικαρίας είναι έντονα επηρεασμένη από τα γειτονικά της νησιά και τα μικρασιατικά παράλια. Η ίδια η ζωή των Ικαριωτών, οι προσωρινές ή μόνιμες μεταναστεύσεις σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και του εξωτερικού, οι ναυτικοί και οι συχνές μετακινήσεις προς τα κοντινά νησιά επέτρεπαν την εισαγωγή νέων στοιχείων, που επεξεργάζονταν και αφομοιώνονταν μέσα στην τοπική παράδοση. Σήμερα διατηρεί σε μεγάλο ποσοστό τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της. Τον τρόπο που γλεντούν ορισμένα από τα εορταστικά έθιμα ή έθιμα του γάμου, τον Ικαριώτικο στη γνήσια μορφή του και άλλους χορούς, με αρκετή δυσκολία όμως, αφού η μουσική ζωή του νησιού επηρεάζεται έντονα από τις τάσεις που επικρατούν στις πόλεις και από τη δισκογραφία. Ικαριώτικος Στη μουσική ζωή της Ικαρίας την πιο σημαντική θέση κατέχει ο Ικαριώτικος χορός με τις παραλλαγές του. Είναι καθαρά τοπικός σκοπός, ως προς τη μελωδία, αλλά και ως προς το βηματισμό. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι του χορού, ο παλιός και ο καινούριος. Ο παλιός είναι αυτός που παιζόταν παλαιότερα (με τη λύρα και την τσαμπούνα) και η μελωδία του ήταν πιο απλή με λίγες μουσικές παραλλαγές. Επίσης είχε και στίχους. Χορεύονταν σε κύκλους με τα χέρια δεμένα σταυρωτά και είχε απλό βηματισμό. Ο νεότερος είναι εξέλιξη 28

29 του παλιού. Η μελωδία έχει εμπλουτιστεί και υπάρχουν αρκετές παραλλαγές της πάνω σε κάποιο βασικό μοτίβο που ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή του νησιού (πχ. περαμαρίτικος). Οι παραλλαγές δεν είναι μόνο μουσικές αλλά και χορευτικές (π.χ. αργός, τσαμούρικος κλπ.), όπου και σ' αυτή την περίπτωση οι διαφοροποιήσεις γίνονται ανάλογα την περιοχή και υπάρχουν και αντιστοιχίες με τις μουσικές παραλλαγές. Οι δεξιοτέχνες του βιολιού έχουν ο καθένας τον «δικό του» Ικαριώτικο, που σημαίνει ότι παίζουν με ιδιαίτερο τρόπο προσθέτοντας ο καθένας τα δικά του στολίδια. Μ' αυτό τον τρόπο ο Καριώτικος συνεχίζει κατά κάποιο τρόπο την εξελικτική πορεία του ακόμα και σήμερα. Ωστόσο είναι αλήθεια ότι υπάρχει τάση να τυποποιηθεί ο χορός σε μία - δύο παραλλαγές, μουσικές και χορευτικές, που είναι γνωστές σε ένα πλατύ κοινό κυρίως μη Ικαριωτών. Σίγουρα το ζήτημα απαιτεί περισσότερη έρευνα σε βάθος για να βγουν πιο ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τον Ικαριώτικο. Παντού στην ερώτηση αν ο Ικαριώτικος είναι χορός ή ένας οργανικός σκοπός οι Ικαριώτες δυσκολεύονται να απαντήσουν. Η μουσική δε χωρίζει από το χορό. Μερικοί μουσικοί μάλιστα αρνούνται να παίξουν μόνο το οργανικό μέρος χωρίς να έχουν μπροστά τους χορευτές. Είναι γεγονός ότι μόλις η πρώτη δοξαριά δείξει ότι θα ξεκινήσει ο Ικαριώτικος, αλλάζει αμέσως το κλίμα στο πανηγύρι. Σχεδόν όλοι σηκώνονται σα να τους σπρώχνει ένα κοινό ελατήριο και συντάσσονται σιγά στον κύκλο. Όσο εισέρχονται νέα άτομα διευρύνεται ο κύκλος, που αποκτά και νέους εσωτερικούς δακτυλίους. Δεν υπάρχει στην ουσία πρώτος και τελευταίος χορευτής. Τουλάχιστον, δεν φαίνεται κανένας να διαφεντεύει το χορό, όπως συμβαίνει στα τσάμικα ή άλλους δημοτικούς χορούς όπου μετά από μια παραγγελιά σηκώνεται μία οικογένεια ή μία παρέα. Η συλλογικότητα των χορευτών βρίσκεται στο ρυθμό τους και στον κύκλο που διαρκώς διευρύνεται ενώ ο μουσικός παρακολουθεί τον παλμό των χορευτών. Οι μουσικοί μας λένε ότι υπάρχει μια διαρκής επικοινωνία με τους χορευτές, μία αμφίδρομη επικοινωνία στην οποία ο χορευτής και ο οργανοπαίχτης ανταλλάσουν όχι μόνο τα ρυθμικά στοιχεία αλλά και το ύφος του χορού. Όταν το κέφι ανάψει, όλο το πανηγύρι γίνεται μια παρέα και χορεύει πλέον «ραχιώτικα» (αγκαλιαστά), χωρίς να φαίνεται πρώτος και τελευταίος. Λαβή χεριών ψηλή. Σκάντζα ντάμα Σκωπτικός χορός. Η λέξη «σκάντζα» προέρχεται από την εποχή της ενετικής κατάκτησης και σημαίνει αλλαγή. Ο χορός χορεύεται σε ζευγάρια με μονό αριθμό χορευτών με αποτέλεσμα 29

30 πάντοτε κάποιος να μένει χωρίς ταίρι. Ο χορευτής που θα μείνει μόνος παίρνει τη σκούπα ως ταίρι. Με το σύνθημα «Αλλαγή» ή «Σκάντζα Ντάμα» τα ζευγάρια θα πρέπει υποχρεωτικά να αλλάξουν ταίρι και ένας να μείνει να χορέψει με τη σκούπα. Χορεύεται και στη Λέρο με το όνομα «χορός της Σκούπας». Λαβή χεριών από τις παλάμες (σαν αυτή του βαλς). 30

31 ΝΑΞΟΣ (Σπηλιάκος, Σ., 1997) Η Νάξος αποτελεί χορευτικό και μουσικό μικρόκοσμο στη μεγάλη και πολυμορφική αιγαιοπελαγίτικη πολιτεία. Στη Νάξο αποτυπώνονται χορευτικά φαινόμενα τα οποία εξελίσσονται παράλληλα μ' ένα πλούσιο τραγουδιστικό πλαίσιο, δημιουργώντας ένα γενικότερο φαινόμενο παραδοσιακών χορευτικών στοιχείων. Το νησί χαρακτηρίζεται από μουσικοχορευτική μανία (πάθος), τη φυσική αλλά και την πνευματική γέννηση των στιχοπλόκων, των χορευτάδων και των «παιχνιδιατόρων» (οργανοπαιχτών). Ο βασικότερος παράγοντας για την διαμόρφωση της μουσικοχορευτικής παράδοσης των Ναξιωτών υπήρξε η πλειάδα στιχοπλόκων, οργανοπαιχτών και τραγουδιστών. Αυτή η υπερεπάρκεια των παραπάνω παραγόντων συνέτεινε στην κινητικότητά τους από χωριό σε χωριό αλλά και σε άλλα γειτονικά Κυκλαδονήσια, στα οποία έδωσαν και από τα οποία αφομοιωτικά πήραν πνευματικά προϊόντα που φόρτισαν ψυχικά τους μουσικούς και τους χορευτές της Νάξου. Μπορούμε, χωρίς λάθος, να ισχυριστούμε πως τα βασικά στοιχεία που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα της μουσικής και χορευτικής παράδοσης αυτής είναι ο μεγάλος αριθμός παιχνιδιατόρων, η μετακίνησή τους στα άλλα χωριά του νησιού αλλά κι άλλων νησιών των Κυκλάδων, ο ξενιτεμός και η περιοδική ή μόνιμη επιστροφή των κατοίκων που πήγαν να εργαστούν σαν «παραμάνες» στην Πόλη, την Αθήνα και αλλού, ο Πόλεμος του '12-13 και η Μικρασιατική Καταστροφή, η οικονομία που στηρίχτηκε εκτός από τη γεωργία κυρίως στην κτηνοτροφία, η απομόνωση κατά κάποιο τρόπο ορισμένων χωριών λόγω του ορεινού χαρακτήρα, ο μη «θαλασσινός» χαρακτήρας του νησιού. Καλαμαθιανός Νάξου Ο χορός βασίζεται με κάποιες παραλλαγές, στο γνωστό 12άρι του συρτού που χορεύεται σε όλη την Ελλάδα. Ο μπροστινός του χορού μπορεί να κάνει διάφορα χτυπήματα, όταν αυτός επιλέξει, με κινήσεις που είναι προς το κέντρο του κύκλου και σχεδόν επιτόπιες. Σύμφωνα με τη βασική βιβλιογραφία που αφορά τους χορούς της Νάξου αλλά κυρίως τα όσα έχουν καταγραφεί και βιωθεί στα δημόσια γλέντια, ο άντρας σέρνει το χορό. Ποτέ μια γυναίκα δεν αφήνεται στο τέλος μόνη. Ο τελευταίος που πιάνει στον κύκλο, ο κάτω κάτω, είναι άντρας. Μια γυναίκα σέρνει το χορό μόνο αν χορεύει με άλλες γυναίκες. Λαβή χεριών ψηλή. 31

Στη Μινωική Κρήτη απεικονίζονται χοροί με μορφή λιτανείας ή πομπής.οι αρχαίοι Έλληνες προκειμένου να μιλήσουν για το χορό, χρησιμοποιούσαν

Στη Μινωική Κρήτη απεικονίζονται χοροί με μορφή λιτανείας ή πομπής.οι αρχαίοι Έλληνες προκειμένου να μιλήσουν για το χορό, χρησιμοποιούσαν ΧΟΡΟΣ Τι είναι ο χορός; Ο χορός είναι μορφή καλλιτεχνικής και αθλητικής έκφρασης η οποία γενικά αναφέρεται στην κίνηση του σώματος, συνήθως ρυθμική και σύμφωνη με τη μουσική. Είναι ένας τρόπος επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Project A Λυκείου. Ασημακοπούλου Όλγα Διαμαντοπούλου Λώρα Καραφύλλη Ελένη Τζεβελεκάκη Μαρία. Θέμα: Ιστορική συνέχεια στους παραδοσιακούς χορούς

Project A Λυκείου. Ασημακοπούλου Όλγα Διαμαντοπούλου Λώρα Καραφύλλη Ελένη Τζεβελεκάκη Μαρία. Θέμα: Ιστορική συνέχεια στους παραδοσιακούς χορούς Project A Λυκείου Ασημακοπούλου Όλγα Διαμαντοπούλου Λώρα Καραφύλλη Ελένη Τζεβελεκάκη Μαρία Θέμα: Ιστορική συνέχεια στους παραδοσιακούς χορούς Οι παραδοσιακοί χοροί στην αρχαία Ελλάδα Ο χορός στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ. Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου 4ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Α 6 Σχ. Έτος :

ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ. Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου 4ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Α 6 Σχ. Έτος : ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου 4ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Α 6 Σχ. Έτος : 2016-2017 ΣΚΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σκοπός της εργασίας είναι η ευαισθητοποίηση των νέων για τους παραδοσιακούς χορούς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Χορός στα Προγράμματα Σπουδών της Φυσικής Αγωγής. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Ο Χορός στα Προγράμματα Σπουδών της Φυσικής Αγωγής. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Ο Χορός στα Προγράμματα Σπουδών της Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Ο ρόλος του χορού στην εκπαίδευση Ο χορός είναι κίνηση φυσική δραστηριότητα. Συνεπώς είναι θεματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ζωναράδικος ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ζωναράδικος ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ζωναράδικος ΛΟΓΡΦΙΚ ΣΤΟΙΧΕΙ Παραδοσιακές στολές Θράκης Ζωναράδικος Λαογραφικά στοιχεία ( σελίδα 1 η ) Ο Ζωναράδικος είναι παραδοσιακός χορός της Θράκης, τον οποίο έφεραν στην Ελλάδα πρόσφυγες από την νατολική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ Για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση Καλαμάτα, 2013 Στυλιανίδης Χριστόδουλος, Σχ. Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Μπανταβάνος Νικόλαος, καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

*ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ*

*ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ* *ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ* *ΧΟΡΟΣ* Ο χορός είναι μορφή καλλιτεχνικής και αθλητικής έκφρασης η οποία γενικά αναφέρεται στην κίνηση του σώματος, συνήθως ρυθμική και σύμφωνη με τη μουσική.είναι ένας τρόπος επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Τετραμήνου. 4 ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Β 4

Ερευνητική Εργασία Β Τετραμήνου. 4 ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Β 4 Ερευνητική Εργασία Β Τετραμήνου 4 ο Γενικό Λύκειο Λαμίας Τμήμα: Β 4 Σχολικό έτος :2013 2014 Παγιούλα Αναστασία Παναγιωτόπουλος ημήτρης Παναγιωτοπούλου Νικολέτα Παπά Γιάννης Παπαδημητρίου Ελένη Παπαευσταθίου

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακοί χοροί ανά εποχή

Παραδοσιακοί χοροί ανά εποχή Παραδοσιακοί χοροί ανά εποχή Των μαθητών: Πανταζης Γιώργος(Α3) Πριτσας Παναγιώτης(Α3) Χωριανοπουλος Παύλος(Α4) Κουμουσης Θοδωρής(Α2) Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Φωτάκης ΛΙΓΑ ΛOΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΧΟΡΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΥΤΑΡΕΩΣ ΣΚΟΥΤΑΡΙ ΣΕΡΡΩΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΥΤΑΡΕΩΣ ΣΚΟΥΤΑΡΙ ΣΕΡΡΩΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΟΥΤΑΡΕΩΣ «Ασπίδα μου, αγλάισμα της Θρώσσας γης που εχάθη, στα λαξευμένα μάρμαρα της μνήμης τ όνομά σου...» ΣΚΟΥΤΑΡΙ ΣΕΡΡΩΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ Από τις αλησμόνητες πατρίδες στους νέους τόπους Η

Διαβάστε περισσότερα

Σπύρος Αντωνέλλος Ε.Μ.Ε. Φιλολογικών - Θεάτρου. Θεατρικό εργαστήρι βασισμένο στο δημοτικό τραγούδι «ο Μενούσης»

Σπύρος Αντωνέλλος Ε.Μ.Ε. Φιλολογικών - Θεάτρου. Θεατρικό εργαστήρι βασισμένο στο δημοτικό τραγούδι «ο Μενούσης» Σπύρος Αντωνέλλος Ε.Μ.Ε. Φιλολογικών - Θεάτρου Θεατρικό εργαστήρι βασισμένο στο δημοτικό τραγούδι «ο Μενούσης» Η ουσία μιας τέτοιας διαδικασίας Το Θεατρικό Παιχνίδι βοηθά ιδιαίτερα στη γλωσσική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

«Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία

«Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία ΣΧΟΛΗ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΩΝ ΧΟΡΕΥΤΙΚΩΝ ΟΜΑ ΩΝ «Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία Σάββατο & Κυριακή 26-27 Μαρτίου 2005-03-11 Εισηγητής : Ψαρρός Απόστολος,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τ.Λ ΚΟΥΦΟΝΗΣΙΟΥ. Ερευνητική εργασία

ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τ.Λ ΚΟΥΦΟΝΗΣΙΟΥ. Ερευνητική εργασία ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τ.Λ ΚΟΥΦΟΝΗΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : Ερευνητική εργασία ΜΑΘΗΤΈΣ : Ντεμάι Φιόρα Πετκίδου Μαργαρίτα Πλατής Ιωάννης Πράσινος Νικόλαος Ραγκάμπ Αλέξανδρος Σκοπελίτη Μαρία Ταγκούλη Άρτεμις ΘΕΜΑ: Παραδοσιακοί χοροί

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Κολιοπούλου Νικόλαος Τριπόδης. Αθήνα 2008

Γεωργία Κολιοπούλου Νικόλαος Τριπόδης. Αθήνα 2008 Γεωργία Κολιοπούλου Νικόλαος Τριπόδης Αθήνα 2008 Αθήνα 2008 Παιδιά ελάτε να παίξουμε Παιχνίδια γνωριμίας/επικοινωνίας Γεωργία Κολιοπούλου Νικόλαος Τριπόδης Παιδιά ελάτε να παίξουμε Παιχνίδια γνωριμίας/επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

«Επιμορφωτικό Βιωματικό Σεμινάριο Διδακτικής Παραδοσιακών Χορών»

«Επιμορφωτικό Βιωματικό Σεμινάριο Διδακτικής Παραδοσιακών Χορών» «Επιμορφωτικό Βιωματικό Σεμινάριο Διδακτικής Παραδοσιακών Χορών» Μουσικοκινητική Βασικά στάδια εφαρμογής της «Μορφολογικής Μεθόδου» Δωροθέα Ξενιδάκη, Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής Ιεράπετρα 21/3/2015 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων

Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων ΚΕΠΕΜ Σεμινάρια χορού 2012-2013 1 ο Σεμινάριο: Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων Παρασκευή, 23 Νοεμβρίου 2012 18.00-21.30 Εισηγητής: Μάκης Πιρπινιάς ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΜΛΦ ΑΡΧΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

Ενότητα: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Ονομασία Παιχνιδιού: ΤΖΑΜΙ Υλικά:7 κεραμίδες, 1 μπάλα Σχηματίζουμε στο έδαφος δύο ομόκεντρους κύκλους διαμέτρου 1,5 μέτρου περίπου ο ένας και 20 εκατοστών ο άλλος. Στο κέντρο του μικρού κύκλου τοποθετούμε

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι 9. Σκοπός της δραστηριότητας: Ανάπτυξη δεξιοτήτων μετακίνησης/χειρισμού.

Παιχνίδι 9. Σκοπός της δραστηριότητας: Ανάπτυξη δεξιοτήτων μετακίνησης/χειρισμού. Παιχνίδι 9 νομασία παιχνιδιού: Κινητές μπασκέτες. Σκοπός της δραστηριότητας: Ανάπτυξη δεξιοτήτων μετακίνησης/χειρισμού. Προτεινόμενες ηλικίες: Α -Β Δημοτικού. Υλικά: αερόμπαλες/μικρές μπάλες κ στεφάνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος:

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος: ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος: 2013-2014 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ A ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΡΩΜΑ ΧΟΡΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΜΝΗΜΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Πειθαρχία και υπευθυνότητα στο μάθημα Φυσικής Αγωγής

Πειθαρχία και υπευθυνότητα στο μάθημα Φυσικής Αγωγής Πειθαρχία και υπευθυνότητα στο μάθημα Φυσικής Αγωγής Όλοι συμφωνούν ότι η διατήρηση της πειθαρχίας είναι από τα σημαντικότερα και δυσκολότερα καθήκοντα ενός καθηγητή ΦΑ. Υπάρχουν κανόνες που βοηθούν σ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίως μέρος. Εισαγωγή. 1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια.

Κυρίως μέρος. Εισαγωγή. 1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια. 1 Ο ΩΡΙΑΙΟ ΠΛΑΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΑΤΜΙΝΤΟΝ ΤΑΞΗ: Γ-Δ Αρ. Μαθητ.: 20 Σκοπός: ΚΙΝΗΤΙΚΟΣ Βασικός στόχος: ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΛΑΒΩΝ- ΣΕΡΒΙΣ ΨΗΛΟΚΡΕΜΑΣΤΟ CLEAR ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΩΜΟ 20 ρακέτες,20 πλαστικά φτερά,ένα λάστιχο ίσο με

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση. στο 1 ο. Τηλ. επικοινωνίας 2106080654, 6972356658

Πρόσκληση. στο 1 ο. Τηλ. επικοινωνίας 2106080654, 6972356658 Πρόσκληση Ο ήµαρχος Χαλανδρίου, ο Πρόεδρος του Eθνοµουσικολογικού Ιδρύµατος Πέτρου Γ. Ζήση, οι Σχολικοί Σύµβουλοι Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης- Προσχολικής και Ειδικής Αγωγής Β Αθήνας, το.σ. της Πανελλήνιας

Διαβάστε περισσότερα

Φεβρουάριος ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Π.2: Αξιολογήσεις ανά Πράξη

Φεβρουάριος ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Π.2: Αξιολογήσεις ανά Πράξη Έκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης των Πράξεων με τίτλο «Εκπαίδευση των παιδιών Ρομά» στις Περιφέρειες Ηπείρου, Ιονίων Νήσων, Θεσσαλίας, Δυτικής Ελλάδας, Στερεάς Ελλάδας, Αττικής, Νοτίου και Βορείου Αιγαίου,

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επανάληψη

Εισαγωγή στην επανάληψη Εισαγωγή στην επανάληψη Στο κεφάλαιο αυτό ήρθε η ώρα να μελετήσουμε την επανάληψη στον προγραμματισμό λίγο πιο διεξοδικά! Έχετε ήδη χρησιμοποιήσει, χωρίς πολλές επεξηγήσεις, σε προηγούμενα κεφάλαια τις

Διαβάστε περισσότερα

Φ.Ε.Κ. τεύχος Β αρ. φύλλου 304/13-03-03 ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΔΕΠΠΣ)

Φ.Ε.Κ. τεύχος Β αρ. φύλλου 304/13-03-03 ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΔΕΠΠΣ) Φ.Ε.Κ. τεύχος Β αρ. φύλλου 304/13-03-03 ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΔΕΠΠΣ) 1. Σκοπός της διδασκαλίας του μαθήματος ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗ Σ Ο σκοπός της Φυσικής Αγωγής στην υποχρεωτική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια.

1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια. BADMINTON 1 ο ΜΑΘΗΜΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σκοπός: ΚΙΝΗΤΙΚΟΣ Στόχος: ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΛΑΒΩΝ- ΣΕΡΒΙΣ ΨΗΛΟΚΡΕΜΑΣΤΟ CLEAR ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΩΜΟ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑΞΗ 20 ΠΑΙΔΙΩΝ: 20 ρακέτες,20 πλαστικά φτερά,ένα λάστιχο ίσο με το μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου

Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου Παραδοσιακά τραγούδια στον κύκλο του χρόνου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Λαγκαδινού Νεκταρία, Καθηγήτρια Μουσικής Στο πρόγραμμα συμμετείχαν όλοι οι μαθητές της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου Λουτρών Μυτιλήνης.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ)

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) «ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) Τουλίπες της Ολλανδίας, Κλωντ Μονέ Μια φορά κι ένα καιρό σε μια χώρα μακρινή οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Εισηγητής: Όμηρος Βλάχος εκπ/κός Φ.Α.

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Εισηγητής: Όμηρος Βλάχος εκπ/κός Φ.Α. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Εισηγητής: Όμηρος Βλάχος εκπ/κός Φ.Α. ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΧΡΟΝΟΥ Με ποιον τρόπο θα γίνει η προετοιμασία; Πόσος χρόνος θα αφιερωθεί συνολικά για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Γρήγορο χασάπικο ( χασαπιά ) ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Γρήγορο χασάπικο ( χασαπιά ) ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Γρήγορο χασάπικο ( χασαπιά ) ΛΟΓΡΦΙΚ ΣΤΟΙΧΕΙ Παραδοσιακές στολές Θράκης Ο χορός «Γρήγορο χασάπικο» είναι χορός της Θράκης αλλά χορεύεται σήμερα σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας με διαφορετικές μελωδίες.

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία Γνώμης «Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τις

Ελευθερία Γνώμης «Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τις Διεθνής Σύμβαση του Ο.Η.Ε για τα δικαιώματα του παιδιού Άρθρο 12 Ελευθερία Γνώμης «Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους. Οι μεγάλοι πρέπει να ακούν και να παίρνουν σοβαρά υπόψη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΤΟ ΣΕΡΒΙΣ Το σερβίς είναι το στοιχείο της τεχνικής με το οποίο αρχίζει το παιχνίδι Το

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ»

«Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ» «Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ» «Το όνομά μου είναι Ηρακλής και είμαι μαθητής της Ε 1 τάξης του 1 ου Πρότυπου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου στη Ρόδο. Όλο το καλοκαίρι περίμενα να ξεκινήσουν τα μαθήματα στο σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Β - Γ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Β - Γ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Β - Γ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας ΘΥΜΑΜΑΙ; Πρόσωπα Ήρωας: Λούκας Αφηγητής 1: Φράνσις Παιδί 1: Ματθαίος Παιδί 2: Αιµίλιος Βασίλης (αγόρι):δηµήτρης Ελένη (κορίτσι): Αιµιλία Ήλιος: Περικλής Θάλασσα: Θεοδώρα 2 ΘΥΜΑΜΑΙ; CD 1 Ήχος Θάλασσας Bίντεο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Σκοποί Στόχοι - Δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

Ο δάσκαλος που με εμπνέει

Ο δάσκαλος που με εμπνέει Είναι πολύ σημαντικό για μένα η δασκάλα που μου κάνει μάθημα να με εμπνέει, γιατί έτσι θα ενδιαφέρομαι περισσότερο για τα μαθήματά μου και θα προσπαθώ να γίνομαι κάθε φορά καλύτερη. Θα προτιμούσα η δασκάλα

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007 ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης Υπεύθυνη προγράμματος: Δώρα Χαραλαμπή ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Το δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ Το παρατιθέμενον κεφάλαιον αποτελεί μέρος του εν λόγω βιβλίου, το οποίον πραγματεύεται πολυειδώς πολιτισμικά αγαθά της ιδιαιτέρας πατρίδος μου, της Θράκης. Τυγχάνω Θρᾷξ εκ Θρᾳκός πατρός και Θρᾳσσης μητρός.

Διαβάστε περισσότερα

Μελετώντας την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία διαπιστώνεται η έλλειψη βιβλιογραφικών αναφορών για τον Ικαριώτικο χορό.

Μελετώντας την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία διαπιστώνεται η έλλειψη βιβλιογραφικών αναφορών για τον Ικαριώτικο χορό. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην Ελλάδα ο χορός γενικά αποτελούσε και αποτελεί σημαντικό μέσο επικοινωνίας των ατόμων και αναπόσπαστο στοιχείο της κοινωνικής δράσης. Αυτό ισχύει και για τον Ικαριώτικο που είναι ο αντιπροσωπευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α τάξης Γυμνασίου 1 Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Γενικοί Στόχοι Ειδικοί Στόχοι Α. ΣΤΟΧΟΙ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ/ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ και Γ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΩΜΑ ΧΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (Project Τμήμα: ΑΓ)

ΑΡΩΜΑ ΧΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (Project Τμήμα: ΑΓ) ΑΡΩΜΑ ΧΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (Project 2014-2015 Τμήμα: ΑΓ) Α. ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Η ανάδειξη της πολιτιστικής παράδοσης και κληρονομιάς. Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι λόγοι που οδηγούν τους ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝ ΤΟ ΜΑΝ ΣΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 8-10 χρ.

ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝ ΤΟ ΜΑΝ ΣΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 8-10 χρ. ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝ ΤΟ ΜΑΝ ΣΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 8-10 χρ. 2 ο ΜΕΡΟΣ Mετάφραση & Επιμέλεια: Καρακεχαγιάς Αθ., Ζαπαρτίδης Η. ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝ ΤΟ ΜΑΝ ΣΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 8-10 ΧΡ. 2 ο ΜΕΡΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ 3/ΘΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΝΕΟΧΩΡΑΚΙΟΤ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ 3/ΘΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΝΕΟΧΩΡΑΚΙΟΤ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ 3/ΘΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΝΕΟΧΩΡΑΚΙΟΤ Στην οργάνωση και στην καθοδήγηση των παιχνιδιών πήραν μέρος: Οι εκπαιδευτικοί: Κύρκος Αθανάσιος Ζαέκης Πέτρος Οκουτσίδης Θεολόγος Μισαηλίδου Ανατολή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ Παραδοσιακός χορός Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

μακέτα δημοτικό τραγουδι.qxp_layout 1 5/12/16 11:22 π.μ. Page 3 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

μακέτα δημοτικό τραγουδι.qxp_layout 1 5/12/16 11:22 π.μ. Page 3 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΙΟΡΔΑΝΗΣ Λ. ΚΟΥΖHΝΟΠΟΥΛΟΣ Δημοτικό Τραγούδι O AΠΟΗΧΟΣ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ Εκδόσεις Κολοκοτρώνη 49, Αθήνα 105 60 Τηλ.: 210 3226343 - Fax: 210 3221238 e-mail: info@enploeditions.gr www.enploeditions.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με τη Β2 Τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ευόσμου Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΜΙΚΡΟΣ ΤΥΜΠΑΝΙΣΤΗΣ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΜΙΚΡΟΣ ΤΥΜΠΑΝΙΣΤΗΣ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΜΙΚΡΟΣ ΤΥΜΠΑΝΙΣΤΗΣ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με τις Δ1 και Δ2 Τάξεις του 3 ου Διαπολιτισμικού Δημοτικού Σχολείου Μενεμένης Οκτώβριος Δεκέμβριος 2012

Διαβάστε περισσότερα

Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά

Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά Μιχελή Ελένη 2Γ Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά συγχρόνως και μεγάλης κοινωνικής σπουδαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής Σεπτέμβριος 2012 Η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. Μέχρι πριν λίγες μέρες βρισκόμουν στο χωριό μου το Ριζοκάρπασο, αλλά μετά την εισβολή ήρθαμε με την μητέρα μου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Η σκωπτική ποίηση και το χιούμορ ως μέσο διδασκαλίας

Η σκωπτική ποίηση και το χιούμορ ως μέσο διδασκαλίας ΕΕΕΕΚ ΕΔΕΣΣΑΣ Η σκωπτική ποίηση και το χιούμορ ως μέσο διδασκαλίας Αντωνιάδης Γεώργιος ΠΕ 11 Φυσικής Αγωγής Κόντος Νικόλαος ΠΕ 11 Φυσικής Αγωγής Γρηγοριάδου Ρένα ΠΕ 08 Καλλιτεχνικών Βάτσης Παναγιώτης ΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Alex Dong για τα σπαθιά

Συνέντευξη Alex Dong για τα σπαθιά Συνέντευξη Alex Dong για τα σπαθιά 1. Πόσες φόρμες σπαθιών Taiji εξασκείς; Στο σύστημα της οικογένειας Yang, υπάρχουν μόνο δυο φόρμες, αυτή του ίσιου σπαθιού (jian) και του κυρτού σπαθιού (dao). Στο σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

3ο Νηπ/γείο Κορδελιού Τμήμα Ένταξης

3ο Νηπ/γείο Κορδελιού Τμήμα Ένταξης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ Περιεχόμενα Α ΕΠΙΠΕΔΟ (λεξιλόγιο) 1 ο ΣΤΑΔΙΟ : Ονοματοποίηση αντικειμένων και προσώπων 2 Ο ΣΤΑΔΙΟ: Ονοματοποίηση πράξεων 3 ο ΣΤΑΔΙΟ : Καθημερινές εκφράσεις και χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί; Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια Εισαγωγική Παρουσίαση από την υπεύθυνη καθηγήτρια. Με το παραπάνω θέμα ασχολήθηκαν κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΓΑΤΕΣ ΚΑΙ ΣΚΥΛΟΙ»

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΓΑΤΕΣ ΚΑΙ ΣΚΥΛΟΙ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΓΑΤΕΣ ΚΑΙ ΣΚΥΛΟΙ» Δράσεις που υλoποιήθηκαν με τη Ε &ΣΤ τάξη του 2 ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση

Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση Υποδειγματικό Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Φυσική αγωγή Δημιουργός: ΜΑΡΙΑ ΥΦΑΝΤΗ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσικό τεστ για παιδιά ηλικίας μηνών

Γλωσσικό τεστ για παιδιά ηλικίας μηνών Γλωσσικό τεστ για παιδιά ηλικίας 10-28 μηνών 1. Το παιδί σας Α. Βγάζει ήχους για να προκαλέσει την προσοχή όταν θέλει κάτι; Β. Λέει «κι άλλο» ή ζητάει κι άλλο με κάποιον αναγνωρίσιμο και κατανοητό τρόπο;

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου

Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου Επιμέλεια-καταγραφή-σχεδιασμός: Ο δάσκαλος της Στ τάξης, Χρίστος Χατζηλοΐζου Απρίλιος 2015 Θέμα: Η αξιοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 14 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 1. Λίγα λόγια για το αρχοντικό 2 2. Το παραμύθι της τοιχογραφίας! (Πρόταση) 3 3. Βρες τη λέξη! (Λύση) 9 4. Ζήσε στον 18 ο αιώνα..

Διαβάστε περισσότερα