ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Μ. ΚΕΝΤΟΥΡΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Μ. ΚΕΝΤΟΥΡΗ"

Transcript

1 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Μ. ΚΕΝΤΟΥΡΗ ΗΡΑΚΛΕΙΟ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1998

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ σελ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ Υ ΑΤΩΝ σελ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ Υ ΑΤΩΝ σελ ΦΩΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ Υ ΑΤΩΝ σελ ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΘΟΛΟΤΗΤΑ σελ Υ ΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ σελ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΟΥ ΗΧΟΥ σελ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σελ. 30 ΙΙ. ΖΩΗ ΣΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ σελ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ σελ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΥΣΙ Α ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ σελ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΟ ΙΑΙΡΕΣΗ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ σελ ΤΟ ΠΛΑΓΚΤΟΝ σελ Γενικά σελ Κατηγορίες πλαγκτικών οργανισµών σελ Προσαρµογές των πλαγκτικών οργανισµών στην πελάγιο διαβίωση σελ Σχέσεις φυτοπλαγκτού ζωοπλαγκτού σελ Αναπαραγωγή των πλαγκτικών οργανισµών σελ Κάθετος κατανοµή των πλαγκτικών οργανισµών σελ Κατακόρυφες µεταναστεύσεις των πλαγκτικών οργανισµών σελ Οριζόντια κατανοµή των πλαγκτικών οργανισµών σελ Το πλαγκτόν της Μεσογείου σελ «Αποχρωµατισµένα» ύδατα (red tides) σελ Βιοµάζα και παραγωγή σελ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σελ. 48 ΙΙΙ. ΤΟ ΒΕΝΘΟΣ σελ ΕΙΣΑΓΩΓΗ σελ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΗ ΚΑΙ ΥΠΟΠΑΛΙΡΡΟΪΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ σελ Βραχώδη υποστρώµατα σελ Μαλακά υποστρώµατα σελ Πανίδα µαλακών υποστρωµάτων σελ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΒΕΝΘΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ σελ Προσαρµογές των οργανισµών που ζουν στο σκληρό υπόστρωµα σελ Προσαρµογές των οργανισµών που ζουν στο µαλακό υπόστρωµα σελ ΤΑ ΦΥΤΑ ΤΟΥ ΒΕΝΘΟΥΣ σελ ΤΟ ΑΦΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ σελ. 60 2

3 5.1. Γενικά χαρακτηριστικά σελ Οι οργανισµοί σελ Προσαρµογές των οργανισµών του αφυτικού συστήµατος σελ ΤΟ ΒΕΝΘΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ σελ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ σελ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σελ. 63 ΙV. Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ σελ Η ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ σελ. 64 Βιβλιογραφική πηγή σελ. 71 3

4 Ι. ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ Τα ύδατα των ωκεανών και των θαλασσών χαρακτηρίζονται από ορισµένες φυσικές ιδιότητες, οι σηµαντικότερες από τις οποίες είναι η κίνηση, η θερµοκρασία, η διαύγεια και το χρώµα, η υδροστατική πίεση και η ταχύτητα του ήχου µέσα στον υδάτινο όγκο. Τα φυσικά αυτά χαρακτηριστικά επηρεάζουν το υδρόβιο οικοσύστηµα και επιδρούν στη διαµόρφωση του περιβάλλοντος του πλανήτου µας. 1. ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ Υ ΑΤΩΝ Τα θαλάσσια και ωκεάνια ύδατα εκτελούν διάφορες κινήσεις οι οποίες έχουν σηµαντικές επιπτώσεις στις φυσικοχηµικές τους ιδιότητες, σε µερικές από τις βιολογικές διεργασίες, στη διασπορά των οργανισµών, καθώς και σε διάφορα γεωλογικά φαινόµενα (διάβρωση, µεταφορά υλικών, κλπ.). Συνοπτικά, οι κινήσεις των θαλάσσιων µαζών διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: στις περιοδικές και τις απεριοδικές. Χαρακτηριστικό παράδειγµα περιοδικών κινήσεων είναι οι παλίρροιες, ενώ στις απεριοδικές κινήσεις εντάσσονται τα κύµατα, τα ρεύµατα και οι στρόβιλοι. α) Παλίρροιες Για κάθε κοινό θνητό, παλίρροια είναι το περιοδικό ανεβοκατέβασµα της στάθµης των υδάτων των παράκτιων περιοχών. Στην πραγµατικότητα, το φαινόµενο αυτό είναι πολύ πιο γενικό και οφείλεται σε επιδράσεις των άστρων οι οποίες έχουν µελετηθεί από τον Newton εδώ και τρεις αιώνες περίπου. Η δύναµη η οποία προκαλεί τις παλίρροιες οφείλεται στην έλξη που εξασκεί η σελήνη και ο ήλιος σε ολόκληρο τον υδάτινο όγκο των ωκεανών και όχι µόνο στην επιφάνειά τους. Η δύναµη αυτή είναι σύνθετη καθώς και η κίνηση που προκαλεί, δεδοµένου ότι η περιοδικότητα που παρατηρείται προκύπτει από τον συνδυασµό διαφόρων επιµέρους περιοδικοτήτων που οφείλονται στην κίνηση των άστρων και στην περιστροφική κίνηση της γης γύρω από τον άξονά της. Μερικές από αυτές τις επιµέρους περιοδικότητες έχουν ηµι-ηµερήσια διάρκεια (12 ώρες για τον ήλιο, 12 ώρες και 25 για τη σελήνη), άλλες ηµερήσια και άλλες µεγαλύτερη από 24 ώρες. Η σύνθετη αυτή δύναµη δηµιουργεί κύµατα µεγάλου µήκους (πολλές χιλιάδες χιλιόµετρα) που µεταδίδονται µε µεγάλη ταχύτητα (πολλές εκατοντάδες χιλιόµετρα την ώρα). Λόγω του µεγάλου µήκους τους τα παλιρροϊκά κύµατα αλλοιώνονται από την τοπογραφία του βυθού, κυρίως λόγω ανάκλασής τους στις ακτές ή στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα, και από το φαινόµενο Coriolis που αναπτύσσεται κατά την περιστροφική κίνηση της γης γύρω από τον άξονά της. 4

5 Το εύρος των αστρονοµικών παλιρροιών, δηλαδή η διαφορά του ύψους του νερού κατά την άµπωτη και την πληµµυρίδα, είναι µέγιστο όταν ο ήλιος και η σελήνη βρίσκονται σε συζυγία οπότε οι ελκτικές δυνάµεις που εξασκούν επάνω στη γη προστίθενται. Αντίθετα, όταν ο ήλιος και η σελήνη βρίσκονται σε αντίθεση η ηλιακή έλξη, που είναι µικρότερη, αφαιρείται από την έλξη της σελήνης και το εύρος της παλίρροιας είναι ελάχιστο. Μεταξύ των δύο αυτών ακραίων περιπτώσεων παρατηρούνται ενδιάµεσες καταστάσεις που οφείλονται στη σχετική απόσταση του ήλιου και της σελήνης από τη γη. Πράγµατι η έλξη που εξασκεί καθένα από τα 2 άστρα σε ένα σηµείο είναι αντιστρόφως ανάλογη της απόστασης του σηµείου από το άστρο και περιγράφεται από την σχέση: P = G (Mm/i 2 ) όπου Μ = µάζα της σελήνης ή του ήλιου, m = σηµείο µάζας ύδατος στο σηµείο της έλξης και G = σταθερά βαρύτητας. Σε µερικές περιοχές (κόλπος Μεξικού, θάλασσα Ross), η περίοδος της παλίρροιας είναι ηµερήσια (µία άµπωτη και µία πληµµυρίδα κάθε εικοσιτέσσερις ώρες) και το µέγιστο εύρος παρατηρείται δύο φορές τον χρόνο, όταν η διάρκεια της ηµέρας είναι µέγιστη και ελάχιστη. Σε άλλες, η περίοδος της παλίρροιας είναι ηµι-ηµερήσια (δύο αµπώτιδες και δύο πληµµυρίδες κάθε εικοσιτέσσερις ώρες) και το µέγιστο εύρος της παρατηρείται κατά τις ισηµερίες. Κατά τις ηµι-ηµερήσιες παλίρροιες, το εύρος των δύο πληµµυρίδων µπορεί να είναι περίπου το ίδιο ή τελείως διαφορετικό. Η πρώτη περίπτωση παρατηρείται στις ακτές του Ατλαντικού και του Ινδικού ωκεανού, ενώ η δεύτερη είναι συνήθης στις ακτές του Ειρηνικού. Οικολογικές επιπτώσεις των παλιρροιών Η κυριότερη οικολογική επίπτωση των παλιρροιών συνδέεται µε την περιοδική κάλυψη και αποκάλυψη των παράκτιων περιοχών που επηρεάζει τη σύνθεση της πανίδας και της χλωρίδας που εγκαθίσταται εκεί. Επίσης, διάφορα βιολογικά φαινόµενα ακολουθούν παλιρροϊκούς κύκλους (αποβολή γεννητικών προϊόντων σε πολύχαιτους και ψάρια, έκδυση δεκαπόδων, κλπ.). β) Κύµατα Τα κύµατα είναι κινήσεις που δηµιουργούνται επί τόπου υπό την επίδραση ειδικών τοπικών συνθηκών. ιακρίνουµε 3 µεγάλες κατηγορίες κυµάτων: τα επιφανειακά ή τοπικά, τα στάσιµα και τα Tsunamis ή θαλάσσια σεισµικά ή παλιρροϊκά κύµατα. Τα επιφανειακά κύµατα προκαλούνται από τον άνεµο και το µέγεθός τους εξαρτάται από την ταχύτητα του ανέµου και από την απόσταση που έχει διανύσει ο άνεµος ανεµπόδιστος. Κάθε κύµα αποτελείται από κορυφές και από κοιλώµατα και χαρακτηρίζεται από: - το ύψος που είναι η απόσταση µεταξύ µιας κορυφής και ενός κοιλώµατος και από - το µήκος που είναι η απόσταση µεταξύ των ακραίων σηµείων δύο κορυφών. 5

6 Το ύψος των κυµάτων αυτών σπάνια υπερβαίνει τα 3 µέτρα ενώ το µήκος τους, αν και µεγάλο, είναι µικρό σε σύγκριση µε το βάθος του νερού. Κατά τον κυµατισµό η υδάτινη µάζα περιστρέφεται επί τόπου, δηλαδή εκτελεί κυκλικές κινήσεις, η ταχύτητα των οποίων µειώνεται ανάλογα µε το βάθος. Βέβαια, παρατηρείται και µία τάση µετακίνησης της υδάτινης µάζας προς την κατεύθυνση του ανέµου η οποία οφείλεται στην πίεση που δέχεται η πλευρά του κύµατος που έρχεται σε επαφή µε τον άνεµο σε σχέση µε την αντίθετη πλευρά του. Όταν πλησιάζουν στις ακτές, τα επιφανειακά κύµατα υφίστανται διάθλαση, δηλαδή η κατεύθυνσή τους τροποποιείται κατά τρόπο ώστε να παρουσιάζονται πάντα παράλληλα προς την ακτή. Το φαινόµενο αυτό οφείλεται στη διαφοροποίηση της ταχύτητας του πρόσθιου τµήµατος του κύµατος σε σχέση µε το οπίσθιο λόγω τριβής. Τα στάσιµα κύµατα παρατηρούνται σε κλειστούς κόλπους και σε µικρές υδατοσυλλογές γενικότερα. Προκαλούνται επίσης από τον άνεµο και έχουν µορφή ταλαντώσεων. Θεωρητικά προέρχονται από τις αλληλοεπιδράσεις που υφίστανται κατά την πορεία τους δύο επιφανειακά κύµατα αντίθετης κατεύθυνσης. Στους «κόµβους» των κυµάτων αυτών παρουσιάζεται έντονη οριζόντια κίνηση ενώ µεταξύ των «κόµβων» παρατηρείται µόνο κατακόρυφη κίνηση. Τα Tsunamis προκύπτουν από απότοµες µορφολογικές µεταβολές του πυθµένα των θαλασσών και των ωκεανών που οφείλονται σε διάφορες αιτίες όπως σεισµικές δονήσεις, εκρήξεις παράκτιων ή υποθαλάσσιων ηφαιστείων κλπ. Η ταχύτητα των κυµάτων αυτών είναι µεγαλύτερη από 300 Km την ώρα και το ύψος τους µπορεί να φτάσει m µε αποτέλεσµα να έχουν καταστρεπτικές συνέπειες σε παράκτιες εγκαταστάσεις παντός τύπου. Οικολογικές επιπτώσεις των κυµάτων Από οικολογική άποψη τα κύµατα είναι περισσότερο σηµαντικά στην παράκτια ζώνη. Στην ωκεάνεια ζώνη αποκτούν σηµασία µόνο στα επιφανειακά στρώµατα γιατί επηρεάζουν τον αερισµό, τη διείσδυση του φωτός και την ανάµιξη των υδάτων. Στην παράκτιο (αιγιαλίτιδα ζώνη) η ένταση του κυµατισµού επιδρά πάνω στην κάθετη κατανοµή των οργανισµών και καθορίζει το είδος της πανίδας που εγκαθίσταται σε κάθε περιοχή. Επίσης επηρεάζει τη µορφολογία των οργανισµών η οποία προσαρµόζεται στην ένταση του κυµατισµού της κάθε περιοχής. Έχει παρατηρηθεί ότι στις περιοχές που ο κυµατισµός είναι πολύ έντονος, οι οργανισµοί αποκτούν πιο πεπλατυσµένα σχήµατα που τους επιτρέπουν να αντιστέκονται στην αποκόλληση. Τέλος έχει παρατηρηθεί ότι σε παράκτιες περιοχές που προστατεύονται από τον κυµατισµό, η θερµοκρασία µπορεί να φτάσει κατά τη διάρκεια του χειµώνα ή του καλοκαιριού σε επικίνδυνα για την επιβίωση των οργανισµών όρια. Με την ανάδευση που προκαλεί ο κυµατισµός, οµογενοποιεί τη θερµοκρασία και διευκολύνει την οξυγόνωση του νερού και τη χρήση των θρεπτικών αλάτων που κατακάθονται στον πυθµένα από τους αυτότροφους οργανισµούς. 6

7 4α 7

8 4β 8

9 4γ 9

10 4δ 10

11 γ) Θαλάσσια ρεύµατα Τα θαλάσσια ρεύµατα οφείλονται σε τρεις κύριες αιτίες. Η πρώτη είναι η διαφορά πυκνότητας που παρατηρείται στις θαλάσσιες µάζες λόγω διαφοράς αλατότητας και θερµοκρασίας: όταν µεγάλες µάζες νερού διαφορετικής πυκνότητας συναντώνται, δεν µπορούν να αναµειχθούν, µε αποτέλεσµα η πυκνότερη να περνάει κάτω από τη λιγότερο πυκνή δηµιουργώντας ένα ρεύµα. Η δεύτερη αιτία είναι οι άνεµοι οι οποίοι είναι υπεύθυνοι της κυκλοφορίας του µεγαλύτερου µέρους των επιφανειακών υδάτων µέχρι το βάθος των m. Οι άνεµοι που οφείλονται σε προσωρινές µετεωρολογικές διαταραχές προκαλούν ρεύµατα µικρής έντασης και διάρκειας. Αντίθετα, τα µεγάλα ατµοσφαιρικά ρεύµατα που είναι σχετικά µόνιµα προκαλούν ισχυρά και διαρκή ρεύµατα. Η τρίτη αιτία είναι η διαφορά επιπέδου που υπάρχει ανάµεσα σε διάφορα σηµεία του ωκεανού η οποία αντισταθµίζεται µε τη δηµιουργία ρευµάτων. Οι µετακινήσεις θαλάσσιων µαζών που προκύπτουν για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω επηρεάζονται από το φαινόµενο Cοriolis. Η επίδραση του φαινοµένου Cοriolis είναι κυρίως αισθητή πάνω στα ρεύµατα που προκύπτουν από τους ανέµους τα οποία υφίστανται µια εκτροπή της πορείας τους προς τα δεξιά στο Βόρειο ηµισφαίριο και προς τα αριστερά στο Νότιο. Η εκτροπή αυτή είναι της τάξεως των 45 ο στα µέσα γεωγραφικά πλάτη για τα επιφανειακά ύδατα. Επειδή το επιφανειακό ρεύµα µεταδίδεται µε την τριβή σε µεγαλύτερα βάθη µε βαθµιαία µείωση της ταχύτητάς του, το φαινόµενο Cοriolis εκτρέπει το ρεύµα όλο και περισσότερο στα βαθύτερα στρώµατα κατά τρόπο ώστε σε ένα ορισµένο βάθος το ρεύµα που επικρατεί να έχει αντίθετη κατεύθυνση από το επιφανειακό ρεύµα από το οποίο προέκυψε. Το φαινόµενο αυτό είναι γνωστό σαν Spiral του Ekman από το όνοµα του Σουηδού ερευνητού που πρώτος το µελέτησε. Τα µεγάλα συστήµατα επιφανειακών και υπο-επιφανειακών ωκεάνιων ρευµάτων εξαρτώνται από την ατµοσφαιρική κυκλοφορία η οποία επηρεάζεται στα µεσαία γεωγραφικά πλάτη από τους ωκεανούς και στα δύο ηµισφαίρια από τις αντικυκλωνικές ζώνες. Στις αντικυκλωνικές ζώνες οφείλεται η ύπαρξη υτικών ανέµων στα µεγάλα γεωγραφικά πλάτη και Βορειοανατολικών στην τροπική ζώνη του Ν. Ηµισφαιρίου. Οι δύο αυτές ζώνες τροπικών ανέµων χωρίζονται µεταξύ τους από µία ζώνη ηρεµίας η οποία βρίσκεται λίγο βορειότερα του γεωγραφικού ισηµερινού. Η ατµοσφαιρική αντικυκλωνική κυκλοφορία προκαλεί στα δύο ηµισφαίρια µια έντονη αντικυκλωνική κυκλοφορία των υδάτων. Το φαινόµενο Coriolis προκαλεί µια δισυµµετρία στην κυκλοφορία αυτή κατά τρόπο ώστε στο Β. Ηµισφαίριο για παράδειγµα τα ρεύµατα να είναι πιο ισχυρά στις δυτικές ακτές του ωκεανού απ ότι στις ανατολικές. Εκατέρωθεν της τροπικής ζώνης ηρεµίας οι άνεµοι δηµιουργούν δύο ρεύµατα µε υτική κατεύθυνση: το Β. Ισηµερινό ρεύµα που προκύπτει από τους Βορειοανατολικούς ανέµους και το Ν. Ισηµερινό ρεύµα που προκύπτει από τους Νοτιοανατολικούς ανέµους. Τα ρεύµατα αυτά προκαλούν στις δυτικές όχθες των ωκεανών µια αντικυκλωνική κυκλοφορία από Βορρά προς Νότο. Έτσι δηµιουργούνται αντίστοιχα στο Β. και το Ν. 11

12 5α 12

13 Ηµισφαίριο, τα ρεύµατα Kuroshiwo και Α. Αυστραλιανό στον Ειρηνικό ωκεανό και τα ρεύµατα του Κόλπου της Βραζιλίας στον Ατλαντικό ωκεανό τα οποία είναι θερµά λόγω του ότι διασχίζουν από υτικά προς Ανατολικά ζώνες που βρίσκονται κοντά στον Ισηµερινό. Στις ανατολικές όχθες των ίδιων ωκεανών (Ειρηνικός και Ατλαντικός), η κυκλοφορία τροφοδοτείται από ύδατα που φθάνουν από µεγάλα γεωγραφικά πλάτη. Στο Ν. ηµισφαίριο, η τροφοδοσία γίνεται στον Ειρηνικό ωκεανό από το ρεύµα του Περού κατά µήκος της δυτικής ακτής της Ν. Αµερικής και στον Ατλαντικό ωκεανό από το ρεύµα της Βεγγάλης κατά µήκος της δυτικής ακτής της Ν. Αφρικής. Στο Β. ηµισφαίριο η τροφοδοσία γίνεται στον Ειρηνικό ωκεανό από το ρεύµα της Καλιφόρνιας και στον Ατλαντικό ωκεανό από το ρεύµα των Καναρίων που συναντούν αντίστοιχα το Β. ισηµερινό Ειρηνικό και το Β. ισηµερινό Ατλαντικό ρεύµα. Τα ρεύµατα αυτά, που κατεβαίνουν κατά µήκος των ανατολικών ακτών των ωκεανών και παρεκκλίνουν προς τα βαθιά νερά (δεξιά παρέκκλιση στο Β. ηµισφαίριο και αριστερή στο Ν. Ηµισφαίριο) λόγω του φαινοµένου Coriolis προκαλούν µια πτώση του επιπέδου του νερού στις ακτές η οποία αντισταθµίζεται µε την άνοδο βαθύτερων υδάτων στα επιφανειακά στρώµατα. Το φαινόµενο αυτό είναι γνωστό σαν Upwelling και έχει σαν συνέπεια την πτώση της θερµοκρασίας των επιφανειακών υδάτων και τον εµπλουτισµό τους µε θρεπτικά άλατα. Τα Upwelling συχνά ενισχύονται από την επίδραση εποχιακών ανέµων που φυσούν παράλληλα προς την ακτή από Βορρά στο Β. ηµισφαίριο και από Νότο στο Ν. ηµισφαίριο. Σε κάθε έναν από τους 3 µεγάλους ωκεανούς παρατηρείται, µέσα στην τροπική ζώνη ηρεµίας δηλαδή ανάµεσα στο Βόρειο και Νότιο αντικυκλωνικό ρεύµα, µια ουδέτερη ζώνη στην οποία εντοπίσθηκε ένα αντίθετο ισηµερινό επιφανειακό ρεύµα µικρής έντασης µε Ανατολική κατεύθυνση που τροφοδοτείται από µέρος των υδάτων που µεταφέρονται από τα Β. και Ν. ισηµερινό ρεύµα. Επίσης, το 1951 εντοπίσθηκε στον Ειρηνικό ωκεανό από τον αµερικανό Cromwell ένα υπο-επιφανειακό αντισταθµιστικό ρεύµα µε Ανατολική κατεύθυνση που βρίσκεται κάτω από το αντίθετο επιφανειακό ισηµερινό και το Ν. ισηµερινό και µεταφέρει το πλεόνασµα νερού που συγκεντρώνεται στη δυτική ακτή του ωκεανού από το Β. ισηµερινό και το Ν. ισηµερινό ρεύµα. Ένα αντίστοιχο ρεύµα, του Lomonoscov, έχει εντοπισθεί από το 1961 στον ατλαντικό ωκεανό που αποµακρύνει το πλεόνασµα νερού που µεταφέρεται στις ακτές της Νότιας Αµερικής από το Β. ισηµερινό και το Ν. ισηµερινό ρεύµα. Η ύπαρξη των υπο-επιφανειακών ρευµάτων συνδέεται µε την έντονη εξάτµιση και το χαµηλό ύψος βροχοπτώσεων που χαρακτηρίζουν τις τροπικές ζώνες του ωκεανού και που συντελούν στην αύξηση της πυκνότητας των υδάτων παρά την υψηλή τους θερµοκρασία. Τα ύδατα αυτά περνούν κάτω από τα ισηµερινά ύδατα που είναι ελαφρότερα λόγω των υψηλών βροχοπτώσεων που χαρακτηρίζουν τις ισηµερινές περιοχές. Η µετακίνηση των υπο-επιφανειακών ρευµάτων προς ανατολάς είναι δυνατή επειδή η επίδραση του φαινοµένου Coriolis πλησίον του ισηµερινού είναι σχεδόν µηδαµινή. Στον Ινδικό ωκεανό, το σχήµα κυκλοφορίας των ρευµάτων είναι διαφορετικό επειδή επηρεάζεται από τους µουσσώνες. Σε σχέση µε τον Ειρηνικό και τον Ατλαντικό, ο Ινδικός ωκεανός µπορεί να θεωρηθεί σαν ένας ηµι-ωκεανός που οριοθετείται στο Β. γεωγραφικό 13

14 πλάτος των 15 ο περίπου από την τεράστια µάζα της Ασιατικής ηπείρου η οποία µπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη της διαδοχής µουσσώνων διαφορετικής κατεύθυνσης. Κατά την περίοδο του αρκτικού χειµώνα, η Ασιατική ήπειρος χαρακτηρίζεται από υψηλές πιέσεις που δηµιουργούν στον Ινδικό ωκεανό ένα ρεύµα Βόρειο-ανατολικής κατεύθυνσης, τον χειµερινό ή ξηρό µουσσώνα. Αντίθετα, κατά την περίοδο του αρκτικού θέρους, η ασιατική ήπειρος υφίσταται την επίδραση χαµηλών πιέσεων οι οποίες προκαλούν την αναστροφή της κατεύθυνσης του µουσσώνα που αρχίζει να φυσάει από Νότιο-δυτική κατεύθυνση (θερινός µουσσώνας). Επειδή ο θερινός µουσσώνας φυσάει από τον ωκεανό προς την ξηρά, είναι υπερκορεσµένος µε υγρασία µε αποτέλεσµα να προκαλεί σε όλο το Νότιο τµήµα της Ασιατικής ηπείρου ισχυρότατες βροχοπτώσεις που σε µερικές περιπτώσεις είναι καταστροφικές. Αυτή η διαδοχή των µουσσώνων έχει εµφανείς επιπτώσεις στην κυκλοφορία των επιφανειακών υδάτων του ωκεανού. Κατά την περίοδο του χειµερινού µουσσώνα, το γενικό σχήµα κυκλοφορίας των επιφανειακών υδάτων του Ινδικού ωκεανού οµοιάζει µε αυτό που παρατηρείται στον Ειρηνικό και τον Ατλαντικό. ηλαδή, χαρακτηρίζεται από ένα Β. ισηµερινό και από ένα Ν. ισηµερινό ρεύµα µε υτική κατεύθυνση που χωρίζονται από ένα αντίθετο επιφανειακό ρεύµα και ένα υπο-επιφανειακό αντισταθµιστικό ρεύµα µε ανατολική κατεύθυνση (ανάλογο των ρευµάτων του Cromwell και Lomonoscov) που αποµακρύνουν το πλεόνασµα νερού που φθάνει στη υτική όχθη µε το Β. και Ν. ισηµερινό ρεύµα. Κατά την περίοδο του θερινού µουσσώνα, το Β. ισηµερινό ρεύµα, το επιφανειακό και το υπο-επιφανειακό µε Ανατολική κατεύθυνση εξακολουθούν να παρατηρούνται. Αντίθετα, το Ν. ισηµερινό αντικαθίσταται από το ρεύµα του µουσσώνα το οποίο έχει Ανατολική κατεύθυνση µέχρι το Νότιο τµήµα της Αραβικής θάλασσας και µετά γίνεται σχεδόν παράλληλο προς το Β. ισηµερινό ρεύµα. Σε όλο το τµήµα του Ινδικού ωκεανού που τα ρεύµατα αλλάζουν εποχιακά επηρεαζόµενα από την αλλαγή της κατεύθυνσης των µουσσώνων, η κυκλοφορία των επιφανειακών υδάτων είναι εξαιρετικά πολύπλοκη για να µπορέσει να περιγραφεί λεπτοµερώς. Η πολυπλοκότητα αυτή ενισχύεται από το εξαιρετικά ακανόνιστο περίγραµµα των Νότιων και Νοτιοανατολικών Ασιατικών ακτών που εµποδίζει αυτά τα ρεύµατα να πραγµατοποιήσουν, ακόµη και κατά την περίοδο του χειµερινού µουσσώνα, ένα αντικυκλωνικό κύκλωµα παρόµοιο µε αυτό που παρατηρείται στις Βόρειες περιοχές των δύο άλλων µεγάλων ωκεανών. Αντίθετα, στο Νότιο τµήµα του Ινδικού ωκεανού επικρατεί περίπου το ίδιο σχήµα κυκλοφορίας των υδάτων µε αυτό που έχει περιγραφεί για τον Ειρηνικό και τον ατλαντικό ωκεανό: στη υτική ακτή του Ινδικού ωκεανού, το Ν. ισηµερινό ρεύµα, παρεκτρεπόµενο από το φαινόµενο Coriolis, δίδει το ρεύµα της Μαδαγασκάρης το οποίο διατρέχει τις Ανατολικές ακτές της Αφρικής και µετά συνεχίζεται µέχρι το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας µε το ρεύµα Agulhas που είναι ένα από τα πιο ισχυρά ρεύµατα που έχουν παρατηρηθεί σε όλους τους ωκεανούς και που σταµατά σε γεωγραφικό πλάτος 40 ο Νότια. Επίσης, στη υτική ακτή του Ινδικού ωκεανού, ένα µέρος από τα ύδατα που 14

15 7α 15

16 µετατοπίζονται υπό την επίδραση των υτικών ανέµων, παρεκκλίνει προς τα αριστερά και σχηµατίζει το. Αυστραλιανό ρεύµα που συναντά µε τη σειρά του το Ν. ισηµερινό ρεύµα. Είναι προφανές ότι η επιφανειακή και υπο-επιφανειακή κυκλοφορία χαρακτηρίζονται από οριζόντια ρεύµατα. Όµως, τα ρεύµατα αυτά µπορούν, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, να προκαλέσουν κατακόρυφες µετακινήσεις των υδάτων. Ένα κλασσικό παράδειγµα κατακόρυφης µετακίνησης των υδάτων είναι τα Upwelling, ο τρόπος σχηµατισµού των οποίων περιεγράφη παραπάνω. Upwelling παρατηρούνται και στους 3 µεγάλους ωκεανούς: στον Ειρηνικό ωκεανό, το Καλιφορνιακό ρεύµα και το ρεύµα του Περού διαχωρίζονται από τις ακτές µε ένα Upwelling. Το ίδιο συµβαίνει µε το ρεύµα της Σοµαλίας στον Ινδικό ωκεανό. Όµως, κατακόρυφες κινήσεις των υδάτων εµφανίζονται µε την πιο τυπική τους µορφή µακριά από τα ισηµερινά ρεύµατα. Παρά το γεγονός ότι η κύρια ροή των ισηµερινών ρευµάτων γίνεται κατά την κατεύθυνση των παραλλήλων, υπό την επίδραση του φαινοµένου Coriolis δηµιουργούνται παρακλάδια που ακολουθούν την κατεύθυνση των µεσηµβρινών και παρουσιάζουν µια τάση να συγκλίνουν µεταξύ τους ή να αποκλίνουν. Όταν συγκλίνουν αυτο-αναιρούνται και σχηµατίζεται ένα καθοδικό ρεύµα, ενώ όταν αποκλίνουν δηµιουργείται µία υποπίεση που αντισταθµίζεται από ένα ανοδικό ρεύµα (Upwelling). Σύγκλιση παρατηρείται στα όρια του Ν. ισηµερινού ρεύµατος και του αντίθετου ισηµερινού ρεύµατος καθώς και στην Ανταρκτική ζώνη όπου είναι γνωστή µε το όνοµα «Νότιο πολικό µέτωπο». Το Νότιο πολικό µέτωπο εντοπίζεται στον Αυστραλιανό ωκεανό µεταξύ 50 ο και 62 ο Ν και προκύπτει από τη σύγκλιση επιφανειακών ανταρκτικών υδάτων µε Βόρεια κατεύθυνση και υπο-ανταρκτικών µε Νότια κατεύθυνση. Απόκλιση παρατηρείται πλησίον του γεωγραφικού ισηµερινού και της Ανταρκτικής ηπείρου. Πλησίον του γεωγραφικού ισηµερινού, τα ύδατα του Ν. ισηµερινού ρεύµατος του Ειρηνικού ωκεανού αποκλίνουν και κατευθύνονται δεξιά προς τον Βορρά και αριστερά προς τον Νότο. Στην Ανταρκτική ζώνη, η απόκλιση είναι ασυνεχής και εντοπίζεται µεταξύ του Νότιου ορίου των υτικών ανέµων και µερικές περιοχές παραπλήσιες των ακτών όπου επικρατούν ρεύµατα µε Ανατολική κατεύθυνση. Τα ρεύµατα που επηρεάζουν τα ενδιάµεσα και βαθιά ύδατα είναι λιγότερο γνωστά από αυτά που επηρεάζουν τα επιφανειακά και υπο-επιφανειακά ύδατα. Οι κινήσεις των ενδιάµεσων υδάτων οφείλονται ως επί το πλείστον σε φαινόµενα σύγκλισης. Κατ αυτόν τον τρόπο, τα ενδιάµεσα ανταρκτικά ύδατα που δηµιουργούνται στο επίπεδο του Νότιου πολικού µετώπου µετακινούνται δια µέσου των 3 µεγάλων ωκεανών µέχρι το γεωγραφικό πλάτος των 10 ο Ν. Επίσης, στο επίπεδο της υποτροπικής σύγκλισης στον Βορρά, τα ψυχρά ύδατα του ρεύµατος του Labrador βυθίζονται κάτω από τα θερµότερα ύδατα του ρεύµατος του Κόλπου στον Ατλαντικό ωκεανό, και τα ύδατα του ρεύµατος Oyoshio βυθίζονται κάτω από αυτά του Kuroshiwo στον Ειρηνικό ωκεανό. Η προέλευση και οι κινήσεις των υδάτων των βυθών απασχολούν εδώ και αρκετά χρόνια τους ωκεανογράφους. Σήµερα είναι γενικά αποδεκτό ότι το µεγαλύτερο µέρος των υδάτων όλων των ωκεανών σχηµατίζεται στην Ανταρκτική ζώνη, στη θάλασσα Weddell και, σε µικρότερη κλίµακα, στη θάλασσα Ross. Από τις περιοχές αυτές, το νερό εξαπλώνεται 16

17 προς τα Βόρεια και καλύπτει σχεδόν όλα τα µεγάλα βάθη των ωκεανών. Επίσης, πιστεύεται ότι µια ποσότητα του νερού των βυθών του Ατλαντικού ωκεανού σχηµατίζεται στο Βορειοανατολικό τµήµα του Ατλαντικού ωκεανού από τη θάλασσα της Νορβηγίας. Λιγότερο σηµαντικά και διαδεδοµένα είναι τα αντισταθµιστικά ρεύµατα που προκύπτουν από τη διαφορά επιπέδου που χαρακτηρίζει διάφορα σηµεία του ωκεανού. Παραδείγµατα τέτοιων ρευµάτων είναι τα ρεύµατα του τύπου Cromwell που αποµακρύνουν τις τεράστιες ποσότητες υδάτων που µεταφέρουν το Β. και Ν. ισηµερινό ρεύµα. Όµως, τα περισσότερο γνωστά είναι αυτά που δηµιουργούνται στους πορθµούς ή στα στενά γενικότερα που διαχωρίζουν τους ωκεανούς από τις θάλασσες ή τις εσωτερικές από τις ανοιχτές θάλασσες. Στα στενά αυτά υπάρχουν πάντα δύο ρεύµατα, ένα εισερχόµενο και ένα εξερχόµενο, η θέση και η ταχύτητα των οποίων εξαρτάται από τα γενικά χαρακτηριστικά των επικοινωνούντων θαλασσινών µαζών. Έτσι, για παράδειγµα, η Μεσόγειος υφίσταται µια σηµαντική εξάτµιση που δεν µπορεί να εξισορροπηθεί από τις εκβολές των λίγων ποταµών που χύνονται σε αυτήν. Συνέπεια αυτού είναι να παρουσιάζει ένα σηµαντικό έλλειµµα νερού που αντισταθµίζεται από τον Ατλαντικό ωκεανό µέσον του στενού του Γιβραλτάρ. Στο στενό του Γιβραλτάρ δηµιουργείται ένα επιφανειακό ρεύµα που µεταφέρει στη Μεσόγειο ατλαντικά ύδατα αλατότητας 36,6% και ένα υπο-επιφανειακό ρεύµα που µεταφέρει στον Ατλαντικό ενδιάµεσα µεσογειακά ύδατα αλατότητας 38,6%. Το εισερχόµενο στη Μεσόγειο ρεύµα είναι ίσο µε m 3 /sec περίπου και το εξερχόµενο ίσο µε m 3 /sec, γεγονός που στην πράξη σηµαίνει ότι αν έκλεινε κανείς το στενό του Γιβραλτάρ το επίπεδο της Μεσογείου θα µειωνόταν κατά ένα µέτρο περίπου τον χρόνο. Τελείως αντίθετη είναι η περίπτωση της Μαύρης θάλασσας η οποία παρουσιάζει ένα πλεόνασµα νερού λόγω των υψηλών βροχοπτώσεων και των σηµαντικών ποσοτήτων γλυκού νερού επειδή εκβάλλουν σ αυτήν οι ποταµοί που την περιβάλλουν. Το πλεόνασµα του γλυκού νερού της µαύρης θάλασσας δηµιουργεί προς το Αιγαίο πέλαγος ένα εξερχόµενο επιφανειακό ρεύµα χαµηλής αλατότητας (18,2%) που περνάει από τον Βόσπορο, τη θάλασσα του Μαρµαρά και τα αρδανέλια. Αντίθετα, ένα ρεύµα βάθους υψηλότερης αλατότητας (38,5%) κατευθύνεται από το Αιγαίο προς τη µαύρη θάλασσα ακολουθώντας την ίδια πορεία. Από την ανάµειξη των δύο τύπων υδάτων που λαµβάνει χώρα στο επίπεδο των στενών, προκύπτει νερό ενδιάµεσης αλατότητας (22,3%) που απλώνεται στο βυθό της Μαύρης θάλασσας κάτω από τα m. Αποτέλεσµα αυτού είναι η Μαύρη θάλασσα να χαρακτηρίζεται από έντονη ζώνωση και από µία πολύ µικρή αν όχι µηδαµινή κατακόρυφη κυκλοφορία των υδάτων της. Η ιδιάζουσα αυτή κατάσταση, σε συνδυασµό µε το γεγονός ότι στα επιφανειακά στρώµατα της Μαύρης θάλασσας παράγονται µεγάλες ποσότητες πλαγκτικών οργανισµών οι οποίες αποσυντιθέµενες καταναλώνουν πολύ οξυγόνου, συντελεί στο να παρατηρείται µια απότοµη µείωση του οξυγόνου από τα 50 m βάθος και παντελής έλλειψη στα m. Από το βάθος αυτό και µετά υπάρχει µόνο υδρόθειο και κατά συνέπεια κάθε είδος ζωής αποκλείεται εκτός από τα αναερόβια βακτήρια. Βέβαια, ο κατάλογος των παραδειγµάτων δεν περιορίζεται στις δύο περιπτώσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. Είναι πολύ πιο µακρύς 17

18 αλλά εξαιρουµένων κάποιων λεπτοµερειών, οι κινήσεις που παρατηρούνται ακολουθούν το ένα ή το άλλο από τα δύο πρότυπα που περιγράφηκαν. Οικολογική σηµασία των ρευµάτων Αν και η οικολογική σηµασία των κυµάτων και των ρευµάτων έγκειται στις κινήσεις του νερού που προκαλούν, τα αποτελέσµατα διαφέρουν σηµαντικά. Τα ρεύµατα δεν επηρεάζουν τη διείσδυση του φωτός και δεν προκαλούν αποκόλληση των βενθικών οργανισµών από το υπόβαθρο στο οποίο είναι προσκολληµένοι παρά µόνο σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις. Στα µαλακά υποστρώµατα παρασύρουν το υλικό του υποβάθρου προκαλώντας µείωση της πανίδας και της χλωρίδας σε µια συγκεκριµένη περιοχή και αλλοίωση στη σύσταση των βιοκοινωνιών που βρίσκονται στην περιοχή που εναποτίθεται το παρασυρόµενο στρώµα. Τα ευεργετικά του αποτελέσµατα οφείλονται στη µεταφορά θρεπτικών συστατικών και αερίων από µία περιοχή σε µια άλλη και κυρίως στη διασπορά των πλαγκτικών οργανισµών. δ) Στρόβιλοι Στρόβιλος είναι κάθε ακανόνιστη από άποψη κατευθύνσεως κίνηση των υδάτων που προκαλείται από έντονους στροβιλώδεις ανέµους, έντονη κίνηση των επιφανειακών υδάτων ή από προσκρούσεις ρευµάτων µε διαφορετική ταχύτητα πάνω σε φυσικά εµπόδια του βυθού. Πρόκειται για παροδικά και τυχαία φαινόµενα τα οποία συντελούν στην ανάµειξη των υδάτων και την αποστρατικοποίηση των θαλάσσιων µαζών όταν η κατεύθυνσή τους είναι κατακόρυφη. ε) Κινήσεις των θαλάσσιων υδάτων στην περιοχή της υφαλοκρηπίδας Στην περιοχή της υφαλοκρηπίδας, τα θαλάσσια ύδατα υφίστανται δύο τύπους κινήσεων που συντελούν στην έντονη ανάµειξή τους και στον εµπλουτισµό τους µε θρεπτικά συστατικά: µία καταβύθιση των επιφανειακών και µία ανοδική κίνηση των υδάτων του βυθού. Η καταβύθιση των επιφανειακών υδάτων οφείλεται στην ψύξη τους κατά τη διάρκεια έντονου ψύχους. Η ψύξη καθιστά τα ύδατα αυτά πυκνότερα, άρα βαρύτερα από τα υποκείµενα στρώµατα, µε αποτέλεσµα να βυθίζονται και να κινούνται κατά µήκος της υφαλοκρηπίδας ακολουθώντας την κλίση του βυθού. Το έλλειµµα νερού που δηµιουργείται από την καταβύθιση των επιφανειακών υδάτων αντισταθµίζεται από την οριζόντια ροή άλλων επιφανειακών υδάτινων µαζών οι οποίες συντελούν έµµεσα στον εµπλουτισµό των βαθύτερων στρωµάτων. Πράγµατι, κατά τους εαρινούς και θερινούς µήνες, αναπτύσσονται στις επιφανειακές ζώνες πλαγκτικοί οργανισµοί οι οποίοι παράγουν προϊόντα µεταβολισµού και οργανική ύλη που µεταφέρονται τον επόµενο χειµώνα στα βαθύτερα στρώµατα µε την καταβύθιση των υδάτων. 18

19 Η ανοδική κίνηση των υδάτων του βυθού οφείλεται στον έντονο κυµατισµό που προκαλεί παρατεταµένη δράση ανέµων που πνέουν από τη θάλασσα προς την ξηρά. Οδηγεί στον εµπλουτισµό των επιφανειακών υδάτων µε θρεπτικά άλατα που προέρχονται από τον βυθό. 2. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ Υ ΑΤΩΝ Η θερµοκρασία των θαλασσών και των ωκεανών εξαρτάται από την αλληλεπίδραση των παραγόντων που προκαλούν τη θέρµανση και την ψύξη των θαλασσών. Ο κυριότερος παράγοντας θέρµανσης είναι η απορρόφηση της ηλιακής ακτινοβολίας. Από την ακτινοβολία που φθάνει στην ατµόσφαιρα το 1/5 απορροφάται από αυτή ενώ τα υπόλοιπα 4/5 διεισδύουν στη θάλασσα και τη θερµαίνουν µέχρι ένα βάθος ίσο µε µερικές δεκάδες µέτρα. ευτερεύοντες παράγοντες είναι: - η µεταφορά της θερµότητας της γήινης σφαίρας από τον φλοιό της γης, - η ηφαιστειακή υποθαλάσσια ενέργεια, - διάφορες εξωθερµικές αντιδράσεις που λαµβάνουν χώρα στη θάλασσα, - η θερµότητα που εκλύεται από την τριβή που δηµιουργείται κατά την κίνηση των θαλάσσιων µαζών. Σε αντίθεση, οι κυριότεροι παράγοντες ψύξης είναι: - η εξάτµιση από την επιφάνεια της θάλασσας µε την οποία επιτυγχάνεται η µεταφορά της θερµότητας που χάνεται κατά 80 90%, - η ακτινοβολία από την επιφάνεια της θάλασσας προς την ατµόσφαιρα. Πρόκειται κυρίως για την υπέρυθρη ακτινοβολία µικρού µήκους κύµατος. Από τα προηγούµενα συνάγεται ότι οι περισσότερες θερµικές ανταλλαγές επιτελούνται από την επιφάνεια της θάλασσας γεγονός που δείχνει τη θερµική εξάρτηση της θάλασσας από τις κλιµατικές συνθήκες που επικρατούν στην επιφάνεια της γης. Βέβαια οι θερµικές αυτές ανταλλαγές δεν περιορίζονται στην επιφάνεια γιατί µε τις κινήσεις των θαλάσσιων υδάτων τα αποτελέσµατά τους µεταφέρονται σε βαθύτερα στρώµατα. Επίσης, η θάλασσα αντιδρά (δηλ. ψύχεται και θερµαίνεται) βραδύτερα και λιγότερο από την ξηρά στις θερµικές µεταβολές µε αποτέλεσµα να θεωρείται σαν θερµικός ρυθµιστής στη διαµόρφωση του κλίµατος της ξηράς. Αν θεωρηθούν στο σύνολό τους οι ωκεανοί αποτελούν ένα ψυχρό περιβάλλον του οποίου η µέση θερµοκρασία δεν υπερβαίνει τους 3,8 4 ο C, αλλά παρουσιάζουν µεγάλες διαφορές θερµοκρασίας που οφείλονται σε διάφορους παράγοντες, οι σπουδαιότεροι από τους οποίους είναι: - το γεωγραφικό πλάτος στο οποίο ευρίσκονται και - τα βάθη από τα οποία χαρακτηρίζονται. 19

20 11α 20

21 11β 21

22 11γ 22

23 Για τα επιφανειακά ύδατα στους παραπάνω παράγοντες πρέπει να προστεθούν οι ηµερήσιες και οι εποχιακές αλλαγές της θερµοκρασίας. α) Ηµερήσιες αλλαγές της θερµοκρασίας Τα επιφανειακά θαλάσσια στρώµατα επηρεάζονται από τις ηµερήσιες αλλαγές της θερµοκρασίας της ατµόσφαιρας αλλά αντιδρούν µε κάποια καθυστέρηση. Έτσι, το µέγιστο παρατηρείται γύρω στις 14 ω και το ελάχιστο γύρω στα µεσάνυχτα (1ω). Σε γενικές γραµµές, το εύρος των διακυµάνσεων της θερµοκρασίας των επιφανειακών στρωµάτων είναι µικρό. Οι µεγαλύτερες τιµές παρατηρούνται: - το καλοκαίρι (όσον αφορά την εποχή), - στις τροπικές περιοχές (όσον αφορά το γεωγραφικό πλάτος), - στις παράκτιες περιοχές (όσον αφορά την απόσταση από την ξηρά). β) Εποχιακές αλλαγές της θερµοκρασίας Οι εποχιακές αλλαγές της θερµοκρασίας είναι κυρίως αισθητές στα επιφανειακά ύδατα των εύκρατων περιοχών. Μειώνονται όσο προχωράµε προς τον Ισηµερινό και προς τους πόλους. Στον Ισηµερινό οι εποχιακές διακυµάνσεις δεν υπερβαίνουν 3 ο C και στους πόλους 2 ο C. γ) ιαφορές θερµοκρασίας οφειλόµενες στο γεωγραφικό πλάτος Η επίδραση του γεωγραφικού πλάτους είναι κυρίως αισθητή στα επιφανειακά ύδατα. Κατά γενικό κανόνα η θερµοκρασία της επιφάνειας αυξάνει όσο προχωράµε από τους πόλους προς τον Ισηµερινό. Η µεταβολή που παρατηρείται από τον Βόρειο πόλο προς τον Νότιο, µπορεί σχηµατικά να περιγραφεί από µια κωδωνοειδή καµπύλη. Οι βάσεις της καµπύλης αντιστοιχούν στις πολικές περιοχές στις οποίες η θερµοκρασία κατέρχεται στους ( 2 ο C) και η κορυφή στον Ισηµερινό στον οποίο η θερµοκρασία φτάνει τους 27 ο C. Βέβαια οι πολύ υψηλές θερµοκρασίες δεν είναι χαρακτηριστικές µόνο των περιοχών του Ισηµερινού αλλά και µερικών κλειστών θαλασσών όπως είναι ο κόλπους του Μεξικού (27 ο C) και η Ερυθρά Θάλασσα (34 ο C). Εδώ πρέπει να σηµειωθεί ότι παρά το γεγονός ότι η θερµοκρασία αυξάνει όσο πλησιάζουµε τον Ισηµερινό, οι υψηλότερες τιµές έχουν καταγραφεί λίγο βορειότερα του Ισηµερινού σε γεωγραφικό πλάτος που ποικίλλει ανάλογα µε την εποχή αλλά που βρίσκεται πάντα στο βόρειο ηµισφαίριο. Αν ενώσουµε στο επίπεδο κάθε Μεσηµβρινού τα σηµεία που αντιστοιχούν στις περιοχές στις οποίες καταγράφονται οι υψηλότερες θερµοκρασίες προκύπτει ο θερµικός Ισηµερινός ο οποίος βρίσκεται µέσα στη ζώνη ηρεµίας. δ) ιαφορές θερµοκρασίας οφειλόµενες στο βάθος Είναι γνωστό ότι η θερµοκρασία µειώνεται µε το βάθος. Όµως, η πτώση που παρατηρείται δεν γίνεται µε τον ίδιο ρυθµό από την επιφάνεια προς τον πυθµένα της 23

24 12α 24

25 θάλασσας. Στα επιφανειακά στρώµατα η µείωση της θερµοκρασίας γίνεται απότοµα, ενώ στα βαθύτερα γίνεται βραδύτερα. Με βάση αυτή τη διαπίστωση οι ωκεανογράφοι είχαν χωρίσει παλαιότερα τις ωκεάνιες µάζες σε δύο στρώµατα ανάλογα µε εκείνα της ατµόσφαιρας: τη θερµόσφαιρα ή θαλάσσια τροπόσφαιρα και την ψυχρόσφαιρα ή θαλάσσια Η θερµόσφαιρα περιλαµβάνει τη στήλη του νερού (από την επιφάνεια) στην οποία παρατηρείται µια απότοµη πτώση της θερµοκρασίας µε το βάθος (µέχρι 5 ο C κάθε 25 µέτρα). Η ψυχρόσφαιρα περιλαµβάνει το υποκείµενο στρώµα µέχρι τον πυθµένα στο οποίο η πτώση της θερµοκρασίας µε το βάθος είναι λιγότερο έντονη. Οι δύο αυτές µάζες χωρίζονται µεταξύ τους µε την επιφάνεια ασυνέχειας που αντιστοιχεί στο επίπεδο από το οποίο παρατηρείται µια σαφής ελάττωση του ρυθµού µείωσης της θερµοκρασίας και εντοπίζεται σε βάθη που ποικίλουν ανάλογα µε τις περιοχές από µέχρι 500 µέτρα περίπου. Τα παραπάνω µπορούν να παρασταθούν γραφικά όπως φαίνεται στο σχήµα Α. Σήµερα οι όροι αυτοί δεν χρησιµοποιούνται σε ευρεία κλίµακα. Όµως η ύπαρξη των δύο ζωνών δεν αµφισβητείται από κανέναν. Μάλιστα διαπιστώθηκε ότι σε ορισµένες περιοχές, όταν οι κλιµατικές συνθήκες είναι ευνοϊκές, η «θερµόσφαιρα» χωρίζεται σε 2 υποζώνες: το ισόθερµο στρώµα και το θερµοκλινές. Κατά συνέπεια η προηγούµενη εικόνα διαµορφώνεται όπως φαίνεται στο σχήµα Β. Το ισόθερµο στρώµα απαντά µόνο στα εύκρατα και τροπικά κλίµατα και αντιστοιχεί στην προσκείµενη στην επιφάνεια µάζα του νερού στην οποία η θερµοκρασία είναι σταθερή λόγω της ανάµειξης των υδάτων. Το πάχος του ισόθερµου στρώµατος ποικίλλει ανάλογα µε την ένταση του κυµατισµού από 1 20 ή σπάνια 100 µέτρα. Εδώ πρέπει να σηµειωθεί ότι η θερµοκρασία και το πάχος του ισόθερµου στρώµατος χρησιµεύουν σαν κριτήρια για την πρόβλεψη των κυκλώνων. Πράγµατι είναι γνωστό ότι κυκλώνες παρατηρούνται σε περιοχές στις οποίες το πάχος του ισόθερµου στρώµατος είναι µεγάλο και η θερµοκρασία του µεγαλύτερη από 27 ο C. Ο λόγος οφείλεται στο γεγονός ότι ισόθερµα στρώµατα που παρουσιάζουν αυτά τα χαρακτηριστικά περικλείουν αρκετή ενέργεια για να προκαλέσουν και να συντηρήσουν τις διαταραχές που συνδέονται µε την παρουσία ενός κυκλώνα. Η ζώνη που βρίσκεται κάτω από το ισόθερµο στρώµα και χαρακτηρίζεται από µια έντονη µείωση της θερµοκρασίας µε το βάθος ονοµάζεται θερµοκλινές. Σε µερικά βιβλία θαλάσσιας βιολογίας και ωκεανογραφίας αναφέρεται και το εποχιακό θερµοκλινές. Πρόκειται για µια έννοια που δεν χρησιµοποιείται σε ευρεία κλίµακα και που αναφέρεται σε διαβαθµίσεις της θερµοκρασίας µε το βάθος που εντοπίζονται στις εύκρατες περιοχές µέσα στα όρια του ισόθερµου στρώµατος σε περιπτώσεις άπνοιας ή ανέµων χαµηλής έντασης. Κάτω από το θερµοκλινές βρίσκεται το στρώµα βραδείας πτώσης της θερµοκρασίας που δεν φέρει ειδικό όνοµα. Η µεταβολή της θερµοκρασίας µε το βάθος επηρεάζεται σηµαντικά και από το γεωγραφικό πλάτος. Έτσι, στις πολικές περιοχές, η µέση ετήσια θερµοκρασία των 25

26 επιφανειακών υδάτων είναι 1,7 ο C περίπου. Γύρω στα 400 m βάθος, η θερµοκρασία λόγω της προστασίας που εξασκείται από τα ανώτερα στρώµατα φτάνει 0,5 ο C περίπου. Από τα 400 µέχρι τα 1500 m η θερµοκρασία σταθεροποιείται µεταξύ 0,5 και 0 ο C και κάτω από αυτό το βάθος κυµαίνεται από 0,5 µέχρι 1 0 C. Η ζώνη από 500 µέχρι 1500 m επειδή είναι λίγο θερµότερη από αυτές που την περιβάλλουν ονοµάζεται και θερµική γωνία. Στις εύκρατες περιοχές, η µέση ετήσια θερµοκρασία των επιφανειακών υδάτων είναι 13 ο C. Τον χειµώνα παρατηρείται ισόθερµο στρώµα. Την άνοιξη η επιφανειακή θερµοκρασία αυξάνει µε απορρόφηση ενέργειας και εµφανίζεται ένα εποχιακό θερµοκλινές που γίνεται πιο έντονο το καλοκαίρι. Το φθινόπωρο τα επιφανειακά ύδατα ψύχονται, η πυκνότητά τους αυξάνει, η στρωµάτωση διαταράσσεται και το εποχιακό θερµοκλινές παύει προοδευτικά να υπάρχει. Το µόνιµο θερµοκλινές είναι σχετικά έντονο. Στα 1500 m βάθος η θερµοκρασία δεν ξεπερνάει τους 4 0 C. Στον Ισηµερινό η µέση θερµοκρασία των επιφανειακών υδάτων είναι C. Το θερµοκλινές είναι πολύ έντονο (η πτώση της θερµοκρασίας µε το βάθος µπορεί να ξεπεράσει του 0,4 0 C/m) και εντοπίζεται πάνω από τα 100 m βάθος. Εποχιακό θερµοκλινές παρατηρείται κατά διαστήµατα. Στα 1500 m βάθος η θερµοκρασία δεν ξεπερνάει C. Σε όλες τις περιπτώσεις, ανεξάρτητα από το γεωγραφικό πλάτος είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς στα πολύ µεγάλα βάθη µια µικρή αύξηση της θερµοκρασίας της τάξης των 0,2 0 C που οφείλεται στην υψηλή πίεση που επικρατεί εκεί. Επειδή η πυκνότητα του θαλασσινού νερού αυξάνει όσο µειώνεται η θερµοκρασία (η µέγιστη τιµή παρατηρείται σε θερµοκρασία χαµηλότερη από 0 0 C σε αντίθεση µε το απεσταγµένο νερό που παρουσιάζει τη µέγιστη πυκνότητά του στη θερµοκρασία των 4 0 C), το θερµοκλινές αποµονώνει ουσιαστικά τα βαθιά από τα επιφανειακά στρώµατα και τα προστατεύει. Οι οικολογικές επιπτώσεις της θερµοκρασίας Η θερµοκρασία αποτελεί για τους περισσότερους θαλάσσιους οργανισµούς τον κύριο παράγοντα γιατί επηρεάζει τις φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού αφενός και τις φυσιολογικές διεργασίες των οργανισµών αφετέρου. Ως γνωστόν, οι χερσαίοι οργανισµοί διακρίνονται σε ευρύθερµους και σε στενόθερµους, οι δε στενόθερµοι διακρίνονται σε θερµόφιλους και σε ψυχρόφιλους. Ο διαχωρισµός αυτός ισχύει και για τους θαλάσσιους οργανισµούς η γεωγραφική κατανοµή των οποίων επηρεάζεται από τις προτιµήσεις που παρουσιάζουν για τις υψηλές ή τις χαµηλές θερµοκρασίες και από το εύρος της θερµοκρασίας µέσα στο οποίο µπορούν να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις βιολογικές τους διεργασίες. Κλασσικό παράδειγµα της επίδρασης της θερµοκρασίας στη γεωγραφική κατανοµή των θαλάσσιων οργανισµών αποτελεί η κατανοµή των κοραλλιών που σχηµατίζουν νησιά τα οποία απαντούν αποκλειστικά και µόνο σε περιοχές που η θερµοκρασία δεν κατεβαίνει κάτω από τους 21 0 C κατά τη διάρκεια του έτους. Πρέπει να τονισθεί ότι σε γενικές γραµµές οι υψηλές θερµοκρασίες επιταχύνουν τον ρυθµό ανάπτυξης των οργανισµών χωρίς βέβαια αυτό να σηµαίνει ότι οι οργανισµοί που 26

27 αναπτύσσονται σε περιοχές µε υψηλές θερµοκρασίες είναι µεγαλύτεροι σε µέγεθος. Αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι µικρότεροι, γεγονός που σηµαίνει ότι το µέγεθος του σώµατος επηρεάζεται από τη διάρκεια της ανάπτυξης. Μέτρηση της θερµοκρασίας Η θερµοκρασία µπορεί να µετρηθεί µε διάφορους τρόπους: 1. µε απλά θερµόµετρα (στα επιφανειακά ύδατα), 2. µε θερµόµετρα που είναι τοποθετηµένα µέσα σε φιάλες δειγµατοληψίας µε θερµοµονωµένα τοιχώµατα (για βάθη µικρότερα από m), 3. µε αναστρεφόµενα θερµόµετρα (για µεγάλα βάθη και µεγάλη ακρίβεια) 4. µε φορητά όργανα πεδίου που φέρουν ειδικά ηλεκτρόδια από πλατίνα, 5. µε θερµογράφους και βαθυθερµογράφους που ρυθµίζονται κατά τρόπο ώστε να καταγράφουν τη θερµοκρασία σε τακτά χρονικά διαστήµατα επί συνεχούς βάσεως. Τα κυριότερα από τα όργανα που χρησιµοποιούνται για τη µέτρηση της θερµοκρασίας περιγράφονται στο βιβλίο του κ. Ι. Λυκάκη (1992)και στις σηµειώσεις των εργαστηρίων. 3. ΦΩΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ Υ ΑΤΩΝ Η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας που διεισδύει στο θαλασσινό νερό εξαρτάται από: α) την ηλιοφάνεια, β) την ποσότητα σωµατιδίων που αιωρούνται στην ατµόσφαιρα, και γ) τη γωνία προσπτώσεως στην επιφάνεια της θάλασσας που µε τη σειρά της εξαρτάται από: α) το ύψος του ήλιου, β) τον κυµατισµό και γ) την ποσότητα αιωρούµενης ύλης και ζωντανών µικρο-οργανισµών (κυρίως φυτοπλαγκτικών και ζωοπλαγκτικών) µέσα στο νερό. Η σχέση απορρόφησης του φωτός µε το βάθος είναι εκθετική. Η ένταση του φωτός Ιz που φθάνει σε βάθος z δίδεται από τη σχέση: Iz = Io e -kz όπου Io: ένταση του φωτός στην επιφάνεια, k: συντελεστής απορρόφησης στο νερό. Στην πράξη το k εκφράζει τη διαύγεια του νερού και δίνει σηµαντικές πληροφορίες για την παραγωγικότητα των διαφόρων υδάτινων οικοσυστηµάτων. Η µέτρηση του k γίνεται εµπειρικά µε τη χρήση του δίσκου του SECCHΙ ή µε τη χρήση ειδικών οργάνων (φυτοπολλαπλασιαστές ή φωτοηλεκτρικά φωτόµετρα) όταν επιδιώκεται µεγάλη ακρίβεια. Το φάσµα της ακτινοβολίας που φθάνει στην επιφάνεια της θάλασσας καλύπτει την περιοχή nm. Από την περιοχή αυτή τα διάφορα µήκη κύµατος απορροφούνται διαφορετικά από το θαλασσινό νερό. Οι ακτινοβολίες που βρίσκονται στα άκρα του 27

28 φάσµατος απορροφώνται γρηγορότερα. Έτσι το 50% περίπου της υπεριώδους ακτινοβολίας κατακρατείται στα 10 πρώτα εκατοστά του θαλασσινού νερού ενώ µετά το πρώτο µέτρο βάθους η ποσότητα υπεριώδους ακτινοβολίας είναι σχεδόν αµελητέα. Από τις υπόλοιπες ακτινοβολίες, οι κυανές και οι ερυθρές είναι οι περισσότερο και οι λιγότερο διεισδυτικές αντίστοιχα ενώ οι πράσινες παρουσιάζουν µια ενδιάµεση τιµή διεισδυτικότητας. Από µετρήσεις που έγιναν σε καθαρά ωκεάνια νερά ευρέθη ότι: - το 1/100 της κυανής ακτινοβολίας φθάνει µέχρι το βάθος των 130 m, - το 1/100 της πράσινης µέχρι τα 80 m και - το 1/100 της ερυθράς µέχρι τα 15 m. Οικολογική σηµασία του φωτός Το φως αποτελεί ένα σηµαντικό οικολογικό παράγοντα επειδή συνδέεται µε πολλά φαινόµενα και λειτουργίες που καθορίζουν την ύπαρξη της ζωής όπως είναι: α) η φωτοσύνθεση, β) η όραση, γ) η θέρµανση και δ) η ακτινοβολία. Η φωτοσύνθεση των αυτότροφων οργανισµών εξαρτάται τόσο από την ένταση του φωτός όσο και από το µήκος κύµατος. Για τα περισσότερα είδη της θαλάσσιας χλωρίδας το έντονο ηλιακό φως είναι βλαβερό. Η άριστη ένταση φωτός για τη φωτοσύνθεση βρίσκεται συχνά πολύ κάτω από την επιφάνεια. Επίσης, κάθε είδος χαρακτηρίζεται από ένα ορισµένο µήκος κύµατος στο οποίο η φωτοσύνθεση επιτελείται καλύτερα και το οποίο έχει σχέση µε το βάθος στο οποίο ζει. Έτσι τα είδη µε επιφανειακή διασπορά φωτοσυνθέτουν καλύτερα στο ερυθρό φως, ενώ τα είδη µεγαλύτερων βαθών στο πράσινο. Ανάλογα µε τα µήκη κύµατος στα οποία φωτοσυνθέτουν καλύτερα, οι φυτικοί οργανισµοί διαθέτουν και τις κατάλληλες χρωστικές (χλωροφύλλες, ξανθοφύλλες, φυκοξανθίνες, φυκοερυθρίνες, φυκοκυανίνες, κ.λ.π.). Βέβαια το φως δεν έχει µόνο ευεργετικές επιπτώσεις για τους θαλάσσιους οργανισµούς. Για παράδειγµα η υπέρυθρη ακτινοβολία είναι επιβλαβής για πολλούς οργανισµούς καθώς και η υπερθέρµανση των επιφανειακών στρωµάτων που προκαλεί. Επίσης, το φως καθιστά τους οργανισµούς ορατούς από τους θηρευτές τους. Όµως οι αρνητικές αυτές επιπτώσεις αντιµετωπίζονται από τους οργανισµούς µε ειδικές προσαρµογές. 4. ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΘΟΛΟΤΗΤΑ Τα θαλάσσια ύδατα παρουσιάζουν µία ποικιλία χρωµατικών αποχρώσεων που κυµαίνονται από το βαθύ κυανό µέχρι το πράσινο ή το πρασινοκίτρινο. Από µελέτες που έχουν γίνει διαπιστώθηκε ότι: 28

29 - στις τροπικές θάλασσες και στις περιοχές που χαρακτηρίζονται από χαµηλή βιολογική δραστηριότητα επικρατεί το βαθύ κυανό χρώµα, - στα µεγάλα γεωγραφικά πλάτη επικρατεί το πρασινο-κυανό χρώµα, - στις πολικές περιοχές επικρατεί το πράσινο χρώµα, - στα βαθιά θαλάσσια στρώµατα επικρατεί το ιώδες και το πράσινο χρώµα, ενώ - στις παράκτιες περιοχές παρατηρείται τόσο το βαθύ πράσινο όσο και το καστανό ή το καστανέρυθρο και το ερυθρό χρώµα. Οι χρωµατικές διαφορές που παρουσιάζουν τα θαλάσσια ύδατα δεν έχουν όλες εξηγηθεί. Πιστεύεται όµως ότι ο χρωµατισµός των θαλάσσιων µαζών εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως είναι: 1) η φωτεινότητα και το χρώµα του ουρανού που αντανακλάται σε αυτές, 2) το βάθος των υδάτων, 3) το χρώµα του βυθού, και 4) η διαύγεια των υδάτων η οποία επηρεάζεται από την ύπαρξη ή µη φερτών υλικών και οργανικών διαλελυµένων ή αιωρούµενων ουσιών, από την ένταση της πρωτογενούς παραγωγής και από τις κατηγορίες φυτοπλαγκτικών οργανισµών που επικρατούν. Οι τελευταίοι παράγοντες επηρεάζουν και τη θολότητα των υδάτων η οποία µπορεί να ποικίλλει σηµαντικά από περιοχή σε περιοχή. 5. Υ ΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ Υδροστατική πίεση είναι η πίεση που εξασκείται πάνω σε κάθε σώµα που βρίσκεται µέσα στη θάλασσα από το βάρος της υπερκείµενης θαλάσσιας µάζας. Μετράται σε ατµόσφαιρες ή µε διάφορες άλλες µονάδες (Newton, Bares, Tott, κλπ). Η ατµόσφαιρα (atm) ισούται µε την πίεση που εξασκείται σε 1 τετραγωνικό εκατοστό από µία υδραργυρική στήλη ύψους 760 mm σε 0 0 C. Στη φυσική ωκεανογραφία χρησιµοποιείται συχνά η πρακτική µονάδα decibar που ισούται µε 0,101 atm περίπου. Στη θάλασσα η υδροστατική πίεση αυξάνει κατά 1 decibar ανά µέτρο βάθους και κυµαίνεται από 0 (επιφάνεια) µέχρι ή decibar (περίπου atm.) στα µεγαλύτερα βάθη. Το 90% των θαλάσσιων πυθµένων καλύπτονται από υδάτινες µάζες πάχους µεγαλύτερου από m γεγονός που σηµαίνει ότι το 90% του υδρόβιου περιβάλλοντος ή περίπου το 56% της επιφάνειας της γης παρουσιάζει υδροστατική πίεση που κυµαίνεται από 100 µέχρι atm. Στα βάθη αυτά οι διάφοροι οργανισµοί που ζουν έχουν αναπτύξει προσαρµοστικούς µηχανισµούς οι οποίοι δεν είναι όλοι ακόµη πολύ καλά γνωστοί. Γεγονός είναι ότι οι διάφοροι οργανισµοί δεν αντιδρούν µε τον ίδιο τρόπο στην αύξηση ή την ελάττωση της πίεσης. Υπάρχουν οργανισµοί που είναι ευαίσθητοι σε µικρές αλλαγές της πίεσης και άλλοι που είναι ευρύβαθοι, δηλαδή µπορούν να προσαρµοσθούν εύκολα σε ένα σχετικά µεγάλο εύρος πιέσεων. Αποτέλεσµα των παραπάνω είναι η πίεση να αποτελεί επίσης έναν καθοριστικό παράγοντα για τη διασπορά των οργανισµών και των πληθυσµών. 29

30 6. ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΟΥ ΗΧΟΥ Η ταχύτητα µε την οποία µεταδίδεται ο ήχος µέσα σε κάθε υδάτινη µάζα επηρεάζεται από τα φυσικά της χαρακτηριστικά, κυρίως τη θερµοκρασία, την αλατότητα και την πίεση. Σε νερό αλατότητας 34,88% και θερµοκρασία 0 0 C, υπελογίσθη ότι η ταχύτητα του ήχου είναι 1445 m/sec. Η τιµή αυτή αυξάνεται κατά προσέγγιση κατά 18 m/sec για κάθε 1000 m αύξηση του βάθους, κατά 4 m/sec για κάθε βαθµό αύξηση της θερµοκρασίας και κατά 1,5 m/sec για κάθε 1% αύξηση της αλατότητας. 7. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - Anikouchine, W.A and Stenberg, R.W., The World Ocean. Prentice Hall U.S.A. - Friedrich, H., 1969, Marine Biology, Sidgwick Jakson, London - Ivanoff, A., Introduction a 1Oceanographie. Proprietes physiques et chiniques des eaux de mer. Vuibert Paris - Mosetti, F., Oceanografia. Bianco Udine. - Peres, J.M., Clefs pour 1Oceanographie. Seghers Paris - Valiela I., Marine Ecological Processes. D.R. Reichle Ed. Springer Verlag. N.Y. 30

31 II. ΖΩΗ ΣΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 1. ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Ζωντανοί οργανισµοί απαντούν από την επιφάνεια µέχρι τα µεγαλύτερα βάθη των ωκεανών. Σε γενικές γραµµές, όλες οι µεγάλες οµάδες φυτών και ζώων, από τα θηλαστικά µέχρι τα βακτήρια, αντιπροσωπεύονται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Βέβαια, ορισµένες από αυτές τις οµάδες, όπως τα ερπετά, τα έντοµα και τα φανερόγαµα παρουσιάζουν µόνο µερικές δεκάδες ειδών που µπορούν να ζήσουν στο θαλάσσιο περιβάλλον. Αντίθετα, άλλες οµάδες ζουν αποκλειστικά και µόνο στη θάλασσα (π.χ. κεφαλόποδα, εχινόδερµα κλπ) ή έχουν λίγους αντιπροσώπους στο χερσαίο οικοσύστηµα (π.χ. βρυόζωα, σπόγγοι). Η διασπορά των οργανισµών που ζουν στους ωκεανούς είναι εξαιρετικά ανοµοιογενής δεδοµένου ότι τόσο η ποικιλία των ειδών όσο και ο αριθµός των ατόµων ενός και του αυτού είδους που ζουν σε µια συγκεκριµένη περιοχή επηρεάζονται από τη θερµοκρασία. Αποτέλεσµα αυτού είναι να υπάρχει µια αντίστροφη σχέση µεταξύ της ποικιλίας των ειδών ή/και του αριθµού των ατόµων ενός και του αυτού είδους και του γεωγραφικού πλάτους ή/και του βάθους. Έτσι, για παράδειγµα, είναι γνωστά σήµερα περίπου είδη ζώων που ζουν στον βυθό των ωκεανών από τα οποία µόνο απαντούν πέρα των m βάθους, 160 πέρα των m και 50 πέρα των m. Επίσης, ο αριθµός πλαγκτικών οργανισµών που περιέχεται σε 1 m 3 νερού σε βάθος m είναι ίσος µε το 1/3 αυτού που µετράται στα 0 50 m, ενώ στα m φθάνει το 1/50 και στα m το 1/500. Με την ίδια λογική η µέση ποσότητα ζωντανής οργανικής ύλης που φτάνει µερικές εκατοντάδες γραµµάρια ανά m 3 στο επίπεδο της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας, περιορίζεται σε µερικά mg σε m βάθος. 2. ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΥΣΙ Α ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Στο θαλάσσιο οικοσύστηµα, όπως και στο χερσαίο, η τροφική αλυσίδα αποτελείται από παραγωγούς και από καταναλωτές. Παραγωγοί είναι όλοι οι υδρόβιοι φυτικοί οργανισµοί που έχουν χλωροφύλλη και είναι ικανοί, χρησιµοποιώντας την ηλιακή ενέργεια, διοξείδιο του άνθρακα και διάφορα ανόργανα ιόντα, να συνθέτουν οργανικές ουσίες, δηλαδή πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και λίπη. Ο ρυθµός µε τον οποίο συντίθενται οι οργανικές αυτές ουσίες είναι γνωστός σαν πρωτογενής παραγωγικότητα και µετράται µε το βάρος του οργανικού άνθρακα που παράγεται από τους παραγωγούς ανά µονάδα χρόνου και ανά µονάδα επιφάνειας ή ανά µονάδα όγκου ύδατος το µεγαλύτερο µέρος της πρωτογενούς παραγωγής οφείλεται στους φυτοπλαγκτικούς οργανισµούς η βιοµάζα των οποίων εκφράζεται ως βάρος άνθρακα ανά µονάδα όγκου ή ανά µονάδα επιφάνειας ύδατος. Πρέπει να σηµειωθεί ότι εκτός της 31

32 πρωτογενούς παραγωγικότητας χρησιµοποιούνται και οι όροι της ολικής πρωτογενούς παραγωγικότητας και της πραγµατικής πρωτογενούς παραγωγικότητας. Η ολική πρωτογενής παραγωγικότητα αναφέρεται στο ποσό του άνθρακα που παράγεται από τη φωτοσύνθεση. Η πραγµατική πρωτογενής παραγωγικότητα προκύπτει όταν από την ολική αφαιρεθεί το ποσό του άνθρακα που καταναλώθηκες κατά την αναπνοή των φυτοπλαγκτικών οργανισµών, δηλαδή αναφέρεται στον ρυθµό παραγωγής οργανικής (φυτικής) ύλης. Καταναλωτές είναι όλοι οι ζώντες οργανισµοί οι οποίοι τρέφονται µε οργανική ύλη φυτικής ή ζωικής προέλευσης. Όπως και στο χερσαίο οικοσύστηµα, διακρίνουµε τρεις βαθµίδες καταναλωτών, τους πρωτογενείς που τρέφονται από φυτοπλαγκτόν, τους δευτερογενείς που τρέφονται από τους πρωτογενείς καταναλωτές, και τους τριτογενείς που τρέφονται από τους δευτερογενείς καταναλωτές αντίστοιχα. Στην πρώτη βαθµίδα ανήκουν κυρίως οι ζωοπλαγκτικοί οργανισµοί, στη δεύτερη ζωοπλαγκτοφάγα ψάρια και στην τρίτη τα σαρκοφάγα ψάρια. Οι βαθµίδες αυτές καθορίζουν µια σειρά από τροφικά επίπεδα, ή τους κρίκους της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας η οποία παρουσιάζεται εδώ σε υπεραπλουστευµένη µορφή. Στην πράξη, οι τροφικές σχέσεις δεν είναι τόσο απλές δεδοµένου ότι πολλοί από τους εµπλεκόµενους οργανισµούς παίρνουν την τροφή τους από περισσότερα του ενός τροφικά επίπεδα. Αποτέλεσµα αυτού είναι οι κρίκοι της τροφικής αλυσίδας να περιπλέκονται και να σχηµατίζουν ένα τροφικό δίκτυο ή πλέγµα. Στα διάφορα τροφικά επίπεδα παρατηρούνται µεγάλες απώλειες οργανικής ύλης που οφείλονται σε δύο βασικές αιτίες. Η πρώτη είναι ότι ένα µεγάλο ποσοστό των διάφορων οργανισµών σε κάθε τροφικό επίπεδο δεν καταναλώνεται αλλά πεθαίνει και αποσυντίθεται υπό την επίδραση της βακτηριακής δράσης. Η δεύτερη είναι ότι µέρος της τροφής που καταναλώνεται από τα διάφορα είδη οργανισµών αποβάλλεται χωρίς να έχει αφοµοιωθεί. Ο βαθµός εκµετάλλευσης της τροφής ποικίλει σηµαντικά από το ένα επίπεδο στο άλλο γιατί εξαρτάται από το είδος των οργανισµών και από τον τύπο διατροφής. Όµως, σε γενικές γραµµές, ισχύουν οι ίδιες σχέσεις που διέπουν τα χερσαία οικοσυστήµατα. 3. ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΟ ΙΑΙΡΕΣΗ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Ο κλασικότερος τρόπος διαίρεσης των θαλάσσιων οργανισµών είναι αυτός που βασίζεται στο ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο ζουν και κινούνται. Με βάση αυτή τη λογική, διακρίνουµε δύο µεγάλες κατηγορίες οργανισµών: τους βενθικούς και τους πελαγικούς. Βενθικοί είναι όλοι οι οργανισµοί που ζουν ή/και κινούνται πολύ πλησίον του βυθού. Για τους οργανισµούς που ζουν και κινούνται πολύ πλησίον του βυθού χρησιµοποιείται και ο όρος νηκτοβένθος ενώ έχουν καθιερωθεί οι όροι φυτοβένθος και ζωοβένθος για τον χαρακτηρισµό του συνόλου των φυτικών και ζωικών βενθικών οργανισµών αντίστοιχα. Πελαγικοί είναι όλοι οι οργανισµοί που ζουν και κινούνται µέσα στη στήλη του νερού από την επιφάνεια µέχρι τον πυθµένα των ωκεανών και των θαλασσών. Βέβαια ο χαρακτηρισµός αυτός είναι πολύ γενικός δεδοµένου ότι συµπεριλαµβάνονται στην ίδια κατηγορία µικροσκοπικοί µονοκύτταροι οργανισµοί και πολυκύτταροι µεγάλων διαστάσεων. 32

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, 70 17671 ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΤΗΛ: 210-9549151 FAX: 210-9514759 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Από Καψιμάλη Βασίλη Δρ. Γεωλόγο - Ωκεανογράφο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Η ποσότητα της βροχής που φτάνει στην επιφάνεια της γης εάν συγκεντρωθεί σε µα οριζόντια επιφάνεια, θα σχηµατίσει ένα υδάτινο στρώµα, το πάχος του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας

Μέτρηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας Μέτρηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας Ο ήλιος θεωρείται ως ιδανικό µέλαν σώµα Με την παραδοχή αυτή υπολογίζεται η θερµοκρασία αυτού αν υπολογιστεί η ροή ακτινοβολίας έξω από την ατµόσφαιρα Με τον όρο ροή ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ Η βροχή αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες μετεωρολογικές παραμέτρους. Είναι η πιο κοινή μορφή υετού και αποτελείται από σταγόνες που βρίσκονται σε υγρή κατάσταση. 1. Βροχομετρικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 ΦΟΡΤΙΑ Υπό τον όρο φορτίο, ορίζεται ουσιαστικά το πoσό θερµότητας, αισθητό και λανθάνον, που πρέπει να αφαιρεθεί, αντίθετα να προστεθεί κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους

Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους 1 Η αδιαβατική θερμοβαθμίδα dt dz. g c p d ξηρή ατμόσφαιρα Γ d ξηρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

6. ΩΚΕΑΝΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ - ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΕΥΜΑΤΑ

6. ΩΚΕΑΝΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ - ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΕΥΜΑΤΑ 6. ΩΚΕΑΝΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ - ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΕΥΜΑΤΑ 6.1 Γενικά Η επιφάνεια των ωκεανών βρίσκεται συνέχεια κάτω από την επίδραση των ατµοσφαιρικών συνθηκών, δηλαδή της τριβής που ασκεί ο άνεµος στην επιφάνεια, και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Οι χάρτες των 850 Hpa είναι ένα από τα βασικά προγνωστικά επίπεδα για τη παράµετρο της θερµοκρασίας. Την πίεση των 850 Hpa τη συναντάµε στην ατµόσφαιρα σε ένα µέσο ύψος περί

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ν έφη ονοµάζονται οι αιωρούµενοι ατµοσφαιρικοί σχηµατισµοί οι οποίοι αποτελούνται από υδροσταγόνες, παγοκρυστάλλους ή και από συνδυασµό υδροσταγόνων και παγοκρυστάλλων. Ουσιαστικά πρόκειται για το αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι Φως Φως =Hλιακή ενέργεια Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι εκτός Γης ηλιακή ακτινοβολία Το μεγαλύτερο τμήμα ανακλάται, απορροφάται από τα σύννεφα

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήενέργεια Ηλιακή γεωµετρία Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήγεωµετρία Ηλιακήγεωµετρία Η Ηλιακή Γεωµετρία αναφέρεται στη µελέτη της θέσης του ήλιου σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας.

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» OdyKouk@gmail.com Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 Προσδιορισµός του ύψους του οραικού στρώµατος µε τη διάταξη lidar. Μπαλής

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ 1. Τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα: Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής α. είναι διαµήκη. β. υπακούουν στην αρχή της επαλληλίας. γ. διαδίδονται σε όλα τα µέσα µε την ίδια ταχύτητα. δ. Δημιουργούνται από

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π.

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Στρυμόνα ρ. Γεώργιος Συλαίος Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ ΦΥΣΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ Τ Ι Ε Ι Ν Α Ι Τ Ο Σ Ε Λ Α Σ ;

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΙΧΟΥ TROMBE & ΤΟΙΧΟΥ ΜΑΖΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΩΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ

ΘΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΙΧΟΥ TROMBE & ΤΟΙΧΟΥ ΜΑΖΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΩΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ ΘΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΟΙΧΟΥ TROMBE & ΤΟΙΧΟΥ ΜΑΖΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΩΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΟΙΧΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΜΑΡΜΑΡΟ Α1) ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΗΛΙΑΚΟΥ ΤΟΙΧΟΥ Ο ηλιακός τοίχος Trombe και ο ηλιακός τοίχος μάζας αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Πέµπτο Τοπικά συστήµατα ανέµων

Κεφάλαιο Πέµπτο Τοπικά συστήµατα ανέµων Κεφάλαιο Πέµπτο Τοπικά συστήµατα ανέµων Μεγάλη ποικιλία τοπικών συστηµάτων ανέµου παρατηρείται στις ορεινές περιοχές, τις µεγάλες λίµνες και τις παράκτιες περιοχές. Παρουσιάζουν µεταβλητές διευθύνσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ηλιόσφαιρα. Κεφάλαιο 6

Η ηλιόσφαιρα. Κεφάλαιο 6 Κεφάλαιο 6 Η ηλιόσφαιρα 285 Η ΗΛΙΟΣΦΑΙΡΑ Ο Ήλιος κατέχει το 99,87% της συνολικής µάζας του ηλιακού συστήµατος. Ως σώµα κυριαρχεί βαρυτικά στον χώρο του και το µαγνητικό του πεδίο απλώνεται πολύ µακριά.

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ Βιβλιογραφία ΕΚΘΕ, 1988. Καταγραφή βιολογικών παραµέτρων του Σαρωνικού Κόλπου για την περίοδο Ιανουαρίου- εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ 1. Η Σελήνη μας είναι ο πέμπτος σε μέγεθος δορυφόρος του Ηλιακού μας συστήματος (εικόνα 1) μετά από τον Γανυμήδη (Δίας), τον Τιτάνα (Κρόνος), την Καλλιστώ (Δίας) και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M,

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M, ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΛΞΗΣ Ο Νεύτωνας ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας μελετώντας τις κινήσεις των πλανητών γύρω από τον Ήλιο και τον δημοσίευσε το 1686. Από την ανάλυση των δεδομένων αυτών ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Συντακτική Οµάδα: έσποινα Παναγιωτίδου

Συντακτική Οµάδα: έσποινα Παναγιωτίδου ιαθεµατική Εργασία µε Θέµα: Οι Φυσικές Επιστήµες στην Καθηµερινή µας Ζωή Η Ηλιακή Ενέργεια Τµήµα: β2 Γυµνασίου Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης Συντακτική Οµάδα: έσποινα Παναγιωτίδου ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που 5 Νέφη - Υετός 6.3 Βροχή Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που ξεπερνά την άνωση, με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ωκεάνεια κυκλοφορία και τo φαινόμενο El Niño

Ωκεάνεια κυκλοφορία και τo φαινόμενο El Niño Ωκεάνεια κυκλοφορία και τo φαινόμενο El Niño Δρ. Τακβόρ Σουκισιάν Ερευνητής του Ελληνικού Κέντρου θαλασσίων Ερευνών 1 Tο κλίμα της γης και οι παράγοντες που το επηρεάζουν Ως καιρό ορίζουμε την κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

6 4. Ενεργό ύψος εκποµπής Ενεργό ύψος εκποµπής ενεργό ύψος (effective height) ανύψωση του θυσάνου (plume rise) θερµική ανύψωση (thermal rise).

6 4. Ενεργό ύψος εκποµπής Ενεργό ύψος εκποµπής ενεργό ύψος (effective height) ανύψωση του θυσάνου (plume rise) θερµική ανύψωση (thermal rise). 6 4. Ενεργό ύψος εκποµπής Ενεργό ύψος εκποµπής Οι περισσότεροι ρύποι που εκπέµπονται στην ατµόσφαιρα προέρχονται από καύσεις πράγµα το οποίο έχει σαν αποτέλεσµα να έχουν υψηλότερη θερµοκρασία από το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΩΝ

ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΩΝ ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΑΛΙΡΡΟΙΩΝ Σύντομος Οδηγός ΑΘΗΝΑ 2008 Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Η Υδρογραφική Υπηρεσία διατηρεί δίκτυο μόνιμα εγκατεστημένων παλιρροιογράφων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗΣ Υ ΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΙΧΘΥΩΝ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΣΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ Στο τεύχος αυτό, γίνεται μία όσο το δυνατόν λεπτομερής προσέγγιση των γενικών αρχών της Βιοκλιματικής που εφαρμόζονται στο έργο αυτό. 1. Γενικές αρχές αρχές βιοκλιματικής 1.1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; (2). Εξηγήστε το ρόλο των ουσιών (α) καρβοξυδισμουτάση (β) NADPH στη σκοτεινή φάση της

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ο Στι ερωτήσει - 4 να γράψετε στο τετράδιό σα τον αριθµό των ερώτηση και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Τροχό κυλίεται πάνω σε οριζόντιο

Διαβάστε περισσότερα

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις 46 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2006 ΘΕΜΑ 1 Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή

Διαβάστε περισσότερα