Ανθρώπινη φύση, κοινωνική εργασία, παιδαγωγία:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανθρώπινη φύση, κοινωνική εργασία, παιδαγωγία:"

Transcript

1 83 Ανθρώπινη φύση, κοινωνική εργασία, παιδαγωγία: οι βιολογικοί και κοι νωυικοί συυτελεστές της προσωπικότητας Περικλής ΠΑΥΛΙΔΗΣ* ~[20 Μέρος] Κεφάλαια που αναπτύσσονται στη Σ.Ε. τ Θεωρίες για την ανθρώπινη φύση 2. Οι ενστικτώδεις σχέσεις των ζωντανών οργανισμών με το φυσικό περιβάλλον 3. Η εργασία ως ιδιότυπα ανθρώπι νος τρόπος αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον 4. Εργασία και συνείδηση 5. Ο άνθρωπος ως προσωπικότητα και η αναγκαιότητα της παιδαγωγίας 6. Η γλώσσα ως καθολική μορφή επικοινωνίας Ζ Ηβιολογική φύση - αφετηρία ανάπτυξης της προσωπικότητας 8. Ιδιοσυγκρασία, χαρακτήρας, προσωπικότητα. Οι ψυχοσωματικές ιδιαιτερότητες και το κοινωνικό περιεχόμενο της ατομικότητας Σε ότι αφορά τη συγκρότηση της προσωπικότητας του ανθρώπου, ως ατόμου που έχει συνείδηση και αυτοσυνείδηση, που συμμετέχει στη συλλογική εργασιακή δραστηριότητα και στις κοινωνικές σχέσεις, το γενετικό -βιολογικό πρόγραμμα ανάπτυξής του, τα γονίδια αυτά καθεαυτά δε μπορούν να μας πουν και πολλά πράγματα. Η εμπλοκή του γενετικού προγράμματος-των γονιδίων στη διαμόρφωση της προσωπικότητας αρχίζει εκεί ακριβώς όπου αυτά καθορίζουν την ανάπτυξη συστημάτων του οργανισμού τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη ρύθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η συμμετοχή της βιολογικής φύσης του ανθρώπου στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς του εκφράζεται στον δυναμισμό με τον οποίον εκτυλίσσονται οι ~,υχικές διαδικασίες: στην ταχύτητα, στην ένταση, στη διάρκεια, στο ρυθμό των ψυχικών διαδικασιών. Πρόκειται για το σύνολο των ιδιοτήτων που ονομάστηκε ιδιοσυγκρασία του ατόμου. Με τον όρο ιδιοσυγκρασία δηλώνουμε το βιολογικό υπόστρωμα της ανθρώπινη; προσωπικότητατ, ένα σημαντικό συντελεστή διαφοροποίησης του τρόπου συμπεριφοράς των ατόμων. Το ενδιαφέρον για τους βιολογικούς-έμφυτους συντελεστές των ατομικών διαφορών εμφανίζεται ήδη στην αρχαιότητα. Ο Ιπποκράτης και μετά ο Γαληνός μας άφησαν την πρώτη ταξινόμηση ιδιοσυγκρασιών με τους γνωστούς τέσσερις τύπους: τον αιματώδη, τον χολερικό το φλεγματικό και τον μελαγχολικό. Κριτήριο αυτής της ταξινόμησης αποτέλεσε η υποτιθέμενη κυριαρχία στο σώμα του κάθε τύπου διαφορετικών υγρών: του αίματος, του φλέγματος, της ξανθής χολής και της μέλανος χολής. Στη σύγχρονη εποχή, η επιστημονική θεώρηση της ιδιοσυγκρασίας συνδέεται εν πολλοίς με το έργο του Ι. Π. Παυλόφ. Ο Ι. Π. Παυλόφ συνέδεσε την ιδιοσυγκρασία του ατόμου με αυτό που ονόμασε τύπο νευρικού συστήματος. Ο ίδιος διέκρινε τέσσερις τύπου; νευρικού συστήματος: α. τον ισχυρό, ισόρροπο, ευκίνητο τύπο, β.τον ισχυρό, μη ισορροπημένο, γ. τον ισχυρό, ισόρροπο, παθητικό τύπο, δ. τον ασθενή τύπο. Ο Ι.Π.Παυλόφ αναγνώριζε κάποια αντιστοιχία μεταξύ των τύπων νευρικού συστήματος και των τεσσάρων τύπων ιδιοσυγκρασίας που ήταν γνωστοί από την αρχαιότητα. Έτσι ονόμασε αιματώδη τον πρώτο τύπο νευρικού συστήματος, χολερικό τον δεύτερο, φλεγματικό τον τρίτο και μελαγχολικό τον τέταρτο.

2 84 Ο πρώτος τύπος, ο αιματώδης, είναι συνήθως άνθρωπος ευκίνητος, ευσυγκίνητος και ευπροσάρμοστος. Συναναστρέφεται χωρίς δυσκολία με τους άλλους ανθρώπους. Στη δραστηριότητά του τον διακρίνει η αισιοδοξία, η προθυμία αλλά και η αστάθεια καθώς και η γρήγορη απώλεια ενδιαφέροντος. Το νευρικό σύστημα του δεύτερου τύπου, του χολερικού, χαρακτηρίζεται από την υπεροχή της διεγερσιμότητας έναντι της ικανότητας αναστολής των ~Jυχικών διεγέρσεων. Χαρακτηρίζεται από υψηλή ενεργητικότητα αλλά και από χαμηλή αυτοκυριαρχία. Είναι συνήθως ευέξαπτος και ασυγκράτητος. Αφοσιώνεται στο αντικείμενο της δραστηριότητάς του με υπέρμετρο πάθος, οι δυνάμεις όμως και η ενεργητικότητά του δε διαρκούν πολύ. Ο χολερικός τύπος δύσκολα διεκπεραιώνει έργο που απαιτεί ομαλές ενέργειες, σταθερό ρυθμό και προσπάθειες μεγάλης χρονικής διάρκειας. Ο φλεγματικός τύπος χαρακτηρίζεται από την ισορροπία μεταξύ διεγερσιμότητας του νευρικού συστήματος και ικανότητας αναστολής των ψυχικών διεγέρσεων. Είναι υπομονετικός, απαθή; τύπος, επίμονος, με ισχυρή αυτοκυριαρχία αλλά και δυσκολία προσαρμογής στις νέες συνθήκες. Αντιδρά στα ερεθίσματα ήρεμα και αργά. Διεκπεραιώνει με δυσκολία έργο που απαιτεί ευκινησία και ευελιξία αλλά τα καταφέρνει καλά σε δραστηριότητες που απαιτούν μονότονες, κοπιαστικές και μεγάλης χρονικής διάρκειας προσπάθειες. Ο μελαγχολικός τύπος διακρίνεται συνήθως από παθητικότητα, απαισιοδοξία και εσωστρέφεια. Έχει όμως έντονα συναισθήματα γεγονός που αποτελεί πλεονέκτημα σε δραστηριότητες οι οποίες απαιτούν ισχυρή συναισθηματική φόρτιση. Σήμερα, βέβαια, η ταξινόμηση ιδιοσυγκρασιών του Ι. Π. Παυλόφ θεωρείται, εν μέρει, απλουστευτική. Υπάρχει η άποψη ότι οι μετρήσεις των διαφορετικών χαρακτηριστικών του νευρικού συστήματος των ατόμων οδηγούν σε διαφορετικές ταξινομήσεις της ιδιοσυγκρασίας, μη συμβατές μεταξύ τους. Κατά συνέπεια μπορούμε να κάνουμε λόγο για πολύ περισσότερους των τεσσάρων τύπου; ιδιοσυγκρασίας. Επίσης, υποστηρίζεται ότι η ιδιοσυγκρασία δεν αφορά μόνο το νευρικό σύστημα, έστω κι αν αυτό παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς., αλλά τον ανθρώπινο οργανισμό (τις ιδιομορφίες του κάθε οργανισμού) ως ολότητα. 34 Σημαντική είναι, επίσης, η διαφοροποίηση της ιδιοσυγκρασίας σε συνάρτηση με το φύλλο και την ηλικία του ατόμου. Τα παραπάνω, βέβαια, δε μειώνουν τη σπουδαιότητα του εγχειρήματος του Ι. Π. Παυλόφ να συνδέσει την ιδιοσυγκρασία του ατόμου με τον τύπο νευρικού συστήματος. Έτσι άνοιξε το δρόμο στην παραπέρα μελέτη των βιολογικών προϋποθέσεων της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δραστηριότητας στα πλαίσια της μελέτης του θεμελιώδους οργάνου του ανθρώπινου ~Jυχισμού, του νευρικού συστήματος (της ταχύτητας των αντιδράσεών του στα διάφορα ερεθίσματα, της αντοχής σε διαφορετικά ερεθίσματα, της ενεργητικότητας, της ευερεθιστότητας κλπ). Στην παρούσα εργασία δεν πρόκειται να ασχοληθούμε εκτενώς με τις διάφορες προσεγγίσεις και ταξινομήσεις της ιδιοσυγκρασίας. Αυτό που μας ενδιαφέρει να επισημάνουμε είναι ότι οι ατομικές διαφορές που εδράζονται στην ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων επηρεάζουν οπωσδήποτε τον τρόπο που το άτομο συμπεριφέρεται και ενεργεί. Για ορισμένα είδη δραστηριότητας οι έμφυτες διαφορές που αφορούν την ιδιοσυγκρασία (όπως για παράδειγμα, η μικρή ή μεγάλη ταχύτητα της κινητικής αντίδρασης, η μικρή ή μεγάλη ικανότητα διεκπεραίωσης μονότονου, επίπονου και μεγάλης διάρκειας έργου, η μικρή ή μεγάλη ικανότητα προσαρμογής σε ταχύρυθμες αλλαγές κλπ) μπορούν να αποτελέσουν ενισχυτικό ή ανασταλτικό παοάγοντα.-! Η ιδιοσυγκρασία εκδηλώνεται, επίσης, στην ταχύτητα ορισμένων ψυχικών ενεργειών όπως της απομνημόνευσης και των συλλογισμών, στην σταθερότητα της 34. Βλ. Γκυππενρέι τερ 1. Μπ., Εισαγωγή στη γενική ψυχολογία, εκδ. Πανεπιστημίου της Μόσχας, Μόσχα, 1988, σελ Γκρανόφσκαγια Ρ.Μ., Στοιχεία πρακτικής ψυχολογίας, εκδ. Πανεπιστημίου του Λένινγκραντ, Λένινγκραντ, 1988, σελ. 350.

3 85 προσοχής, στην επιμονή και υπομονή κατά τη διεκπεραίωση ενός έργου, στην ταχύτητα, ευελιξία και οξύτητα των αντιδράσεων κλπ. Θα πρέπει ωστόσο να σημειώσουμε ότι αυτό που κυρίως οφείλεται στην ιδιοσυγκρασία είναι το ατομικό ύφος της ανθρώπινης δραστηριότητας, ο τρόπος με τον οποίο το άτομο υλοποιεί τις πράξεις του. Σε ότι αφορά την αποτελεσματικότητα της δραστηριότητας και πολύ περισσότερο το περιεχόμενο και την κατεύθυνσή της η ιδιοσυγκρασία από μόνη της δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Μάλιστα είναι ιδιαίτερα δύσκολο να προσδιορίσουμε το Βαθμό εμπλοκής της ιδιοσυγκρασίας αφεαυτής στην ανθρώπινη δραστηριότητα δεδομένου του γεγονότος ότι η ιδιοσυγκρασία σε κανένα άτομο δεν υφίσταται σε καθαρή μορφή. Η ιδιοσυγκρασία συμβάλλει στη διαμόρφωση του ανθρώπινου χαρακτ11ρα και υπάρχει ως στοιχείο του τελευταίου. Με τον όρο χαρακτήρα εννοούμε τη σύνθεση έμφυτων ιδιομορφιών του τρόπου συμπεριφοράς και δραστηριότητας με σταθερές - τυπικές για το άτομο μορφές αντίδρασης-συμπεριφοράς που οφείλονται στ11ν εκπαίδευση και στην αγωγή.3 6 Η ιδιοσυγκρασία, λοιπόν, και ο χαρακτήρας δεν ταυτίζονται. Ήδη ο Ι. Π. Παυλόφ είχε παρατηρήσει το εξής ενδιαφέρον φαινόμενο: ο σκύλος που σε ειδικές συνθήκες εργαστηριακών δοκιμασιών παρουσίαζε συμπεριφορά βάσει της οποίας τον κατέτασσαν σε συγκεκριμένο τύπο ιδιοσυγκρασίας, εκτός των εργαστηριακών δωαμασιών παρουσίαζε διαφορετική συμπεριφορά, βάσει της οποίας έπρεπε να καταταγεί σε άλλο τύπο ιδιοσυγκρασίας. Το ζώο που σε πειραματικές συνθήκες συμπεριφερόταν ως εκπρόσωπος του παθητικού-ασθενούς τύπου, εκτός πειράματος συμπεριφερόταν ως ενεργητικός κινητικός τύπος. Στην πραγματικότητα η ιδιοσυγκρασία του ζώου εκφραζόταν σε «καθαρή μοοφή» μόνο σε συνθήκες πειράματος, όταν δηλαδή υποβαλλόταν σε συγκεκριμένες δοκιμασίες, ενώ στην ελεύθερη συμπεριφορά του αυτό που εκφραζόταν ήταν ο χαρακτήρας του.ϊ? Αυτό σημαίνει ότι μόνο σε ειδικές συνθήκες και διαμέσου ειδικών δοκιμασιών μπορούμε να διακρίνουν ε την ιδιοσυγκρασία (κάποια στοι- χεία της ιδιοσυγκρασίας), ενώ στην καθημερινή ζωή του οργανισμού η συμπεριφορά καθορίζεται από το χαρακτήρα, από τη διαλεκτική σύνθεση της ιδιοσυγκρασίας με τους κεκτημένους από τη αγωγή τρόπους αντίδρασης. Ο ίδιος ο Ι Π. Παυλόφ κατέληξε στο συμπέρασμα περί θεμελιώδους διαφοράς μεταξύ των έμφυτων χαρακτηριστικών του νευρικού συστήματος τα οποία συνέδεσε με την ιδιοσυγκρασία και ονόμασε γονότυπο και του τύπου δραστηριότητας του νευρικού συστήματος- του χαρακτήρα, τον οποίο απέδωσε στην αλληλεπίδραση των έμφυτων χαρακτηριστικών με την αγωγή, και ονόμασε φαινότυπο. Σε ανάλογο συμπέρασμα κατέληξε και ο Ε. Krechmer, ο ερευνητής που συνέδεσε τις ιδιομορφίες της ιδιοσυγκρασίας του ατόμου με το σωματότυπό του. Σύμφωνα με την άποψή του, η ιδιοσυγκρασία του ατόμου εξαρτάται από τη δομή του σώματός του ενώ ο χαρακτήρας του εξαρτάται, επίσης, και από την επίδραση της αγωγής και του περιβάλλοντος.38 Σε ότι αφορά λοιπόν την ανθρώπινη συμπεριφορά και συγκεκριμένα τον τρόπο (τα τυπικά στοιχεία αυτού του τρόπου) με τον οποίο αντιδρά - ενεργεί το άτομο αυτή δεν καθορίζεται μονομερώς από την ιδιοσυγκρασία (από το βιολογικό υπόστρωμα της προσωπικότητας) παρά από τον χαρακτήρα του ατόμου, δηλαδή από την ικανότητα του ατόμου να αντιδρά-να συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο, η οποία όμως δεν είναι έμφυτη παρά καλλιεργείται στα πλαίσια της αλληλεπίδρασης ιδιοσυγκρασίας και αγωγής -παιδαγωγίας. Στην εν λόγω αλληλεπίδραση η ιδιοσυγκρασία δεν προκαθορίζει με απόλυτο τρόπο ένα συγκεκριμένο τύπο χαρακτήρα που θα αναπτυχθεί κατόπιν από την παιδαγωγία, παρά εκδηλώνεται στο γεγονός ότι σε διαφορετικά άτομα, λόγω ακριβώς της διαφορετικής ιδιο- 36. 'Ο.π., σελ Γκυππενρέιτερ Ι. Μπ., ό.π., σελ Βλ.Κrechmer Ε.,«Σωματική διάπλαση και χαρακτήρας», Ψυχολογία των ατομ.ικ(vv διαφορών (Συλλογή κειμ.ένων), εκδ. Πανεπιστημίου της Μόσχας, Μόσχα, 1982, σελ

4 86 συγκρασίας, με μεγαλύτερη ή μικρότερη ευκολία-δυσκολία καλλιεργούνται τα διάφορα χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς. Εκδηλώνεται, επίσης, η ιδιοσυγκρασία στη χρήση διαφορετικών για κάθε άνθρωπο μέσων -τρόπων παιδαγωγικής επενέργειας προκειμένου να καλλιεργηθούν τα διάφορα στοιχεία του χαρακτήρα. 3 9 Και είναι ιδιαίτερα σημαντικό για κάθε παιδαγωγική διαδικασία να λαμβάνεται υπ' όψιν ότι το κάθε άτομο ως προς την ιδιοσυγκρασία του (ως προς τις βιολογικές αφετηρίες διαπαιδαγώγησής του) είναι διαφορετικό από τα άλλα και κατά συνέπεια ανταποκρίνεται με διαφορετικό τρόπο (με διαφορετική ταχύτητα, ευελιξία, προσήλωση, επιμονή) στις διάφορες παιδαγωγικές επιδράσεις του περιβάλλοντος. Η έννοια όμως του χαρακτ11ρα δεν εξαντλεί το νοηματικό περιεχόμενο της έννοια; προσωπικότητα, ούτε ταυτίζεται μαζί της. Αν με το χαρακτήρα δηλώνουμε τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί ο άνθρωπος, το στυλ της συμπεριφοράς του, με την έννοια προσωπικότητα δηλώνουμε και κάτι άλλο: την σκόπιμη -συνειδητή κατεύθυνση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αυτό χάριν του οποίου δραστηριοποιείται το άτομο. Ο χαρακτήρας αποτελεί, οπωσδήποτε, μέρος της προσωπικότητας, ως ολότητας βιολογικών και κοινωνικών στοιχείων. Η έννοια όμως της προσωπικότητας αφορά πρωτίστως το άτομο ως ον που έχει συνείδηση, αυτοσυνείδηση και ικανότητα για συνειδητή-σκόπιμη συμπεριφορά. «ο άνθρωπος δεν είναι προσωπικότ11τα εάν δεν διαθέτει κοινωνικιί συνείδησιι... Ο άνθρωπος ζει ως προ σωπικό τιιτα υπό την ιδιότι1τα του κοινωνικά συνειδητού όντος, ενός όντος που διαθέτει κοινωνικιί συνείδηση, οι ζωτικές εκφάνσεις του οποίου κατευθύνονται από την κοινωνικιί του συνείδησι1».40 Εξετάζοντας την προσωπικότητα του ατόμου, με την παραπάνω έννοια της λέξης, αναφερόμαστε στους στόχους, στα ιδεώδη, στο νόημα και στην κατεύθυνση της δραστηριότητας του ανθρώπου. Το άτομο που ζει και ενεργεί με βάση τη συνειδητοποίηση της θέσης του μέσα στην κοινωνία και των δεσμών του με τους άλλους ανθοώποικ, που δραστηριοποιείται ως συνειδητά κοινωνικό ον «χάρι ν των κοι νωνικών συμφερόντων, χάριν της ανθρωπότητας»,41 συνιστά ανεπτυγμένη -ώριμη προσωπικότητα. Με άλλα λόγια, η ωριμότητα της προσωπικότητας εκδηλώνεται, πρωτίστως, στο κοινωνικό περιεχόμενο των σκοπών που συνειδητά θέτει και υπηρετεί στη ζωή του ο άνθρωπος.42 Το άτομο ως προσωπικότητα, ως ανεπτυγμένη προσωπικότητα, που έχει συνείδηση της ενότητάς του με την κοινωνία δεν αποτελεί απλά προϊόν διαπαιδαγώγησης, παθητικής δηλαδή διαμόρφωσης υπό την επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος, αλλά και αυτοδιαπαιδαγώγησης, συνειδητή; σκόπιμης επενέργειας του ατόμου στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και της προσωπικότητάς του. Και μάλιστα η αυτοδιαπαιδαγώγηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ειδοποιά στοιχεία της ανεπτυγμένης-ώριμης προσωπικότητας, γιατί καταμαρτυρεί την ικανότητα του ανθρώπου να κατευθύνει αυτόβουλα και συνειδητά, ως ενεργό υποκείμενο, την διάπλαση της ατομικότητάς του, να εσωτερικεύει και να υπηρετεί αυτόνομα και ελεύθερα εκείνες τις κοινωνικές υποθέσεις και στόχους που οδηγούν στην αυθεντική ανάπτυξη κάθε προσωπικότητας. Η αυθεντική αυτοδιαπαιδαγώγηση δεν νοείται εκτός της ικανότητας του ατόμου να εξετάζει και να σκοποθετεί την ατομική του ύπαρξη και δραστηριότητα από τη σκοπιά των κοινωνικών αναγκών, συμφερόντων και στόχων. Η αυθεντική αυτοδιαπαιδαγώγηση προϋποθέτει τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι «Η δική μου ύπαρξη είναι μια κοινωνική δραστηριότητα. Για το λόγο αυτό, εκείνα που δημιουργώ εγώ για τον εαυτό μου τα δημιουργώ για την κοι νωνία, έχοντας επί- 39. Βλ. Νεμπιλίτσιν Β.Ντ., «Η ιδιοσυγκρασία», ό.π., σελ Βαζιούλιν Β.Α., Η λογική της ιστορίας. Ζητήματα θεωρίας και μεθοδολογίας, εκδ. Πανεπιστημίου της Μόσχας, Μόσχα, 1988, σελ Ό.π., σελ Όπως δήλωνε ο κορυφαίος σοβιετικό; παιδαγωγός Α. Σ. Μακάρενκο «Όσο ευρύτερη είναι η ομάδα, οι προοπτικές της οποίας αποτελούν για το άτομο προσωπικές προοπτικές, τόσο ο άνθρωπος είναι ομορφότερος και καλύτερος». Μακάρενκο Α.Σ., Για τη διαπαιδαγώγηση της νεολαίας, Μόσχα, 1951,σ. 199

5 87 γνωση ότι ενεργώ σαν κοινωνική ύπαρξη.».43 Αλλά και κάθε χειραφετική διαδικασία διαπαιδαγώγησης του ατόμου δεν μπορεί παρά να σκοπεύει στην καλλιέργεια της ανθρώπινης αυτενέργειας, στην συνειδητοποίηση από το άτομο της θέσης του μέσα στην κοινωνία και των συναφειών του με τους άλλους ανθρώπους, στην ανάπτυξη της ικανότητας αυτοδιαπαιδαγώγησης. Η εξέταση της διαπαιδαγώγησης του ατόμου σε συνάρτηση με την καλλιέργεια της αυτενέργειας και της συνειδητή; συμπεριφοράς θέτει επιτακτικά το ζήτημα της αναγνώρισης, του οεβασμού και της παιδαγωγικής αξιοποίησης των ψυχοσωματικών ιδιαιτεροτήτων του, οι οποίες εν πολλοίς απορρέουν από Βιολογικούς-γενετικούς παράγοντες. Αν διάπλαση τη; προσωπικότητατ, εν γένει, σημαίνει αφομοίωση του κοινωνικού - των κεκτημένων του ανθρώπινου πολιτισμού, ο μόνος τρόπος για να γίνει κάτι τέτοιο είναι 11 διάθλαση του κοινωνικού μέσω των ψυχοσωματικών ιδιαιτεροτήτων του ατόμου. Η παιδαγωγική πράξη που παραγνωρίζει τις ατομικές ιδιομορφίες των ανθρώπων, την αυτενέργεια (η αυτενέργεια αναπτύσσεται πάντα μέσω των ατομικών ψυχοοωματικών ιδιαιτεροτήτων) και τη συνείδησή τους είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Μια κοινωνική φύση που μόνο επιβάλλεται στο άτομο, που δεν διαθλάται μέσω της υποκειμενικότητας και της συνείδησης του τελευταίου, παραμένει εξωτερική για το άτομο, μη αφομοιωμένη, ξένο στοιχείο για την προσωπικότητά του. Μια τέτοια σχέση κοινωνικού και ατομικότητας αναστέλλει στην ουσία τη οιαμόοφωση της προσωπικότητας. «Η προσωπικότητα-επισημαίνει ο Ε. Β. Ιλιένκοφ- εμφανίζεται τότε όταν το άτομο αρχίζει αυτόνομα, ως υποκείμενο, να αναπτύσσει την εξωτερική του δραστηριότητα βάσει των κανόνων και των προτύπων που του είναι δοσμένα από έξ(υ, από το πολιτισμό στην κοιτίδα του οποίου ξυπνά μέσα στο άτομο η ανθρώπινη ζωή και δραστηριότητα. Όσο η ανθρώπινη δραστηριότητα απευθύνεται στο άτομο αλλά αυτό παραμένει το αντικείμενό της, η ατομικότητα που ήδη διαθέτει δεν είναι ακόμη ανθρώπινη ατομικότητα.».44 Γι' αυτό και θεωρούμε ουτοπικό (εκτός από αυταρχικό) κάθε συμπερι- φοριστικού τύπου εγχείρημα να καλλιεργηθούν σε ανθρώπους τα οποιαδήποτε χαρακτηριστικά, χωρίς να λαμβάνονται υπ' όψιν η συνείδησή τους και οι ατομικές ψυχοσωματυιέ; διαφορές. Θα πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι η αναμφίβολη συμμετοχή των βιολογικών, ψυχοσωματικών στοιχείων του ατόμου στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του επ' ουδενί λόγω δε συνιστά έναν βιολογικό αυτοματισμό, μιαν αποκάλυ~,η-εκτύλιξη αυστηρά καθορισμένων έμφυτων χαρακτηριστικών. Το περιεχόμενο των διαδικασιών διαμόρφωσης της προσωπικότητας, η δομή τους, ο προσανατολισμός τους και η σκοπιμότητά τους καθορίζονται, σε τελευταία ανάλυση, από την κοινωνική δραστηριότητα του ατόμου, από το κοινωνικό περιβάλλον και το είδος των σχέσεων του ατόμου με αυτό. Το ερώτημα, συνεπώς, σχετικά με το ρόλο της κληρονομικότητας και του κοινωνικού πεοιβάλλοντος στον καθορισμό της κοινωνικής συμπεριφοράς του ανθρώπου μας παραπέμπει όχι στα χαρακτηριστικά του νευρικού συστήματος και της ιδιοσυγκρασίας αφεαυτής αλλά στην ανάπτυξη, στη βάση συγκεκριμένων ψυχοσωματικών δεδομένων, των ουσιωδών στοιχείων της προσωπικότητάς του: της συνειδητής στάσης απέναντι στην κοινωνία, της κοσμοθεωρίας, των ιδεωδών, του τρόπου ζωής. 9. Ανάπτυξη της προσωπικότητας και κοινωνικές σχέσειτ, Λ υνατότητες και αντιφάσεις. Η εργασία, ως ειδοποιός και καθοριστική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό πεοιβάλλον και με τους άλλους ανθρώπους αναπτύσσεται Βάσει κοινωνικο - ιστορικών και όχι βιολογικών νόμων. Μάλιστα η Βιολογική ύπαρξη του ανθρώπου, η αναπαραγωγή του ως είδος και η ειδολογική σχέση του με το φυσικό πεοιβάλλον μετατρέπονται στην πορεία της κοινωνικής εξέλιξης σε πτυχή των κοινωνικών εργασιακών αλληλεπιδράσεων. 43. Μαρξ Κ., Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα, εκδ. Γλάρος, Αθήνα, 1975 σελ Ιλιένκοφ Ε.Β., ό.π., σελ. 336

6 88 Η βιολογική ύπαρξη, η ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών του ανθρώπου εξαρτάται πλέον από την εργασία, συνιστώντας παράλληλα την εξωτερική αναγκαιότητα ανάπτυξής της. Εσωτερική πηγή ανάπτυξης της εργασία; αποτελεί η εργασία ως αυτοσκοπός, ως ανάγκη για δημιουργία. Αυτή η εσωτερική ανάγκη ανάπτυξης της εργασίας «... δηλαδή, η ανάγκη για εργασία είναι πολυεδρική: είναι ταυτόχρονα ανάγκη για απόκτηση γνώσεων, ανάγκη για δημιουργία, για τελειοποίηση της διαδικασίας της εργασίας». 4S Όταν η εργασία ως μέσο για την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών του ανθρώπου (ως εργασία που απορρέει από μιαν εξωτερική προς αυτήν αναγκαιότητα) είναι κυρίαρχη, αυτό σημαίνει ότι η εργασία δεν έχει ακόμη ωριμάσει. Όταν η εργασία ωριμάζει τότε κυρίαρχη καθίσταται η εργασία ως αυτοσκοπός, χάριν δηλαδή της δημιουργίας- της τελειοποίησης της εργασιακής διαδικασίας. Αυτή η εσωτερική πηγή ανάπτυξης της εργασίας βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την ανάπτυξη του ανθρώπου ως προσωπικότητας: μόνον όταν η κοινωνική εργασία παύει να περιορίζεται στην ικανοποίηση σωματικών αναγκών και καθίσταται, ως επί το πλείστον, δημιουργία - αυτοσκοπός η πολύπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας αναδεικνύεται σε απαραίτητη προϋπόθεση και θεμελιώδες αποτέλεσμα της συλλογικής εργασιακής δραστηριότητας των ανθρώπων. Η ανάπτυξη του ανθρώπου στην κοινωνία δεν καθορίζεται πλέον από φυσικούς νόμους, από τη φυσικ11 επιλογή αλλά από ιστορικοκοινωνικούς νόμους εξέλιξης, από τη διαλεκτική σχέση των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας και των σχέσεων παραγωγής. Η φυσικ11 επιλογή στα ζώα σημαίνει την επιβίωση ως συνέπεια της αλληλεπίδρασης οργανισμού - φυσυωύ περιβάλλοντος των περισσότερο ικανών για προσαρμογή ατόμων, τα οποία αφήνουν περισσότερους απογόνου; βελτιώνοντας έτσι τη γενετική κληρονομιά ενός πληθυσμού και του είδους. Στους ανθρώπους ο αριθμός των απογόνων εξαρτάται, ως επί το πλείστον, από κοινωνικούς και όχι βιολογικούς όρους. Μόνο σε εξαιρετικές μη αντιμετωπίσιμες ιατρικά περιπτώσεις φυσικών και ψυχικών ασθενειών κάποια άτομα δεν μπορούν να αφήσουν απογόνου; και εδώ μπορούμε να πούμε ότι εκδηλώνεται ο νόμος της φυσικής επιλογής μέσα στην κοινωνία. Κατά κανόνα δεν είναι πλέον το φυσικό περιβάλλον αυτό που προκρίνει τους πιο ισχυρούς -προσαρμοστικούς τύπους ανθρώπων αλλά είναι η συλλογική εργασιακή δραστηριότητα των ανθρώπων αυτή που μετασχηματίζει το φυσικό περιβάλλον, που δημιουργεί ένα τεχνητό περιβάλλον κατάλληλο για την επιβίωση αλλά και την ανάπτυξη και των από φυσικής πλευράς πιο αδύναμων εκπροσώπων του ανθρώπινου είδους. Σύμφωνα με την επισήμανση του R. Lewontin «... οι πολιτισμικές και τεχνολογικές επινοήσεις εξαλείφουν τις διαφορές ανάμεσα στα άτομα... Α ν και μπορεί να υπάρχουνβιολογικής φύσης διαφορές ως προς τη σωματική κατασκευή και τη δύναμη ανάμεσα σε μια τυχαία ομάδα ανδρών και μια τυχαία ομάδα γυναικών (αυτές είναι μικρότερες από όσο υποθέτουμε συνήθως), από πρακτική σκοπιά, όμως, οι διαφορές αυτές χάνουν τη σημασία τους και εξαφανίζονται γρήγορα σε ένα κόσμο γεμάτο ηλεκτρικούς ανυψωτήρες, υδραυλικά τιμόνια αυτοκινήτωνκαι ηλεκτρονικές συσκευές.». 46 Εμφορούμενοι από τις παοαπάνω απόφει; aπορρίπτουμε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό του θεωρητικού της κοινωνιοβιολογίας Ε. Wίlson, ότι «η κουλ τούρα ενισχύει τις φυσικές και ιδιοσυγκρασιακές διαφορές ανάμεσα στα φύλα προς την καθολική κυριαρχία των αρσενικών». 47 Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Όσο περισσότερο αναπτύσσεται ο πολιτισμός, όσο περισσότερο η βιολογική φύση και οι βιολογικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων (η ουσία των βιολογικών σχέσεων μεταξύ των ανθρώ- 45. Βαζιούλιν Β.Α., Η διαλεκτική του ιστορικού προτσές και η μεθοδολογία της έρευνάς του, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1988, σελ Lewontin R., Η βιολογία ως ιδεολογία: το δcsγμα του DNA, εκδ. Σύναλμα, Αθήνα, 2000, σελ Wilson Ε., Για την ανθρώπινη φύση, Σύναλμα, Αθήνα, 1997, σελ. 140.

7 89 πων είναι οι σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων για την αναπαραγωγή του είδους) καθίστανται πτυχή των κοινωνικών σχέσεων, πτυχή του πολιτισμού, τόσο περισσότερο κατοχυρώνεται η ισότιμη με τον άνδρα συμμετοχή της γυναίκας στην κοινωνική ζωή. Η κατάσταση της «καθολικής κυριαρχίας του αρσενικού» αφορά, προφανώς, στην ανωριμότητα, στην υπανάπτυξη, του πολιτισμού, σε μια πραγματικότητα όπου μέσα στον πολιτισμό κυριαρχούν ακόμη οι φυσικές διαφορές και όχι οι κοινωνικές ιδιότητες των ανθρώπων. Όπως ήδη αναφέραμε, στο διάστημα των τελευταίων χρόνων ο γενετικός τύπος του homo sapiens σχεδόν δεν άλλαξε καθόλου, η φυσική επιλογή δεν άσκησε σχεδόν καμία σημαντική επιρροή στο συγκεκριμένο βιολογικό είδος. Στο ίδιο όμως χρονικό διάστημα είχαμε μια τεράστια αλλαγή -ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού, των μορφών κοινωνικής οργάνωσης, η οποία επέφερε τεράστιες αλλαγές στις σχέσεις αυτού του είδους με το φυσικό του περιβάλλον. Δεν ήταν όμως το φυσικό περιβάλλον αυτό που από μόνο του προέκρινε τη μια ή την άλλη μορφή κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπων, τη μια ή την άλλη βαθμίδα κοινωνικής ανάπτυξης, παρά ήταν οι σχέσεις, οι αλληλεπιδράσεις, των ανθρώπων με το τεχνητό -δημιουργημένο από την κοινωνία περιβάλλον, και μέσω αυτού με τη φύση, αυτές που καθόριζαν τις δυνατότητα; και τις κατευθύνσεις του επόμενου σταδίου ιστορικής εξέλιξης της ανθρωπότητας. Η ανθρωπότητα εξελίχθηκε αλματωδώς όχι εξαιτίας της επιβίωσης των καλύτερων εκπροσώπων του homo sapiens και της βελτίωσης του γενετικού υλικού του είδους αλλά εξαιτίας της συλλογικής εργασιακής δραστηριότητας όλων των ανθρώπων, όλων των πληθυσμών, φυλών, εθνοτήτων. Ο σημερινός άνθρωπος είναι λοιπόν προϊόν όχι της φυσικής επιλογής, όχι της βιολογικής του εξέλιξης (καμία σημαντική εξέλιξη τέτοιου είδους δεν παρατηρήθηκε εδώ και χιλιάδες χρόνια) αλλά ποοϊόν της ιστορίας, της κοινωνικής εξέλιξης και προόδου. Οι σημερινοί άνθρωποι διαθέτουν όλα τα απαραίτητα φυσικά -ειδολογικά χαρακτηριστι- κά που είναι αναγκαία για τη διαρκή και πολύπλευρη ανάπτυξή τους ως κοινωνικά όντα, ως υποκείμενα της εργασιακής δραστηριότητας. Η ανάπτυξη της προσωπικότητας λαμβάνει χώρα όχι στο πεδίο του βιολογικού μικρόκοσμου (των γονιδίων) αλλά στο πεδίο αφομοίωσης των επιτευγμάτων του ανθρώπινου πολιτισμού και δημιουργίας καινούριων. Και στις δύο διαδικασίες (αφομοίωση, δημιουργία) καθοριστικό ρόλο παίζουν οι κοινωνικές σχέσεις στις οποίες εμπλέκεται το άτομο. Αν η ανθρώπινη φύση παρέχει στους υγιείς ανθρώπους τη δυνατότητα να ασχοληθούν με ένα ευρύτατο φάσμα δραστηριοτήτων και να αναπτύξουν την ατομικότητά τους προς μια πληθώρα διαφορετικών κατευθύνσεων, είναι τα μέσα εργασίας (ο ατομικός ή συλλογικός χαρακτήρας τους, το είδος των γνώσεωνδεξιοτήτων και η ένταση των προσπαθειών που χρειάζονται για τη λειτουργία τους) και οι κοινωνικές σχέσεις (ο καταμερισμός εργασίας, οι σχέσεις παραγωγής-ιδιοκτησίας) αυτά που κρίνουν αποφασιστικά τις ποσοτικές και ποιοτικές πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας, τον ευεργετικό ή δυσμενή χαρακτήρα της για τη ανάπτυξη του ατόμου. Είναι, επίσης, ο χαρακτήρας της παραγωγικής διαδικασίας και οι κοινωνικές σχέσεις αυτές που καθορίζουν την κατεύθυνση και το περιεχόμενο της παιδαγωγικής επενέργειας στους ανθρώπους, τη θετική ή αρνητική συμβολή αυτής της επενέργειας στην ανάπτυξη της προσωπικότητας. Κατά τον ίδιο τρόπο, είναι ζήτημα των κυρίαρχων κοινωνικών σχέσεων (πρωτίστως των σχέσεων παραγωγής σε συνάρτηση και αλληλεπίδραση με τις παραγωγικές δυνάμεις) και της παιδαγωγίας και όχι κάποιας εξυπαρχής δοσμένης φύσης το αν ο άνθρωπος θα συμπεριφέρεται φιλικά -αλληλέγγυα ή επιθετικά-εχθρικά προς τους άλλους ανθρώπους. Η ηθική διάσταση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, η στάση του απέναντι στους άλλους, αποτελούν κατεξοχήν στοιχεία κοινωνικά που διαφοροποιούνται ανάλογα με την ιστορική βαθμίδα του κάθε πολιτισμού. Ο άνθρωπο; αποτελεί ηθικό ον και κρίνεται ως τέτοιο σύμφωνα

8 90 με τις ιστορικά καθορισμένες αντιλήψεις περί ηθικής και ηθικότητας, περί καλού και κακού, και επειδή ο ίδιος δε γεννιέται αλλά γίνεται καλός 1] κακός, ηθικός 1] ανήθικος. Η επιστημονικοφανής και, κατ' ουσίαν, αντιεπιστημονική άποψη που υποστηρίζει ότι «Στον εγκέφαλο υπάρχουν λογοκρι τές και ενεργοποιητές που βαθιά και μη συνειδητά επηρεάζουν τις ηθικές προδιαθέσεις μας' από αυτές αναπτύσσεται ιvς ένστικτο η ηθική μας»48 δεν έχει καμία σχέση με την ηθική μορφή της συνείδησης και την ηθικότητα. Οτιδήποτε ρυθμίζεται από ένστικτα και βιολογικού; μηχανισμούς βοίσπεται πέραν του καλού και του κακού, πέραν δηλαδή του Βασικού ζητήματος της ηθικής. Η ύπαρξη και μόνο αυτού του ζητήματος προϋποθέτει τη δυνατότητα του ανθρώπου να επιλέγει συνειδητά τις πράξεις του, να αντιλαμβάνεται - να συνειδητοποιεί τις συνέπειές τους για την κοινωνία, να προβαίνει σε σκόπιμη αλλαγή της συμπεριφοράς του. Η θεώρηση του ανθρώπου ως Βιολογικού αυτομάτου στερεί την ηθική μοοφή της συνείδησης και τη συνείδηση, εν γένει, από κάθε λόγο ύπαρξης. Η παιδαγωγία ως διαδικασία κατανομής στους ανθρώπους μορφωτικών -πολιτισμικών αγαθών εξαρτάται αναπόφευκτα από τους όρους δημιουργίας - παραγωγής και χρήσης αυτών των αγαθών. Οι σχέσεις ιδιοκτησίας που ρυθμίζουν την κατοχή των υλικών και πνευματικών μέσων παραγωγής πολιτισμικών αγαθών δεν μπορεί παρά να επηρεάζουν σημαντικά την ποόσβαση, και μέσω του εκπαιδευτικού θεσμού, του κάθε ατόμου (το εύρος, το επίπεδο, τη διάρκεια αυτής της πρόσβασης) στα εν λόγω αγαθά. Η παιδεία, λοιπόν, συνιστά και σχέση παραγωγής «από την άποvjη των αποτελεσμάτων της, ιδιαίτερα λόγω της κατανεμητικής αποτελεσματικότητάς της... Η εκπαίδευση ως σχέση παραγωγής έχει και μιαν εξωτερική σχετικά αυτοτελή μορφή ύπαρξης: την κατανομή των "προ ϊ6ντων" της ("επεξεργασμένων" ανθρώπων, γνώσεων, δεξιοτήτωνκλπ.)>>.49 Η διαφοροποίηση των ανθρώπων όσον αφορά την αφομοίωση των πολιτισμικών-μορφωτικών αγαθών που προσφέρει το εκπαιδευτικό σύστημα αφορά ως επί το πλείστον τις κυρίαρχες κοινωνικές σχέσεις. Η παιδαγωγία συνιστά εν πολλοίς υλοποίηση των σχέσεων ιδιοκτησίας οι οποίες ρυθμίζουν την πνευματική δημιουργία της ανθρωπότητας. Θα πρέπει, παρεμπιπτόντως, να σημειώσουμε ότι κάθε παιδαγωγικό ή εκπαιδευτικό ιδεώδες που παραγνωρίζει την εμπλοκή της παιδαγωγίας στις σχέσεις ιδιοκτησίας (κατανομής, ιδιοποίησης) των πολιτισμικών αγαθών (υλικών και πνευματικών) συνιστά αφηρημένο-εξωιστορικό σκοπό, συνδηλωτικό είτε αγαθών μεν πλην όμως ουτοπικών προθέσεων είτε σκοπίμως απατηλών-ψεύτιπων υποσχέσεων. Σε κάθε κοινωνία που χαρακτηρίζεται από ταξική στρωμάτωση και ανταγωνισμό οι δυνατότητες ανάπτυξης της προσωπικότητας του κάθε ατόμου καθορίζονται αποφασιστικά από τη θέση του στην κοινωνική ιεραρχία, στον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας (στον καταμερισμό της πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας, της διοικητικής και εκτελεστικής), στις σχέσεις ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Αν στις εν λόγω συνθήκες η Βιολογική φύση κάποιων ανθρώπων «αποκαλύπτει» μιαν ικανότητα πολύπλευρης ανάπτυξης ενώ η φύση κάποιων άλλων ποοβάλλει ως εξαιρετικά ανεπαρκής και μονομερής αυτό ουδόλως αφορά την ίδια τη βιολογική φύση αλλά το γεγονός ότι η πολύπλευρη ανάπτυξη ενός μέρους της κοινωνίας -των κυρίαρχων στρωμάτων γίνεται σε βάοο; ενός άλλου μέρους, με αντίτιμο, δηλαδή, τη μονομερή, πενιχρή ανάπτυξη ή και τη μη ανάπτυξη (την εργασιακή κατανάλωση, την εξαθλίωση, την απαξίωση) των κατώτερων και υφιστάμενων εκμετάλλευση στρωμάτων της κοινωνίας. 10. Το φαινόμενο του βιολογικούαναγωγισμού Εδώ δεν μπορούμε,βέβαια, να μην αναφερθούμε και στην αντίθετη άποψη, η οποία καταφάσκειτον Βιολογικό- από τα γονίδια 48. Wilson Ε., ό.π., σελ. Ι Πατέλη; Δ., ό.π., σελ. 49

9 91 καθορισμό της ανθρώπινης προσωπικότητας και συμπεριφοράς. Αναφερόμαστε σε θεωρητικά ρεύματα όπως αυτό της κοινωνιοβιολογίας, που επιχειρούν την ερμηνεία κοινωνικών και ψυχολογικών φαινομένων με βάση δαρβινικές και νεοδαρβινικές απόψεις. Ενδεικτική του εν λόγω τρόπου σκέψη; είναι η δήλωση του R. Dawkins ότι «... η σπουδαιότερη ιδιότητα που πρέπει να περιμένουμ[ για ένα επι τυχημένο γονίδιο είναι ο σκληρός εγωισμός. Α υτός ο εγωισμός του γονιδίου θα αναπτύξει κατά κανόνα την εγωιστική συμπεριφορά του ατόμου. Εντούτοις, όπως θα δούμε, υπάρχουν ειδικές περιπτώσεις που ένα γονίδιο πετυχαίνει καλύτερα τους εγωιστικούς σκοπούς του αν στο επίπεδο των μεμονωμένων ατόμων υιοθετήσει κάποια περιορισμένη μορφή αλ τρουισμού». 50 Είναι λοιπόν τα γονίδια αυτά που αποφασίζουν πότε το άτομο θα συμπεριφέρεται εγωιστικά και πότε αλτρουιστικά, αν και ο αλτρουισμός στη προκειμένη περίπτωση δεν είναι τίποτε άλλο παρά μιαν άλλη μορφή έκφρασης του εγωισμού. Αυτό που χαρακτηρίζει τη δαρβινική κοινωνιολογία είναι ο αναγωγισμός, η προσπάθεια δηλαδή πλήρους αναγωγής ανώτερων, συνθετότερων (κοινωνικών) φαινομένων σε κατώτερα και απλούστερα (βιολογικά) φαινόμενα. Έτσι όμως χάνεται η ιδιομορφία των περισσότερο σύνθετων φαινομένων. Η κοινωνία, το σύνολο σχέσεων-αλληλεπιδράσεων που χαρακτηρίζει αποκλειστικά τον ανθρώπινο κόσμο, παρουσιάζεται ως μια μόνο μορφή της «κοινωνικής» οργάνωσης που συναντάμε δήθεν σε πολλά έμβια όντα, όπως στα κοινωνικά ασπόνδυλα (στα κοράλλια, τα σιφωνοφόρα, τα βρυόζωα), στα κοινωνικά έντομα (στα μυρμήγκια, στους τερμίτες, στις μέλισσες) και στα θηλαστικά εκτός ανθοώπου.υ Τη θεωρητική ανεπάρκεια του αναγωγισμού σε ότι αφορά την κατανόηση της κοινωνικής ουσίας του ανθρώπου καταδεικνύει εύστοχα η επισήμανση του Ε. Μπιτσάκη: «ο άνθρωπος είναι φυσικό ον. Ωστόσο δεν ανάγεται βέβαια στο σύνολο των πρωτονίων, των νετρονί())ν και των ηλεκτρονίων που συνιστούν τον οργανισμό του. Ο άνθρωπος είναι βιολογικό ον. Ωστόσο δεν ανάγεται στο σύνολο των κυττάρων του, ή στο σύνολο των χημικών του αντιδράσεων. Ο άνθρωπος δεν ανάγεται στη βιολογική του ολότητα. Η κοι νωνική φύση του προϋποθέτει τη φυσική και τη βιολογική του ιδιαι τερότητα και ταυτόχρονα τις υπερβαίνει». 52 Μιαν άλλη εκδοχή του βιολογικού αναγωγισμού αποτελεί η αναζήτηση στα γονίδια, στη δήθεν γενετικά καθοριζόμενη ευφυϊα, των αιτίων που εξηγούν τις άνισες ικανότητες και, κατά συνέπεια, τις άνισες επιδόσεις (σχολικές, επαγγελματικές) των ατόμων στον κοινωνικό στίβο. Όπως απροκάλυπτα έχει υποστηριχθεί «Τα τελευταία χρόνια διαδίδεται μία λανθασμένη ιδέα σύμφωνα με την οποία όλα τα παιδιά είναι τα ίδια, και πρέπει να φτάνουν στο ίδιο επίπεδο... Είναι μία απάτη βαθιά μαρξιστική. Α ν δεν εξαρτώνταν όλα από την αρχική κατάσταση, από τα γονίδια, αλλά από το περιβάλλον, θα γεννιόμαστε όλοι ίσοι... Αντίθετα, πρέπει να έχουμε το θάρρος να πούμε ότι όλα τα παιδιά δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες». 53 Αυτό που έχει ενδιαφέρον στην παραπάνω δήλωση ενός εκπροσώπου της εξουσίας (ο Christian BeulIac υπήρξε Υπουργός Παιδείας της Γαλλίας) είναι η ωμή υποστήριξη του βιολογικού καθορισμού της σχολικής ανισότητας (και κατά συνέπεια και της κοινωνικής ). Πρόκειται για μιαν αντίληψη η οποία βρίσκει απήχηση όχι μόνο μεταξύ εκπροσώπων συγκεκριμένων πολιτικών δυνάμεων (συντηρητικών, ακροδεξιών έως ρατσιστικών) αλλά και μεταξύ επιστημόνων. Είναι γνωστή η προσπάθεια ορισμένων ερευνητών που ασχολούνται με τη μέτρηση της νοημοσύνης να αποδείξουν ότι οι διαφορές μεταξύ ατόμων 50. Dawkins R., ό.π., σελ Βλ.Wilsοn Ε., ΚοινωνιοβιολΟΥία. Η νέα σύνθεση, εκδ. Σύναλμα, Αθήνα, 2000, σελ Αρκετά ενδιαφέρουσα είναι η κριτική που ασκεί ο R. Lewontin στις απόψεις του Ε.Wilson και στο ρεύμα της κοινωνιοβιολογίας. Βλ. Lewontin R., ό.π., σ Μπιτσάκης Ε., Θεωρία και πράξη. Προβλήματα φιλοσοφίας του ανθρώπου. Gutenberg, Αθήνα, 1980,σελ Christian Beullac, LeMonde, 31/8-1/9/1980.Το παράθεμα δίνεται από το βιβλίο Bemard Char(ot, Το σχολείο αλλάζει, εκδ. Προτάσεις, Αθήνα, 1992, σ

10 92 ως προς την ανάπτυξη της ευφυίας τους οφείλονται στα ανθρώπινα γονίδια. Ένας απ' αυτούς, ο περιβόητος Α. Jensen, είχε δηλώσει ότι «... η ανθρώπινη νοημοσύνηείναι κατά 80% γενετικά καθορισμένη, άρα η ευφυία είναι αποκλειστικά σχεδόν κληρονομική.». 54 Ο παραπάνω ισχυρισμός όμως και η ευρύτερη αντίληψη που τον διαπνέει προκαλούν σημαντικές ενστάσεις εκ μέρους άλλων ερευνητών: 1. Αμφισβητούνται τα δεδομένα σχετικά με τους δείκτες νοημοσύνης των ομοζυγωτικών διδύμων, στα οποία στηρίχθηκε το επίμαχο συμπέρασμα Υποστηρίζεται ότι τα τεστ νοημοσύνης (I.Q.) δίνουν ανεπαρκείς πληροφορίες όσον αφορά την ευφυία, διότι ερευνούν μόνο τη γενική νοημοσύνη «g», ενώ υπάρχουν και άλλα είδη νοημοσύνης, η ανάπτυξη των οποίων στα άτομα είναι συνήθω; αντιστρόφως ανάλογη προς την ανάπτυξη της νοημοσύνης «g» Επισημαίνεται, επίσης, ότι τα τέστ νοημοσύνης και οι σχετικοί δείκτες που προκύπτουν αφορούν, στην ουσία, την ποσοτική αποτίμηση κεκτημένων από το σχολείο και το περιβάλλον και όχι δοσμένων από τη φύση γνωστικών, εκφραστικών και πρακτικών ικανοτήτων, και, συνεπώς, ότι οι διαφορές ως προς το δείκτη νοημοσύνης είναι δηλωτικές κοινωνικώνταξικών και όχι φυσικών διαφοοων.ε? Όσον αφορά τις αντιλήψεις περί καθορισμού της ευφυίας και λοιπών χαρακτηριστικών του ατόμου από τα γονίδια θα θέλαμε επίσης να επισημάνουμε τα εξής: α) Το γενετικό πρόγραμμα, ο γονότυπος ενός ανθρώπου δεν καθορίζει μονοσήμαντα τα χαρακτηριστικά που θα εκδηλωθούν, δεν ο δηγεί, δηλαδή, σε ένα μοναδικό φαινοτυπικό αποτέλεσμα. Ο γονότυπος συνιστά «ένα φάσμα αντίδρασης, ένα πρότυπο διαφορετικών αναπτυξιακών αποτελεσμάτων σε διαφορετικά περιβάλλοντα».58 Είναι λοιπόν η αλληλεπίδραση γονότυπου -περιβάλλοντος αυτή που καθορίζει το φαινότυπο, το σύνολο των χαρακτηριστικών που μπορούμε να παρατηρήσουμε σε ένα άτομο. β) Ο γονότυπος ενός ανθρώπου εξαρτάται από αυτό που ονομάζεται «διπλός γενετικός έλεγχος»: το κάθε παιδί δεν κληρονομεί από τους δύο γονείς του το άθροισμα των φαινοτύπων τους, των εκδηλωμένων χαρακτηριστικών τους, παρά κληρονομεί από τον καθένα τις μισές γενετικές πληροφορίες από το σύνολο του γενετικού υλικού που επέτρεψε την εμφάνιση στον κάθε γονέα συγκεκριμένου φαινοτύπου. Δηλαδή, «ΟΙ γεννήτορες δεν μεταβιβάζουν αυτό που είναι, αλλά τους μισούς παράγοντες τους οποίους παρέλαβαν.». 59 Η επιλογή αυτών των μισών γενετικών πληροφοριών από τον κάθε γονέα εξαρτάται από τεράστιο αριθμό πιθανοτήτων, ενώ η σύνθεσή τους στο νέο οργανισμό οδηγεί αναπόφευκτα (σε συνάρτηση πάντα με το περιβάλλον και κατόπιν αλληλεπίδρασης μαζί του) στην ανάπτυξη διαφορετικού φαινοτύπου. Κατά συνέπεια, όπως αναφέρει οα. Jacquard, «ο καθένας μας είναι μοναδικός, εξαιρετικός, και δεν αναπαράγει κανέναν από τους γονείς ή τους προγόνους του. Είναι το αποτέλεσμα μιας δημιουργίας και όχι μιας "αναπαραγωγής"» ΟQισμένεςτελικές επισημάνσεις Εν κατακλείδι, θα θέλαμε να σημειώσουμε, ότι η έμφαση στην αναγωγή των κοινωνικών διαφορών σε φυσικές-έμφυτεςδιαφορές μεταξύ των ατόμων είναι χαρακτηριστικήμια; κοι νωνία; στην οποία η κοινωνική στρωμάτωση και ο ανταγωνισμό;φαντάζουνως κάτι δεδομένο, αφετηριακό,φυσικό και αιώνιο... Είναι, επίσης, χαρακτηριστική μιας κοινωνίας που δεν έχει συνείδηση του εαυτού της: της κοινωνικής ουσίας των ανθρώπινων σχέσεων, και ως τέτοια (ως κοινωνία χωρίς αυτογνωσία και 54. Φραγκουδάκη Α., Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 1985, σελ Βλ. Lewontin R., ό.π., σελ TheassauJt on equajity, Praeger, 1996, σελ. 3 Ι Βλ. Τορ Μισέλ, Ο δείκτης νοημοσύνης, εκδ. Ράππα, σελ Lewontin R., Η τριπλή έλικα.γονίδιο, οργανισμός και περιβάλλον, εκδ. Σύναλμα, Αθήνα, 1998, σελ Jacquard Α., Ο άνθρωπος και τα γονίδιά του, εκδ, Π. Τραυλός - Ε. Κωσταράκη, Αθήνα, 1997, σελ Jacquard Α., Εγώ και οι άλλοι. Μια γενετική προσέγγιση, εκδ. Κάτοπτρο, Αθήνα, 1995, σελ. 28

11 93 αυτοσυνείδηση) αποτελεί ανώριμη κοινωνία. Εκτός αυτού, η εμπλοκή των φυσικών, ψυχοσωματικών διαφορών στις κοινωνικές σχέσεις ως μέσο διάκρισης, διαφοροποίησης, ιεραρχικής ταξινόμησης των ανθρώπων είναι δηλωτική μιας κοινωνίας όπου η ανθρώπινη φύση καθίσταται και αυτή όργανο συμμετοχής, επιβίωσης, επικράτησης στον κοινωνικό ανταγωνισμό. Αυτή η εργαλειακή χρήση της ανθρώπινης φύσης συνεπάγεται και μιαν εργαλειακή σχέση της κάθε ατομικότητας με το κοινωνικό περιβάλλον. Η πρόσληψη του κοινωνικού, η διάθλαση του πολιτισμού μέσα από τις ψυχοσωματικές ιδιαιτερότητες του ατόμου έχει και αυτή, σε τελευταία ανάλυση εργαλειακό χαρακτήρα: στόχος είναι η επικράτηση στον κοινωνικό ανταγωνισμό, η κατίσχυση του ενός ατόμου έναντι των άλλων, και όχι η πολύπλευρη και συνεχής ανάπτυξη της προσωπικότητας μέσα από τον αμοιβαίο εμπλουτισμό των ανθρώπων στις σχέσεις μεταξύ τους. Σ' αυτές τις συνθήκες η ανθρώπινη προσωπικότητα αναπτύσσεται στα στενά πλαίσια που υπαγορεύουν η θέση στην κοινωνική ιεραρχία και η λογική του κοινωνικού ανταγωνισμού. Αναπτύσσεται, δηλαδή, σε εκείνες τις πλευρές της και προς την κατεύθυνση που επιτρέπει τη διάκριση, επικράτηση στον κοινωνικό στίβο, και συνεπώς αναπτύσσεται μονόπλευρα, μονοδιάστατα. Σε μια ανταγωνιστική κοινωνία η πολύπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας αποτελεί εξαίρεση, τυχαίο γεγονός. Εκτός αυτού, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι ηττημένοι του κοινωνικού ανταγωνισμού (αυτοί που στερούνται πρόσβασης στην εργασιακή δραστηριότητα και στο παραγόμενο προϊόν) καταλήγουν στην κατηγορία των περιττών ανθρώπων, για τους οποίους όχι μόνο δεν υπάρχουν περιθώρια ανάπτυξης αλλά δεν υπάρχουν οι στοιχειώδεις όροι επιβίωσης. Αυτή η περίπτωση απόρριψης ανθρώπων από την κοινωνία που συνιστά απειλή για τη βιολογική ύπαρξή τους, αφενός, είναι δηλωτική του καθοριστικού ρόλου της κοινωνίας στην αναπαραγωγή της βιολογικής φύσης του ατόμου, αφετέρου, καταμαρτυρεί την ανωριμότητα των κοινωνικών σχέσεων: ένα μέρος της κοινωνίας αντιμετωπίζεται από τα υπόλοιπα ως μη κοινωνικό, δηλαδή ως αλλότριο και περιττό. Από την άλλη πλευρά, η βιολογική ύπαρξη του ανθρώπου δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό, παρά είναι το μέσο για την κοινωνική ανάπτυξή του. Μάλιστα, όταν η κοινωνική ανάπτυξη, η ανάπτυξη του ανθρώπου ως προσωπικότητας δεν πραγματοποιείται τότε χάνεται και το νόημα της βιολογικής ύπαρξης. Η συνειδητοποίηση αυτής της απώλειας νοήματος οδηγεί αρκετές φορές τους ανθρώπους σε αυτοκαταστροφικές ενέργειες. Ο κατεξοχήν ανθρώπινος τρόπος ανάπτυξης της βιολογικής φύσης των ατόμων είναι συνυφασμένος με την ανάπτυξη της προσωπικότητας. Δεδομένου ότι η διαμόρφωση της προσωπικότητας, άρα και η ανάπτυξή της, συνδέεται με τη διάθλαση της κοινωνικής πραγματικότητας, του πολιτισμού, μέσα από τη βιολογική φύση του ανθρώπου, η πολύπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας προϋποθέτει σχέσεις που ενθαρρύνουν το διαρκή εμπλουτισμό του ατόμου με τα επιτεύγματα των συνανθρώπων του, προϋποθέτει, δηλαδή, σχέσεις αλληλεγγύης μεταξύ ατόμου και κοινωνίας, μεταξύ όλων των ατόμων. Με άλλα λόγια προϋποθέτει κοινωνικές σχέσεις όπου «η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων.» Μαρξ Κ., Ένγκελς Φ., Μανιφέστο του κομμουνιστικού κόμματος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1982,σε~48. Ο 22 χρόνια ΣΥΓΧΡΟΝΗΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Το πεqιοδικό που αρνείται το μονόλουοκαι τα αυτονόητα, Φυσικά, ίσως δεν είστεπάντα σύμφωνοιμαζί τηςαλλά η Σ. Ε. είναι πάντα δίπλα σας και για να διαφωνείτε.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ( σελίδες σχολικού βιβλίου 135 139, έκδοση 2014 : σελίδες 130 134 ) 3.3.3 υναµική Οµάδων 3.3.3.1 Βασικές έννοιες - Ορισµοί Η οµάδα αποτελεί έννοια και όρο που

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Η αξιολόγηση του μαθητή] Η αξιολόγηση των μαθητών στο σχολείο είναι μια διαδικασία στενά συνυφασμένη με τη διδακτική πράξη και κατ επέκταση με τη συνολική κοινωνική λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια και αρχές συγγραφής διδακτικών βιβλίων Ιστορίας

Κριτήρια και αρχές συγγραφής διδακτικών βιβλίων Ιστορίας Κριτήρια και αρχές συγγραφής διδακτικών βιβλίων Ιστορίας Δρ. Μαρία Τζάνη Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης Τομέας Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Αθηνών Ναυαρίνου 13 Α 106 80, Αθήνα mtzani@cc.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή Γιατίδιατυπώνονταιθεωρίεςγιατην ανάπτυξη; Γιατί η παρατήρηση της συµπεριφοράς (τόσοτωνπαιδιώνόσοκαιτωνενηλίκων) προκαλείενδιαφέρονταερωτήµατα. Oπως. είχνουµεσεέναπαιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 1: Περίοδοι οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 1: Περίοδοι οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 1: Περίοδοι οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου 2ο Φεστιβάλ Τέχνης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα 20 25 Νοεµβρίου 2002, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου Συµπληρωθέντα Ερωτηµατολόγια : 128 Το προφίλ του Κοινού Το κοινό του BioVision

Διαβάστε περισσότερα

Ορο λοςτηςδιαβιόυμα θησηςστην καταπολε μηση των εκπαιδευτικω ν και κοινωνικω ν ανισοτη των. Παράλληλα Κείμενα

Ορο λοςτηςδιαβιόυμα θησηςστην καταπολε μηση των εκπαιδευτικω ν και κοινωνικω ν ανισοτη των. Παράλληλα Κείμενα Ορο λοςτηςδιαβιόυμα θησηςστην καταπολε μηση των εκπαιδευτικω ν και κοινωνικω ν ανισοτη των Παράλληλα Κείμενα Ηαντιμετώπισητωνεκπαιδευτικώνανισοτήτων: Μπορεί να μειωθεί η εκπαιδευτική ανισότητα; Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΜΠΟΥΡΑΝΤΑΣ Α. ΒΑΘΗΣ Χ. Π ΑΠ ΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - Π. ΡΕΚΛΕΙΤΗΣ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Α. ΜΠΟΥΡΑΝΤΑΣ Α. ΒΑΘΗΣ Χ. Π ΑΠ ΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - Π. ΡΕΚΛΕΙΤΗΣ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α. ΜΠΟΥΡΑΝΤΑΣ Α. ΒΑΘΗΣ Χ. Π ΑΠ ΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - Π. ΡΕΚΛΕΙΤΗΣ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 1999 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στην παγκόσμια οικονομία συντελούνται σήμερα σημαντικές αλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας 1 IQ επιτυχημένοι EQ 2 Επιτυχία = ΕΠΙ-ΤΗΣ-ΤΥΧΗΣ Είναι η ικανότητα να πραγματοποιεί κανείς τους στόχους του εν προκύπτει κατά τύχη αλλά μόνο αν κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟΔΟΣ» ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 «Ελεύθερος χρόνος και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Γούδας. Ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση. Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό. αναφορά σχετικών παραδειγµάτων αθλητών, µαθητών

Μάριος Γούδας. Ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση. Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό. αναφορά σχετικών παραδειγµάτων αθλητών, µαθητών ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό Μάριος Γούδας Ηθική ανάπτυξη - ορισµοί - ηθική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1.

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1. Παιδαγωγική Θεμελιώδη προβλήματα http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1 ο δάσκαλος είναι ποιητής του ανθρώπου ριζώνει τη ζωή και ξεριζώνει την ψευτιά Χτίζει Μαθαίνει το μάρμαρο τους της νέους γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. «Η λειτουργία της παιδείας»

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. «Η λειτουργία της παιδείας» ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/07/2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ «Η λειτουργία της παιδείας» Α1. Στοιχεία κειμένου απαραίτητα για την Περίληψη : Παρ. 1 η : - Η πολιτεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα