Το Χριστιανικό Κράτος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Χριστιανικό Κράτος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού"

Transcript

1 Το Χριστιανικό Κράτος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού 28 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

2 ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΕΜΘ Επχιας (Ο) Ιωάννης Σαρσάκης Ψηφιδωτό του 13ου αι. με την παράσταση των Κωνσταντίνου και Ελένης, τους οποίους η χριστιανική Εκκλησία ανακήρυξε αγίους και ισαποστόλους. Το παρόν άρθρο με τίτλο Το Χριστιανικό Κράτος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού, (ονομασία με την οποία αποκάλεσε τη Βυζαντινή αυτοκρατορία - Ρωμανία ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος) σκοπό έχει να αποδείξει την ελληνικότητα του Βυζαντινού κόσμου, από την πρωτοβυζαντινή περίοδο μέχρι και την άλωση του Το όλο θέμα σαφώς και δεν εξαντλείται στις σελίδες που ακολουθούν, μπορεί όμως να δώσει στον αναγνώστη μια γενική εικόνα για το πώς προσδιοριζόταν εθνολογικά οι λεγόμενοι σήμερα Βυζαντινοί, αλλά και πως τους προσδιόριζε ο υπόλοιπος κόσμος. Οι κάτοικοι του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους ουδέποτε ονόμασαν τους εαυτούς τους Βυζαντινούς, ο όρος Βυζαντινή αυτοκρατορία πρωτοεισήχθη μετά την πτώση της βασιλεύουσας από τους Τούρκους το Ο πρώτος ιστορικός που χρησιμοποίησε τον όρο Βυζαντινή ιστορία ήταν ο Τζερόνυμο Γουλφ ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 29

3 το Μετά από πολλά χρόνια, και αφού τον συγκεκριμένο όρο χρησιμοποίησαν και άλλοι ιστορικοί, το 1680 καθιερώθηκε από τον ιστορικό Κάρολο Ντε Γκέιντζ, ο οποίος έγραψε το έργο Ιστορία του Βυζαντίου. Σχετικά με την υιοθέτηση του όρου Βυζαντινή αυτοκρατορία από τους δυτικοευρωπαίους ιστορικούς, ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος σε επιστολή του την 1 η Ιουλίου 1886 προς τον Χιώτη λόγιο Γ. Ζολώτα αποσαφηνίζει το όλο θέμα γράφοντας τα εξής: Φίλε Ζολώτα, όσο και αν ηρεύνησα κατά τους κατά τον μέσον αιώνα ημετέρους ιστορικούς και χρονογράφους, δεν ηδυνήθην να εύρω εν αυτοίς το όνομα των Βυζαντινών ή Βυζαντίνων, όπως θέλεις. Μετεχειρίζονται τα ονόματα Ρωμαίοι, Γραικοί και περί τα τέλη, Έλληνες. Φοβούμαι, λοιπόν, ότι το όνομα επλάσθη υπό των Δυτικών, ημείς δε το εχάψαμεν. Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α (για την αποφυγή παρερμηνειών θα χρησιμοποιήσουμε αυτή την ονομασία) σαν συνέχεια της Ρωμαϊκής, ήταν προϊόν ανάμιξης του Χριστιανισμού και του Ελληνισμού. (Ο Χριστιανισμός εξάγνισε και έσωσε τον Ελληνισμό, ο οποίος κατά την ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο αναμίχθηκε με πλήθος ανατολικών δοξασιών και πολιτιστικών επιδράσεων, και ο Ελληνισμός δια μέσω της φιλοσοφίας αλλά και της γλώσσας, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη στερέωση της Ορθοδόξου Σωτηριολογίας). Επιστέγασμα της απόλυτης πολιτισμικής επικράτησης του ελληνισμού στον Ρωμαϊκό κόσμο, υπήρξε η μεταφορά από τον Μέγα Κωνσταντίνο ( ) της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας, από την επτάλοφη Ρώμη στην επτάλοφη Θρακική πόλη και αποικία των Μεγαρέων το Βυζάντιο. Σε νομοθέτημά του ο Ισαπόστολος αυτοκράτορας αναφέρει ότι η επιλογή του ήταν κατ εντολή του Θεού. Έτσι η πάλαι ποτέ ακμάζουσα ελληνική πόλη, χτισμένη σε γεωστρατηγικό σημείο το οποίο προσέφερε εμπορικά και πολιτισμικά πλεονεκτήματα, έδωσε στον ελληνισμό της ανατολής την ευκαιρία να ανασυνταχθεί και να λάβει τα σκήπτρα της αυτοκρατορίας συμπορευόμενος με την νέα θρησκεία, τον Χριστιανισμό. Αυτό βέβαια δεν πραγματοποιήθηκε αυτόματα καθώς χρειάστηκε να περάσουν οι τρεις πρώτοι αιώνες έτσι ώστε να επιτευχθούν οι αναγκαίες ζυμώσεις. Ο Α. Α. Βασίλιεφ στο κλασικό του έργο Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο δεύτερο κεφάλαιο αναφερόμενος στον Μέγα Κωνσταντίνο και στον Χριστιανισμό αναφέρει ενδεικτικά τα εξής: Ο παλαιός, ειδωλολατρικός πολιτισμός ήλθε σε σύγκρουση με τον Χριστιανισμό, ο οποίος αφού αναγνωρίσθηκε επίσημα κατά την διάρκεια της βασιλείας του Κωνσταντίνου, στις αρχές του τετάρτου αιώνος, καθιερώθηκε ως η επίσημη θρησκεία του κράτους από τον Μεγάλο Θεοδόσιο, στα 30 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

4 τέλη του ιδίου αιώνος. Η πρώτη εντύπωση βεβαίως ήταν ότι οι δύο αυτοί, αντίθετοι, παράγοντες, που αντιπροσώπευαν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις, δεν θα εύρισκαν ποτέ βάση για μια αμοιβαία συμφωνία. Αλλά ο Χριστιανισμός και ο Ειδωλολατρικός Ελληνισμός βαθμιαίως ανεμίχθησαν και σχημάτισαν έναν Χριστιανο - Ελληνο - Ανατολικό πολιτισμό γνωστόν με το όνομα Βυζάντιο. Κέντρο του πολιτισμού αυτού υπήρξε η Κωνσταντινούπολη, η νέα πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Πλήθος Ελλήνων και ξένων ιστορικών αποδέχονται την ελληνικότητα του Βυζαντίου και τη θεωρούν αυτονόητη, όπως π.χ. ο J.B. Bury ο οποίος στο έργο του History of the later Roman Empire from the death of Theodosius I to the death of Justinian αναφέρει σχετικά: ο πολιτισμός του Βυζαντινού κράτους έχοντας βαθιές ρίζες στο παρελθόν, ήταν η τελευταία φάση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Ο Φώτης Κόντογλου στο βιβλίο του Το Βυζάντιο κ η Ελλάδα στη σελίδα 5 διατυπώνει τη θέση του επί του θέματος λέγοντας: Ο Βυζαντινός είναι ο πατέρας μας, ενώ ο αρχαίος Έλληνας ο παππούς μας. Ο Ούγγρος ελληνιστής Ιούλιος Μοράβσικ συμπερασματικά αναφέρει ότι: είναι σωστότερο να μιλάμε για ελληνολογία παρά για βυζαντινολογία. Ο Ρώσος ιστορικός Αλεξάντερ Καζντάν στο πόνημά του που πραγματεύεται τη συνέχεια και την ασυνέχεια στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, αναφέρει ότι η αυτοκρατορία ήταν ελληνική, αν και περιείχε μερικές μειονότητες. Ο ιδρυτής της σχολής της Βιέννης Χέρμπερτ Χάνγκερ στο περισπούδαστο έργο του Βυζαντινή Λογοτεχνία στο κεφάλαιο που αναλύει την φιλολογία αναφέρει ότι: η ενασχόληση των Βυζαντινών λογίων με την αρχαία ελληνική γραμματεία αποτελούσε πάντα μια εθνική και πολιτική αποστολή. Ο Άγγλος ιστορικός και νομικός Γεώργιος Φίνλεϊ, ένας από τους μεγαλύτερους φιλέλληνες κατά τα χρόνια της επαναστάσεως του 1821, γοητευμένος από τον ελληνικό πολιτισμό συνέγραψε το έργο Ιστορία της Ελλάδος από την εποχή της κυριαρχίας των Ρωμαίων μέχρι την εποχή μας (146 π.χ μ.χ.). Ο Φίνλεϊ αυτονόητα συμπεριέλαβε στην ιστορία της Ελλάδος και το Βυζάντιο, μάλιστα έγινε η αφορμή το έργο αυτό ώστε να προαχθεί σε όλη την Ευρώπη η μελέτη της Βυζαντινής ιστορίας. Ο πατριάρχης της ελληνικής ιστοριογραφίας Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, στο έργο του Ιστορία του ελληνικού Έθνους αναφέρει τα εξής: Ο δε ελληνικός χαρακτήρ του ανατολικού κράτους κατέστη έτι καταφανέστερος αφ ης, εν τη Πέμπτη εκατονταετηρίδι, κατελύθη το δυτικόν. Στην Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους (τόμος Α, έκδοση β, 1953, σελ. 52) του Καθηγητή και Ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Αμάντου διαβάζουμε τα παρακάτω: Πρόκειται περί ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 31

5 πρωτοφανούς εις την ιστορίαν άθλου, τον οποίον επετέλεσε, και θριάμβου, τον οποίον κατήγαγε, πάντοτε ακμαίος και ζωντανός, παρά την ρωμαϊκήν κατάκτησιν, ο Ελληνισμός, ο οποίος κυριολεκτικώς κατέφαγε τα θεμέλια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και την μετέτρεψεν εις ελληνικήν. Ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος στο έργο του Πηγές της Νεοελληνικής Εθνότητας αναφέρει σχετικώς: Τώρα πια αποκαλούμαστε Έλληνες και περηφανευόμαστε με την προσαγόρευση, και με το δίκιο μας. Τότε όμως την εθνική αυτή ονομασία την αναπλήρωνε η ρωμαϊκή. Οι πατέρες μας μάλιστα ήταν τόσο συνηθισμένοι σ αυτήν λόγω της μακροχρόνιας χρήσης, ώστε η αποβολή ή η ενδεχόμενη αμαύρωσή της ισοδυναμούσε προς την απονέκρωση του γένους, προς την διακοπή της εθνικής ύπαρξης. Και ενώ από την ένδοξη σημασία της λέξης δεν έμενε στην συνείδηση του κοσμάκη παρά ο απλός φθόγγος, αφού από όσους ονομάζονταν Ρωμαίοι ουδείς πίστευε ότι καταγόταν από ρωμαίους προγόνους, ελλείψει, οστόσο, καταλληλότερης προσαγόρευσης, ο ρωμαϊσμός επείχε τότε την ίδια ακριβώς σημασία που σήμερα έχει ο ελληνισμός. Την περίοδο εκείνη ο ρωμαϊσμός, εξαγνισμένος και εντυπωμένος στο ελληνικό λάβαρο, εξέφραζε την ανατολική ιθαγένεια, την άσαρκη ακόμα ιδέα της ελληνικής εθνότητας. Ψηφιδωτό της Αγίας Σοφίας με παράσταση της Παναγίας με το Θείο Βρέφος μεταξύ των αυτοκρατόρων Κωνσταντίνου και Ιουστιανού 32 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

6 Η Βυζαντινή ιστορία διαιρείται (κατά προσέγγιση) σε τρεις περιόδους: Πρωτοβυζαντινή ( ), από την μεταφορά της έδρας της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη από το Μέγα Κωνσταντίνο μέχρι το θάνατο του Ηρακλείου. Μεσοβυζαντινή ( ), από την πτώση της Αλεξάνδρειας στους Άραβες και την απώλεια της ελληνιστικής ανατολής μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους της Δ σταυροφορίας. Υστεροβυζαντινή ( ), από την περίοδο της Φραγκοκρατίας μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς. Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε την ελληνικότητα του βυζαντινού κόσμου, σε κάθε μια από τις τρεις περιόδους. ΠρωτοβυζαντινH ΠερIοδος Ο Αλέξανδρος προετοίμασε το έδαφος για την εξάπλωση της νέας πίστεως, o Μέγας Κωνσταντίνος της εξασφάλισε την επικράτηση. Κων. Παπαρρηγόπουλος Με την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης, και με τον ορισμό της ως πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, σηματοδοτείται η απαρχή μιας νέας ιστορικής περιόδου για το ελληνικό έθνος. Ο ελληνισμός εθνολογικά και συνειδησιακά δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει καθ όλη τη διάρκεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και να αγωνίζεται για την επιβίωσή του. Η πρωτοκαθεδρία του ελληνισμού στον πολιτισμό και στη διανόηση στα χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, είναι ένα γεγονός αποδεκτό από όλους τους ιστορικούς. Είναι άλλωστε γνωστή η ρήση του Ρωμαίου ποιητή Οράτιου (65-8 π.χ.): η Ελλάς κατακτηθείσα διά του σιδήρου, υπέταξε τον αγροίκον κατακτητή και τις τέχνες εισήγαγε στο Λάτιον. Μέχρι του σημείου που ιστορικοί όπως ο Διονύσιος Ζακυθηνός αλλά και ο Γάλλος Πωλ Βέιν, να θεωρούν ότι η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία είναι μία διπλή αυτοκρατορία με μοιρασμένους ρόλους. Οι Ρωμαίοι κατείχαν την πολιτική και στρατιωτική εξουσία και οι Έλληνες την πολιτισμική και διανοητική. Οι Έλληνες παρόλο που υποτάχθηκαν στις Ρωμαϊκές λεγεώνες, όπως όλος σχεδόν ο τότε γνωστός κόσμος, ποτέ δεν ταυτίστηκαν με τους Ρωμαίους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συμπεριφορά του Απολλωνίου του Τυανέως (1 ος αιώνας μ.χ.) του οποίου τον βίο συνέγραψε ο Φιλόστρατος (τέλος 2 ου μέσα 3 ου αιώνα μ.χ.). Ο Απολλώνιος φθάνοντας στην Σμύρνη επιτίμησε αυστηρά όσους Ίωνες είχαν λατινικά ονόματα, σε επιστολή του προς τον αυτοκράτορα Βεσπασιανό (9-79 μ.χ.) εκφράζει τη δυσαρέσκειά του διότι σε αντίθεση με τον προκάτοχό του αυτοκράτορα, τον Νέρωνα (37-68 μ.χ.) ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 33

7 κακομεταχειρίζεται τους Έλληνες. Ο Γάλλος ιστορικός Πωλ Βέιν στο έργο του L Empire Greco - Romain (Παρίσι 2005), αναφέρει ότι οι Έλληνες για πέντε ολόκληρους αιώνες θα συνεχίσουν να διεκδικούν την ελληνική ταυτότητα και την ιδιαιτερότητά τους έναντι των Ρωμαίων. Η μη ταύτιση των Ελλήνων με τον κατακτητή καθώς και η αναγνώριση της πολιτισμικής υπεροχής τους, εξέθρεψε αισθήματα αντιπαλότητας και ζηλοτυπίας από τους Ρωμαίους. Αποτέλεσμα αυτής της ιδιάζουσας σχέσης κατακτητή και κατακτημένου, ήταν ή άρνηση του πρώτου στο να επιτρέψει την πρόσβαση των Ελλήνων στην πολιτική εξουσία. Είναι γεγονός ότι δεν υπήρξε πότε στη Ρώμη Έλληνας αυτοκράτορας, παρότι υπήρξαν Σύριοι, Ισπανοί, Ιλλυριοί και Άραβες. Οι Έλληνες έγιναν Ρωμαίοι (Ρωμιοί) τον 4 ο αιώνα, τότε ο Μέγας Κωνσταντίνος μετέφερε την έδρα της αυτοκρατορίας στο Βυζάντιο ιδρύοντας τη Νέα Ρώμη, η οποία μετά το θάνατο του ιδρυτού της μετονομάστηκε προς τιμήν του σε Κωνσταντινούπολη. Σχετικά με την επιλογή της πόλης του Βυζαντίου ως πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, ο μεγάλος βυζαντινολόγος Στήβεν Ράνσιμαν στο κλασικό του έργο Βυζαντινός Πολιτισμός γράφει τα εξής: Η εκλογή της πρωτεύουσας έδειχνε μεγαλοφυΐα. Εδώ θα γινόταν, με τρόπο φυσικό, η συγχώνευση όλων των στοιχείων της αναμορφωμένης Αυτοκρατορίας της Ελλάδας, της Ρώμης και της χριστιανικής Ανατολής. Η Κωνσταντινούπολη χτίστηκε σε παράλια ελληνόφωνα και ενσωμάτωσε μια αρχαία ελληνική πόλη. Ο Κωνσταντίνος όμως έκαμε ακόμα κάτι παραπάνω για να δώσει έμφαση στον ελληνισμό του. Η πρωτεύουσά του θα ήταν το κέντρο των τεχνών και των γραμμάτων. Της έχτισε βιβλιοθήκες, που τις γέμισε με χειρόγραφα ελληνικά. Ακόμα περισσότερο, γέμισε τους δρόμους, τις πλατείες και τα μουσεία της με καλλιτεχνικούς θησαυρούς που τους έφερε από όλα τα μέρη της ελληνικής Ανατολής. Οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης που κυκλοφορούσαν κάθε μέρα μέσα στην πόλη, δεν ήταν δυνατόν να ξεχάσουν ποτέ τη δόξα της ελληνικής τους κληρονομιάς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και η Ιταλική παλαιά Ρώμη είχε όνομα ελληνικό, μέχρι του σημείου που τον 4 ο π.χ. αιώνα ο φιλόσοφος Ηρακλείδης από την Ηράκλεια του Πόντου, μαθητής του Πλάτωνος, στο έργο του περί ψυχής να την ονομάζει πόλις Ελληνίς. Επίσης οι πρώτες τέσσερες ιστορίες τής Ρώμης γράφθηκαν από Ρωμαίους στα ελληνικά, μαρτυρώντας και αυτές ότι η Ρώμη είχε ελληνικές καταβολές. Από την ίδρυση της Νέας Ρώμης το 330, το όνομα της ανατολικής αυτοκρατορίας είναι Ρωμανία. Η ονομασία αυτή αναφέρεται ήδη κατά τον 4 ο αιώνα από το Μέγα Αθανάσιο ( ). Οι κάτοικοι του κράτους ονομάζονται Ρωμαίοι μολονότι στην συντριπτική τους πλειοψηφία πολιτιστικά και φυλετικά είναι όλοι Έλληνες, το όνομα Ρωμαίος στην ανατολή σημαίνει Ορθόδοξος πολίτης της Νέας Ρώμης (Ρωμιός). Η μία αιτία για την υιοθέτηση αυτής της ονομασίας ήταν η ταύτιση των αρχαίων Ελλήνων, με τους ειδωλολάτρες. (Οι ονομασία Έλληνες είχε ταυτιστεί με το ειδωλολάτρες όταν στην Αλεξάνδρεια των Πτολεμαίων, οι Εβραίοι μεταφράζοντας την Πεντάτευχο στα ελληνικά απέδωσαν τη λέξη Εθνικοί με τη λέξη Έλληνες ). Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι τον 34 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

8 4 ο αιώνα ήταν ακόμα νωπό το αίμα των μαρτύρων οι οποίοι εξαναγκάζονταν από τους Ρωμαίους αξιωματούχους, κατόπιν αυτοκρατορικών διαταγμάτων, να θυσιάσουν στους αρχαίους θεούς τους, οι οποίοι βέβαια προερχόταν από το ελληνικό πάνθεον. Πως θα μπορούσε ένας χριστιανός, να υιοθετήσει την εθνική ονομασία των προγόνων του, οι οποίοι πίστευαν σε θεούς που γινόταν η αφορμή να μαρτυρήσουν εκατομμύρια εν Χριστώ αδελφοί του. Ακολούθως αρνητικό ρόλο διαδραμάτισε ο Ιουλιανός ο παραβάτης ( ) ο οποίος προσπάθησε να επαναφέρει την αρχαία θρησκεία, με αποτέλεσμα να αναγκάσει τους ιεράρχες της εκκλησίας αλλά και τον απλό λαό, οι οποίοι αγωνιζόταν για να στερεώσουν το Δεξιά: Βαρύτιμος βυζαντινός σταυρός, ο οποίος ήταν το έμβλημα του βυζαντινού κράτους. Κάτω: Το περίφημο ψηφιδωτό του Αγίου Βιταλίου της Ραβέννας απεικονίζει τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό. ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 35

9 Δόγμα ανάμεσα σε πλήθος αιρετικών, να είναι επιφυλακτικοί σε κάθε τι που αφορά τους αρχαίους Έλληνες. Επίσης και οι δοξασίες των αιρετικών όπως π.χ. Ευνόμιος, Άρειος κ.α. στηριζόταν σε μεγάλο ποσοστό σε φιλοσοφικές θεωρίες των αρχαίων Ελλήνων, με αποτέλεσμα μαζί με τους αιρετικούς να αναθεματίζονται πολλές φορές και οι αρχαίοι πρόγονοι. Για τους λόγους αυτούς, από τον 4 ο αιώνα υιοθετήθηκαν δύο αρχαιότερες ονομασίες για να προσδιορίσουν την εθνολογική καταγωγή των υπηκόων της ανατολικής αυτοκρατορίας, αυτές ήταν το Γραικός και Ίωνας. Οι ονομασίες αυτές χρησιμοποιούνταν από τους γειτονικούς λαούς της αυτοκρατορίας, δύσεως και ανατολής, οι οποίοι βέβαια δεν προβλημα- τιζόταν από το νοούμενο ειδωλολατρικό πα- ρελθόν των αρ- χαίων Ελλήνων, στο βαθμό που επηρεάστηκαν και προβληματίστηκαν οι ίδιοι οι Έλληνες, θεωρούσαν δηλαδή αυτονόητη την ελληνική καταγωγή των υπηκόων της ανατολικής αυτοκρατορίας. Η άλλη αιτία, για την οποία υιοθετήθηκε η ονομασία Ρωμαίοι κατά τον Πωλ Βέιν, ήταν ότι με την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης στην ελληνική περιοχή του Βυζαντίου, οι Έλληνες εκτός από την πολιτισμική εξουσία κατέκτησαν και την πολιτική, με αποτέλεσμα η ελληνο - ρωμαϊκή αυτοκρατορία να γίνει ελληνική, διατηρώντας τους θεσμούς καθώς και την επίσημη κρατική ονομασία της. Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος αναφερόμενος στην εξελικτική πορεία του Βυζαντινού κόσμου, σε σχέση με την ονομασία Έλληνες αναφέρει τα παρακάτω: Είδομεν ότι από της 4ης εκατονταετηρίδος το των Ελλήνων όνομα απεδοκιμάσθη υπό της χριστιανικής εκκλησίας και επειδή δια της χριστιανικής εκκλησίας επήλθε τότε η του ελληνισμού αναμόρφωσις, δια της χριστιανικής δε εκκλησίας προ πάντων ιδιοποιήθη ούτος την εν Κωνσταντινουπόλει μοναρχίαν, ουδέν παράδοξον ότι το έθνος τούτο, καίπερ ομίλουν την ελληνικήν γλώσσαν, καίπερ δια της ελληνικής παιδείας ανατρεφόμενον και εν τω μέσω ποικίλων ελληνικών αναμνήσεων και παραδόσεων διαιτώμενον, δεν ηθέλησε να έλθη εις ρήξιν προς το νέον 36 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

10 ισχυρότατον αυτού συστατικόν και εξηκολούθησε άρχον της Ανατολής υπό την των Ρωμαίων προσηγορίαν και θυσιάζον το όνομα εις το πράγμα. Αλλά αφ ης εξέλιπε μεν πάσα ειδωλολατρία, κατεβλήθησαν δε οριστικώς πάσαι αι αιρέσεις και κατέστησαν ούτω εκποδών οι λόγοι δι ους η εκκλησία είχεν εξεγερθή κατά του ελληνισμού, οι λογιώτεροι των ανδρών, ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος, η Άννα η Κομνηνή, ο Ευστάθιος, οι Χωνιάται ο Καντακουζηνός, ο Χαλκοκονδύλης, ο Γεμιστός, ο Φραντζής, ήρχισαν επί μάλλον και μάλλον ν αποδίδωσιν εις το έθνος το πάτριον όνομα. Ο διαρκής εξελληνισμός της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας πραγματοποιήθηκε για τους εξής λόγους: Καταλυτικό ρόλο διαδραμάτισε η ίδρυση της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας στο Βυζάντιο, σε μία περιοχή όπου ο ελληνισμός είχε χιλιετή παρουσία. Ο διαχωρισμός της αυτοκρατορίας σε δυτικό και ανατολικό κράτος το 395, είχε ως αποτέλεσμα την επικράτηση του ελληνισμού στο ανατολικό. Η επικράτηση της ελληνικής γλώσσας, η οποία παραγκώνισε την λατινική παρόλο που ήταν η επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας (η Λατινική γλώσσα εξαφανίστηκε από την αυτοκρατορία μεταξύ 6 ου και 7 ου αιώνα). Η διάδοση και εδραίωση της χριστιανικής πίστης, για την οποία οι πατέρες της εκκλησίας δογμάτισαν χρησιμοποιώντας το ελληνικό φιλοσοφικό υπόβαθρο. Η διαρκής απομάκρυνση από την πολιτική Ρωμαϊκή παράδοση, συνέβαλε στην διαρκή αφύπνιση της ελληνικής συνείδησης των κατοίκων της Ανατολικής έκτασης της αυτοκρατορίας. Το 476 λόγω των συνεχών εισβολών των βαρβαρικών φυλών στην Ιταλική χερσόνησο, καταλύεται το δυτικό Ρωμαϊκό κράτος. Η Ανατολική αυτοκρατορία απομονωμένη πλέον, δέχεται τη βαθμιαία επιβολή του ελληνισμού. Οι αυτοκράτορες της Κωνσταντινούπολης σταδιακά γίνονται κοινωνοί και θεματοφύλακες τριών διαφορετικών παραδόσεων, είναι Έλληνες βασιλιάδες ως διάδοχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου, κατά τον Γεώργιο Κωδινό (15 ος αιώνας), είναι βασιλιάδες των Ρωμαίων ως διάδοχοι του Μεγάλου Κωνσταντίνου, και τέλος αποτελούν τον υπέρμαχο προστάτη της χριστιανοσύνης. Ο Στήβεν Ράνσιμαν στο έργο του Η Βυζαντινή Θεοκρατία αναφέρει για το ανατολικό μέρος της αυτοκρατορίας τα εξής: Εξάλλου, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, και ειδικότερα το ανατολικό της μέρος, στο οποίο βρισκόταν η καινούργια πρωτεύουσα, η Κωνσταντινούπολη, ήταν περήφανη για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, την ελληνική σοφία και την ελληνική επιστήμη της πολιτικής. Θα μπορούσε λοιπόν να διαλυθεί αυτή η συνείδηση; Η καινούργια πίστη θα είχε ίσως τη δυνατότητα να περιορίσει το φιλοσοφικό στοχασμό, αλλά θα μπορούσε άραγε να εξαλείψει μερικές ελληνικές λέξεις όπως «τυραννία», «ολιγαρχία», και «δημοκρατία»; Ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος στο έργο του Πηγές της Νεοελληνικής Εθνότητας αναφέρει για τους πρώτους αυτοκράτορες τα παρακάτω: Έτσι παρατηρούμε απ την αρχή τον Ιουλιανό ( ) να φιλοσοφεί και να συγγράφει ελληνικά, τον Θεοδόσιο ( ) να νυμφεύεται με ποιήτρια Αθηναία ( ), τον Ζήνωνα ( ) να εκδίδει στα Ελληνικά το Ενωτικόν του, και τον Μαυρίκιο ( ) να συντάσσει ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 37

11 κι αυτός ελληνικά το βιβλίο του Περί Πολιτικής Τέχνης. Αλλά ο εξελληνισμός αυτός των ανακτόρων δεν τελεσφορεί, προτού τελικά η αίρεση δεν ποδηγετηθεί από την συνοδική αυθεντία και όλοι μαζί, άρχοντες και σοφοί, δεν ομολογήσουν την ανάγκη της ομοδογματίας. Τότε μόνο θα καταλαγιάσουν οι εμφύλιοι διαπληκτισμοί και Ιστορία, Βασιλεία και Θρησκεία, δηλαδή παρελθόν, παρόν και μέλλον της ελληνικής πολιτείας, θα συνεργαστούν με συμφωνία και θα στερεώσουν τον εθνισμό του υπηκόου. Σχετικά με τον πρώτο στο γένος Έλληνα αυτοκράτορα, τον Λέοντα Α τον Θράκα ( ), ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος αναφέρει τα έξεις: Ο Λέων ο Θράκας καλείται Μέγας. Γιατί; Για την μεγαλοφυΐα του, μήπως; Αλλά απ όσα διηγούνται οι χρονογράφοι το επίθετο δεν δικαιολογείται! Το εξηγούμε εμείς: ο Λέων, ο πρώτος στο γένος και στο δόγμα Έλληνας αυτοκράτορας, αθετεί την ρωμαϊκή παράδοση του Κωνσταντίνου περί βασιλείας και εγκαινιάζει ένα ιθαγενές πολίτευμα με το να δεχθεί τα σκήπτρα από την τοπική σύγκλητο και το στέμμα από τον αρχηγό της ελληνικής εκκλησίας. Με αυτόν η Α Οικουμενική Σύνοδος καθυποτάσσει την Νέα Ρώμη υπό την εξουσία της, προτού καν συμπληρωθεί μιάμιση εκατονταετία. Ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των Βυζαντινών ήταν σαφώς επηρεασμένος από την αρχαία ελληνική παράδοση, δεν ξέφευγε ποτέ βέβαια από τα χριστιανικά πλαίσια. Η Βυζαντινή παιδεία ήταν πάντοτε ελληνική, από την εποχή του Κωνσταντίνου Β η Κωνσταντινούπολη μεταβάλεται σε κέντρο των ελληνικών γραμμάτων. Πατέρες της εκκλησίας διδάσκονται και διδάσκουν τα ελληνικά γράμματα εμμένοντας στην αττική διάλεκτο. Τρανό παράδειγμα ο Μέγας Βασίλειος ( ), (ο οποίος καυχιόταν για το γεγονός ότι η μητέρα του αγία Εμμέλεια, καταγόταν από τους Ηρακλείδες, δηλαδή του Δωριείς) στο έργο του Προς τους νέους συμβουλεύει τους νέους της εποχής του να μελετούν τους αρχαίους συγγραφείς. Επίσης ο έτερος Καππαδόκης Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός ( ), δηλώνει την ελληνική του καταγωγή και δεν κρύβει ότι είναι απόγονος των Ελλήνων. Η Ελλάς ως πολιτιστική και πνευματική οντότητα ήταν η αγάπη του, Ελλάς εμή γράφει στο Περί τον εαυτού βίον. Ο Ιωάννης Χρυσόστομος ( ) σε ομιλία του για τον ευαγγελιστή Ιωάννη, τονίζει την υπεροχή της χάριτος και τη δύναμη του Ευαγγελίου, έστω κι αν ο ευαγγελιστής ήταν από βαρβαρικό - κατά τους Έλληνες έθνος - και κατά κόσμον αμαθής ( όσω γαρ αν το έθνος αυτοίς βάρβαρον φαίνηται και της ελληνικής απέχον παιδεύσεως, τοσούτω λαμπροτέρα τα ημέτερα φάνειται. Αυτά τα λόγια ο Ιερός Χρυσόστομος δεν μπορούσε παρά να τα απευθύνει σε ανθρώπους με ελληνική συνείδηση. Η εκκλησία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον εξελληνισμό της αυτοκρατορίας, πολύ εύστοχα ο Ολλανδός βυζαντινολόγος Κριστιάν Έσσελινγκ επισημαίνει ότι: η εκκλησία ένωσε τα στοιχεία της ελληνικής πραγματικότητας, όπως δεν έκανε καμιά πολιτική δύναμη προηγουμένως. Την ίδια άποψη έχει και ο Ρουμάνος πολιτικός - ιστορικός Νικολάε Γιόργκα: η εκκλησία υπήρξε ο κύριος παράγοντας εξελληνισμού της αυτοκρατορίας. Επίσης ο Χέρμπερτ Χάνγκερ στο έργο του Βυζαντινή Λογοτεχνία αναφέρει τα παρακάτω: Το γεγονός ότι η ορθοδοξία διαφύλαξε, (καθ όλη τη διάρκεια της 38 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

12 Ν ό μ ι σ μ α π ο υ α π ε ι κ ο ν ί χ ε ι τ ο ν Μ έ γ α Αλέξανδρο και τον Μέγα Κωνσταντίνο, Παρίσι Εθνική βιβλιοθήκη. Ο Μέγας Αλέξανδρος με στολή Βυζαντινού στρατιώτη. Τοιχογραφία ενεπίγραφη του Φώτη Κόντογλου, στο Δημαρχείο Αθηνών. Π λ ο ύ τ α ρ χ ο ς κ α ι Θ ο υ κ υ δ ί δ η ς, Μ ο ν ή Φιλανθρωπινών Ιωαννίνων, αρχαία Ελλάς, Βυζάντιο και Νέος Ελληνισμός, μια αδιάκοπη και αδιάσπαστη ιστορική πορεία στους αιώνες. ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 39

13 τουρκοκρατίας) δίδαξε και εφάρμοσε το ελληνορωμαϊκό δίκαιο έδωσε στους Έλληνες τα συνεκτικά στοιχεία που τους ισχυροποίησαν τόσο πολύ, ώστε να μπορέσουν, τον 19 ο αιώνα, να αναζητήσουν και να βρουν την εθνική τους αυτοσυνειδησία σε ένα δικό τους κράτος. Ο Ιωάννης Χατζηφώτης στο έργο του Από το Βυζάντιο στο Νέο Ελληνισμό σχετικά με τη συμβολή των πατέρων της εκκλησίας στην καλλιέργεια των ελληνικών γραμμάτων αναφέρει τα εξής: Οι μεγάλοι Πατέρες του 4 ου αιώνα μ.χ. έδειξαν τον δρόμο της αξιοποίησης των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Έγραψαν οι ίδιοι στην αττική διάλεκτο και παραμερίζοντας τα «εθνικά» (ειδωλολατρικά) στοιχεία που υπήρχαν, δίδαξαν τους νέους πώς να ωφελούνται από τα κείμενα των πνευματικών προγόνων τους. Άλλωστε η εν σπέρματι «σπερματικός λόγος» σύλληψη της αλήθειας, του αληθινού Θεού, αποτελεί το χαρακτηριστικό της ωριμότητας που παρουσιάζουν τα μεγάλα πνεύματα της αρχαιότητας. Αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε σε νάρθηκες μοναστηριών, π.χ. Μονή Φιλανθρωπινών στο νησάκι της λίμνης των Ιωαννίνων, μονή της Γόλας στη Λακωνία, τράπεζα μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου όρους, αλλά και σε ολόκληρη τη βαλκανική χερσόνησο, να ιστορούνται οι αρχαίοι Έλληνες σοφοί και ιστορικοί. Χαρακτηριστική περίπτωση της συνέχειας του ελληνισμού κατά τους πρώτους βυζαντινούς αιώνες, είναι η μορφή του Ιωάννη Στοβαίου (5 ος αιώνας). Ο Έλληνας συγγραφέας που καταγόταν από τους Στόβους της Μακεδονίας, μας άφησε ένα πολύτιμο έργο, το περίφημο Ανθολόγιο του Στοβαίου. Το Ανθολόγιο αυτό περιλαμβάνει αποσπάσματα από 500 Έλληνες συγγραφείς και ποιητές. Ο Στοβαίος έχοντας επίγνωση της εθνικής του ταυτότητας, ανθολόγησε τον πλούτο της ελληνικής γραμματείας, με σκοπό να τον αφήσει κληροδότημα στον γιο του. Το 425 ο Θεοδόσιος Β ( ) εξέδωσε διάταγμα που αφορούσε την οργάνωση του πανεπιστημίου της Κωνσταντινουπόλεως. Η νέα θέση της Αργυρός δίσκος που απεικονίζει τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο περιστοιχισμένο από βάρβαρους πολεμιστές. 40 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

14 πρωτεύουσας του Ρωμαϊκού κράτους στην ελληνόφωνη ανατολή, απαιτούσε επιτακτικά τη διδασκαλία των ελληνικών, τα λατινικά ήταν η επίσημη γλώσσα του κράτους αλλά έγινε γρήγορα αντιληπτό ότι στην ανατολική πλευρά της αυτοκρατορίας η επίσημη γλώσσα του λαού ήταν τα ελληνικά. Στα χρόνια που η Ρώμη ήταν η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας η πνευματική δραστηριότητα στις επαρχίες της Αφρικής και της Ασίας ήταν σαφώς ανώτερη από αυτή των ελληνικών περιοχών. Από τη στιγμή όμως που η Κωνσταντινούπολη έγινε το κέντρο και η πρωτεύουσα του κράτους συνέβη το αντίθετο, ενδεικτικά επί του θέματος ο Βασίλιεφ αναφέρει ότι: Μετά δε την ίδρυση της Κωνσταντινουπόλεως όλοι οι ιστορικοί υπήρξαν Έλληνες. Άλλες μαρτυρίες από ανθρώπους που έζησαν στους πρώτους αιώνες του Βυζαντίου και αναγνώρισαν την ελληνικότητά του είναι οι παρακάτω: Ο Ιουλιανός (Λόγος Γ ) είχε γράψει: Έλληνες εσμέν οι περί την Θράκη και την Ιωνίαν οικούντες έκγονοι, αφού βέβαια είχε λάβει σοβαρά υπόψη τα λόγια του Λιβανίου ( ), ο οποίος τον είχε εξορκίσει να μην ξεχάσει ποτέ ότι είναι Έλληνας και ότι διοικεί Έλληνες. Ο μοναχός Ιησούς ο Στυλίτης από τη Συρία, αναφερόμενος στην πανώλη που έπεσε γύρω στο 502 στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας, γράφει ότι οι Γραικοί στρατιώτες φρόντισαν τους ασθενείς με αυτοθυσία. Αφρικανοί επίσκοποι που συμμετείχαν στην σύνοδο της Καρχηδόνας το 419, σε επιστολή που έστειλαν προς τον Πάπα Βονιφάτιο Α (;-422), αναφέρουν για την ορθή πίστη, όπως την διατύπωσαν και τη βιώνουν οι Γραικοί που συνήλθαν στην Α Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας το 325, Τις γαρ αμφιβάλλει τα ίσα αληθέστατα είναι εν Γραικοίς της εν Νικαία συναθροισθείσης συνόδου, άτινα από ούτω διαφόρων τόπων και επισήμων Γραικών εκκλησιών προσενεχθέντα και συγκριθέντα ομονοούσιν. Στα μέσα του 6 ου αιώνα, οι Φράγκοι στείλανε πρέσβεις στην Κωνσταντινούπολη, στους οποίους έδωσαν κάποιες πληροφορίες σχετικά με την Βυζαντινή αυτοκρατορία. Συγκεκριμένα στο κεφάλαιο του υπομνήματος που αναφερόταν στους επισκόπους τονίζουν τα εξής: Οι Έλληνες επίσκοποι κατέχουν μεγάλες και πλούσιες εκκλησίες (Episcopi Graeci). Την ίδια εποχή ο επίσκοπος Βιένης Άβιτος γράφει προς τον Χλωδοβίκο που βαφτίστηκε χριστιανός το 506: Η Ελλάδα μπορεί να χαίρεται που έχει εκλέξει έναν δικό μας (εννοεί ορθόδοξο) αυτοκράτορα. (τον Αναστάσιο Α ). Αξιοσημείωτες η εθνικές ονομασίες γι αυτή την περίοδο. Τον ίδιο αιώνα, και πιο συγκεκριμένα το 534 επί Ιουστινιανού ( ), κυκλοφόρησαν τα διατάγματα που ονομάζονται Νεαραί, εν αντιθέσει με το υπόλοιπο νομοθετικό έργο (τον Κώδικα, το Πανδέκτη και τις Εισηγήσεις) αι Νεαραί γράφηκαν στα Ελληνικά. Ο Βασίλιεφ στο έργο του Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αιτιολογεί το γεγονός αναφέροντας τα εξής: Οι περισσότεροι από τους νέους νόμους του Ιουστινιανού (Νεαραί) γράφηκαν Ελληνικά. Το γεγονός αυτό υπήρξε μια σπουδαία παραχώρηση στις επιταγές της πραγματικότητος από έναν Αυτοκράτορα που ζούσε στα πλαίσια της Ρωμαϊκής παραδόσεως. Σε ένα νέο νόμο του ο Ιουστινιανός γράφει: «Δεν γράψαμε τον νόμο στην εγχώρια (επίσημη) Λατινική γλώσσα, αλλά στην ομιλουμένη Ελληνική με το σκοπό να γίνει εύκολα νοητός από όλους». Η καταγραφή τον νέων νόμων του κράτους στην ελληνική γλώσσα, καταδεικνύει ότι η συντριπτική πλειοψηφία ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 41

15 των υπηκόων της ανατολικής αυτοκρατορίας ήσαν Έλληνες. Εκτός από τους νόμους που γράφηκαν στα ελληνικά, από τον 6 ο αιώνα αρχίζει και η καταγραφή των χρονογραφημάτων στην ελληνική γλώσσα. Το πρώτο αξιόλογο ιστορικό έργο, η ιστορία του κόσμου συνεγράφη από τον Σύριο Ιωάννη Μαλάλα, αποτελεί μια εκλαϊκευμένη ιστορία που απευθυνόταν στον απλό λαό της ανατολικής αυτοκρατορίας, επηρεάζοντας μάλιστα την μετέπειτα Βυζαντινή χρονογραφία. Αξίζει να αναφερθούμε στα κηρύγματα του Μωάμεθ ( ) για να δούμε πώς προσδιόριζε ο Αραβικός κόσμος τους Βυζαντινούς, μεταξύ άλλων ο προφήτης των μουσουλμάνων αναφέρει: αποτρέψτε τις καρδιές από τα δόγματα των ανθρώπων, από τις αλλότριες παραδόσεις των Γραικών και σε ένα άλλο σημείο: Ο Θεός σφράγισε την καρδιά των Γραικών με τυφλή αμάθεια.. Επίσης σχετικά με τους πολέμους του Βυζαντίου με τους Πέρσες τον 7 ο αιώνα, την εποχή που αυτοκράτορας ήταν ο Ηράκλειος ( ), το Κοράνιο αναφέρει τα εξής: Οι Έλληνες νικήθηκαν από τους Πέρσες.. αλλά, μετά την ήττα τους, σε λίγα χρόνια, θα νικήσουν και αυτοί, με την σειρά τους. Ο Γ. Οστρογκόρσκι κλείνοντας το πρώτο μέρος της ιστορίας του (αρχές του 7 ου αιώνα), γράφει τα εξής: Τα χρόνια της αναρχίας του Φωκά αποτελούν την τελευταία φάση στην ιστορία του ύστερου ρωμαϊκού κράτους. Μ αυτά τερματίζεται η υστερορωμαϊκή και πρωτοβυζαντινή εποχή. Το Βυζάντιο αναδύεται από την κρίση αυτή με ουσιαστικά νέο σχήμα, απαλλαγμένο από την κληρονομιά του σαθρού ρωμαϊκού κράτους και ενισχυμένο με νέες δυνάμεις. Η βυζαντινή ιστορία στην κυριολεκτική σημασία της, η ιστορία της μεσαιωνικής ελληνικής αυτοκρατορίας, αρχίζει τώρα. Τυπικά η πρωτοβυζαντινή περίοδος τελειώνει με το θάνατο του Ηρακλείου το 641, ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος στο έργο του Πηγές της Νεοελληνικής Εθνότητας αναφέρει για τον συγκεκριμένο αυτοκράτορα τα εξής: Ο Ηράκλειος, που κανείς πια Ρωμαίος αυτοκράτορας μετά από αυτόν δεν παίρνει όνομα ρωμαϊκό, εκτός απ το σεβάσμιο του Κωνσταντίνου, ο Ηράκλειος που την σύζυγό του Φάβια την μετονόμασε Ευδοκία επί το ελληνικότερο και το γιό του Φάβιο τον αποκάλεσε Ηρακλεωνά, ο Ηράκλειος, λέμε, ο οποίος συντάσσει τους νόμους του στα ελληνικά και ανταπαντάει στην σύγκλητο ή γράφει στον πάπα της Ρώμης ελληνικά.

16 ΜεσοβυζαντινH ΠερIοδος Η μεσοβυζαντινή περίοδος ( ) χαρακτηρίζεται από τον βαθμιαίο εξελληνισμό του κράτους. Σ αυτό συνετέλεσε ο εδαφικός περιορισμός της αυτοκρατορίας, την οποία πέραν από τους εχθρούς που την απασχολούσαν τα προηγούμενα χρόνια (Πέρσες, Λογγοβάρδοι, Άβαροι, Σλάβοι), δέχθηκε επιθέσεις από Άραβες και Βουλγάρους. Οι επιθέσεις δεν επικεντρώνονταν μόνο στα εδαφικά σύνορα της αυτοκρατορίας, αλλά πολλές φορές οι εχθροί προχωρούσαν στο εσωτερικό, απειλώντας μέχρι και την Κωνσταντινούπολη. Στα εσωτερικά του, το κράτος κλυδωνίστηκε από την εκκλησιαστική έριδα της εικονομαχίας ( & ) την οποία καταδίκασαν οι Ρωμαίοι ποντίφικες, ζητώντας μάλιστα γι αυτό τη βοήθεια των Φράγκων, γεγονός που είχε σαν συνέπεια την φραγκοπαπική συμμαχία, την ισχυροποίηση στα βυζαντινά εδάφη της Ιταλίας του βασιλείου των Λογγοβάρδων και την ίδρυση της αυτοκρατορίας των Καρολιδών. Παράλληλα με την εποχή της εικονομαχίας, υπήρξε η εποχή της κρατικής ανασύνταξης με τους Ισαύρους ( ), και κατόπιν επήλθε η εποχή της ακμής με τη Μακεδονική δυναστεία ( ). Η περίοδος από το 1054 (έτος κατά το οποίο επήλθε το οριστικό σχίσμα μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής εκκλησίας) έως το 1081, δηλαδή μέχρι την άνοδο της δυναστείας των Κομνηνών, υπήρξε καταστρεπτική. Το 1071 η αυτοκρατορία υπέστη σε ανατολή και δύση δύο οδυνηρότατες ήττες. Στη δύση οι Νορμανδοί κατέλαβαν το Μπάρι, την τελευταία Βυζαντινή πόλη στην κάτω Ιταλία, και στην Ανατολή ο αυτοκρατορικός στρατός ηττήθηκε στο Ματζικέρτ, από τους Σελτζούκους Τούρκους. Οι αυτοκράτορες της δυναστείας των Κομνηνών ( ) κατάφεραν ως ένα βαθμό να ενισχύσουν την αυτοκρατορία, η μάχη του Μυριοκέφαλου όμως (1176) έθεσε τραγικό τέρμα στις όποιες προσπάθειες ανάκαμψης, και το εξασθενημένο κράτος από τους διαδόχους των Κομνηνών, τους Αγγέλους, υπέκυψε τελικά στους Λατίνους της Δ Σταυροφορίας το Απρίλιο του Ο Γ. Οστρογκόρσκι στο έργο του Ιστορία του Βυζαντινού κράτους αναφερόμενος στην αρχή της μεσοβυζαντινής περιόδου αναφέρει τα εξής: Η παγκόσμια ρωμαϊκή αυτοκρατορία ανήκει πια οριστικά στο παρελθόν. Ενώ στη Δύση σχηματίζονται τα γερμανικά κράτη, το Βυζάντιο, αν και παραμένει πάντα σταθερά προσκολλημένο στις ρωμαϊκές πολιτικές ιδέες και παραδόσεις, μεταβάλλεται σε ένα μεσαιωνικό ελληνικό κράτος. Ο ελληνικός πολιτισμός και η ελληνική γλώσσα, που κυριάρχησαν τελικά στην Ανατολή πάνω στην τεχνητά συντηρημένη ρωμαϊκότητα της πρωτοβυζαντινής μεταβατικής περιόδου, έδωσαν στην αυτοκρατορία την ίδια ιδιομορφία της και νέα κατεύθυνση στην εξέλιξή της. Ο Α.Α. Βασίλιεφ για την ίδια περίοδο αναφέρει ότι: Οι Αραβικές κατακτήσεις του εβδόμου αιώνος στέρησαν την Βυζαντινή αυτοκρατορία από τις Ανατολικές και Νότιές της επαρχίες και συνετέλεσαν να χάσει την σημαντική θέση που κατείχε ως το πιο δυναμικό κράτος του κόσμου. Εδαφικώς περιορισμένη η Βυζαντινή αυτοκρατορία έγινε ένα κράτος με Ελληνικό πληθυσμό, κυρίως, αν όχι πλήρως, όπως πιστεύεται από μερικούς επιστήμονας. Όσον αφορά τη γλώσσα της εποχής, ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 43

17 Δεξιά: Ο Έλλην, τοιχογραφία ενεπίγραφη του Φώτη Κόντογλου στο Δημαρχείο Αθηνών. Κάτω: Ο Μέγας Αλέξανδρος με ενδυμασία Βυζαντινού Αυτοκράτορα, εικόνα από το μυθιστόρημα του Μεγαλέξανδρου (14 ος αιώνας). Η παράδοση των Μωσαϊκών δαπέδων γνωρίζει νέα άνθηση στο Βυζάντιο κατά την περίοδο της ανασυντάξεως του ανατολικού κράτους. 44 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

18 από την εγκυκλοπαίδεια Δομή δανειζόμαστε τα παρακάτω: ήδη από τα τέλη του 6 ου αιώνα η ελληνική ήταν η επίσημη γλώσσα του κράτους σχεδόν σε όλες τις εκδηλώσεις της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής. Στους επόμενους αιώνες ο εξελληνισμός αυτός εκδηλώθηκε όχι μόνο με μια στροφή προς τα ελληνικά γράμματα, που έφτασε σε περίοδο ακμής τον 9 ο και 10 ο αιώνα, αλλά και με επίδραση του ελληνικού δικαίου από τον 8 o έως τον 10 ο αιώνα, στροφή προς την πλατωνική φιλοσοφία τον 11 ο αιώνα και αναδιοργάνωση της ανώτατης σχολής της Πόλης από τον Βάρδα τον 9 ο αιώνα και τον Κωνσταντίνο Θ Μονομάχο τον 11 ο αιώνα. Η ανώτατη αυτή σχολή, που ονομάστηκε Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, δεν ήταν στην πραγματικότητα παρά ένα είδος ανώτατης σχολής δημοσίων υπαλλήλων. Με τη διδασκαλία όμως ρητορικών και φιλοσοφικών μαθημάτων συνετέλεσε κι αυτή στην πρόοδο της σπουδής των ελληνικών γραμμάτων. Καθοριστικό ρόλο στην επισημοποίηση της ελληνικής γλώσσας διαδραμάτισε ο Λέων Γ ο Ίσαυρος ( ), ο οποίος πρώτος καταργεί επίσημα τα λατινικά από τα εμβλήματα της αυτοκρατορίας, εισάγοντας τα ελληνικά. Στα νομίσματα που κόβει δεν αναγράφεται DOMINUS ή AUGUSTUS ή CAESAR αλλά ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Επίσης υπάρχουν νομίσματα της εποχής του Λέοντος Γ τα οποία έχουν λατινικά επιγράμματα αλλά με τη διαφορά ότι αντί να γράφουν LEO, όπως θα έπρεπε στη λατινική, επιγράφονται με ελληνική προφορά δηλαδή LEON. Ο γιος και διάδοχος του Λέοντα Κωνσταντίνος Ε ( ), καθιερώνει και ευρύνει τη χρήση της ελληνικής στη νομισματοκοπία, την οποία επισημοποιούν οι δύο τελευταίοι αυτοκράτορες της δυναστείας των Ισαύρων, ο Κωνσταντίνος ΣΤ ( ) και η μητέρα του Ειρήνη ( ), οι οποίοι αποκηρύσσουν επίσημα την λατινική. Τέλος η οριστική εδραίωση της ελληνικής στη νομισματοκοπία επιτελέστηκε στα χρόνια του Βασιλείου Α ( ), έκτοτε μέχρι το τέλος της Βυζαντινής αυτοκρατορίας τυπώνονται νομίσματα αμιγώς ελληνικά, με εξαίρεση την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Κατά τη μέση Βυζαντινή περίοδο οι ονομασίες Γραικός και Έλλην ανασύρθηκαν από το ένδοξο παρελθόν. Ιδιαίτερα χρησιμοποιήθηκε η λέξη Γραικός, που σύμφωνα με τον Αριστοτέλη είναι αρχαιότερη από τη λέξη Έλλην. Η χρήση της λέξης Γραικός συναντάται στα κείμενα των λογίων της εποχής όπως π.χ. στον Θεόδωρο Στουδίτη ( ), ακόμα και στα κείμενα των βασιλέων όπως του Λέοντος του Σοφού. Η κάθαρση του ονόματος Έλλην και η χρησιμοποίησή της παράλληλα με τις ονομασίες Ρωμαίος και Γραικός, άρχισε από την εποχή του Φωτίου (δεύτερο μισό του 9 ου αιώνα) και μετέπειτα. Η συμβολή στην παιδεία της εποχής, του μεγάλου αυτού ιεράρχη της ορθοδοξίας ήταν καταλυτική στην αναζωπύρωση της ελληνικής συνείδησης. Ο Φώτιος ( ) για την προσήλωσή του στα ελληνικά γράμματα παρεξηγήθηκε από τους συγχρόνους του, οι οποίοι πίστευαν ότι: «προς τα ελληνικά φιλοτιμότερον διέκειτο ή προς τα εκκλησιαστικά». Η αποκατάσταση της τάξης σε ό,τι αφορά τη συνωνυμία Έλλην και ειδωλολάτρης επήλθε φυσιολογικά, λόγω της συνεχούς ενασχόλησης των Βυζαντινών με την ελληνική παιδεία. Ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Ισίδωρος ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 45

19 θα φτάσει στο σημείο να παρουσιάσει τους αρχαίους Έλληνες, ως παράδειγμα συμπεριφοράς και ελεημοσύνης, προσπαθώντας με τον τρόπο αυτό να αφυπνίσει τους ανθρώπους της εποχής του, συγκεκριμένα έγραψε τα εξής: Και Έλληνες μεν αυτήν την φύσιν διδάσκαλον προστησάμενοι και φιλαδελφίαν ετίμησαν και ούτε ήρπαζαν αλλότρια, και των ιδίων εκοινώνουν τοις ενδεέσι των ομοφύλων, ο δε προς τω μη χορηγείν τι τω αδελφώ των παρ αυτού, και ηδείαν εαυτώ ποιούμενος τα εκείνου τράπεζαν, ου χείρων και των Ελλήνων. Από την εποχή του Φωτίου και μετά, είναι μεγάλο μειονέκτημα για ένα άρχοντα να μην είναι αναθρεμμένος με την ελληνική παιδεία. Ο Μιχαήλ Ψελλός ( ) θεωρεί ως έπαινο του Ρωμανού Γ ( ) ότι ήταν αναθρεμμένος «λόγοις ελληνικοίς» και ως ψόγο του Μιχαήλ Δ ( ) ότι ήταν εντελώς άμοιρος «παιδείας ελληνικής». Η Άννα Κομνηνή ( ) στο έργο της «Αλεξιάς» καυχάται ότι είχε σπουδάσει «ες άκρον το ελληνίζειν». Φαίνεται όμως πως η συμμετοχή στην ελληνική παιδεία δεν ήταν θέμα μόνο των αριστοκρατών. Ο Στήβεν Ράνσημαν σε μια συνέντευξή του αναφέρει σχετικά: Η Άννα Κομνηνή δεν εξηγεί ποτέ τα σημεία στα οποία αναφέρεται στον Όμηρο, όλοι οι αναγνώστες της τα γνώριζαν καθώς ο Όμηρος αποτελούσε την κύρια διδακτέα ύλη στους μαθητές της αυτοκρατορίας. Ο Ν. Β. Τωμαδάκης στην εργασία του Η δήθεν μεγάλη σιγή των γραμμάτων εν Βυζαντίω ( ), Αρχαιογνωσία και πνευματικαί εκδηλώσεις, επισημαίνει ότι: ουδέποτε ο Βυζαντινός Ελληνισμός αποποιήθηκε την αρχαία ελληνική πνευματική κληρονομιά κι έπαψε να αντιγράφει, να μελετάει και να σχολιάζει τους τραγικούς, τον Όμηρο, τους ιστορικούς κ.λπ. Ο Πατριάρχης Ιωάννης Γραμματικός ( ) και ο ιερός Φώτιος ( ) & ( ) είχαν προσωπικές βιβλιοθήκες με αρχαία ελληνικά συγγράμματα. Η καθηγήτρια Αγνή Βασιλικοπούλου - Ιωαννίδου αναφέρει επί του θέματος τα εξής: από του Θ αιώνος ο Ελληνισμός κερδίζει ολονέν έδαφος. Το Βυζάντιον εξελληνίζεται, καθ όσον περιορίζεται εις τον καθαρώς ελληνικόν χώρον. Η ελληνική είναι πλέον η εθνική γλώσσα της αυτοκρατορίας. Κατά τον ΙΒ αιώνα η μελέτη των κλασικών ενετάθη και επεξετάθη. Ο Ευστάθιος υπέδειξε πρώτος την μορφωτικήν αξίαν της τραγωδίας, η οποία απεκλείετο από τους πατέρας του Δ αιώνος. Ο Θεόδωρος Στουδίτης ( ) γράφοντας προς τον Ναυκράτιο (πνευματικό του τέκνο), εκφράζει τη λύπη του για έναν μοναχό ονόματι Ορέστη ο οποίος πήγε με τους εικονομάχους, και τον ενθαρρύνει να μείνει πιστός στις αρχές του χάριν της δόξης του Χριστού υπέρ ου δονείται η ταπεινή Γραικία μάλα, όπου Γραικία ο σοφός μοναχός και άγιος της εκκλησίας μας, εννοεί την Βυζαντινή αυτοκρατορία. Σε μια άλλη επιστολή του αναφωνεί λέγοντας Ακούσατε πάντα τα έθνη, ενωτίσασθε πάντες οι κατοικούντες την οικουμένην τι γέγονεν εν Γραικοίς. Ο Θεοφάνης ο ομολογητής ( ) στην χρονογραφία που συνέγραψε, ιστορεί τα σχετικά με την πρεσβεία που στάλθηκε από την Κωνσταντινούπολη στην αυλή του Καρλομάγνου ( ), για να ζητήσουν την κόρη του Ερυθρώ για σύζυγο του Κωνσταντίνου του ΣΤ. 46 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

20 Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι επιστρέφοντας οι πρέσβεις για τη βασιλεύουσα, άφησαν τον μοναχό Ελισαίο για να διδάξει στην πριγκίπισσα των Φράγκων τη γλώσσα και την παιδεία των Γραικών, καθώς και τους νόμους της Ρωμαϊκής πολιτείας. Εδώ παρατηρούμε ότι για τον Θεοφάνη, ο λαός, η γλώσσα και η παιδεία έχουν ελληνική υπόσταση, οι νόμοι και η πολιτεία Ρωμαϊκή, αυτό το διαχωρισμό τον συναντάμε και στην Άννα Κομνηνή. Στη Ρώμη τον 9 ο αιώνα, οι Ιταλοί δυσανασχετούν κάτω από την εξουσία των Φράγκων, δημιουργείται έτσι μια τάση αντίδρασης όπου προΐσταται ένας από τους διασημότερους πολίτες της Ρώμης ο Γρατιανός, ο οποίος παρακινεί του συμπολίτες του να αντικαταστήσουν την Φραγκική εξουσία με τη Βυζαντινή προσφωνώντας τους Βυζαντινούς Γραικούς: εξ αιτίας τίνος δεν ανακαλούμε τους Γραικούς και δεν ενωνόμαστε μαζί τους με ειρήνη και συμμαχία... Εξάλλου όσον αφορά την Ιταλική χερσόνησο και ειδικότερα στη Νότια Ιταλία, τα αρχαιολογικά, νομισματικά και ιστορικά μνημεία μαρτυρούν τη γενική χρήση της ελληνικής, κατά τους χρόνους της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Σχετικά με τον ελληνισμό της Νοτίου Ιταλίας ο Βασίλιεφ αναφέρει τα εξής: Οι Λογγοβάρδοι κατείχαν ένα μεγάλο μέρος της Ιταλίας, α ν κ α ι η εξουσία του αυτοκράτορος ανεγνωρίζετο ακόμη στην Ρώμη, την Νεάπολη και την Σικελία, καθώς και στο Νότιο τμήμα της Ιταλίας όπου ο πληθυσμός ήταν, κυρίως, ελληνικός. Ο Φραγκισκανός μοναχός Ρογήρος Βάκων ( ) έγραψε στον Πάπα, αναφερόμενος στην Ιταλία ότι στην χώρα αυτή, σε πολλά μέρη ο κλήρος και ο λαός είναι καθαρά Ελληνικός. Σε εξωχριστιανικές πηγές κατά το 10 ο αιώνα γίνεται χρήση του ονόματος Γραικός και Γραικία. Εβραϊκά κείμενα αναφέρουν το Βυζάντιο ως χώρα της Γραικίας, επίσης κάνουν λόγο για τον Ρώσο πρίγκιπα Ολέγ (9 ος -10 ος αιώνας) ο οποίος ήτηθη κατά κράτος από τους Γραικούς. Ρωσικά ιστορήματα που περι- γράφουν τις περιπέτειες του Στεφάνου του ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 47

21 Νοβγκορόντ (14 ος αιώνας), αναφέρουν σχετικά με το Τυπικό του αγίου Σάββα το οποίο ακολουθήθηκε όπως χαρακτηριστικά γράφει απανταχού της χώρας των Γραικών. Ο φιλόσοφος του 11 ου αιώνα από την Κόρδοβα της Ισπανίας, Yehvda ben David Hayyus αναφέρει για τις διώξεις των Εβραίων από τον Βασίλειο τον Α ( ) λέγοντας ότι ο Βασίλειος διέταξε την καταδίωξη των Εβραίων σε όλη τη χώρα της Γραικίας. Τον ίδιο αιώνα ο χαλίφης της Αιγύπτου Αλ Χακίμ, θέλοντας να περιορίσει τους Εβραίους της επικράτειάς του, τους παρακίνησε να μεταναστεύσουν στις επαρχίες των Γραικών. Τον 12 ο αιώνα ο Ισπανοεβραίος Βενιαμίν από την Τουδέλα, ταξίδευσε στην ανατολή και επισκέφθηκε πολλές πόλεις της αυτοκρατορίας. Για τον Βενιαμίν ολόκληρη η Βαλκανική καθώς και η Μικρά Ασία ονομάζεται Γραικία, και η Κωνσταντινούπολη είναι η πρωτεύουσα της Γιαβάν (Ιωνίας). Τ ο ν 1 1 ο α ι ώ ν α ο Ε π ί σ κ ο π ο ς Ευχαϊτών Ιωάννης Μαυρόπους παρακαλεί τον Χριστό, κατά την ημέρα της κρίσεως να μην καταδικάσει τους εθνικούς, Πλάτωνα και Πλούταρχο γιατί είχαν πλησιάσει στη διδασκαλία του: Είπερ τινας βούλοιο των αλλοτρίων της σης απειλής εξελέσθαι, Χριστέ μου, Πλάτωνα και Πλούταρχον εξέλοιό μοι άμφω γαρ εισι και λόγον και τρόπον τοις σοις νόμοις έγγιστα προσπεφυκότες Ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης (1128;-1194), εξιστορώντας την άλωση της πόλεως του Αγίου Δημητρίου από τους Νορμανδούς (1185), αναφέρεται στους Λατίνους ως το αντίπαλο δυτικό στρατόπεδο, στους Παφλαγόνες ως ένα γεωγραφικής τοποθετήσεως φύλο, και στους Έλληνες ως το κυρίαρχο έθνος της αυτοκρατορίας: «Οι Παφλαγόνες, έθνος ατάσθαλον και εν Έλλησι βάρβαρον, κελευσθέν ενεπήδησε τω των Λατίνων φύλω. Τον ίδιο αιώνα οι αδελφοί Μιχαήλ και Νικήτας Ακομινάτοι (Χωνιάτες) κάνουν ευρεία χρήση των ονομάτων Ελλάς και Έλληνες. Ο Νικήτας αναφερόμενος στους υπηκόους της εποχής του, τους ονομάζει Έλληνες άνδρες τις δε πόλεις που κατακτήθηκαν από τους εχθρούς της αυτοκρατορίας τις ονομάζει πόλεις ελληνίδας. Ως επίλογο του Β Κεφαλαίου θα προστρέξουμε και πάλι στο έργο του Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου Πηγές της Νεοελληνικής Εθνότητας ο οποίος αναφερόμενος στα μέσα τις μεσοβυζαντινής περιόδου αναφέρει ενδεικτικά τα εξής: Το πρώτο έτος του 9 ου αιώνα βρίσκει την Ανατολή και την Δύση μεταμορφωμένες παντελώς. Οι τρεις θρόνοι, της Κωνσταντινούπολης, της Ρώμης και του Ακουϊσγράνου (Aquisgranum - Aix la Chapelle - shm. ;Aaxen) σφετερίζονται την ρωμαϊκή τιμή, παρ όλο που και οι τρεις, όντας γεννήματα των προσφάτων ανακατατάξεων, δεν έχουν μέσα τους τίποτα το ρωμαϊκό. Εν τούτοις, ο χωρισμός της υποταγμένης Ιταλίας, η κοσμική εξουσία των παπών και η επανόρθωση της λατινικής αυτοκρατορίας αποκόπτουν από την Δύση την μοναρχία της Κωνσταντινούπολης. Ως εκ τούτου η Ελλάς αποκαλύπτεται στους δυτικούς λαούς αυτή που πραγματικά ήταν: ιδιόμορφη, αυθυπόστατη, ιδιότροπη κάτω από γραικική ονομασία, μια πολιτεία που έφερε την ρωμαϊκή επωνυμία μόνο και μόνο εξ αιτίας φιλοπρωτίας και μάταιης επίδειξης. 48 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

22 ΥστεροβυζαντινH ΠερIοδος Για πολλούς ιστορικούς το 1204 είναι μία οριακή χρονολογία για την ιστορία του ελληνικού έθνους, η άλωση της βασιλεύουσας από τους Φράγκους στις 13 Απριλίου του ιδίου έτους, συνετέλεσε στη γέννηση του νεότερου ελληνισμού. Το γεγονός της αλώσεως επιτάχυνε αυτή την εξέλιξη η οποία θα πραγματοποιούνταν και χωρίς τις συνέπειές της. Η δημιουργία των εστιών αντίστασης, από Έλληνες δεσπότες σε ελληνικές περιοχές και με Έλληνες στην πλειονότητα υπηκόους, συνέβαλε στην δημιουργία των πρώτων ελληνικών κρατικών υποστάσεων. Στη Νίκαια, Ήπειρο, Θεσσαλονίκη, Τραπεζούντα και Πελοπόννησο αναπτερώθηκε η ελληνική συνείδηση. Ο καθηγητής Ν. Β. Τωμαδάκης στο έργο του Οι λόγιοι του δεσποτάτου της Ηπείρου και του βασιλείου της Νίκαιας αναφέρει για τις συνέπειες τις αλώσεως του 1204 τα εξής: Είναι αληθές ότι κατά τους τρεις τελευταίους αιώνας το Βυζάντιο ησθάνθη εαυτό περισσότερον ελληνικόν από οποτεδήποτε άλλοτε, αφού μάλιστα περιωρίσθη γεωγραφικώς εις τον Βαλκανικόν χώρον και τας νήσους. Επίσης πρέπει να αναγνωρίσουμε και ένα άλλο αναμφισβήτητο γεγονός, ότι καθ όλη τη διάρκεια της αυτοκρατορίας οι μη ελληνικοί πληθυσμοί που αποκτούσαν εθνική συνείδηση, αποχωρίζονταν βαθμιαία από την αυτοκρατορία. Από την άλλη πλευρά όσο οι Έλληνες αποκτούσαν επίγνωση του εαυτού τους, ταυτίζονταν ολοένα και περισσότερο με το κράτος, που σιγά-σιγά έγινε ελληνικό, όχι μόνο στη γλώσσα και τον πολιτισμό αλλά και στην κρατική υπόσταση. Ο καθηγητής κλασικής και βυζαντινής αρχαιολογίας του ελευθέρου πανεπιστημίου των Βρυξελών Κάρλ Ντελβόι, στο σύγγραμμά του Βυζαντινή τέχνη αναφερόμενος στην ιστορική κατάσταση μετά την άλωση του 1204 γράφει τα εξής: Απέναντι στους Λατίνους κατακτητές στην αρχή και στους Τούρκους εισβολείς αργότερα, οι Βυζαντινοί απέκτησαν μια σαφέστερη συνείδηση του ειδικού χαρακτήρα των εθνικών τους παραδόσεων και των δεσμών που τους συνέδεαν με το (αρχαίο) ελληνικό παρελθόν. Η αυτοκρατορία της Νίκαιας πολλές φορές χαρακτηρίστηκε ελληνική από τους αυτοκράτορες και τους λογίους της. Κι αν μετά την ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως τα επίσημα κείμενα συνέχισαν ν αποκαλούν «Ρωμαίους» του υπηκόους του βασιλέως, οι λόγιοι όμως χρησιμοποίησαν πολλές φορές τις λέξεις «Ελλάς» και «Έλλην» για να χαρακτηρίσουν την αυτοκρατορία, τους κατοίκους της και τη γλώσσα της. Λίγο πριν από την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως, ο ανθρωπιστής Ιωάννης Αργυρόπουλος ζήτησε από τον Κωνσταντίνο Δραγάση ( ) ν αφήσει τον τίτλο του αυτοκράτορα των Ρωμαίων και να ονομασθεί βασιλεύς των Ελλήνων: και μόνο ο τίτλος αρκούσε, καθώς έλεγε με αφέλεια, για να εξασφαλίσει τη σωτηρία των ελευθέρων Ελλήνων και την απελευθέρωση των σκλάβων αδελφών τους. Έτσι διαμορφώθηκε από τότε το ελληνικό εθνικό αίσθημα που ενισχύθηκε κατά τους αιώνες της τουρκοκρατίας. Η αρχαία Ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα γενναιότητας και ηρωισμού, από αυτά εμπνεύσθηκαν οι Έλληνες του 13 ου αιώνα και κατανίκησαν τους σιδερόφρακτους δυτικούς ιππότες. Ο παρηκμασμένος βυζαντινός στρατός των ξένων μισθοφόρων του προηγούμενου αιώνα, αποτελείται πλέον ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 49

23 από εγχώριους γηγενείς πληθυσμούς. Πρωτοπόροι στην επανελλήνιση ήταν οι βασιλείς της Νίκαιας, ο Θεόδωρος Λάσκαρης ( ), ο Ιωάννης Βατάτζης ( ) και ο υιός του Θεόδωρος Β Λάσκαρης ( ). Εμψύχωσαν τους Έλληνες της Μικράς Ασίας, και κατάφεραν ισχυρά πλήγματα στον εχθρό απελευθερώνοντας πολλά ελληνικά τμήματα. Κράτησαν τον τίτλο βασιλεύς των Ρωμαίων, μόνο από σεβασμό προς την παράδοση, διαφυλάσσοντας την κληρονομιά του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Χαρακτηριστικά αναφέρει ο Σάθας: «εν τη Βιθυνική κατασκηνώσει» οι Βυζαντινοί αρχίζουν να μεταμορφώνονται σε αληθινούς Έλληνες. Στη Δυτική Ελλάδα οι Μιχαήλ (12 ος - 13 ος αιώνας) και Θεόδωρος Άγγελος ( ) ένωσαν τους Έλληνες των δυτικών ελληνικών περιοχών και κατόρθωσαν να ελευθερώσουν τη Θεσσαλονίκη καθώς και άλλες περιοχές, σώζοντας τον ελληνισμό της Ηπείρου και των άλλων ευρωπαϊκών ελληνικών τμημάτων. Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος αναφερόμενος στο Δεσποτάτο της Ηπείρου ιστορεί τα παρακάτω: Ότε εν τη 13η εκατονταετηρίδι ο Μιχαήλ Άγγελος Κομνηνός ύψωσεν εν Ηπείρω την σημαίαν της κατά των Φράγκων εθνεγερσίας και ίδρυσεν αυτόθι κράτος περιλαβόν προσέτι την Θεσσαλίαν, την Ακαρνανίαν και την Αιτωλίαν, ο Μέγας εκείνος επαναστάτης απεκάλεσεν εαυτόν δεσπότην Ελλάδος. Στην Τραπεζούντα ιδρύεται η ομώνυμη αυτοκρατορία, από τους εγγονούς του Ανδρόνικου A Κομνηνού ( ), Αλέξιο και Δαβίδ (12 ος - 13 ος αιώνας). Οι ονομαζόμενοι και Μεγαλοκομνηνοί, μετά τη δολοφονία του παππού τους διασώθηκαν στη βασιλική αυλή της Γεωργίας. Με αξιόλογα στρατιωτικά και διοικητικά προσό- 50 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

24 ντα, οργάνωσαν το κράτος τους στη νοτιοανατολική ακτή του Εύξεινου Πόντου. Η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας στάθηκε ένα αξιόλογο θρησκευτικό, πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο. Υπήρξε ο φρουρός της ελληνικής παιδείας στα ακρότατα ανατολικά σημεία του βυζαντινού χώρου. Από τον 13 ο αιώνα και μετά το όνομα Ελλάς παύει να προβάλλεται ως ειδωλολατρικό, η ονομασία Έλλην αποτελεί πλέον εθνικό προσδιορισμό. Οι Βυζαντινοί λόγιοι πρώτοι αναλαμβάνουν την σφυρηλάτηση της ελληνική συνείδησης, ο Νικήτας Χωνιάτης (μέσα 12 ου αιώνα-1220) εμμένει στην ονομασία Έλληνες, ο Νικηφόρος Βλεμμύδης ( ) αποκαλεί τους δεσπότες της εποχής Έλληνες, και την αυτοκρατορία της Νίκαιας Ελληνίδα επικράτειαν. Ο Θεόδωρος Αλανίας γράφει στον αδερφό του ότι: εάλω μεν η πατρίς, αλλ ανδρί σοφώ πας τόπος Ελλάς. Ο Ιωάννης Γ Δούκας Βατάτζης στην απαντητική επιστολή του προς τον Πάπα Γρηγόριο τον Θ ( ), δηλώνει με υπερηφάνεια την ελληνική του καταγωγή. Μεταξύ άλλων αναφέρει ότι: η σοφία εν τω γένει των Ελλήνων ημών βασιλεύει, σε άλλο σημείο της επιστολής αποσαφηνίζει τη χρήση της ονομασίας «Ρωμαίοι» από τους αυτοκράτορες αλλά και τους υπηκόους της αυτοκρατορίας: Η μεταφορά (της έδρας της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας) της κληρονομιάς του Μεγάλου Κωνσταντίνου είναι εθνική εις το ημέτερον γένος, ημέτερον γένος βέβαια, ο Ιωάννης Β α τ ά τ ζ η ς ε ν ν ο ε ί το Ελληνικό. ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 51

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Τα Πανεπιστίμια του Βυζαντίου Οι Βυζαντινοί έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, παρ' όλο που στην αυτοκρατορία υπήρχαν πολλοί αναλφάβητοι. Γενικά στο Βυζάντιο η παιδεία δεν

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Η αιώνια πόλη Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Σήμερα, η Ρώμη είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας, της ομώνυμης επαρχίας και μία από τις ιστορικότερες πόλεις της Ευρώπης και κατατάσσεται 6 η σε πληθυσμό ( μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ εσωτερική αναδιοργάνωση θέματα δημιουργία θεμάτων: αρχικά στρατιωτικές μονάδες μετακινούμενες ανά την επικράτεια οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών Σύνολο διαφορετικών λαών ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, στους οποίους ανήκουν οι Ρώσοι, οι Πολωνοί, οι Πομεριανοί, οι Σέρβοι, οι Κροάτες, οι Σλοβάκοι, οι Τσέχοι και οι Βούλγαροι.

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε. ΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης με εκείνα της στήλης. Δύο στοιχεία της στήλης περισσεύουν. 1. Γαληνοτάτη Δημοκρατία 2. Ουγενότοι 3. Όθων 4. Ιωάννης ατάτζης 5. Διαφωτισμός α. γία Ρωμαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος Γενικά α. Τα Λατινικά κράτη Στη θέση της βυζαντινής αυτοκρατορίας που καταλύθηκε εγκαθίστανται οι Φράγκοι: ένα μωσαικό κρατιδίων και ηγεμονιών. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία τους είναι δύναμη λόγω των πολλών

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: ΘΕΜΑ: Καθορισμός της εξεταστέας ύλης των μαθημάτων Γενικής Παιδείας της Α τάξης Επαγγελματικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-2014

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: ΘΕΜΑ: Καθορισμός της εξεταστέας ύλης των μαθημάτων Γενικής Παιδείας της Α τάξης Επαγγελματικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 12 Ενδέκατος Αιώνας (α μισό): Βασίλειος Β Βουλγαροκτόνος (976-1025) Κων/νος Η (1025-1028) - Ρωμανός Γ Αργυρός (1028-1034) - Μιχαήλ Δ Παφλαγών (1034-1041) - Μιχαήλ Ε Καλαφάτης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α 1. Να προσδιορίσετε την έννοια του όρου «Βυζάντιο» και να αναφέρετε τις χρονικές περιόδους διαίρεσης της ιστορίας του. Να αναφέρετε επίσης με ποιο όνομα

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων Φύλλο εργασίας 1. «Αυτό το έτος (Α.Μ. 6177=691 μ.χ.) ο Ιουστινιανός από ανοησία έλυσε την ειρήνη, την οποία είχε συνομολογήσει με τον (Χαλίφη) Abd al

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 27 Ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 27 Ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 27 Ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 1. Περίληψη Στα τέλη του ογδόου αιώνα π.χ., οι Έλληνες ζούσαν σε ανεξάρτητες πόλεις-κράτη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία

Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία 11 ο Γυμνάσιο Αχαρνών Το εξώφυλλο του βιβλίου μας Αχαρναί 2010 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος Αρχαίες αποικίες Πυθαγόρας ο Σάμιος Η διάλεκτος των Ελλήνων της Κάτω Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 10 O Δέκατος Αιώνας (α μισό): Λέων Ϛ Σοφός (886-912) - Αλέξανδρος Α (912-913) Κων/νος Ζ Πορφυρογέννητος 913-959 (Ρωμανός Α Λεκαπηνός 920-944) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 1 ο : Από το θάνατο του Ιουστινιανού ως την αποκατάσταση των εικόνων & τη συνθήκη του Βερντέν Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610

Διαβάστε περισσότερα