Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα"

Transcript

1

2 INΣTITOYTO MEΣOΓEIAKΩN ΣΠOYΔΩN Θόδωρος Xατζηπανταζής Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα από το 19ο στον 20ό αιώνα -μ ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Iδρυτική δωρεά Παγκρητικής Eνώσεως Aμερικής HΡΑΚΛΕΙΟ 2011

3 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ IΔΡΥΜΑ TΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ EΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ , Fax: Aθήνα: Mάνης 5, Tηλ , Fax: ΣEIPA: ΣYMBOΛEΣ ΣTIΣ EΠIΣTHMEΣ TOY ANΘPΩΠOY / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ 2006 Διόρθωση δοκιμίων: Στοιχειοθεσία σελιδοποίηση: Eκτύπωση βιβλιοδεσία: Σχεδίαση εξωφύλλου: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ EΚΔΟΣΕΙΣ KΡΗΤΗΣ Τασούλα Μαρκομιχελάκη Bούλα Bλάχου (Π.E.K.) ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΑΕΒΕ Bάσω Aβραμοπούλου ISBN

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα 9 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H ιστοριοκρατική θεμελίωση της εγχώριας εθνικής ταυτότητας 15 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Aνάμεσα στην Ηρωική Τραγωδία και το Ρομαντικό Δράμα 47 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ενσωμάτωση του Βυζαντίου στο διάγραμμα της εθνικής ιστορίας 79 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H ενσωμάτωση του λαϊκού πολιτισμού στην εθνική παράδοση 117 ΠΕΜΠΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ατομικισμός και ιμπεριαλισμός στα χρόνια της πρώτης εγχώριας αστικής ανάπτυξης 141 ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H Ιστορία ως επιφυλλιδογράφημα στα χρόνια της παρακμής του είδους 165 ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Προσπάθειες χάραξης μιας νέας πορείας: Η υπέρβαση της Ιστορίας 187 ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Προσπάθειες χάραξης μιας νέας πορείας: Η αναθεώρηση της Ιστορίας 227 Παράρτημα: Περιγραφική βιβλιογραφία ιστορικών δραμάτων Eυρετήριο ονομάτων 511 Eυρετήριο θεατρικών έργων 523

5 Προλογικό σημείωμα Με την έκδοση της παρούσας μελέτης, στο πλευρό της αντίστοιχης για την Ελληνική Κωμωδία, που εκδόθηκε πριν από δύο χρόνια στο πλαίσιο της ίδιας επιστημονικής σειράς, συμπληρώνεται ένα δίπτυχο, σχεδιασμένο να ερευνήσει σε κάποιο μεγαλύτερο βάθος ζητήματα του εγχώριου δραματολόγιου που δεν μπορούσαν παρά να εξεταστούν πολύ συνοπτικά μέσα στο σώμα της ευρύτερης ερευνητικής μου εργασίας για τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του επαγγελματικού θεάτρου στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, όταν άρχισαν να δημοσιεύονται από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, το 2002, τα πορίσματα του ερευνητικού προγράμματος που διευθύνω στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (Από του Νείλου μέχρι του Δουνάβεως: Το χρονικό της ανάπτυξης του ελληνικού επαγγελματικού θεάτρου..., τόμος Αã: Ως φοίνιξ εκ της τέφρας του, ) έγινε άμεσα αντιληπτό ότι η προσφορά των εγχώριων θεατρικών συγγραφέων θα έμενε τελικά κάπως αδικημένη, μέσα στο σύνολο της προσφοράς όλων των εργατών της σκηνής, αν η έκδοση δεν πλαισιωνόταν σύντομα από κάποιες μονογραφίες που θα εξέταζαν ενδελεχέστερα ορισμένες επιλεγμένες πτυχές της. Και καθώς η Κωμωδία και το Ιστορικό Δράμα αποτελούσαν τα δύο κύρια δραματικά είδη που καλλιεργήθηκαν στη χώρα στο 19ο και στον 20ό αιώνα, αναπόφευκτη εμφανιζόταν η επιλογή τους για να γίνουν αντικείμενο αυτόνομων μελετών που θα προσφέρονταν σαν ένα είδος συμπληρώματος της έκδοσης του Η εντατική καλλιέργεια της Κωμωδίας στο εργαστήριο των εγχώριων δραματουργών δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ασυνήθιστο φαινόμενο, καθώς το είδος στάθηκε ιδιαίτερα δημοφιλές, σε όλες τις εποχές και σε όλα τα γεωγραφικά πλάτη. Η φανατική προσήλωση όμως των Ελλήνων συγγραφέων στο Ιστορικό Δράμα δεν φαίνεται να έχει προηγούμενο ή παράλληλο στα χρονικά του παγκόσμιου θεάτρου. Στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, το ευρωπαϊκό κίνημα του Ρομαντισμού αφιερώθηκε με μαζικότητα στο Ιστορικό Δράμα, επιλέγοντας τις μορφές και τα θέματα των έργων του από το Μεσαίωνα κι από τη νεότερη εποχή, για να αντιταχθεί στη θεματική της ελληνορωμαϊκής μυθολογίας και ιστορίας που ασπάζονταν οι νεοκλασικιστές των προηγούμενων χρόνων. Ο μεγάλος Νορβηγός δραματουργός Ερρίκος Ίμπσεν άρχισε τη

6 10 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ σταδιοδρομία του, στα μέσα του 19ου αιώνα, καλλιεργώντας συστηματικά το Ιστορικό Δράμα, για να το εγκαταλείψει όμως δύο δεκαετίες αργότερα και να αφοσιωθεί στο σύγχρονο αστικό δράμα κοινωνικού και ψυχολογικού προβληματισμού, συμπαρασύροντας στην πορεία του αυτή και ολόκληρο λίγο πολύ το ευρωπαϊκό θέατρο. Οι Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς, ωστόσο, όχι μόνον αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν το Ιστορικό Δράμα του Ρομαντισμού στις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα, αλλά φρόντισαν και να μην αφήσουν στην άκρη τις μορφές και τα γεγονότα της προκλασικής και της κλασικής Αρχαιότητας. Αν σκεφτεί κανείς ότι στο Ιστορικό Δράμα αφιέρωσαν μεγάλο μέρος της προσφοράς τους συγγραφείς των μέσων του 20ού αιώνα, σαν τον Νίκο Καζαντζάκη και τον Άγγελο Σικελιανό, τον Γιώργο Θεοτοκά και τον Βασίλη Ρώτα, τον Σπύρο Μελά και τον Δημήτρη Μπόγρη, τον Άγγελο Τερζάκη και τον Παντελή Πρεβελάκη, ότι με το Ιστορικό Δράμα πειραματίστηκαν καθιερωμένοι πεζογράφοι και ποιητές σαν τον Κοσμά Πολίτη και τον Κώστα Βάρναλη, ακόμη και διανοούμενοι με πολιτική κατά κύριο λόγο σταδιοδρομία, σαν τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τον Λουκή Ακρίτα, αμέσως αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για ένα είδος που έδινε έκφραση σε κάποια από τα βαθύτερα και ισχυρότερα ρεύματα του εθνικού υποσυνείδητου κι ανταποκρινόταν σε κάποιες πολύ ζωτικές ανάγκες του τόπου. Βασική θέση της παρούσας μελέτης αποτελεί η σύνδεση του Ιστορικού Δράματος με τη διαδικασία σφυρηλάτησης της εγχώριας εθνικής ταυτότητας, η αναγνώριση της αποφασιστικής συμβολής του στη διάπλαση της συλλογικής συνείδησης των κατοίκων του νοτιότερου άκρου της Βαλκανικής χερσονήσου, στον απόηχο της Γαλλικής Επανάστασης. Αν η Κωμωδία συγκεφαλαιώνει σε τόνους ιλαρούς τη μεγάλη περιπέτεια του σταδιακού εξευρωπαϊσμού των εγχώριων ηθών, ύστερα από την ίδρυση του πρώτου δυτικότροπου κρατιδίου της χερσονήσου, το Ιστορικό Δράμα παρακολουθεί βήμα προς βήμα και σχολιάζει την πορεία της συνειδησιακής μετάλλαξης των Γραικορωμαίων παλιότερων υπηκόων του σουλτάνου σε Έλληνες και σε Ευρωπαίους. Πρόκειται για μια μετάλλαξη που εγκαινιάζεται πολύ πιο καθυστερημένα από ό,τι ισχυρίζεται η επίσημη εκδοχή των ιστορικών γεγονότων και ολοκληρώνεται μόλις στις μέρες μας αν βέβαια έχουμε το δικαίωμα να πιστεύουμε ότι έχει ολοκληρωθεί. Στο ξεκίνημα της όλης διαδικασίας βρίσκεται η ανάδυση του πρωτορομαντικού κινήματος του ευρωπαϊκού Εθνικισμού, στις δεκαετίες που προηγούνται και έπονται της Γαλλικής Επανάστασης, βρίσκεται η ανακάλυψη της ιδέας του έθνους, ως αυτόνομης κοινότητας με μοναδικά χαρακτηριστικά, διαμορφωμένα από την ιδιαίτερη εθνική ιστορία, τη γλώσσα και τη λαϊκή παράδοση κάθε λαού. Η ενθουσιώδης υιοθέτηση των απόψεων του Εθνικισμού από τους κύκλους των διανοούμενων και εμπορευόμενων Γραικών στις μεγαλουπόλεις της Δύσης συνέπεσε χρονολογικά με την κάπως καθυστερη-

7 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 11 μένη υιοθέτηση, από τους ίδιους κύκλους, των αρχών και των διακηρύξεων του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Και δημιούργησε την παράξενη σχεδόν αφύσικη, θα μπορούσε να πει κανείς διαπλοκή Διαφωτισμού και Εθνικισμού που θα πλαισιώσει την εγχώρια Επανάσταση και θα βάλει τις βάσεις όλων των κατοπινών εξελίξεων στο δημόσιο βίο του νεοσύστατου ανεξάρτητου βασιλείου. Δημιουργημένο ταυτόχρονα με την ιστορική συνείδηση του αρτιγέννητου «ελληνικού έθνους», το εγχώριο Ιστορικό Δράμα παρακολουθεί και καταγράφει, από εκεί και πέρα, όλες τις διορθωτικές κινήσεις που κρίνονται σκόπιμες στην πορεία για την εκπλήρωση του «προορισμού» και της «αποστολής» του έθνους αυτού, σύμφωνα με τη συλλογιστική του πρώιμου Ρομαντισμού. Παρακολουθεί τις αυξομειώσεις των αντιευρωπαϊκών και φιλοευρωπαϊκών ρευμάτων στη χώρα, τις προσπάθειες σύνθεσης της χριστιανικής και της αρχαίας ελληνικής παράδοσης, την όψιμη και δισταχτική αρχικά ενσωμάτωση του λαϊκού πολιτισμού στην εθνική παιδεία, την όψιμη και δισταχτική ένταξη των γυναικών στο σώμα των πολιτών, την αδιέξοδη ταλάντευση των λογίων ανάμεσα σε κάποιες μορφές αρχαΐζουσας και στη σύγχρονη γλώσσα... Πόσο ρευστή κι αδιαμόρφωτη έμεινε η εγχώρια εθνική ταυτότητα κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα γίνεται εύκολα αντιληπτό, αν παρακολουθήσει κανείς τη σταδιοδρομία του Γιώργου Θεοτοκά, του δημιουργού ενός μεγάλου αριθμού ιστορικών δραμάτων στις δεκαετίες του 1940 και του Ο Θεοτοκάς ξεκίνησε την πορεία του το 1929 ως πολίτης της Ευρώπης και αρνητής της λαϊκής παράδοσης, για να ανακαλύψει την ελληνικότητά του στα χρόνια της Κατοχής, μέσα από την ολόψυχη ταύτισή του με τον Μακρυγιάννη και τον Καραγκιόζη, και για να τελειώσει τις μέρες του, στη δεκαετία του 1960, νοσταλγός του Ησυχασμού και της γενικότερης μοναστικής πειθαρχίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Πόσο αμφίβολη παραμένει η παγίωση της εθνικής συνείδησης, ως τις μέρες μας, γίνεται φανερό από τις σύγχρονες από άμβωνος επιθέσεις υψηλόβαθμων κληρικών ενάντια στους «οπαδούς του Διαφωτισμού», καθώς και από τις «λαοσυνάξεις» που οργανώθηκαν από τους ίδιους ιεράρχες για να κατοχυρωθεί επίσημα το Ορθόδοξο δόγμα ως οργανικό τμήμα της ταυτότητας των πολιτών της χώρας. Η συνειδητοποίηση ακριβώς αυτής της επιβίωσης των προβληματισμών του 19ου αιώνα στον 20ό, η διαπίστωση ότι η πορεία του Ιστορικού Δράματος από το 1813 ως το 1990 αποτελεί αρραγή ενότητα, με έπεισε να αναθεωρήσω τα αρχικά μου σχέδια και να μη σταματήσω την έρευνα στον Αã Παγκόσμιο Πόλεμο, αφού η τοποθέτηση μιας τόσο αποφασιστικής τομής στο σημείο μετάβασης του είδους από την καθαρεύουσα στη δημοτική γλώσσα θα άφηνε τελικά την ιστορία ανολοκλήρωτη και το νόημά της συγκεχυμένο. Η επέκταση βέβαια της ιστορικής έρευνας σε τόσο πρόσφατες εποχές εμπεριέχει κινδύνους που δεν επιτρέπεται να παραβλέπονται. Η έλλειψη της προοπτικής, της μακροσκοπικής θεώρησης που μπορεί να εξασφαλίσει στον

8 12 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ παρατηρητή μόνον η απόσταση, είναι στις περιπτώσεις αυτές ένα πολύ σοβαρό μειονέκτημα. Για να μην αναφερθούμε στους κινδύνους που διατρέχει κανείς να εμπλακεί στις ιδεολογικές διενέξεις αντιμαχόμενων σύγχρονων φατριών, αποφασισμένων να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους απέναντι στις αδιευκρίνιστες προθέσεις και στις ύποπτες δήθεν κινήσεις κάθε αμέριμνου περαστικού. Όταν καταπιάνεσαι με ιστορικά φαινόμενα που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, αυτές οι ίδιες οι λέξεις παρουσιάζουν παγίδες, ακόμη και οι όροι μπορούν να ναρκοθετήσουν την ερευνητική σου πορεία, καθώς εμφανίζονται φορτισμένοι με συγκινησιακό περιεχόμενο που μπορεί να διαφέρει από αναγνώστη σε αναγνώστη, ανάλογα με τους προσανατολισμούς του και την παραταξιακή του στράτευση. Οι κίνδυνοι αυτοί όμως δεν έχουν να κάνουν μόνο με τη μελέτη της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής και του Εμφυλίου πολέμου. Καλύπτουν ολόκληρη την πορεία του ελληνικού έθνους, αφού το ιστορικό υλικό των τελευταίων διακοσίων ή και τριακοσίων ακόμη χρόνων παραμένει ως σήμερα άκρως ιδεολογικοποιημένο και συγκινησιακά φορτισμένο. Ο καυγάς των σύγχρονων ρασοφόρων με το Διαφωτισμό και τη Γαλλική Επανάσταση, όπως έχουμε πει, αποδείχνει του λόγου το αληθές. Σημερινοί εγχώριοι οπαδοί του Διαφωτισμού, εξάλλου, έχουν ελέγξει φιλικά στο παρελθόν κάποιες εργασίες μου, επειδή, κατά την άποψη του κόμματός τους, δεν περιβάλλουν με την απαιτούμενη ευλάβεια τα ονόματα του Βολταίρου και του Μολιέρου. Όπως με έχουν καταγγείλει, από την άλλη πλευρά, και κάποιοι οπαδοί της Γερμανικής Σχολής, επειδή, κατά την αντίληψή τους, δεν έχω δείξει τον προσήκοντα σεβασμό απέναντι στο μεγάλο γερμανοθρεμμένο κίνημα του Ρομαντισμού. Όσο παρήγορο κι αν εμφανίζεται τη στιγμή αυτή το γεγονός ότι, στη μικρή μας πατρίδα, ο Μολιέρος κι ο Γκαίτε διαθέτουν προστάτες ικανούς να υπερασπιστούν με αυταπάρνηση την τιμή τους, όταν βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο, η όλη συζήτηση δεν κάνει άλλο από το να επιβεβαιώνει την έλλειψη ψυχραιμίας κατά την ανάγνωση κειμένων που ερευνούν το υλικό του παρελθόντος, υλικό μάλιστα απομακρυσμένο από τον αναγνώστη ακόμη και σε αρκετών εκατονταετιών απόσταση. Ο συγκινησιακά φορτισμένος αναγνώστης ανακαλύπτει έπαινο και ψόγο εκεί που δεν υπάρχει άλλο, παρά μια σοβαρή φιλοπερίεργη διάθεση, μια επιθυμία κατανόησης και κωδικοποίησης των ιστορικών φαινομένων με το ανεπαρκές ίσως, αλλά αναντικατάστατο, όργανο του ανθρώπινου νου. Όλα αυτά τα γράφω, γιατί έχω την υποψία ότι η συχνή χρήση του όρου «εθνικισμός», στις σελίδες που ακολουθούν, θα δημιουργήσει καινούριες παρεξηγήσεις, που θα εμποδίσουν ορισμένους αναγνώστες να παρακολουθήσουν την επιχειρηματολογία και τα συμπεράσματα της μελέτης. Το πρόβλημα σίγουρα δεν είναι χωρίς βάση. Ο όρος χρησιμοποιείται στα μέσα ενημέρωσης, σχεδόν καθημερινά, για να καταδικαστούν οι πολεμικές συγκρούσεις κι οι σφαγές στο Κόσσοβο και στη Βοσνία, για να καταγγελθεί ένα μεγάλο

9 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 πλήθος φαινομένων φυλετικής, θρησκευτικής και πολιτισμικής μισαλλοδοξίας και εμπάθειας. Κι η ανθρωπότητα δυσκολεύεται πολύ να ξεχάσει τις θηριωδίες που έχουν διαπραχτεί σχετικά πρόσφατα, στο όνομα του Εθνικισμού, από τους οπαδούς ενός Αδόλφου Χίτλερ ή ενός στρατηγού Φράνκο. Ο όρος θα μείνει ενδεχομένως για μεγάλο διάστημα εγκλωβισμένος στους παραπάνω εφιαλτικούς συνειρμούς και θα οδηγεί στην απελπισία τους μελετητές που επιθυμούν να ερευνήσουν νηφάλια τις ιδέες του Τζιανμπαττίστα Βίκο και του Γιόχαν Γκότφρηντ Χέρντερ στο 18ο αιώνα, τα πρώτα στάδια της διάδοσής τους και τη συνακόλουθη ίδρυση των πρώτων εθνικών κρατών στην Ευρώπη του 19ου αιώνα ένα από τα οποία υπήρξε, σε πολύ πρώιμο στάδιο, και εκείνο της Ελλάδας. Ο Εθνικισμός είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά φαινόμενα τού μετά τη Γαλλική Επανάσταση κόσμου, επομένως είναι απαραίτητο να βρεθεί τρόπος να μελετηθεί επιστημονικά, χωρίς να συγχέεται με τις εκδηλώσεις σοβινισμού που κατάληξαν να του δώσουν το σύγχρονο κακό του όνομα. Απαραίτητο είναι επίσης και να μη συγχέεται με τον πατριωτισμό, ο οποίος υπήρχε στον πλανήτη, πολύ πριν κάνει την εμφάνισή του το νεοτερικό αυτό κίνημα. Το ευτύχημα είναι ότι, στις τελευταίες δεκαετίες, ένας αξιόλογος αριθμός ερευνητών που προέρχονται από διαφορετικούς κλάδους, από τις ιστορικές αλλά και τις κοινωνικές επιστήμες, έχουν στρέψει την προσοχή τους στο τόσο αξιομελέτητο αυτό φαινόμενο και προσπαθούν να το κατανοήσουν χωρίς φόβο και πάθος. Στην προσπάθεια δεν έχει μείνει αμέτοχη και η ελληνική επιστημονική κοινότητα, αν και είναι βέβαιο ότι οι επόμενες γενιές θα δείξουν ακόμη μεγαλύτερο ζήλο και θα παρουσιάσουν ακόμη πιο αξιόλογα αποτελέσματα. Η παρούσα μελέτη ολοκληρώνεται με ένα εκτενές παράρτημα, που επιχειρεί να περιγράψει αναλυτικά όλα τα εγχώρια ιστορικά δράματα που έχουν εξεταστεί στο πλαίσιο της προετοιμασίας της. Ο αδελφός τόμος της Κωμωδίας είχε περιοριστεί στην απλή βιβλιογραφική στοιχειοθέτηση του υλικού του και δεν είχε θεωρήσει αναγκαία τη διεξοδική περιγραφή κάθε λήμματος, επειδή κρίθηκε ότι τα έργα που τον απασχολούσαν είναι λιγότερο άγνωστα και δυσπρόσιτα στον αναγνώστη. Οι αναγνώστες που θα δυσκολευτούν σε ορισμένα σημεία να παρακολουθήσουν την επιχειρηματολογία του μελετητή, επειδή δεν γνωρίζουν τα έργα στα οποία αναφέρεται, έχουν τώρα τη δυνατότητα να προστρέξουν στο παράρτημα, για να αντλήσουν περισσότερες πληροφορίες, πριν πάρουν την απόφαση να αναζητήσουν και να μελετήσουν τα ίδια τα κείμενα. Οι πληροφορίες που παρέχονται έχουν να κάνουν με τη μορφή και το περιεχόμενο κάθε έργου και περιλαμβάνουν περίληψη της πλοκής, καθώς και ορισμένες παρατηρήσεις ή σχόλια προσωπικότερου κατανάγκην χαρακτήρα. Ο κατάλογος σίγουρα δεν είναι εξαντλητικός και δεν έχει τη φιλοδοξία να θεωρηθεί ως η τελειωτική βιβλιογραφική τεκμηρίωση του δραματικού αυτού εί-

10 14 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ δους. Επιτυχία θα θεωρηθεί, αν αποτελέσει πρόκληση στους νεότερους ερευνητές να καταπιαστούν οι ίδιοι με τη σύνταξη μιας εξαντλητικότερης βιβλιογραφίας αν θεωρηθεί γενικά ένα ενθαρρυντικό ξεκίνημα για τη συστηματικότερη κωδικοποίηση του υλικού στο μέλλον. Η σειρά των λημμάτων είναι εδώ ιστορική, με βάση τη χρονολογία της πρώτης εμφάνισης του έργου στο δημόσιο βίο της χώρας, είτε αυτή έγινε μέσω της έκδοσης, είτε μέσω σκηνικής ερμηνείας ή συμμετοχής σε κάποιον από τους ποιητικούς και δραματικούς διαγωνισμούς. Τα αλφαβητικά ευρετήρια στο τέλος του τόμου βοηθούν τον αναγνώστη να βρει κάποιο έργο που τον ενδιαφέρει, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει τη χρονολογία της πρώτης του δημοσιοποίησης. Για την προσέγγιση και μελέτη του παραπάνω ογκώδους υλικού οφείλω ευχαριστίες σε όχι λίγα ιδρύματα και σε περισσότερους ανθρώπους από αυτούς που είναι εύκολο να κατονομάσω εδώ. Το κύριο μέρος της ευγνωμοσύνης μου ανήκει βέβαια στη βιβλιοθήκη του Θεατρικού Μουσείου της Αθήνας, στην κιβωτό αυτή της ιστορίας του θεάτρου μας, και στον φίλο πρόεδρο του Δ.Σ. του οργανισμού Κώστα Γεωργουσόπουλο, έναν άνθρωπο που είναι σε θέση να κατανοήσει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον προκάτοχό του τις ανάγκες της έρευνας. Θερμές ευχαριστίες ανήκουν επίσης στον πρόεδρο του Δ.Σ. του Ε.Λ.Ι.Α. Μάνο Χαριτάτο και στα στελέχη της βιβλιοθήκης και του αρχείου του, στη Βιβλιοθήκη της Βουλής και στη Γεννάδειο, στη βιβλιοθήκη του συλλόγου Παρνασσός, όπως φυσικά και σε όλα τα στελέχη της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης, η συμπαράσταση των οποίων είναι πάντα γενναιόδωρη σε συγκινητικό σημείο. Η εργασία θα ήταν αδύνατο να ολοκληρωθεί, χωρίς την πολυετή στήριξη δύο αρχαίων φίλων, της Ξανθής Ζαχαριάδου και του Κωστή Στάβαρη, για τους οποίους δυσκολεύομαι να βρω λόγια να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου.

11 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ιστοριοκρατική θεμελίωση της εγχώριας εθνικής ταυτότητας Με κίνδυνο να δημιουργηθεί στον αναγνώστη η εντύπωση ότι αναμασούμε ακόμη μια φορά εδώ ζητήματα γνωστά και πολυσυζητημένα, θα ξεκινήσουμε την παρούσα αναδρομή στα εγχώρια ιστορικά δράματα των δύο τελευταίων αιώνων, τονίζοντας με ιδιαίτερη έμφαση το χαρακτήρα μιας νέας αρχής που είχαν λάβει στη συνείδηση του εγχώριου κοινού, στις λίγες δεκαετίες που μεσολαβούν ανάμεσα στη Γαλλική Επανάσταση και στον αγώνα της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, η μελέτη της Ιστορίας, από τη μια μεριά, και η ενασχόληση με την τέχνη του θεάτρου, από την άλλη. Κρίνεται απαραίτητο δηλαδή, πριν προχωρήσουμε στην εξέταση του ιδιαίτερου ρόλου που θα κληθεί να παίξει το Ιστορικό Δράμα στη σφυρηλάτηση της εγχώριας συλλογικής ταυτότητας, να τοποθετήσουμε ξεκάθαρα την όλη κίνηση στο πλαίσιο της μεγάλης εκείνης μορφωτικής επανάστασης που έμελλε να γίνει αντικείμενο μελέτης ύστερα από κάποιες δεκαετίες με την κωδική ονομασία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Κρίνεται αναγκαίο να υπενθυμίσουμε ότι η τέχνη του θεάτρου, έτσι που τη γνωρίζουμε κι έτσι που την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, μεταφέρθηκε στο νότιο άκρο της Βαλκανικής χερσονήσου ως οργανικό τμήμα των μέτρων εκσυγχρονισμού κι εξευρωπαϊσμού που εισηγήθηκε στις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα η διαρκώς διευρυνόμενη εκείνη μερίδα των εγχώριων λογίων που επιδίωκαν την απόσπαση της παιδείας των ομογενών τους από τη σφαίρα επιρροής της θεοκρατικής εκκλησιαστικής παράδοσης και τη σύνδεσή της με την ανθρωπιστική παράδοση τού μετά την Αναγέννηση ευρωπαϊκού ορθολογισμού. Όπως καλά γνωρίζουμε, αυτό με κανέναν τρόπο δε σημαίνει πως δεν υπήρχε άξια λόγου δραματική παραγωγή στην περιοχή του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους στους πριν από την εθνεγερσία αιώνες. Σημαίνει απλώς ότι είχε αναπτυχθεί με όρους εντελώς διαφορετικούς από τους νεότερους, ότι ικανοποιούσε διαφορετικές ανάγκες και χρησιμοποιούσε διαφορετικά μέσα. Ότι, παρά τις αναμφισβήτητες και στη δική της περίπτωση ευρωπαϊκές καταβολές, εκπρο-

12 16 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ σωπούσε τους περιορισμένους ορίζοντες των τοπικών κοινοτήτων ενός χαλαρά συναρτημένου, ακόμη και από τα πριν την Άλωση χρόνια, ελληνόφωνου κόσμου. Ότι καθρέφτιζε τις αξίες και τις νοοτροπίες του κόσμου αυτού, ακόμη κι όταν κατόρθωνε να αφομοιώσει με τον πιο δυναμικό τρόπο κάποια θεατρικά επιτεύγματα της Δύσης. Ακόμη κι όταν κατόρθωνε να ανταποκριθεί με αξιοθαύμαστη δημιουργικότητα στα ερεθίσματα που έφταναν από τα πέρα από την Αδριατική κέντρα παιδείας και πολιτισμού. Το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα του Κρητικού, του Επτανησιακού και του Φαναριώτικου θεάτρου του 17ου και του 18ου αιώνα, καθώς και η χειρόγραφη κατά κύριο λόγο διακίνηση των έργων τους, δεν αποτελούν τυχαία και χωρίς ιδιαίτερη σημασία χαρακτηριστικά, αλλά καθορίζουν την ίδια την ταυτότητα της όλης αυτής παραγωγής. Αποτελούν στοιχεία του γενετικού της κώδικα και προσδιορίζουν απολύτως την ακαταλληλότητά της να επιβιώσει, σαν παράδοση και σαν επιρροή, στη νέα εποχή που εγκαινίασε το κίνημα του Διαφωτισμού. Απλούστατα, οι συγγραφείς και μεταφραστές που ανάλαβαν να καλλιεργήσουν το δράμα στην ελληνική γλώσσα, κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν τη Γαλλική Επανάσταση, εργάζονταν στο πλαίσιο μιας νέας συλλογικής ταυτότητας των ομογενών τους και φιλοδοξούσαν ακριβώς να βάλουν τα κείμενά τους στην υπηρεσία της σφυρηλάτησης και διάδοσης της νέας αυτής ταυτότητας. Η συστηματική πλέον έντυπη διακίνηση των έργων τους μαρτυρά την πεποίθησή τους ότι το κοινό τους είχε μια πλατιά υπερτοπική διάχυση, απλωνόταν απ τη Σμύρνη και τις Κυδωνίες ως τη Βιέννη και το Λιβόρνο, απ την Κέρκυρα και τα Γιάννενα ως το Βουκουρέστι και την Οδησσό... Ο μαχητικός αποκλεισμός των τοπικών γλωσσικών ιδιωμάτων κι η αναζήτηση μιας κοινής ελληνικής γλώσσας φανερώνει την ανάδυση μιας νέας αντίληψης του συγγραφέα, μιας πεποίθησης ότι συμπατριώτες του δεν θεωρούνται πλέον μόνον οι άμεσοι συντοπίτες του, αλλά όλα ανεξαιρέτως τα μέλη μιας αρτισύστατης νοερής κοινότητας, εκείνης του νέου ελληνικού έθνους. Το μεγάλο πρωτορομαντικό κίνημα του εθνικισμού έχει αρχίσει ήδη να διαδίδεται με την ορμητικότητα πυρκαγιάς από το κέντρο προς τις περιφερειακότερες περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου και η έννοια της πατρίδας αποκτά τώρα όχι μόνο γεωγραφική αλλά κυρίως ιδεολογική υπόσταση. Στο σημείο αυτό θα χρειαστεί να κάνουμε, με όσο γίνεται μεγαλύτερη συντομία, κάποιες απαραίτητες διευκρινίσεις, για να αποτρέψουμε ορισμένες παρεξηγήσεις που δε στάθηκε δυνατό να αποφύγουμε στο παρελθόν. Έχω και σε παλαιότερα δημοσιεύματά μου υποστηρίξει ότι η αβασάνιστη χρήση του όρου Διαφωτισμός, στη μελέτη της μεγάλης μορφωτικής επανάστασης που σάρωσε τις ελληνόφωνες κοινότητες των τελευταίων δεκαετιών του 18ου και των πρώτων του 19ου αιώνα στη Δύση και στην Ανατολή, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μας παρασύρει σε επικίνδυνες παραναγνώσεις του φαινομένου, καθώς τείνει να το ταυτίσει απολύτως στη συνείδησή μας με το ομώνυμο μη-

13 Η ΙΣΤΟΡΙΟΚΡΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 17 τρικό του ευρωπαϊκό κίνημα των προηγούμενων πενήντα χρόνων. 1 Αν επιθυμούμε επομένως να αποφύγουμε τις παραναγνώσεις αυτές, είναι σκόπιμο να κρατούμε σε μόνιμη βάση την προσοχή μας στραμμένη στις πολλές και ουσιώδεις διαφορές που διακρίνουν τα δύο παραπάνω κινήματα. Απόρροια της εδραίωσης της οικονομικής κυριαρχίας της ευρωπαϊκής αστικής τάξης και όργανο της διεκδίκησης από αυτήν ενός ανάλογου μεριδίου της πολιτικής εξουσίας, ο Διαφωτισμός απέβλεπε στη Δύση στην επέκταση και διάδοση της κατακτημένης ήδη από τις προηγούμενες εκατονταετίες ορθολογικής κι επιστημονικής παιδείας, για την υπονόμευση των ξεπερασμένων πολιτικών θεσμών της πατροπαράδοτης αριστοκρατικής τάξης πραγμάτων. Η εμπορική ωστόσο τάξη των φωτισμένων Γραικών, που φιλοδοξούσε να βαδίσει στα χνάρια των Εγκυκλοπαιδιστών της παριζιάνικης πρωτοπορίας, είχε ένα απείρως δυσκολότερο έργο στην Ανατολή, καθώς δεν αναλάμβανε απλώς να εκλαϊκεύσει και να διαδώσει σε όσο γίνεται ευρύτερα στρώματα την ορθολογική παιδεία, αλλά έπρεπε ταυτόχρονα να εισαγάγει εκεί για πρώτη φορά τις θεμελιώδεις αρχές της. Έπρεπε, με άλλα λόγια, να συλλαβίσει εκεί τα πρωταρχικά στάδια της ανάπτυξής της, με τον τρόπο που τα είχαν αυτοσχεδιάσει ψηλαφιστά στη Δύση οι ουμανιστές των χρόνων της Αναγέννησης. Το ηλιοκεντρικό σύστημα του Κοπέρνικου, για να φέρουμε ένα ακραίο παράδειγμα, είχε ενσωματωθεί στην Κοσμολογία της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης, μέσα από τις διαδοχικές επιστημονικές ανακαλύψεις ενός Γαλιλαίου, ενός Κέπλερ κι ενός Νεύτωνα, και αποτελούσε, ύστερα από διακοσίων τουλάχιστο χρόνων διεργασίες, μια από τις αδιαμφισβήτητες κι εντελώς αυτονόητες βάσεις της. Σε κάποια επίσημα ελληνικά σχολεία ωστόσο αμφισβητούνταν έντονα ως τις αρχές του 19ου αιώνα κι ήταν απαραίτητο να πληροφορηθούν αρχικά οι νεαροί μαθητές την ύπαρξη της μη Βιβλικής αυτής αντίληψης του κόσμου και να πεισθούν ότι η γη πραγματικά γυρίζει γύρω από τον ήλιο κι όχι ο ήλιος γύρω από τη γη, πριν αρχίσουν να αναλογίζονται τις ενδεχόμενες φιλοσοφικές και άλλες προεκτάσεις της. 2 Μέσα στα τριάντα χρόνια που μεσολα- 1 Βλ. Θ. Χατζηπανταζής, «Ο ιδιόμορφος χαρακτήρας του Διαφωτισμού στο ελληνικό θέατρο», Πρακτικά Αã Πανελληνίου Θεατρολογικού Συνεδρίου: Το Ελληνικό Θέατρο από τον 17ο στον 20ό αιώνα, Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών, Εκδόσεις Εrgo, 2002, σσ Το 1797, δεκαέξι ολόκληρα χρόνια ύστερα από την ανακάλυψη του πλανήτη Ουρανού από τον Χέρσελ, ο καθηγητής της Πατριαρχικής Ακαδημίας της Κωνσταντινούπολης Σέργιος Μακραίος εκδίδει στη Βιέννη σύγγραμμα διδασκαλίας του αρχαίου γεωκεντρικού Πτολεμαϊκού συστήματος με τίτλο Τρόπαιον εκ της Ελλαδικής πανοπλίας κατά των οπαδών του Κοπερνίκου. Αλλά και κατά την έναρξη του 19ου αιώνα, άλλη μια δεκαετία αργότερα, το 1806, η διένεξη δεν παρουσιάζει σημεία υποχώρησης, καθώς ακούμε τον ανώνυμο συγγραφέα της Ελληνικής Νομαρ-

14 18 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ βούν ανάμεσα στη Γαλλική Επανάσταση και στον εγχώριο αγώνα της ανεξαρτησίας, οι ελληνόφωνες κοινότητες της Ανατολής καλούνταν να αφομοιώσουν βιαστικά ολόκληρη την ευρωπαϊκή πνευματική πορεία των τελευταίων τριακοσίων χρόνων. Καλούνταν να ανακαλύψουν τον Ουμανισμό της Αναγέννησης και την ανάδυση της «διαμαρτυρόμενης» ατομικής συνείδησης στη μεταρρυθμιστική διδασκαλία του Λούθηρου, την Επιστημονική Επανάσταση και τον άτεγκτο καρτεσιανό ορθολογισμό των χρόνων του Μπαρόκ, ταυτόχρονα με την απροσχημάτιστη αισθηματολογία και τον αντιφορμαλισμό του αντίρροπου ευρωπαϊκού κινήματος του Διαφωτισμού... Θέση και αντίθεση, λόγος και αντίλογος, ιδεολογικές κι επιστημονικές επαναστάσεις κι αντεπαναστάσεις τριών περίπου αιώνων, αναζητούσαν όρους συμβιβασμού και συνύπαρξης στην αναθεωρητική παιδεία των Βαλκάνιων εραστών του νεοτερικού πολιτισμού, κατά τους ταραγμένους και γεμάτους σύγχυση χρόνους των Ναπολεόντειων πολέμων. «Ο μεσαίωνας φτάνει στην Ελλάδα ως το 19ο αιώνα», λέει επιγραμματικά ο Γιώργος Βελουδής, μιλώντας για τον τρόπο με τον οποίον γινόταν αντιληπτή εδώ η νέα επιστημονική έννοια της ιστοριογραφίας. 3 Εξίσου σημαντικές, αν όχι σημαντικότερες, διαφορές θα ανακαλύψουμε επίσης ανάμεσα στους στόχους των διαφωτιστών της Δύσης και των διαφωτιστών της Ανατολής. Η ευρωπαϊκή μορφωτική επανάσταση του 18ου αιώνα είχε, όπως έχουμε πει, ξεκάθαρο ταξικό χαρακτήρα, εκείνη των Ρωμιών είχε εθνικό. Και η κεφαλαιώδης αυτή διάσταση δεν οφειλόταν μόνο στο διαφορετικό πολιτικό καθεστώς μέσα στο οποίο λειτουργούσαν οι οπαδοί των δύο κινήσεων. Οφειλόταν και στη χρονική απόσταση που τις χώριζε. Συγκεκριμένα, στα τριάντα ή πενήντα χρόνια που χωρίζουν το Βαλκανικό Διαφωτισμό από τον Ευρωπαϊκό (οι μετρήσεις μπορούν να διαφέρουν, ανάλογα με την οπτική γωνία του παρατηρητή) είχαν εμφανιστεί κι αναπτυχτεί στη Δύση κάποια νέα αντίρροπα ή συμπληρωματικά προς το Διαφωτισμό ιδεολογικά ρεύματα, που ήταν μοιραίο να επηρεάσουν τη σκέψη των νεοφώτιστων ορθολογιστών της Ανατολής και να την οδηγήσουν προς κατευθύνσεις άγνωστες στους πλέον ορθόδοξους κύκλους των δασκάλων τους. Στις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα και στις πρώτες του 19ου, είχε πλέον αρχίσει να διαδίδεται ευρύτερα και να ριζώνει το κίνημα του Εθνικισμού, που, βασισμένο στη διδασκαλία στοχαστών σαν τον Τζιανμπαττίστα Βίκο και τον Γιόχαν Γκότφρηντ Χέρ- χίας να διαμαρτύρεται με αγανάκτηση, επειδή οι μαθητές της σχολής της Πάτμου, κατά τη διάρκεια της δεκαεξάχρονης εκεί φοίτησής τους, δεν διδάσκονται τους εξαρτημένους από την κίνηση της γης μηχανισμούς της έκλειψης της σελήνης. (Βλ. Ανωνύμου του Έλληνος, Ελληνική Νομαρχία ήτοι λόγος περί ελευθερίας, φιλολογική απομνημείωση Γ. Βαλέτας, Αθήνα, Εκδόσεις Πηγής, , σ. 208). 3 Βλ. Γιώργος Βελουδής, Ο Jakob Philipp Fallmerayer και η γένεση του ελληνικού ιστορισμού, Ε.Μ.Ν.Ε. Μνήμων, 1982, σ. 12.

15 Η ΙΣΤΟΡΙΟΚΡΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 19 ντερ ανθρώπων που οι μελετητές του 20ού αιώνα θα τοποθετήσουν στο στρατόπεδο των συνειδητών πολέμιων του Διαφωτισμού έμελλε να κυριαρχήσει στα πρώτα βήματα του αναδυόμενου Ρομαντισμού και να αποτελέσει καθοριστικό του στοιχείο. 4 Ο Εθνικισμός ανταποκρινόταν στις ανάγκες και υπηρετούσε τους πολιτικούς στόχους των Ρωμιών πολύ πιο άμεσα απ ό,τι θα μπορούσαν να τους υπηρετήσουν οι διεθνιστικές αξίες κι οι οικουμενικές αρχές των Γάλλων Εγκυκλοπαιδιστών. Πολύ πιο άμεσα απ ό,τι θα μπορούσε να τους υπηρετήσει, ας πούμε, η μαχητική ανεξιθρησκία κι η φυλετική ανεκτικότητα ενός Βολταίρου ή ενός Λέσσινγκ. Αγκαλιάστηκε λοιπόν αυθόρμητα και με ασυγκράτητο πάθος από τους Βαλκάνιους διαφωτιστές, χωρίς να γίνει, σε μια πρώτη φάση, αντιληπτό ότι αντιστρατευόταν τις ίδιες τις βάσεις των περιπόθητων ευρωπαϊκών «φώτων». Παγιδευμένοι για ένα διάστημα ανάμεσα σε αντίρροπα ρεύματα της διαρκώς εξελισσόμενης και μεταλλασσόμενης ευρωπαϊκής σκέψης, οι λόγιοι του Γένους των νέων Ελλήνων μετεωρίζονταν ανήμποροι να προτείνουν μια πειστική σύνθεσή τους. Οι λόγοι για τους οποίους το δίλημμα πίεζε με τόση οξύτητα τη συνείδησή τους, ο λόγος για τον οποίον αδυνατούσαν να εγκαταλείψουν τον Βολταίρο, για να παραδοθούν χωρίς τύψεις στις ιδεολογικές κατασκευές ενός Χέρντερ ή ενός Φίχτε, είναι ότι οι νέοι Έλληνες είχαν ανακαλύψει για πρώτη φορά την κλασικιστική παράδοση της Ευρώπης μέσα από την παιδεία των εκεί διαφωτιστών. Και, μέσα στην ιδεολογική ρευστότητα της προρομαντικής περιόδου, είχαν σπεύσει να καταστήσουν τον κλασικισμό ακρογωνιαίο λίθο του εθνικιστικού τους οικοδομήματος. Είχαν σπεύσει να βάλουν την ιδιαίτερα επιθυμητή ιστορική τους σύνδεση με την Αρχαία Ελλάδα στη βάση τής υπό κατασκευή εθνικής τους ταυτότητας. Ο Κλασικισμός βέβαια με κανέναν τρόπο δεν αποτελούσε πρωτότυπη ανακάλυψη των Ευρωπαίων διαφωτιστών του 18ου αιώνα, παρόλο που θα μπορούσε να θεωρηθεί σημαντικό συστατικό στοιχείο της υποδομής κάποιων κύκλων τους. Αποτελούσε κληρονομιά από τους ουμανιστές της Αναγέννησης και κατάλοιπο του ανυποχώρητου ορθολογισμού της εποχής του Ντεκάρτ, που οι πρωτοποριακότεροι κύκλοι της νέας αισθαντικότητας επιθυμούσαν τώρα να μετριάσουν, αν όχι και να εξαλείψουν. Στο κάτω κάτω, ο Διαφωτισμός δεν στάθηκε το μονολιθικό κίνημα που ορισμένοι παρατηρητές διακρίνουν, όταν τον κοιτάζουν από κάποια αξιόλογη απόσταση. Ήταν μια με- 4 Αποκαλυπτικός της σύγκρουσης Εθνικισμού και Διαφωτισμού είναι ακόμη και ο τίτλος της πολύ γνωστής συλλογής μελετών του Ιsaiah Βerlin, Τhree Critics of the Εnlightenment: Vico, Ηamann, Ηerder, Ρimlico, 2000 τώρα και σε ελληνική μετάφραση: Ιsaiah Βerlin, Τρεις κριτικοί του Διαφωτισμού:Vico, Ηamann, Ηerder, μετάφραση Γιώργος Μέρτικας, επιμέλεια Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, Αθήνα: Εκδόσεις Κριτική, 2002.

16 20 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ ταβατική περίοδος σύγκλισης πολλών και ποικίλων ρευμάτων, μερικά από τα οποία εκπροσωπούσαν τάσεις του παρελθόντος, ενώ κάποια άλλα προοικονομούσαν εξελίξεις του μέλλοντος. Ήταν, για όσους δεν διστάζουν να μιλήσουν σε ορισμένες περιστάσεις με κάποια αναπόφευκτη σχηματικότητα, μια γέφυρα μετάβασης του ευρωπαϊκού πνεύματος, από το σκληροτράχηλο ορθολογισμό του Μπαρόκ, στη συγκινησιοκρατία του Ρομαντισμού. Από τον άκαμπτο φορμαλισμό των Βερσαλλιών, στη χαοτική εφηβική επαναστατικότητα του γερμανικού κινήματος της Θύελλας κι Ορμής. Κάτω από την ευρύχωρή του σκέπη, συστεγάζονταν ανόμοιες κι αλληλοσυγκρουόμενες συχνά τάσεις, που δύσκολα μπορεί κανείς να διαπλέξει σε οργανική ενότητα. Στον τομέα του θεάτρου, για παράδειγμα, συστεγαζόταν η κερδοσκοπική Δακρύβρεχτη Κωμωδία του Πιέρ Νιβέλ ντε λα Σωσέ με τον ασκητικό ρακινισμό ενός Βιττόριο Αλφιέρι, οι τολμηροί όσο και αδέξιοι πειραματισμοί γύρω από το αστικό δράμα ενός Ντενί Ντιντερό κι ενός Γκότχολντ Εφραίμ Λέσσινγκ με την παλιομοδίτικη μυθολογική θεματική των τραγωδιών ενός Βολταίρου. Συστεγάζονταν η πουριτανική απόρριψη του θεάτρου από έναν Ζαν Ζακ Ρουσσώ και η πρωτοποριακή μελέτη της θεατρικότητας στο χώρο της εξωσκηνικής κοινωνικής δοσοληψίας από έναν Πιέρ ντε Μαριβώ. Ο συμβατικός φορμαλισμός της παρισινής Ιταλικής Κωμωδίας και η προδρομική αστική ηθογραφία ενός Κάρλο Γκολντόνι... Θαμπωμένοι κι ελαφρώς ζαλισμένοι από την ποικιλία και τον πλούτο του θεωρητικού λόγου και της έμπρακτης καλλιτεχνικής προσφοράς στις μητροπόλεις της Ευρωπαϊκής ηπείρου του 18ου αιώνα, οι παρεπίδημοι λόγιοι κι εμπορευόμενοι Γραικοί ξεχώρισαν γρήγορα τα συγκεκριμένα αγαθά που θα μπορούσαν να τους ενδιαφέρουν προσωπικά, τα υλικά που θα μπορούσαν να τους φανούν χρήσιμα στην προώθηση των δικών τους στόχων. Εκείνα που θα μπορούσαν να χαρίσουν στην περιθωριακή τους κοινωνική υπόσταση το περιπόθητο κύρος, που θα μπορούσαν να ανακουφίσουν την τραυματισμένη από το στίγμα της μακροχρόνιας δουλείας φιλοτιμία του Γένους τους. Σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή παιδεία και τέχνη ετοιμαζόταν σε γενικές γραμμές να εγκαταλείψει πλέον την παράδοση του Νεοκλασικισμού, οι Ρωμιοί την αγκάλιασαν με πάθος και την κατέστησαν βάση της δικής τους ανανεωτικής πνευματικής εξόρμησης. Σε μιαν εποχή που οι λεγόμενοι Αριστοτελικοί κανόνες της δραματουργίας οι τρεις ενότητες, ο αυστηρός διαχωρισμός των δραματικών ειδών, ο διδακτισμός, η αληθοφάνεια κι η ευταξία αμφισβητούνταν έντονα από την πρωτοπορία των διανοητών και καλλιτεχνών του θεάτρου, οι νεοφώτιστοι Ανατολίτες μαθητές τους τις ενστερνίζονταν και τις υπερασπίζονταν με ζήλο, επειδή πίστευαν ότι εκπροσωπούσαν το θεατρικό πολιτισμό των αρχαίων Ελλήνων, του λαού που τους εξασφάλιζε, ως υποτιθέμενους μακρινούς απογόνους και κληρονόμους του, την αυτοδίκαιη ένταξή τους στη μεγάλη παράδοση του ευρωπαϊκού Ανθρωπισμού. Οι πατέρες του ευρωπαϊκού Εθνικισμού υποβάθμι-

17 Η ΙΣΤΟΡΙΟΚΡΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 21 ζαν αντίθετα τη σημασία της κοινής Ελληνορωμαϊκής κληρονομιάς της ηπείρου, παραμέριζαν την οικουμενική κλασικιστική παιδεία της Αναγέννησης, για να αναζητήσουν τώρα την εθνική ιδιοπροσωπία των επιμέρους λαών της στην ιδιαίτερη ιστορία τους, κατά τους μετά την παρακμή και πτώση της Ρώμης αιώνες, για να ανακαλύψουν τη μοναδικότητά τους στη λαϊκή τους γλώσσα και στη λαϊκή τους παράδοση. Η πορεία τους προς τις ρίζες των επιμέρους ευρωπαϊκών εθνών οδηγούσε αυτόματα στους σκοτεινούς χρόνους του περιφρονημένου από τους ουμανιστές Μεσαίωνα, στα υποβαθμισμένα από τους σοφούς δασκάλους της Λατινικής και της Ελληνικής γλώσσας τοπικά ιδιώματα, στους παραγκωνισμένους από τους μελετητές της Ελληνορωμαϊκής μυθολογίας νεότερους εθνικούς λαϊκούς θρύλους... Οι Γραικοί των χρόνων της Γαλλικής Επανάστασης και των Ναπολεόντειων πολέμων ωστόσο ενστερνίζονταν καταρχήν τα διδάγματα των εθνικιστών, αλλά τα εφάρμοζαν με έναν τρόπο που μοιάζει σχεδόν να τα ακυρώνει. Απρόθυμοι να αναζητήσουν τις εθνικές τους ρίζες στα οδυνηρά χρόνια της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της Άλωσης, τις αναζητούν δυο χιλιάδες χρόνια παλιότερα, στην ένδοξη εποχή των Μαραθωνομάχων και των Σαλαμινομάχων. Πρόθυμοι να ευθυγραμμιστούν με τον καινουριοφερμένο Η προεπισκόπηση στα εδάφη τους ευρωπαϊκό ορθολογισμό και να εγκαταλείψουν τη δεισιδαιμονία και αμάθεια του παρελθόντος, αποστρέφουν το βλέμμα από τη ζωντανή λαϊκή παράδοση των πατέρων τους, από τον πολιτισμό των «χρόνων επόμενων της δουλείας». Και το στυλώνουν σελίδων στη λαϊκή παράδοση της ομηρικής εποχής, στη μυθολογία της προκλασικής και της κλασικής Αρχαιότητας. Γίνονται δεν τελικά είναι υπέρμαχοι διαθέσιμη του κλασικισμού με εθνικιστικά δηλαδή με αντικλασικιστικά και ξεκάθαρα ρομαντικά κίνητρα. Επιλέγουν τον ορθολογισμό με συγκινησιακά, δηλαδή ανορθολογικά, κριτήρια! Το κλειδί της πετυχημένης για ένα διάστημα συμπόρευσης του εθνικιστικού με το διαφωτισμικό τους πρόγραμμα, το στρατήγημα που επέτρεψε το θαύμα της μίξης νερού και λαδιού, στάθηκε η ταύτιση στη συνείδησή τους της αρχαίας Ελλάδας με τη σύγχρονη Ευρώπη, η αναγνώριση του νεότερου ευρωπαϊκού πολιτισμού ως του μόνου γνήσιου τέκνου και φυσικού διαδόχου του πολιτισμού της κλασικής εποχής. Αφομοιώνοντας τα «φώτα» της Ευρώπης, υιοθετώντας την ορθολογική παιδεία της, οι νέοι Έλληνες επέστρεφαν στην πατρογονική τους κληρονομιά, ανακάλυπταν και πάλι την εθνική τους ουσία, που επί τόσους αιώνες είχε νοθευτεί από βαρβαρικές προσμίξεις. Η ενθουσιώδης υιοθέτηση της τέχνης του θεάτρου στα χρόνια ακριβώς αυτά δεν είχε διαφορετικό νόημα. Ανεπιθύμητο στο πολιτικό σύστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και απαγορευμένο από όλες ανεξαιρέτως τις θρησκείες της ανατολικής Μεσογείου, χωρίς να μένει έξω από τον κανόνα αυτόν κι ο Χριστιανισμός στην Ορθόδοξη εκδοχή του, το Θέατρο αποτελούσε μια από τις ενδοξότερες σελίδες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και ταυτόχρονα μια από τις πλέον

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ» 1. Ότι οι πολίτες που θα μορφώνονται στη σχολική μας εκπαίδευση είναι, έκτος απροόπτου προορισμένοι να ζήσουν σε μιαν

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 2: Παλαιό Καθεστώς και Διαφωτισμός Σπύρος Μαρκέτος Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Διαφωτισμού

Η εποχή του Διαφωτισμού ΟΜΑΔΑ 1 Σοφία Μαρία Χριστίνα Χρύσα - Ιωάννα ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Η εποχή του Διαφωτισμού Ομαδική εργασία μαθητών Γ2 (13-10-2015) Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17 ο και 18 ο αιώνα Αύξηση του πληθυσμού Αύξηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας 1830-1880 Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Ιωάννης Παπαθεοδώρου 1 η ενότητα: «Εισαγωγή στα ρομαντικά χρόνια» Ρομαντισμός. Η ανάδυση του μυθιστορήματος. Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Διά Βίου Μάθησης. Μάθησης. Ποίηση και Θέατρο Αρχαία Ελλάδα

Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Διά Βίου Μάθησης. Μάθησης. Ποίηση και Θέατρο Αρχαία Ελλάδα Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πρόγραµµα Πρόγραµµα Διά Βίου Μάθησης Μάθησης Ποίηση και Θέατρο στην Ποίηση και Θέατρο στην Αρχαία Ελλάδα Αρχαία Ελλάδα + Στόχος του προγράμματος Το πρόγραμμα επιμόρφωσης Ποίηση και Θέατρο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική μνήμη: Πόσο ανάγκη την έχει ο σημερινός Έλληνας;

Ιστορική μνήμη: Πόσο ανάγκη την έχει ο σημερινός Έλληνας; Ιστορική μνήμη: Πόσο ανάγκη την έχει ο σημερινός Έλληνας; Μνήμη είναι η διατήρηση στη συνείδησή μας διαφόρων πληροφοριακών στοιχείων, η εύκολη ανάκληση στη συνείδησή μας στοιχείων μαθήσεως. Η συγκράτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ 21 η ΜΑΪΟΥ 1864 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 152 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΟΡΜΟ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 [1] Σεβασμιώτατε

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στέλλα Πριόβολου. Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών

Στέλλα Πριόβολου. Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών 001-012:Layout 3 11/17/14 3:24 PM Page 1 Στέλλα Πριόβολου Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ αύξηση πληθυσμού αγροτική επανάσταση (μεγάλα αγροκτήματα νέες μέθοδοι εισαγωγή μηχανημάτων) ανάπτυξη εμπορίου α. Ευρώπη Αφρική Αμερική (τριγωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας. ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΥ 12Κ5 Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας 12Κ3 Εισαγωγή στην Αρχαία Ιστορία 12Κ4 Εισαγωγή στην Βυζαντινή Ιστορία (Α Εξάμηνο-Μάθημα Κορμού) 12Κ17 Ιστορία της Τέχνης: Μεσαίωνας,

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 5: Δημιουργία του ελληνικού εθνικισμού Σπύρος Μαρκέτος Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 8: Κοινωνική και διανοητική ιστορία της Ελλάδας, και γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι Πολιτισμός;

Τι είναι Πολιτισμός; Τι είναι Πολιτισμός; Πόλις Αγριότητα Η μετάβαση Το Βουνό h2p://www.youtube.com/watch?v=- w2m- TeLi6I ELUVEITIE - The Call Of The Mountains Πολιτισμός και ταυτότητα πολιτισμός = ταυτότητα = εμείς αγριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Διαφωτισμού

Η εποχή του Διαφωτισμού Ομαδική εργασία μαθητών Γ1 (12-01-2015) ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Η εποχή του Διαφωτισμού ΟΜΑΔΑ 1 Κωνσταντίνος Σταύρος Χρήστος - Γιάννης Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17 ο και 18 ο αιώνα Οικονομικές μεταβολές Αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει πως κάτι έχει ξεχαστεί ή έχει σβηστεί, πως κάτι λείπει.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Οι Ευρωπαίοι της Αναγέννησης Ερώτηση ανάπτυξης 1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των Γραµµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της πόλης και της πολεοδομίας

Ιστορία της πόλης και της πολεοδομίας Ιστορία της πόλης και της πολεοδομίας Ενότητα 1: Aντικείμενο και εννοιολογικοί προσδιορισμοί Δώρα Μονιούδη-Γαβαλά Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP50 / Ιστορία του Θεάτρου και Δραματολογία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP50 / Ιστορία του Θεάτρου και Δραματολογία Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP50 / Ιστορία του Θεάτρου και Δραματολογία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών TSP Θεατρικές Σπουδές Θεματική Ενότητα TSP50 Ιστορία του

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

A ΛΥΚΕΙΟΥ : ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016

A ΛΥΚΕΙΟΥ : ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 A ΛΥΚΕΙΟΥ : ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Ενότητες : 7,8, 14, 15, 16, 18, 19, 21, 24, 25, 26, 31, 32 και 37 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Από το βιβλίο ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ, Tεύχος Α του Γενικού

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα»

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Σεμινάριο Επιμόρφωσης και Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή «Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα» Ονοματεπώνυμο: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ Τμήμα: ΞΑΝΘΗΣ 2 ΜΑΙΟΣ 2010 1 Περιεχόμενα: Περίληψη..σελ. 3 Εισαγωγή:...

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ: ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΑΘΗΝΑ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ: ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΑΘΗΝΑ k a k Αντιπροσωπεία στην Ελλάδα Πληροφόρηση, Τεκμηρίωση και Συντονισμός των Δικτύων Πληροφόρησης ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ: ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΑΘΗΝΑ 14-16.06.2006 "Η Στρατηγική της Λισσαβόνας:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 195 ΧΡΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου Σχολή ΣΑΚΕ Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών TSP Θεατρικές Σπουδές Θεματική Ενότητα TSP51 Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το σύστημα των τεσσάρων χυμών και η αρχή της μίμησης. Σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

με την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση θα δημιουργήσουμε εκπαιδευτικά και άλλα προγράμματα. Με τον τρόπο αυτό θα συμβάλλουμε στην διάχυση

με την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση θα δημιουργήσουμε εκπαιδευτικά και άλλα προγράμματα. Με τον τρόπο αυτό θα συμβάλλουμε στην διάχυση Κυρίες και κύριοι: Σε μια εποχή όπου η οικονομική κρίση διαπερνά το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας και τείνει να λάβει μόνιμα χαρακτηριστικά, σε μια εποχή όπου η λέξη Ανάπτυξη ακούγεται διαρκώς, ωστόσο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα,

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα, Ιστορία Γυμνασίου Γυμνάσιο Βεργίνα, 2012-2013 Ιστορία «Ιστορία, το φως της αλήθειας κι ο δάσκαλος της ζωής» Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός Διδάσκουμε Ιστορία Α Γυμνασίου: Κ.Μιλτιάδου, Ν.Κασεττά-

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ ΓΙΟΥΛΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή Μετανάστευση Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση Μετακίνηση ανθρώπων μεμονωμένα ή κατά ομάδες Σε χώρους διαφορετικούς από την κατοικία τους Λόγοι οικονομικοί, κοινωνικοί, εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα