Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα"

Transcript

1

2 INΣTITOYTO MEΣOΓEIAKΩN ΣΠOYΔΩN Θόδωρος Xατζηπανταζής Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα από το 19ο στον 20ό αιώνα -μ ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Iδρυτική δωρεά Παγκρητικής Eνώσεως Aμερικής HΡΑΚΛΕΙΟ 2011

3 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ IΔΡΥΜΑ TΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ EΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ , Fax: Aθήνα: Mάνης 5, Tηλ , Fax: ΣEIPA: ΣYMBOΛEΣ ΣTIΣ EΠIΣTHMEΣ TOY ANΘPΩΠOY / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ 2006 Διόρθωση δοκιμίων: Στοιχειοθεσία σελιδοποίηση: Eκτύπωση βιβλιοδεσία: Σχεδίαση εξωφύλλου: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ EΚΔΟΣΕΙΣ KΡΗΤΗΣ Τασούλα Μαρκομιχελάκη Bούλα Bλάχου (Π.E.K.) ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΑΕΒΕ Bάσω Aβραμοπούλου ISBN

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα 9 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H ιστοριοκρατική θεμελίωση της εγχώριας εθνικής ταυτότητας 15 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Aνάμεσα στην Ηρωική Τραγωδία και το Ρομαντικό Δράμα 47 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ενσωμάτωση του Βυζαντίου στο διάγραμμα της εθνικής ιστορίας 79 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H ενσωμάτωση του λαϊκού πολιτισμού στην εθνική παράδοση 117 ΠΕΜΠΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ατομικισμός και ιμπεριαλισμός στα χρόνια της πρώτης εγχώριας αστικής ανάπτυξης 141 ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H Ιστορία ως επιφυλλιδογράφημα στα χρόνια της παρακμής του είδους 165 ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Προσπάθειες χάραξης μιας νέας πορείας: Η υπέρβαση της Ιστορίας 187 ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Προσπάθειες χάραξης μιας νέας πορείας: Η αναθεώρηση της Ιστορίας 227 Παράρτημα: Περιγραφική βιβλιογραφία ιστορικών δραμάτων Eυρετήριο ονομάτων 511 Eυρετήριο θεατρικών έργων 523

5 Προλογικό σημείωμα Με την έκδοση της παρούσας μελέτης, στο πλευρό της αντίστοιχης για την Ελληνική Κωμωδία, που εκδόθηκε πριν από δύο χρόνια στο πλαίσιο της ίδιας επιστημονικής σειράς, συμπληρώνεται ένα δίπτυχο, σχεδιασμένο να ερευνήσει σε κάποιο μεγαλύτερο βάθος ζητήματα του εγχώριου δραματολόγιου που δεν μπορούσαν παρά να εξεταστούν πολύ συνοπτικά μέσα στο σώμα της ευρύτερης ερευνητικής μου εργασίας για τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του επαγγελματικού θεάτρου στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, όταν άρχισαν να δημοσιεύονται από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, το 2002, τα πορίσματα του ερευνητικού προγράμματος που διευθύνω στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (Από του Νείλου μέχρι του Δουνάβεως: Το χρονικό της ανάπτυξης του ελληνικού επαγγελματικού θεάτρου..., τόμος Αã: Ως φοίνιξ εκ της τέφρας του, ) έγινε άμεσα αντιληπτό ότι η προσφορά των εγχώριων θεατρικών συγγραφέων θα έμενε τελικά κάπως αδικημένη, μέσα στο σύνολο της προσφοράς όλων των εργατών της σκηνής, αν η έκδοση δεν πλαισιωνόταν σύντομα από κάποιες μονογραφίες που θα εξέταζαν ενδελεχέστερα ορισμένες επιλεγμένες πτυχές της. Και καθώς η Κωμωδία και το Ιστορικό Δράμα αποτελούσαν τα δύο κύρια δραματικά είδη που καλλιεργήθηκαν στη χώρα στο 19ο και στον 20ό αιώνα, αναπόφευκτη εμφανιζόταν η επιλογή τους για να γίνουν αντικείμενο αυτόνομων μελετών που θα προσφέρονταν σαν ένα είδος συμπληρώματος της έκδοσης του Η εντατική καλλιέργεια της Κωμωδίας στο εργαστήριο των εγχώριων δραματουργών δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ασυνήθιστο φαινόμενο, καθώς το είδος στάθηκε ιδιαίτερα δημοφιλές, σε όλες τις εποχές και σε όλα τα γεωγραφικά πλάτη. Η φανατική προσήλωση όμως των Ελλήνων συγγραφέων στο Ιστορικό Δράμα δεν φαίνεται να έχει προηγούμενο ή παράλληλο στα χρονικά του παγκόσμιου θεάτρου. Στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, το ευρωπαϊκό κίνημα του Ρομαντισμού αφιερώθηκε με μαζικότητα στο Ιστορικό Δράμα, επιλέγοντας τις μορφές και τα θέματα των έργων του από το Μεσαίωνα κι από τη νεότερη εποχή, για να αντιταχθεί στη θεματική της ελληνορωμαϊκής μυθολογίας και ιστορίας που ασπάζονταν οι νεοκλασικιστές των προηγούμενων χρόνων. Ο μεγάλος Νορβηγός δραματουργός Ερρίκος Ίμπσεν άρχισε τη

6 10 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ σταδιοδρομία του, στα μέσα του 19ου αιώνα, καλλιεργώντας συστηματικά το Ιστορικό Δράμα, για να το εγκαταλείψει όμως δύο δεκαετίες αργότερα και να αφοσιωθεί στο σύγχρονο αστικό δράμα κοινωνικού και ψυχολογικού προβληματισμού, συμπαρασύροντας στην πορεία του αυτή και ολόκληρο λίγο πολύ το ευρωπαϊκό θέατρο. Οι Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς, ωστόσο, όχι μόνον αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν το Ιστορικό Δράμα του Ρομαντισμού στις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα, αλλά φρόντισαν και να μην αφήσουν στην άκρη τις μορφές και τα γεγονότα της προκλασικής και της κλασικής Αρχαιότητας. Αν σκεφτεί κανείς ότι στο Ιστορικό Δράμα αφιέρωσαν μεγάλο μέρος της προσφοράς τους συγγραφείς των μέσων του 20ού αιώνα, σαν τον Νίκο Καζαντζάκη και τον Άγγελο Σικελιανό, τον Γιώργο Θεοτοκά και τον Βασίλη Ρώτα, τον Σπύρο Μελά και τον Δημήτρη Μπόγρη, τον Άγγελο Τερζάκη και τον Παντελή Πρεβελάκη, ότι με το Ιστορικό Δράμα πειραματίστηκαν καθιερωμένοι πεζογράφοι και ποιητές σαν τον Κοσμά Πολίτη και τον Κώστα Βάρναλη, ακόμη και διανοούμενοι με πολιτική κατά κύριο λόγο σταδιοδρομία, σαν τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τον Λουκή Ακρίτα, αμέσως αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για ένα είδος που έδινε έκφραση σε κάποια από τα βαθύτερα και ισχυρότερα ρεύματα του εθνικού υποσυνείδητου κι ανταποκρινόταν σε κάποιες πολύ ζωτικές ανάγκες του τόπου. Βασική θέση της παρούσας μελέτης αποτελεί η σύνδεση του Ιστορικού Δράματος με τη διαδικασία σφυρηλάτησης της εγχώριας εθνικής ταυτότητας, η αναγνώριση της αποφασιστικής συμβολής του στη διάπλαση της συλλογικής συνείδησης των κατοίκων του νοτιότερου άκρου της Βαλκανικής χερσονήσου, στον απόηχο της Γαλλικής Επανάστασης. Αν η Κωμωδία συγκεφαλαιώνει σε τόνους ιλαρούς τη μεγάλη περιπέτεια του σταδιακού εξευρωπαϊσμού των εγχώριων ηθών, ύστερα από την ίδρυση του πρώτου δυτικότροπου κρατιδίου της χερσονήσου, το Ιστορικό Δράμα παρακολουθεί βήμα προς βήμα και σχολιάζει την πορεία της συνειδησιακής μετάλλαξης των Γραικορωμαίων παλιότερων υπηκόων του σουλτάνου σε Έλληνες και σε Ευρωπαίους. Πρόκειται για μια μετάλλαξη που εγκαινιάζεται πολύ πιο καθυστερημένα από ό,τι ισχυρίζεται η επίσημη εκδοχή των ιστορικών γεγονότων και ολοκληρώνεται μόλις στις μέρες μας αν βέβαια έχουμε το δικαίωμα να πιστεύουμε ότι έχει ολοκληρωθεί. Στο ξεκίνημα της όλης διαδικασίας βρίσκεται η ανάδυση του πρωτορομαντικού κινήματος του ευρωπαϊκού Εθνικισμού, στις δεκαετίες που προηγούνται και έπονται της Γαλλικής Επανάστασης, βρίσκεται η ανακάλυψη της ιδέας του έθνους, ως αυτόνομης κοινότητας με μοναδικά χαρακτηριστικά, διαμορφωμένα από την ιδιαίτερη εθνική ιστορία, τη γλώσσα και τη λαϊκή παράδοση κάθε λαού. Η ενθουσιώδης υιοθέτηση των απόψεων του Εθνικισμού από τους κύκλους των διανοούμενων και εμπορευόμενων Γραικών στις μεγαλουπόλεις της Δύσης συνέπεσε χρονολογικά με την κάπως καθυστερη-

7 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 11 μένη υιοθέτηση, από τους ίδιους κύκλους, των αρχών και των διακηρύξεων του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Και δημιούργησε την παράξενη σχεδόν αφύσικη, θα μπορούσε να πει κανείς διαπλοκή Διαφωτισμού και Εθνικισμού που θα πλαισιώσει την εγχώρια Επανάσταση και θα βάλει τις βάσεις όλων των κατοπινών εξελίξεων στο δημόσιο βίο του νεοσύστατου ανεξάρτητου βασιλείου. Δημιουργημένο ταυτόχρονα με την ιστορική συνείδηση του αρτιγέννητου «ελληνικού έθνους», το εγχώριο Ιστορικό Δράμα παρακολουθεί και καταγράφει, από εκεί και πέρα, όλες τις διορθωτικές κινήσεις που κρίνονται σκόπιμες στην πορεία για την εκπλήρωση του «προορισμού» και της «αποστολής» του έθνους αυτού, σύμφωνα με τη συλλογιστική του πρώιμου Ρομαντισμού. Παρακολουθεί τις αυξομειώσεις των αντιευρωπαϊκών και φιλοευρωπαϊκών ρευμάτων στη χώρα, τις προσπάθειες σύνθεσης της χριστιανικής και της αρχαίας ελληνικής παράδοσης, την όψιμη και δισταχτική αρχικά ενσωμάτωση του λαϊκού πολιτισμού στην εθνική παιδεία, την όψιμη και δισταχτική ένταξη των γυναικών στο σώμα των πολιτών, την αδιέξοδη ταλάντευση των λογίων ανάμεσα σε κάποιες μορφές αρχαΐζουσας και στη σύγχρονη γλώσσα... Πόσο ρευστή κι αδιαμόρφωτη έμεινε η εγχώρια εθνική ταυτότητα κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα γίνεται εύκολα αντιληπτό, αν παρακολουθήσει κανείς τη σταδιοδρομία του Γιώργου Θεοτοκά, του δημιουργού ενός μεγάλου αριθμού ιστορικών δραμάτων στις δεκαετίες του 1940 και του Ο Θεοτοκάς ξεκίνησε την πορεία του το 1929 ως πολίτης της Ευρώπης και αρνητής της λαϊκής παράδοσης, για να ανακαλύψει την ελληνικότητά του στα χρόνια της Κατοχής, μέσα από την ολόψυχη ταύτισή του με τον Μακρυγιάννη και τον Καραγκιόζη, και για να τελειώσει τις μέρες του, στη δεκαετία του 1960, νοσταλγός του Ησυχασμού και της γενικότερης μοναστικής πειθαρχίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Πόσο αμφίβολη παραμένει η παγίωση της εθνικής συνείδησης, ως τις μέρες μας, γίνεται φανερό από τις σύγχρονες από άμβωνος επιθέσεις υψηλόβαθμων κληρικών ενάντια στους «οπαδούς του Διαφωτισμού», καθώς και από τις «λαοσυνάξεις» που οργανώθηκαν από τους ίδιους ιεράρχες για να κατοχυρωθεί επίσημα το Ορθόδοξο δόγμα ως οργανικό τμήμα της ταυτότητας των πολιτών της χώρας. Η συνειδητοποίηση ακριβώς αυτής της επιβίωσης των προβληματισμών του 19ου αιώνα στον 20ό, η διαπίστωση ότι η πορεία του Ιστορικού Δράματος από το 1813 ως το 1990 αποτελεί αρραγή ενότητα, με έπεισε να αναθεωρήσω τα αρχικά μου σχέδια και να μη σταματήσω την έρευνα στον Αã Παγκόσμιο Πόλεμο, αφού η τοποθέτηση μιας τόσο αποφασιστικής τομής στο σημείο μετάβασης του είδους από την καθαρεύουσα στη δημοτική γλώσσα θα άφηνε τελικά την ιστορία ανολοκλήρωτη και το νόημά της συγκεχυμένο. Η επέκταση βέβαια της ιστορικής έρευνας σε τόσο πρόσφατες εποχές εμπεριέχει κινδύνους που δεν επιτρέπεται να παραβλέπονται. Η έλλειψη της προοπτικής, της μακροσκοπικής θεώρησης που μπορεί να εξασφαλίσει στον

8 12 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ παρατηρητή μόνον η απόσταση, είναι στις περιπτώσεις αυτές ένα πολύ σοβαρό μειονέκτημα. Για να μην αναφερθούμε στους κινδύνους που διατρέχει κανείς να εμπλακεί στις ιδεολογικές διενέξεις αντιμαχόμενων σύγχρονων φατριών, αποφασισμένων να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους απέναντι στις αδιευκρίνιστες προθέσεις και στις ύποπτες δήθεν κινήσεις κάθε αμέριμνου περαστικού. Όταν καταπιάνεσαι με ιστορικά φαινόμενα που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, αυτές οι ίδιες οι λέξεις παρουσιάζουν παγίδες, ακόμη και οι όροι μπορούν να ναρκοθετήσουν την ερευνητική σου πορεία, καθώς εμφανίζονται φορτισμένοι με συγκινησιακό περιεχόμενο που μπορεί να διαφέρει από αναγνώστη σε αναγνώστη, ανάλογα με τους προσανατολισμούς του και την παραταξιακή του στράτευση. Οι κίνδυνοι αυτοί όμως δεν έχουν να κάνουν μόνο με τη μελέτη της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής και του Εμφυλίου πολέμου. Καλύπτουν ολόκληρη την πορεία του ελληνικού έθνους, αφού το ιστορικό υλικό των τελευταίων διακοσίων ή και τριακοσίων ακόμη χρόνων παραμένει ως σήμερα άκρως ιδεολογικοποιημένο και συγκινησιακά φορτισμένο. Ο καυγάς των σύγχρονων ρασοφόρων με το Διαφωτισμό και τη Γαλλική Επανάσταση, όπως έχουμε πει, αποδείχνει του λόγου το αληθές. Σημερινοί εγχώριοι οπαδοί του Διαφωτισμού, εξάλλου, έχουν ελέγξει φιλικά στο παρελθόν κάποιες εργασίες μου, επειδή, κατά την άποψη του κόμματός τους, δεν περιβάλλουν με την απαιτούμενη ευλάβεια τα ονόματα του Βολταίρου και του Μολιέρου. Όπως με έχουν καταγγείλει, από την άλλη πλευρά, και κάποιοι οπαδοί της Γερμανικής Σχολής, επειδή, κατά την αντίληψή τους, δεν έχω δείξει τον προσήκοντα σεβασμό απέναντι στο μεγάλο γερμανοθρεμμένο κίνημα του Ρομαντισμού. Όσο παρήγορο κι αν εμφανίζεται τη στιγμή αυτή το γεγονός ότι, στη μικρή μας πατρίδα, ο Μολιέρος κι ο Γκαίτε διαθέτουν προστάτες ικανούς να υπερασπιστούν με αυταπάρνηση την τιμή τους, όταν βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο, η όλη συζήτηση δεν κάνει άλλο από το να επιβεβαιώνει την έλλειψη ψυχραιμίας κατά την ανάγνωση κειμένων που ερευνούν το υλικό του παρελθόντος, υλικό μάλιστα απομακρυσμένο από τον αναγνώστη ακόμη και σε αρκετών εκατονταετιών απόσταση. Ο συγκινησιακά φορτισμένος αναγνώστης ανακαλύπτει έπαινο και ψόγο εκεί που δεν υπάρχει άλλο, παρά μια σοβαρή φιλοπερίεργη διάθεση, μια επιθυμία κατανόησης και κωδικοποίησης των ιστορικών φαινομένων με το ανεπαρκές ίσως, αλλά αναντικατάστατο, όργανο του ανθρώπινου νου. Όλα αυτά τα γράφω, γιατί έχω την υποψία ότι η συχνή χρήση του όρου «εθνικισμός», στις σελίδες που ακολουθούν, θα δημιουργήσει καινούριες παρεξηγήσεις, που θα εμποδίσουν ορισμένους αναγνώστες να παρακολουθήσουν την επιχειρηματολογία και τα συμπεράσματα της μελέτης. Το πρόβλημα σίγουρα δεν είναι χωρίς βάση. Ο όρος χρησιμοποιείται στα μέσα ενημέρωσης, σχεδόν καθημερινά, για να καταδικαστούν οι πολεμικές συγκρούσεις κι οι σφαγές στο Κόσσοβο και στη Βοσνία, για να καταγγελθεί ένα μεγάλο

9 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 13 πλήθος φαινομένων φυλετικής, θρησκευτικής και πολιτισμικής μισαλλοδοξίας και εμπάθειας. Κι η ανθρωπότητα δυσκολεύεται πολύ να ξεχάσει τις θηριωδίες που έχουν διαπραχτεί σχετικά πρόσφατα, στο όνομα του Εθνικισμού, από τους οπαδούς ενός Αδόλφου Χίτλερ ή ενός στρατηγού Φράνκο. Ο όρος θα μείνει ενδεχομένως για μεγάλο διάστημα εγκλωβισμένος στους παραπάνω εφιαλτικούς συνειρμούς και θα οδηγεί στην απελπισία τους μελετητές που επιθυμούν να ερευνήσουν νηφάλια τις ιδέες του Τζιανμπαττίστα Βίκο και του Γιόχαν Γκότφρηντ Χέρντερ στο 18ο αιώνα, τα πρώτα στάδια της διάδοσής τους και τη συνακόλουθη ίδρυση των πρώτων εθνικών κρατών στην Ευρώπη του 19ου αιώνα ένα από τα οποία υπήρξε, σε πολύ πρώιμο στάδιο, και εκείνο της Ελλάδας. Ο Εθνικισμός είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά φαινόμενα τού μετά τη Γαλλική Επανάσταση κόσμου, επομένως είναι απαραίτητο να βρεθεί τρόπος να μελετηθεί επιστημονικά, χωρίς να συγχέεται με τις εκδηλώσεις σοβινισμού που κατάληξαν να του δώσουν το σύγχρονο κακό του όνομα. Απαραίτητο είναι επίσης και να μη συγχέεται με τον πατριωτισμό, ο οποίος υπήρχε στον πλανήτη, πολύ πριν κάνει την εμφάνισή του το νεοτερικό αυτό κίνημα. Το ευτύχημα είναι ότι, στις τελευταίες δεκαετίες, ένας αξιόλογος αριθμός ερευνητών που προέρχονται από διαφορετικούς κλάδους, από τις ιστορικές αλλά και τις κοινωνικές επιστήμες, έχουν στρέψει την προσοχή τους στο τόσο αξιομελέτητο αυτό φαινόμενο και προσπαθούν να το κατανοήσουν χωρίς φόβο και πάθος. Στην προσπάθεια δεν έχει μείνει αμέτοχη και η ελληνική επιστημονική κοινότητα, αν και είναι βέβαιο ότι οι επόμενες γενιές θα δείξουν ακόμη μεγαλύτερο ζήλο και θα παρουσιάσουν ακόμη πιο αξιόλογα αποτελέσματα. Η παρούσα μελέτη ολοκληρώνεται με ένα εκτενές παράρτημα, που επιχειρεί να περιγράψει αναλυτικά όλα τα εγχώρια ιστορικά δράματα που έχουν εξεταστεί στο πλαίσιο της προετοιμασίας της. Ο αδελφός τόμος της Κωμωδίας είχε περιοριστεί στην απλή βιβλιογραφική στοιχειοθέτηση του υλικού του και δεν είχε θεωρήσει αναγκαία τη διεξοδική περιγραφή κάθε λήμματος, επειδή κρίθηκε ότι τα έργα που τον απασχολούσαν είναι λιγότερο άγνωστα και δυσπρόσιτα στον αναγνώστη. Οι αναγνώστες που θα δυσκολευτούν σε ορισμένα σημεία να παρακολουθήσουν την επιχειρηματολογία του μελετητή, επειδή δεν γνωρίζουν τα έργα στα οποία αναφέρεται, έχουν τώρα τη δυνατότητα να προστρέξουν στο παράρτημα, για να αντλήσουν περισσότερες πληροφορίες, πριν πάρουν την απόφαση να αναζητήσουν και να μελετήσουν τα ίδια τα κείμενα. Οι πληροφορίες που παρέχονται έχουν να κάνουν με τη μορφή και το περιεχόμενο κάθε έργου και περιλαμβάνουν περίληψη της πλοκής, καθώς και ορισμένες παρατηρήσεις ή σχόλια προσωπικότερου κατανάγκην χαρακτήρα. Ο κατάλογος σίγουρα δεν είναι εξαντλητικός και δεν έχει τη φιλοδοξία να θεωρηθεί ως η τελειωτική βιβλιογραφική τεκμηρίωση του δραματικού αυτού εί-

10 14 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ δους. Επιτυχία θα θεωρηθεί, αν αποτελέσει πρόκληση στους νεότερους ερευνητές να καταπιαστούν οι ίδιοι με τη σύνταξη μιας εξαντλητικότερης βιβλιογραφίας αν θεωρηθεί γενικά ένα ενθαρρυντικό ξεκίνημα για τη συστηματικότερη κωδικοποίηση του υλικού στο μέλλον. Η σειρά των λημμάτων είναι εδώ ιστορική, με βάση τη χρονολογία της πρώτης εμφάνισης του έργου στο δημόσιο βίο της χώρας, είτε αυτή έγινε μέσω της έκδοσης, είτε μέσω σκηνικής ερμηνείας ή συμμετοχής σε κάποιον από τους ποιητικούς και δραματικούς διαγωνισμούς. Τα αλφαβητικά ευρετήρια στο τέλος του τόμου βοηθούν τον αναγνώστη να βρει κάποιο έργο που τον ενδιαφέρει, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει τη χρονολογία της πρώτης του δημοσιοποίησης. Για την προσέγγιση και μελέτη του παραπάνω ογκώδους υλικού οφείλω ευχαριστίες σε όχι λίγα ιδρύματα και σε περισσότερους ανθρώπους από αυτούς που είναι εύκολο να κατονομάσω εδώ. Το κύριο μέρος της ευγνωμοσύνης μου ανήκει βέβαια στη βιβλιοθήκη του Θεατρικού Μουσείου της Αθήνας, στην κιβωτό αυτή της ιστορίας του θεάτρου μας, και στον φίλο πρόεδρο του Δ.Σ. του οργανισμού Κώστα Γεωργουσόπουλο, έναν άνθρωπο που είναι σε θέση να κατανοήσει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον προκάτοχό του τις ανάγκες της έρευνας. Θερμές ευχαριστίες ανήκουν επίσης στον πρόεδρο του Δ.Σ. του Ε.Λ.Ι.Α. Μάνο Χαριτάτο και στα στελέχη της βιβλιοθήκης και του αρχείου του, στη Βιβλιοθήκη της Βουλής και στη Γεννάδειο, στη βιβλιοθήκη του συλλόγου Παρνασσός, όπως φυσικά και σε όλα τα στελέχη της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης, η συμπαράσταση των οποίων είναι πάντα γενναιόδωρη σε συγκινητικό σημείο. Η εργασία θα ήταν αδύνατο να ολοκληρωθεί, χωρίς την πολυετή στήριξη δύο αρχαίων φίλων, της Ξανθής Ζαχαριάδου και του Κωστή Στάβαρη, για τους οποίους δυσκολεύομαι να βρω λόγια να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου.

11 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ιστοριοκρατική θεμελίωση της εγχώριας εθνικής ταυτότητας Με κίνδυνο να δημιουργηθεί στον αναγνώστη η εντύπωση ότι αναμασούμε ακόμη μια φορά εδώ ζητήματα γνωστά και πολυσυζητημένα, θα ξεκινήσουμε την παρούσα αναδρομή στα εγχώρια ιστορικά δράματα των δύο τελευταίων αιώνων, τονίζοντας με ιδιαίτερη έμφαση το χαρακτήρα μιας νέας αρχής που είχαν λάβει στη συνείδηση του εγχώριου κοινού, στις λίγες δεκαετίες που μεσολαβούν ανάμεσα στη Γαλλική Επανάσταση και στον αγώνα της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, η μελέτη της Ιστορίας, από τη μια μεριά, και η ενασχόληση με την τέχνη του θεάτρου, από την άλλη. Κρίνεται απαραίτητο δηλαδή, πριν προχωρήσουμε στην εξέταση του ιδιαίτερου ρόλου που θα κληθεί να παίξει το Ιστορικό Δράμα στη σφυρηλάτηση της εγχώριας συλλογικής ταυτότητας, να τοποθετήσουμε ξεκάθαρα την όλη κίνηση στο πλαίσιο της μεγάλης εκείνης μορφωτικής επανάστασης που έμελλε να γίνει αντικείμενο μελέτης ύστερα από κάποιες δεκαετίες με την κωδική ονομασία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Κρίνεται αναγκαίο να υπενθυμίσουμε ότι η τέχνη του θεάτρου, έτσι που τη γνωρίζουμε κι έτσι που την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, μεταφέρθηκε στο νότιο άκρο της Βαλκανικής χερσονήσου ως οργανικό τμήμα των μέτρων εκσυγχρονισμού κι εξευρωπαϊσμού που εισηγήθηκε στις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα η διαρκώς διευρυνόμενη εκείνη μερίδα των εγχώριων λογίων που επιδίωκαν την απόσπαση της παιδείας των ομογενών τους από τη σφαίρα επιρροής της θεοκρατικής εκκλησιαστικής παράδοσης και τη σύνδεσή της με την ανθρωπιστική παράδοση τού μετά την Αναγέννηση ευρωπαϊκού ορθολογισμού. Όπως καλά γνωρίζουμε, αυτό με κανέναν τρόπο δε σημαίνει πως δεν υπήρχε άξια λόγου δραματική παραγωγή στην περιοχή του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους στους πριν από την εθνεγερσία αιώνες. Σημαίνει απλώς ότι είχε αναπτυχθεί με όρους εντελώς διαφορετικούς από τους νεότερους, ότι ικανοποιούσε διαφορετικές ανάγκες και χρησιμοποιούσε διαφορετικά μέσα. Ότι, παρά τις αναμφισβήτητες και στη δική της περίπτωση ευρωπαϊκές καταβολές, εκπρο-

12 16 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ σωπούσε τους περιορισμένους ορίζοντες των τοπικών κοινοτήτων ενός χαλαρά συναρτημένου, ακόμη και από τα πριν την Άλωση χρόνια, ελληνόφωνου κόσμου. Ότι καθρέφτιζε τις αξίες και τις νοοτροπίες του κόσμου αυτού, ακόμη κι όταν κατόρθωνε να αφομοιώσει με τον πιο δυναμικό τρόπο κάποια θεατρικά επιτεύγματα της Δύσης. Ακόμη κι όταν κατόρθωνε να ανταποκριθεί με αξιοθαύμαστη δημιουργικότητα στα ερεθίσματα που έφταναν από τα πέρα από την Αδριατική κέντρα παιδείας και πολιτισμού. Το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα του Κρητικού, του Επτανησιακού και του Φαναριώτικου θεάτρου του 17ου και του 18ου αιώνα, καθώς και η χειρόγραφη κατά κύριο λόγο διακίνηση των έργων τους, δεν αποτελούν τυχαία και χωρίς ιδιαίτερη σημασία χαρακτηριστικά, αλλά καθορίζουν την ίδια την ταυτότητα της όλης αυτής παραγωγής. Αποτελούν στοιχεία του γενετικού της κώδικα και προσδιορίζουν απολύτως την ακαταλληλότητά της να επιβιώσει, σαν παράδοση και σαν επιρροή, στη νέα εποχή που εγκαινίασε το κίνημα του Διαφωτισμού. Απλούστατα, οι συγγραφείς και μεταφραστές που ανάλαβαν να καλλιεργήσουν το δράμα στην ελληνική γλώσσα, κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν τη Γαλλική Επανάσταση, εργάζονταν στο πλαίσιο μιας νέας συλλογικής ταυτότητας των ομογενών τους και φιλοδοξούσαν ακριβώς να βάλουν τα κείμενά τους στην υπηρεσία της σφυρηλάτησης και διάδοσης της νέας αυτής ταυτότητας. Η συστηματική πλέον έντυπη διακίνηση των έργων τους μαρτυρά την πεποίθησή τους ότι το κοινό τους είχε μια πλατιά υπερτοπική διάχυση, απλωνόταν απ τη Σμύρνη και τις Κυδωνίες ως τη Βιέννη και το Λιβόρνο, απ την Κέρκυρα και τα Γιάννενα ως το Βουκουρέστι και την Οδησσό... Ο μαχητικός αποκλεισμός των τοπικών γλωσσικών ιδιωμάτων κι η αναζήτηση μιας κοινής ελληνικής γλώσσας φανερώνει την ανάδυση μιας νέας αντίληψης του συγγραφέα, μιας πεποίθησης ότι συμπατριώτες του δεν θεωρούνται πλέον μόνον οι άμεσοι συντοπίτες του, αλλά όλα ανεξαιρέτως τα μέλη μιας αρτισύστατης νοερής κοινότητας, εκείνης του νέου ελληνικού έθνους. Το μεγάλο πρωτορομαντικό κίνημα του εθνικισμού έχει αρχίσει ήδη να διαδίδεται με την ορμητικότητα πυρκαγιάς από το κέντρο προς τις περιφερειακότερες περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου και η έννοια της πατρίδας αποκτά τώρα όχι μόνο γεωγραφική αλλά κυρίως ιδεολογική υπόσταση. Στο σημείο αυτό θα χρειαστεί να κάνουμε, με όσο γίνεται μεγαλύτερη συντομία, κάποιες απαραίτητες διευκρινίσεις, για να αποτρέψουμε ορισμένες παρεξηγήσεις που δε στάθηκε δυνατό να αποφύγουμε στο παρελθόν. Έχω και σε παλαιότερα δημοσιεύματά μου υποστηρίξει ότι η αβασάνιστη χρήση του όρου Διαφωτισμός, στη μελέτη της μεγάλης μορφωτικής επανάστασης που σάρωσε τις ελληνόφωνες κοινότητες των τελευταίων δεκαετιών του 18ου και των πρώτων του 19ου αιώνα στη Δύση και στην Ανατολή, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μας παρασύρει σε επικίνδυνες παραναγνώσεις του φαινομένου, καθώς τείνει να το ταυτίσει απολύτως στη συνείδησή μας με το ομώνυμο μη-

13 Η ΙΣΤΟΡΙΟΚΡΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 17 τρικό του ευρωπαϊκό κίνημα των προηγούμενων πενήντα χρόνων. 1 Αν επιθυμούμε επομένως να αποφύγουμε τις παραναγνώσεις αυτές, είναι σκόπιμο να κρατούμε σε μόνιμη βάση την προσοχή μας στραμμένη στις πολλές και ουσιώδεις διαφορές που διακρίνουν τα δύο παραπάνω κινήματα. Απόρροια της εδραίωσης της οικονομικής κυριαρχίας της ευρωπαϊκής αστικής τάξης και όργανο της διεκδίκησης από αυτήν ενός ανάλογου μεριδίου της πολιτικής εξουσίας, ο Διαφωτισμός απέβλεπε στη Δύση στην επέκταση και διάδοση της κατακτημένης ήδη από τις προηγούμενες εκατονταετίες ορθολογικής κι επιστημονικής παιδείας, για την υπονόμευση των ξεπερασμένων πολιτικών θεσμών της πατροπαράδοτης αριστοκρατικής τάξης πραγμάτων. Η εμπορική ωστόσο τάξη των φωτισμένων Γραικών, που φιλοδοξούσε να βαδίσει στα χνάρια των Εγκυκλοπαιδιστών της παριζιάνικης πρωτοπορίας, είχε ένα απείρως δυσκολότερο έργο στην Ανατολή, καθώς δεν αναλάμβανε απλώς να εκλαϊκεύσει και να διαδώσει σε όσο γίνεται ευρύτερα στρώματα την ορθολογική παιδεία, αλλά έπρεπε ταυτόχρονα να εισαγάγει εκεί για πρώτη φορά τις θεμελιώδεις αρχές της. Έπρεπε, με άλλα λόγια, να συλλαβίσει εκεί τα πρωταρχικά στάδια της ανάπτυξής της, με τον τρόπο που τα είχαν αυτοσχεδιάσει ψηλαφιστά στη Δύση οι ουμανιστές των χρόνων της Αναγέννησης. Το ηλιοκεντρικό σύστημα του Κοπέρνικου, για να φέρουμε ένα ακραίο παράδειγμα, είχε ενσωματωθεί στην Κοσμολογία της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης, μέσα από τις διαδοχικές επιστημονικές ανακαλύψεις ενός Γαλιλαίου, ενός Κέπλερ κι ενός Νεύτωνα, και αποτελούσε, ύστερα από διακοσίων τουλάχιστο χρόνων διεργασίες, μια από τις αδιαμφισβήτητες κι εντελώς αυτονόητες βάσεις της. Σε κάποια επίσημα ελληνικά σχολεία ωστόσο αμφισβητούνταν έντονα ως τις αρχές του 19ου αιώνα κι ήταν απαραίτητο να πληροφορηθούν αρχικά οι νεαροί μαθητές την ύπαρξη της μη Βιβλικής αυτής αντίληψης του κόσμου και να πεισθούν ότι η γη πραγματικά γυρίζει γύρω από τον ήλιο κι όχι ο ήλιος γύρω από τη γη, πριν αρχίσουν να αναλογίζονται τις ενδεχόμενες φιλοσοφικές και άλλες προεκτάσεις της. 2 Μέσα στα τριάντα χρόνια που μεσολα- 1 Βλ. Θ. Χατζηπανταζής, «Ο ιδιόμορφος χαρακτήρας του Διαφωτισμού στο ελληνικό θέατρο», Πρακτικά Αã Πανελληνίου Θεατρολογικού Συνεδρίου: Το Ελληνικό Θέατρο από τον 17ο στον 20ό αιώνα, Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών, Εκδόσεις Εrgo, 2002, σσ Το 1797, δεκαέξι ολόκληρα χρόνια ύστερα από την ανακάλυψη του πλανήτη Ουρανού από τον Χέρσελ, ο καθηγητής της Πατριαρχικής Ακαδημίας της Κωνσταντινούπολης Σέργιος Μακραίος εκδίδει στη Βιέννη σύγγραμμα διδασκαλίας του αρχαίου γεωκεντρικού Πτολεμαϊκού συστήματος με τίτλο Τρόπαιον εκ της Ελλαδικής πανοπλίας κατά των οπαδών του Κοπερνίκου. Αλλά και κατά την έναρξη του 19ου αιώνα, άλλη μια δεκαετία αργότερα, το 1806, η διένεξη δεν παρουσιάζει σημεία υποχώρησης, καθώς ακούμε τον ανώνυμο συγγραφέα της Ελληνικής Νομαρ-

14 18 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ βούν ανάμεσα στη Γαλλική Επανάσταση και στον εγχώριο αγώνα της ανεξαρτησίας, οι ελληνόφωνες κοινότητες της Ανατολής καλούνταν να αφομοιώσουν βιαστικά ολόκληρη την ευρωπαϊκή πνευματική πορεία των τελευταίων τριακοσίων χρόνων. Καλούνταν να ανακαλύψουν τον Ουμανισμό της Αναγέννησης και την ανάδυση της «διαμαρτυρόμενης» ατομικής συνείδησης στη μεταρρυθμιστική διδασκαλία του Λούθηρου, την Επιστημονική Επανάσταση και τον άτεγκτο καρτεσιανό ορθολογισμό των χρόνων του Μπαρόκ, ταυτόχρονα με την απροσχημάτιστη αισθηματολογία και τον αντιφορμαλισμό του αντίρροπου ευρωπαϊκού κινήματος του Διαφωτισμού... Θέση και αντίθεση, λόγος και αντίλογος, ιδεολογικές κι επιστημονικές επαναστάσεις κι αντεπαναστάσεις τριών περίπου αιώνων, αναζητούσαν όρους συμβιβασμού και συνύπαρξης στην αναθεωρητική παιδεία των Βαλκάνιων εραστών του νεοτερικού πολιτισμού, κατά τους ταραγμένους και γεμάτους σύγχυση χρόνους των Ναπολεόντειων πολέμων. «Ο μεσαίωνας φτάνει στην Ελλάδα ως το 19ο αιώνα», λέει επιγραμματικά ο Γιώργος Βελουδής, μιλώντας για τον τρόπο με τον οποίον γινόταν αντιληπτή εδώ η νέα επιστημονική έννοια της ιστοριογραφίας. 3 Εξίσου σημαντικές, αν όχι σημαντικότερες, διαφορές θα ανακαλύψουμε επίσης ανάμεσα στους στόχους των διαφωτιστών της Δύσης και των διαφωτιστών της Ανατολής. Η ευρωπαϊκή μορφωτική επανάσταση του 18ου αιώνα είχε, όπως έχουμε πει, ξεκάθαρο ταξικό χαρακτήρα, εκείνη των Ρωμιών είχε εθνικό. Και η κεφαλαιώδης αυτή διάσταση δεν οφειλόταν μόνο στο διαφορετικό πολιτικό καθεστώς μέσα στο οποίο λειτουργούσαν οι οπαδοί των δύο κινήσεων. Οφειλόταν και στη χρονική απόσταση που τις χώριζε. Συγκεκριμένα, στα τριάντα ή πενήντα χρόνια που χωρίζουν το Βαλκανικό Διαφωτισμό από τον Ευρωπαϊκό (οι μετρήσεις μπορούν να διαφέρουν, ανάλογα με την οπτική γωνία του παρατηρητή) είχαν εμφανιστεί κι αναπτυχτεί στη Δύση κάποια νέα αντίρροπα ή συμπληρωματικά προς το Διαφωτισμό ιδεολογικά ρεύματα, που ήταν μοιραίο να επηρεάσουν τη σκέψη των νεοφώτιστων ορθολογιστών της Ανατολής και να την οδηγήσουν προς κατευθύνσεις άγνωστες στους πλέον ορθόδοξους κύκλους των δασκάλων τους. Στις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα και στις πρώτες του 19ου, είχε πλέον αρχίσει να διαδίδεται ευρύτερα και να ριζώνει το κίνημα του Εθνικισμού, που, βασισμένο στη διδασκαλία στοχαστών σαν τον Τζιανμπαττίστα Βίκο και τον Γιόχαν Γκότφρηντ Χέρ- χίας να διαμαρτύρεται με αγανάκτηση, επειδή οι μαθητές της σχολής της Πάτμου, κατά τη διάρκεια της δεκαεξάχρονης εκεί φοίτησής τους, δεν διδάσκονται τους εξαρτημένους από την κίνηση της γης μηχανισμούς της έκλειψης της σελήνης. (Βλ. Ανωνύμου του Έλληνος, Ελληνική Νομαρχία ήτοι λόγος περί ελευθερίας, φιλολογική απομνημείωση Γ. Βαλέτας, Αθήνα, Εκδόσεις Πηγής, , σ. 208). 3 Βλ. Γιώργος Βελουδής, Ο Jakob Philipp Fallmerayer και η γένεση του ελληνικού ιστορισμού, Ε.Μ.Ν.Ε. Μνήμων, 1982, σ. 12.

15 Η ΙΣΤΟΡΙΟΚΡΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 19 ντερ ανθρώπων που οι μελετητές του 20ού αιώνα θα τοποθετήσουν στο στρατόπεδο των συνειδητών πολέμιων του Διαφωτισμού έμελλε να κυριαρχήσει στα πρώτα βήματα του αναδυόμενου Ρομαντισμού και να αποτελέσει καθοριστικό του στοιχείο. 4 Ο Εθνικισμός ανταποκρινόταν στις ανάγκες και υπηρετούσε τους πολιτικούς στόχους των Ρωμιών πολύ πιο άμεσα απ ό,τι θα μπορούσαν να τους υπηρετήσουν οι διεθνιστικές αξίες κι οι οικουμενικές αρχές των Γάλλων Εγκυκλοπαιδιστών. Πολύ πιο άμεσα απ ό,τι θα μπορούσε να τους υπηρετήσει, ας πούμε, η μαχητική ανεξιθρησκία κι η φυλετική ανεκτικότητα ενός Βολταίρου ή ενός Λέσσινγκ. Αγκαλιάστηκε λοιπόν αυθόρμητα και με ασυγκράτητο πάθος από τους Βαλκάνιους διαφωτιστές, χωρίς να γίνει, σε μια πρώτη φάση, αντιληπτό ότι αντιστρατευόταν τις ίδιες τις βάσεις των περιπόθητων ευρωπαϊκών «φώτων». Παγιδευμένοι για ένα διάστημα ανάμεσα σε αντίρροπα ρεύματα της διαρκώς εξελισσόμενης και μεταλλασσόμενης ευρωπαϊκής σκέψης, οι λόγιοι του Γένους των νέων Ελλήνων μετεωρίζονταν ανήμποροι να προτείνουν μια πειστική σύνθεσή τους. Οι λόγοι για τους οποίους το δίλημμα πίεζε με τόση οξύτητα τη συνείδησή τους, ο λόγος για τον οποίον αδυνατούσαν να εγκαταλείψουν τον Βολταίρο, για να παραδοθούν χωρίς τύψεις στις ιδεολογικές κατασκευές ενός Χέρντερ ή ενός Φίχτε, είναι ότι οι νέοι Έλληνες είχαν ανακαλύψει για πρώτη φορά την κλασικιστική παράδοση της Ευρώπης μέσα από την παιδεία των εκεί διαφωτιστών. Και, μέσα στην ιδεολογική ρευστότητα της προρομαντικής περιόδου, είχαν σπεύσει να καταστήσουν τον κλασικισμό ακρογωνιαίο λίθο του εθνικιστικού τους οικοδομήματος. Είχαν σπεύσει να βάλουν την ιδιαίτερα επιθυμητή ιστορική τους σύνδεση με την Αρχαία Ελλάδα στη βάση τής υπό κατασκευή εθνικής τους ταυτότητας. Ο Κλασικισμός βέβαια με κανέναν τρόπο δεν αποτελούσε πρωτότυπη ανακάλυψη των Ευρωπαίων διαφωτιστών του 18ου αιώνα, παρόλο που θα μπορούσε να θεωρηθεί σημαντικό συστατικό στοιχείο της υποδομής κάποιων κύκλων τους. Αποτελούσε κληρονομιά από τους ουμανιστές της Αναγέννησης και κατάλοιπο του ανυποχώρητου ορθολογισμού της εποχής του Ντεκάρτ, που οι πρωτοποριακότεροι κύκλοι της νέας αισθαντικότητας επιθυμούσαν τώρα να μετριάσουν, αν όχι και να εξαλείψουν. Στο κάτω κάτω, ο Διαφωτισμός δεν στάθηκε το μονολιθικό κίνημα που ορισμένοι παρατηρητές διακρίνουν, όταν τον κοιτάζουν από κάποια αξιόλογη απόσταση. Ήταν μια με- 4 Αποκαλυπτικός της σύγκρουσης Εθνικισμού και Διαφωτισμού είναι ακόμη και ο τίτλος της πολύ γνωστής συλλογής μελετών του Ιsaiah Βerlin, Τhree Critics of the Εnlightenment: Vico, Ηamann, Ηerder, Ρimlico, 2000 τώρα και σε ελληνική μετάφραση: Ιsaiah Βerlin, Τρεις κριτικοί του Διαφωτισμού:Vico, Ηamann, Ηerder, μετάφραση Γιώργος Μέρτικας, επιμέλεια Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, Αθήνα: Εκδόσεις Κριτική, 2002.

16 20 ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ ταβατική περίοδος σύγκλισης πολλών και ποικίλων ρευμάτων, μερικά από τα οποία εκπροσωπούσαν τάσεις του παρελθόντος, ενώ κάποια άλλα προοικονομούσαν εξελίξεις του μέλλοντος. Ήταν, για όσους δεν διστάζουν να μιλήσουν σε ορισμένες περιστάσεις με κάποια αναπόφευκτη σχηματικότητα, μια γέφυρα μετάβασης του ευρωπαϊκού πνεύματος, από το σκληροτράχηλο ορθολογισμό του Μπαρόκ, στη συγκινησιοκρατία του Ρομαντισμού. Από τον άκαμπτο φορμαλισμό των Βερσαλλιών, στη χαοτική εφηβική επαναστατικότητα του γερμανικού κινήματος της Θύελλας κι Ορμής. Κάτω από την ευρύχωρή του σκέπη, συστεγάζονταν ανόμοιες κι αλληλοσυγκρουόμενες συχνά τάσεις, που δύσκολα μπορεί κανείς να διαπλέξει σε οργανική ενότητα. Στον τομέα του θεάτρου, για παράδειγμα, συστεγαζόταν η κερδοσκοπική Δακρύβρεχτη Κωμωδία του Πιέρ Νιβέλ ντε λα Σωσέ με τον ασκητικό ρακινισμό ενός Βιττόριο Αλφιέρι, οι τολμηροί όσο και αδέξιοι πειραματισμοί γύρω από το αστικό δράμα ενός Ντενί Ντιντερό κι ενός Γκότχολντ Εφραίμ Λέσσινγκ με την παλιομοδίτικη μυθολογική θεματική των τραγωδιών ενός Βολταίρου. Συστεγάζονταν η πουριτανική απόρριψη του θεάτρου από έναν Ζαν Ζακ Ρουσσώ και η πρωτοποριακή μελέτη της θεατρικότητας στο χώρο της εξωσκηνικής κοινωνικής δοσοληψίας από έναν Πιέρ ντε Μαριβώ. Ο συμβατικός φορμαλισμός της παρισινής Ιταλικής Κωμωδίας και η προδρομική αστική ηθογραφία ενός Κάρλο Γκολντόνι... Θαμπωμένοι κι ελαφρώς ζαλισμένοι από την ποικιλία και τον πλούτο του θεωρητικού λόγου και της έμπρακτης καλλιτεχνικής προσφοράς στις μητροπόλεις της Ευρωπαϊκής ηπείρου του 18ου αιώνα, οι παρεπίδημοι λόγιοι κι εμπορευόμενοι Γραικοί ξεχώρισαν γρήγορα τα συγκεκριμένα αγαθά που θα μπορούσαν να τους ενδιαφέρουν προσωπικά, τα υλικά που θα μπορούσαν να τους φανούν χρήσιμα στην προώθηση των δικών τους στόχων. Εκείνα που θα μπορούσαν να χαρίσουν στην περιθωριακή τους κοινωνική υπόσταση το περιπόθητο κύρος, που θα μπορούσαν να ανακουφίσουν την τραυματισμένη από το στίγμα της μακροχρόνιας δουλείας φιλοτιμία του Γένους τους. Σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή παιδεία και τέχνη ετοιμαζόταν σε γενικές γραμμές να εγκαταλείψει πλέον την παράδοση του Νεοκλασικισμού, οι Ρωμιοί την αγκάλιασαν με πάθος και την κατέστησαν βάση της δικής τους ανανεωτικής πνευματικής εξόρμησης. Σε μιαν εποχή που οι λεγόμενοι Αριστοτελικοί κανόνες της δραματουργίας οι τρεις ενότητες, ο αυστηρός διαχωρισμός των δραματικών ειδών, ο διδακτισμός, η αληθοφάνεια κι η ευταξία αμφισβητούνταν έντονα από την πρωτοπορία των διανοητών και καλλιτεχνών του θεάτρου, οι νεοφώτιστοι Ανατολίτες μαθητές τους τις ενστερνίζονταν και τις υπερασπίζονταν με ζήλο, επειδή πίστευαν ότι εκπροσωπούσαν το θεατρικό πολιτισμό των αρχαίων Ελλήνων, του λαού που τους εξασφάλιζε, ως υποτιθέμενους μακρινούς απογόνους και κληρονόμους του, την αυτοδίκαιη ένταξή τους στη μεγάλη παράδοση του ευρωπαϊκού Ανθρωπισμού. Οι πατέρες του ευρωπαϊκού Εθνικισμού υποβάθμι-

17 Η ΙΣΤΟΡΙΟΚΡΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 21 ζαν αντίθετα τη σημασία της κοινής Ελληνορωμαϊκής κληρονομιάς της ηπείρου, παραμέριζαν την οικουμενική κλασικιστική παιδεία της Αναγέννησης, για να αναζητήσουν τώρα την εθνική ιδιοπροσωπία των επιμέρους λαών της στην ιδιαίτερη ιστορία τους, κατά τους μετά την παρακμή και πτώση της Ρώμης αιώνες, για να ανακαλύψουν τη μοναδικότητά τους στη λαϊκή τους γλώσσα και στη λαϊκή τους παράδοση. Η πορεία τους προς τις ρίζες των επιμέρους ευρωπαϊκών εθνών οδηγούσε αυτόματα στους σκοτεινούς χρόνους του περιφρονημένου από τους ουμανιστές Μεσαίωνα, στα υποβαθμισμένα από τους σοφούς δασκάλους της Λατινικής και της Ελληνικής γλώσσας τοπικά ιδιώματα, στους παραγκωνισμένους από τους μελετητές της Ελληνορωμαϊκής μυθολογίας νεότερους εθνικούς λαϊκούς θρύλους... Οι Γραικοί των χρόνων της Γαλλικής Επανάστασης και των Ναπολεόντειων πολέμων ωστόσο ενστερνίζονταν καταρχήν τα διδάγματα των εθνικιστών, αλλά τα εφάρμοζαν με έναν τρόπο που μοιάζει σχεδόν να τα ακυρώνει. Απρόθυμοι να αναζητήσουν τις εθνικές τους ρίζες στα οδυνηρά χρόνια της παρακμής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της Άλωσης, τις αναζητούν δυο χιλιάδες χρόνια παλιότερα, στην ένδοξη εποχή των Μαραθωνομάχων και των Σαλαμινομάχων. Πρόθυμοι να ευθυγραμμιστούν με τον καινουριοφερμένο Η προεπισκόπηση στα εδάφη τους ευρωπαϊκό ορθολογισμό και να εγκαταλείψουν τη δεισιδαιμονία και αμάθεια του παρελθόντος, αποστρέφουν το βλέμμα από τη ζωντανή λαϊκή παράδοση των πατέρων τους, από τον πολιτισμό των «χρόνων επόμενων της δουλείας». Και το στυλώνουν σελίδων στη λαϊκή παράδοση της ομηρικής εποχής, στη μυθολογία της προκλασικής και της κλασικής Αρχαιότητας. Γίνονται δεν τελικά είναι υπέρμαχοι διαθέσιμη του κλασικισμού με εθνικιστικά δηλαδή με αντικλασικιστικά και ξεκάθαρα ρομαντικά κίνητρα. Επιλέγουν τον ορθολογισμό με συγκινησιακά, δηλαδή ανορθολογικά, κριτήρια! Το κλειδί της πετυχημένης για ένα διάστημα συμπόρευσης του εθνικιστικού με το διαφωτισμικό τους πρόγραμμα, το στρατήγημα που επέτρεψε το θαύμα της μίξης νερού και λαδιού, στάθηκε η ταύτιση στη συνείδησή τους της αρχαίας Ελλάδας με τη σύγχρονη Ευρώπη, η αναγνώριση του νεότερου ευρωπαϊκού πολιτισμού ως του μόνου γνήσιου τέκνου και φυσικού διαδόχου του πολιτισμού της κλασικής εποχής. Αφομοιώνοντας τα «φώτα» της Ευρώπης, υιοθετώντας την ορθολογική παιδεία της, οι νέοι Έλληνες επέστρεφαν στην πατρογονική τους κληρονομιά, ανακάλυπταν και πάλι την εθνική τους ουσία, που επί τόσους αιώνες είχε νοθευτεί από βαρβαρικές προσμίξεις. Η ενθουσιώδης υιοθέτηση της τέχνης του θεάτρου στα χρόνια ακριβώς αυτά δεν είχε διαφορετικό νόημα. Ανεπιθύμητο στο πολιτικό σύστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και απαγορευμένο από όλες ανεξαιρέτως τις θρησκείες της ανατολικής Μεσογείου, χωρίς να μένει έξω από τον κανόνα αυτόν κι ο Χριστιανισμός στην Ορθόδοξη εκδοχή του, το Θέατρο αποτελούσε μια από τις ενδοξότερες σελίδες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και ταυτόχρονα μια από τις πλέον

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης

ΚΕΙΜΕΝΟ Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Εμείς και οι αρχαίοι

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ Είτε κάνετε αίτηση για θέση εργασίας, είτε για τη συμμετοχή σας σε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών (ή ακόμα και σε πρόγραμμα προπτυχιακών σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ!

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ! Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ! Με μεγάλη μας έκπληξη διαπιστώσαμε πως πρόσφατα (Νοέμβριος 2011) διανεμήθηκε προς διδασκαλία, στα δημοτικά σχολεία της χώρας μας ένα καινούργιο βιβλίο γραμματικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ. 2. Δομή μονάδες 15. 3 Έκφραση μονάδες 15. 4. Ορθογραφία μονάδες 5. 5. (Β 1) μονάδες 10. 6.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ. 2. Δομή μονάδες 15. 3 Έκφραση μονάδες 15. 4. Ορθογραφία μονάδες 5. 5. (Β 1) μονάδες 10. 6. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ ΣΗΜΕΙΑ 1. Περιεχόμενο ΜΟΝΑΔΕΣ μονάδες 15 2. Δομή μονάδες 15 3 Έκφραση μονάδες 15 4. Ορθογραφία μονάδες 5 ΜΕΡΟΣ Β : ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ 5. (Β 1) μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα πάντα μπορεί

Η Ελλάδα πάντα μπορεί Dr ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΓΡΑΨΑ Η Ελλάδα πάντα μπορεί Αθήνα 1896. Oι Ολυμπιακοί Αγώνες και ο Τύπος της εποχής «Σήμανε αυλέ την έναρξη...!» Κέντρο Μεσογειακού & Νησιωτικού Πολιτισμού «Μεσόνησος» ΑΘΗΝΑ 2012 Η Ελλάδα πάντα

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλοί αξιόλογοι μελετητές της αστρολογίας παρατήρησαν ότι ορισμένα αποτελέσματα επαναλαμβάνονταν κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

: Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας Διαγωνισμός : Μαθητές στην Έρευνα ΜΕΡΑ 2014-2015

: Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας Διαγωνισμός : Μαθητές στην Έρευνα ΜΕΡΑ 2014-2015 Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραμμα : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας Διαγωνισμός : Μαθητές στην Έρευνα ΜΕΡΑ 2014-2015 Κωδικός Πρόσκλησης : ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ/ΜΕΡΑ/0914 Χ Ρ Ο Ν Ο Δ Ι Α Γ Ρ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο smartclass.gr

Φροντιστήριο smartclass.gr Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Α.1. Ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταθέτει τον προβληματισμό του αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Χειμώνας-Άνοιξη 2010 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Σάββας Κονταράτος Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 7ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ:

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 7ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ: ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.) Μαρασλή 35 Τ.Κ.:106 76, Αθήνα e-mail: 7synedrioelliepek2014@gmail.com Ηλεκτρονική διεύθυνση: www.elliepek.gr Αθήνα, 4/01/2014

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Θερμώς ευχαριστώ το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας για την

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική και αποκεντρωμένη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη : το παράδειγμα του Πανεπιστημίου Αθηνών

Κεντρική και αποκεντρωμένη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη : το παράδειγμα του Πανεπιστημίου Αθηνών Κεντρική και αποκεντρωμένη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη : το παράδειγμα του Πανεπιστημίου Αθηνών Ασημίνα Περρή Βιβλιοθηκονόμος, Πολιτικό Τμήμα, Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας, ΤΕΙ-Αθήνας Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Εισαγωγή στην Αρχειονομία 1 ο Μάθημα Μια πρώτη ματιά... Κοινωνία της Πληροφορίας Η Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται ως η εποχή της πληροφορίας.

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα

Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα Βρισκόμαστε σήμερα εδώ, σε μια συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου για το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων στην Αττική. Για ένα ζήτημα

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής»

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Οι γενικές πληροφορίες του διαγωνισμού. Η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, (Δ.Σ.Ο.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα