Χρήστος Λιόλιος Φαρµακοποιός, µεταπτυχιακός φοιτητής Τοµέας Φαρµακογνωσίας-Χηµείας Φυσικών Προϊόντων, Τµήµα Φαρµακευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρήστος Λιόλιος Φαρµακοποιός, µεταπτυχιακός φοιτητής Τοµέας Φαρµακογνωσίας-Χηµείας Φυσικών Προϊόντων, Τµήµα Φαρµακευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό"

Transcript

1 ΤΟ ΙΚΤΑΜΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Χρήστος Λιόλιος Φαρµακοποιός, µεταπτυχιακός φοιτητής Τοµέας Φαρµακογνωσίας-Χηµείας Φυσικών Προϊόντων, Τµήµα Φαρµακευτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004

2 Ευχαριστώ θερµά... Την Αναπλ. Καθηγήτρια κα Ιωάννα Χήνου, για την επίβλεψη και την συνεχή καθοδήγησή της, κατά την διάρκεια της συλλογής της βιβλιογραφίας και των πειραµάτων όπου χρειάστηκαν και κατά την συγγραφή αυτής της δουλειάς. Τον Επικ. Καθ. κο Νίκο Χριστοδουλάκη του Τοµέα Βοτανικής του Τµήµατος Βιολογίας του Παν/µίου Αθηνών, για την παραχώρηση πολύτιµου φωτογραφικού υλικού από το προσωπικό του αρχείο. Tην Επικ. Καθ. κα Σ. Μαστρονικολή, του Τοµέα Χηµείας Τροφίµων, του Χηµικού Τµήµατος του Παν/µίου Αθηνών, για την παραχώρηση στελέχους του τροφοπαθογόνου βακτηρίου Lysteria monocytogenes, το οποίο και χρησιµοποιήθηκε για να γίνουν κάποιες εξιεδικευµένες µελέτες Την κα Αναστασία Νικολακάκη, Βιόλογο και υποψήφια ιδάκτορα του Τοµέας Βοτανικής του Βιολογικού Τµήµατος του Παν/µίου Αθηνών για την παροχή φωτογραφικού υλικού και πληροφοριών σχετικά µε τη βοτανική περιγραφή του φυτού. Τον ρ. Νεκτάριο Αληγιάννη για την πολύτιµη βοήθειά του και τις εύστοχες υποδείξεις του. Τον καλλιεργητή ίκταµου κο Εµ. Καστρινάκη, για τη προσφορά και φυτικού δείγµατος καλλιεργηµένου φυτού και αποµονωµένου αιθερίου ελαίου. Τον υποψήφιο ιδάκτορα γεωπόνο κο Ελ. Καλπουτζάκη για τη προσφορά φυτικού δείγµατου άγριου φυτού και φωτογραφικού υλικού από προσωπική του συλλογή. Τους Υπ. ιδάκτορες Γιώργο Πανουτσόπουλο και Ελένη Mέλλιου του Τοµέα Φαρµακογνωσίας, για την βοήθεια που µου προσέφεραν, όποτε την χρειαζόµουν. Tην αδερφή µου Κατερίνα Λιόλιου, τελειόφοιτη Ιστορικού-αρχαιολογικού Αθήνας, για τις πολυτιµές συµβουλές τις σχετικά µε τις ιστορικές πηγές και τους γονείς µου για την συµπαράσταση τους. Την Εταιρεία Εθνοφαρµακολογίας που µέσα από την πρόσκλησή-πρόκλησή της, µου έδωσε την ευκαιρία να παιδευτώ αλλά και να εκπαιδευτώ συνάµα, µε την επεξεργασία µιάς εξοντωτικά µεγάλης αλλά και εξαιρετικά σηµαντικής βιβλιογραφίας, όπως αυτής του ίκταµου. 2

3 ΙΚΤΑΜΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1. Ονοµασίες επιστηµονικές,λαϊκές, σε διάφορες γλώσσες ( ρογοετυµολογία). 2. Ορισµός δρόγης (µέρη του φυτού). 3. Ταξινόµηση,βοτανική περιγραφή,διαφοροδιαγνωστικά χαρακτηριστικά,γεωγραφική εξάπλωση,καλλιέργεια, συλλογή,ξήρανση. 4. Iστορικά στοιχεία ( ρογοϊστορία), Εθνοβοτανική. 5. Έλεγχοι : Μακροσκοπικός,µικροσκοπικός,χρωµατογραφίες,νοθείες. 6. Χηµικά συστατικά κατά κατηγορίες,ποσοτικός προσδιορισµός,συντήρηση. 7. Τοξικολογία,τοξικολογική δράση,δηλητηριώδη µέρη του φυτού. Τροπος δράσης, ιάγνωση.κατά συστήµατα δράση της δρόγης.οξεία και χρόνεια επίδραση της δρόγης σε ενήλικες,παιδιά,ζώα. 8. Κινητική:οδοί εισόδου,απορρόφηση,κατανοµή,αποβολή. 9. Ενδείξεις :θεραπευτικες χρήσεις,φαρµακολογία,εθνοφαρµακολογία. 10. Κλινικά αποτελέσµατα,παρουσίαση περιπτώσεων,πορεία και πρόγνωση.αντενδείξεις,καρκινογένεση,τερατογένεση,µεταλλάξεις,αλληλεπιδράσεις µε άλλα φάρµακα 11. Παρενέργειες,αλλεργίες, πρώτες βοήθειες, αντίδοτα,πρόληψη 12. Σκευάσµατα και συντήρηση αυτών. οσολογία 13. Nοµικό καθεστώς διακίνησης.φαρµακοποιίες. 14. Βιβλιογραφία 3

4 1. Ονοµασίες επιστηµονικές,λαϊκές,σε διάφορες γλώσσες ( ρογοετυµολογία). Επιστηµονικές ονοµασίες - Origanum dictamnus L.(Sp.,Pl:589, ηµ.προσδ.1753). ή Amaracus dictamnus Benth.[Lab. Gen Sp.33 ηµ.προσδ. 1834] Άλλα συνώνυµα : - Amaracus tomentosus Moench.[ Meth.Suppl. 137] - Οriganum psedodictamnus Sieb[Fl.1:273.] - Origanum creticum Bauh - Origanum creticum,latifolium tomentosum Tourn Ελληνικές ονοµασίες κοινόχρηστα ονόµατα: Στην αρχαία Ελλάδα το φυτό ονοµαζόταν Αρτεµίδιο, από την θεά του κυνηγιού Άρτεµη.(Bauman Η.,1982). Ο ιοσκουρίδης τον ονοµάζει Βελουάκο και Βελοτόκο λόγω της ιδιότητας του, όταν φαγωθεί από τους κτυπηµένους µε βέλη αίγαγρους, να βγάζει τα βέλη από το σώµα τους. Τέλος επειδή φύεται αποκλειστικά στην Κρήτη ονοµάζεται και Κρητική.(Γεννάδιος Π.Γ.,1914.) Συνήθως το φυτό αποκαλείται ίκταµνος ή δίκταµος ή Ηρακλειώτικη ρίγανη (Πάνου- Φιλοθέου Eλ..κ.ά. 1997).Στην Κρήτη ανάλογα την περιοχή, έχει και διαφορετική ονοµασία. Αναφέρονται ορισµένες από τις ονοµασίες του φυτού και πιθανές επεξηγήσεις τους σχετικά µε την προέλευση του ονόµατος. ίκταµο, ίχταµος ή Aδίχταµος [νοµός Λασιθίου], ικτάµι ή ίταµο [Ιεράπετρα], Σταµατόχορτο [Χανιά, Κίσσαµος, Σφακιά] πιθανώς λόγω της αιµοστατικής του ιδιότητας. Στοµατόχορτο [Χανιά, Κίσσαµος, Σφακιά, Σέλινο] επειδή καταπολεµά την κακοσµία αν µασηθεί. Στοµαχόχορτο, επειδή κάνει καλό στις δηλητηριάσεις και τις στοµαχικές παθήσεις. Λιβανόχορτο [Σφακιά], Αττίταµος [Επαρχία του Αγίου Βασιλείου Ρεθύµνης, περιοχή Αγίας Γαλήνης και Ιεράπετρα], Αττίταµος ή Τίταµος [Επαρχία Μονοφατσίου], Πουντόχορτο, Σταµνόχορτο, Σταθάρι, Σταθώρι, Μαλλιαρόχορτο,επειδή είναι χνουδωτό. Σταµνόχορτο [σπήλαιο Ρεθύµνης και στην Ασή Γωνιά],Έρωντας ή Έροντας [περιοχή Ψηλορείτη, Γωνιές Μαλεβιζίου, Ασίτες, Ζαρός, Κρουσώνας, Βιάνος, Ιεράπετρα, Αρκαλοχώρι, Μονοφάτσι, Αρχάνες Τεµένους, Επαρχία Αγίου Βασιλείου, Λασήθι, Πόρος Ρεθύµνης].Άλλες λαογραφικές ονοµασίες του ίκταµνου είναι: Συµψυχή, ιάψυχος, Αγριορίγανη, Κεφαλόχορτο (Πληµάκης Α.Γ.1997). Παλαιότερα το φυτό ονοµαζόταν και Γέροντας ή Βελόνοξο. Ετυµολογία ονοµασιών Αµάρακος-Amaracus dictamnus (Benth): To φυτό, που από τους Σικελούς ονοµαζόταν Αµάρακος, κατά τον Κοραή, ταυτίζεται µε αυτό που οι Ρωµαίοι ονοµάζουν Μαντζουράνα (όπου ιταλ. Maggiorana και γαλ. Marjolaine). Προέρχεται από παρηκµασµένο λατινικό όνοµα Maioraca, (ο Βιργίλιος το ονοµάζει Amaracon Αινειάδα 1,693). Από το οποίο γεννήθηκε η κοινώς ονοµαζόµενη σήµερα Μαντζουράνα. (Άτακτα,, 416) (Γεννάδιος Π.Γ, 1914).Κατά άλλους το Αmaracus είναι µεταγραφή του ελληνικού αµάρακος (amaracos), που αποτελεί το αρχαίο όνοµα της µαντζουράνας, και έχει βόρειο-αφρικάνικη προέλευση. (Fournier P.,1947). Ο επιθετικός προσδιορισµός tomentosus (tomentosum) µεταφράζεται τριχωτός (Sugden A.,1984) ίκταµνος(origanum dictamnus L., Amaracus dictamnus Benth): Η ονοµασία δίκταµνος, πιθανώς προέρχεται από το " ίκτη" (ονοµασία όρους της Κρήτης) και το "θάµνος". (Skrubis B.,1979, Πάνου-Φιλοθέου Eλ.κ.ά., 1997). Tο όρος " ίκτη" που κατά τα Μινωικά χρόνια ήταν αφιερωµένο στο ία, αλλιώς γνωστή και ως Κνωσία ίκτη, σήµερα καλείται Γιούκτα, (ο ίκταµνος του Γιούχτα).Το βουνό αυτό ανέκαθεν υπήρξε δικταµοπαραγωγικό. Έρωντας /Έροντας : Η ονοµασία πιθανώς να έχει δωθεί λόγω των αναζωογονητικών ιδιοτήτων του φυτού.άλλοι συγγραφείς θεωρούν ότι το όνοµα σχετίζεται µε τον θεό Έρωτα,γι αυτό και προσφερόταν στις κοπέλες όταν ήθελαν να τους εκφράσουν τον έρωτα τους (όπως στις Άλπεις τα Εντελβάϊς). Οriganum- Ρίγανη: 4

5 Η ονοµασία Origanum προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις "όρος" (βουνό) και «γάνος» εκ του "γάνυµαι -γάνουσθαι",που σηµαίνει γίνοµαι φωτεινός, χαίροµαι.η ονοµασία πιθανώς έχει δωθεί γιατί στο µεσογειακό κλίµα τα φυτά του γένους Οriganum φύονται κυρίως σε µεγάλο υψόµετρο και κατά µια έννοια δίνουν αίγλη,λαµπρύνουν,στολίζουν το βουνό. Ίσως όµως να προέρχεται και από το "οράν"-βλέπω και "γάνος", λαµπερό, φωτεινό, διότι στην αρχαιότητα το θεωρούσαν θεραπευτικό των µατιών. (Μοσχούτη Μ. Ε.,,, Πάνου-Φιλοθέου Eλ.κ.ά. 1997). Επίσης έχει προταθεί και µία προελληνική ή Σηµιτική προέλευση του ονόµατος. Ένας παρόµοιος συσχετισµός φαίνεται να υπάρχει και µεταξύ του ονόµατος της µέντας και του Νορβηγικού βουνού Βergmynte (εξάλλου και τα δύο φυτά ανήκουν στα Lamiaceae). Ξενόγλωσσες ονοµασίες : Αγγλικά: Dittany of Crete,dictamna hops,dictamnus,winter Sweet,Dictamnus,Dittany,Dittany Of Crete,Hop Marjoram,Hop Plant. Τούρκικα: Mangirotu. Γερµανικά :Diptamdosten,Kretadiptam,Dictamno,Kreta-Majoran,Majoran,Kreta (Schaden G., 1976). Ιταλικά: Origano de Creta,dittamo di Candia, dittamo Cretico. (Vincenzi M.et al.,2003, Skrubis B.,1979) Γαλλικά :Dictame de Crete (Fournier P.,1947). Άλλα φυτά µε το όνοµα ίκταµνος : Dictamnus albus, ίκταµνος ο λευκός [γαλ. :Fraxinelle ή Dictame blanc, αγγ.:dittamy ή Fraxinella] [Ταξινόµηση:Υποοικ.:Rutoideae,Οικ.:Rutaceae,Τάξη:Rutales,Υποκλάση (Engler,1964): Archichlamydeae,Κλάση : Dicotyledones] Φυτό φαρµακευτικό και διακοσµητικό, αυτοφυές σε ορεινά δάση της ηπειρωτικής Ελλάδας και αλλού. Είναι γνωστό µε το κοινό όνοµα ρακοβότανο. Το φυτό αυτό δεν έχει καµία σχέση µε το ίκταµνο της Κρήτης (Origanum dictamnus L.) που ανήκει στην οικ. Lamiaceae. Καλλιεργείται σαν διακοσµητικό φυτό σε κήπους, έχοντας εντυπωσιακά λουλούδια ασπρου, ροζ ή µωβ χρώµατος. Τα αποξηραµένα φύλλα του χρησιµοποιούνται σαν τσάι. Έχει χρησιµοποιηθεί ως διουρητικό,εµµηναγωγό και αποχρεµπτικό. Ιδιαίτερο γνώρισµα του ίκταµνου του λευκού, είναι η έκκριση µεγάλων ποσοτήτων αιθερίου ελαίου, που τις θερµές µέρες λόγω της µεγάλης συγκέντρωσης τους γύρω απο το φυτό µπορεί να υποστούν αυτανάφλεξη. (Simon J.E. et al., 1984,Hamden C.T., , Γιαννίτσαρος Α.,Τζάκου Ο.,2003) Cunila origanoides Britt : Είναι ένα ακόµη φυτό που καλείται ίκταµος(dittany), Maryland dittany, και πετρο-µέντα (stonemint).πρόκειται για πολυετές ποώδες φυτό,ιθαγενές της.αµερικής.το φυτό ταξινοµείται ως Satureja origanoides L. ή Cunila mariana L. και χρησιµοποιείται ως διακοσµητική περίφραξη σε κήπους,αν και τα φύλλα µπορούν να χρησιµοποιηθούν σαν αφέψηµα. (Simon J.E. et al., 1984,Hamden C.T., ) 2. ρόγη :ορισµός (µέρη του φυτού) Χρησιµοποιούνται τα υπέργεια µέρη του φυτού,φύλλα λουλούδια, αποξηραµένα ή νωπά. συλλογή γίνεται στα τέλη του καλοκαιριού. (Υπουργείο Οικονοµίας-Γεωπονικό Παν.,2003) 3. Ταξινόµηση, βοτανική περιγραφή, διαγνωστικά χαρακτηριστικά, γεωγραφική εξάπλωση, καλλιέργεια, συλλογή, ξήρανση. Ταξινόµηση : Είδος :Origanum dictamnus L., Οικ. :Lamiaceae,Τάξη :Tubiflorae,Υποκλάση (Engler 1964):Sympetalae,Κλάση : Dicotyledones (Γιαννίτσαρος Α.,Τζάκου Ο.,2003) Παλαιότερα οι βοτανικοί (Καββάδας Σ.,1956) θεωρούσαν τον Αµάρακο διαφορετικό γένος από τα γένη Ορίγανο και Μαντζουράνα, λόγω της εξής µορφολογικής διαφοροποίησης : στην 5

6 Μαντζουράνα και τον Αµάρακο ο κάλυκας είναι δίχειλος,µε το κάτω χείλος διοδοντωτό στον Αµάρακο και απλό ή ελλειπές στην Μαντζουράνα.Στην Ρίγανη ο κάλυκας είναι κυλινδρικός και καταλήγει σε 5 σχεδόν ισοµήκη δόντια (βλ.και βοτανική περιγραφή).( ιαπούλης Χαρ.Α.,1949, Rechinger K.H.,Flora Aegaea, 1943). Σύµφωνα µε σύγχρονες ταξινοµικές µελέτες το τµήµα (Section) Αmaracus (Gleidisch) Bentham,θεωρείται οτι περιλαµβάνει αρχέγονες µορφές του γένους Origanum και η δηµιουργία των περισσότερων ειδών τοποθετείται χρονικά στο Παλαιόκαινο (Ιestwaart 1980). Στο Section Αmaracus κατατάσονται εκτός από το Origanum dictamnus L. και τα φυτά: Ο.boissieri, O. calcaratum (Ελλάδα),O. Cordifolium (Montbret et Auchere Benth. Vogel (Κύπρος),Ο.saccatum (Davis),O.solymicum (Davis). Υπάρχουν επίσης τα υβρίδια: Οriganum X hybridinum Miller(Origanum dictamnus Χ O.solymicum), Οriganum amanum X dictamnus, O.calcaratum Χ dictamnus Davis (O.calcaratum Χ Origanum dictamnus), (Πάνου-Φιλοθέου Eλ.κ.ά. 1997). Έτσι σε πιο σύγχρονα έργα ο ίκταµνο κατατάσσεται στο γένος Origanum (Fernandes R.,Heywood V.H. -Flora Europaea,1972). Βοτανική περιγραφή: Μακροσκοπική περιγράφη του φυτού: Το φυτό Ο. dictamnus L., Sp. Pl. (Amaracus dictamnus (L.) Bentham) είναι. θαµνώδης πόα, µε λευκό εριώδες τρίχωµα, φτάνει µέχρι τα 20cm σε ύψος. Ο βλαστός του είναι τετραγωνικός, πολύκλαδος και έχει φύλλα 13-25x12-25mm,ωοειδή, µε αποστρογγυλωµένη ή ελαφρώς καρδιόσχηµη βάση, ακέραια, δικτυωτής νεύρωσης, µε νεύρα περίβλεπτα και κατώτερα φύλλα µικρόµισχα. Παρασχίδες σε οµάδες των 3-10, πυκνές, ωοειδείς ή επιµήκεις, κατανεµηµένες σε σπονδυλωτή διάταξη. Βράκτια 7-10 mm, πορφυρά, µακρύτερα του κάλυκα. Κάλυκα µήκους 5mm σωληνοειδή,µονόχειλο. Το κατώτερο τµήµα του έλλοβο, µε δύο λοβούς. Στεφάνη ρόδινη, µε αυλό διπλάσιο σε µήκος από αυτόν του κάλυκα.(βλ.εικ..1-2α,2β,2γ). Εµφανίζει συνάφεια µε το φυτό O. calcaratum Juss(συν.O. tournefortii) που φύεται στην Αµοργό, νοτιοδυτικές κυκλάδες και.κρήτη.(baden C., Mountain Flora of Greece,1991) εικ.1.[φωτ. Χριστοδουλάκης N.Σ.]Άνθος δίκταµου 2α 6

7 2β 2γ εικ.2α,2β,2γ ;φωτογραφίες του φυτού στο φυσικό του περιβάλλον: [2α -Φωτ. Χριστοδουλάκης N.Σ] [1β και 1γ Καλπουτζάκης Ελ.]:Τοποθεσία χοστό νερό στη νότια πλευρά όρους Ίδη(Ψηλορείτης) πάνω απο το χωριό Ζαρός. Μακροσκοπική περιγραφή φύλλου:στο είδος O.dictamnus τα φύλλα είναι αποστρογγυλλωµένα µε µέση επιφάνεια 358,75mm (Bosabalidis Α.Μ.,1990a).To φύλλο καλύπτεται από µεγάλο αριθµό µη αδενωδών οξύληκτων διακλαδισµένων τριχών. Σε αυτές οφείλεται η βελούδινη υφή του φύλλου.ο ρόλος τους είναι προστατευτικός, γι αυτό και απο πολλούς συγγραφείς ονοµάζονται προστατευτικές ή αµυντικές. H κατανοµή τους στην επιφάνεια του φύλλου είναι οµοιόµορφη. Ο αριθµός τους όµως είναι µεγαλύτερος για την αποαξονική (κάτω) επιδερµίδα του φύλλου, γι αυτό και φαίνεται ανοιχτότερου χρώµατος από την παραξονική (άνω). Το φύλλο φέρει επίσης αδενώδης τρίχες οι οποίες εµφανίζονται ως διαυγή σταγονίδια διασκορπισµένα σ ολη την επιφάνεια του,σε αριθµό υπολείπονται των µή αδενωδών τριχών.(βλ.εικόνα 3 και 4]) (Bosabalidis Α.Μ.,2002) εικ.3[φωτ.bosabalidis A.]Μερική άποψη της κάτω εικ.4.[φωτ.bosabalidis A.]Μερική άποψη της επιφάνειας του φύλλου δίκταµου[χ19]. κάτω επιφάνειας του φύλλου Origanum x intercedens [χ11],τα βέλη δείχνουν αδενώδεις τρίχες. 7

8 Μικροσκοπική περιγραφή του φυτού: ιαφοροποιητικά στοιχεία φύλλου Κατά την ανατοµική εξέταση των ώριµων φύλλων(πλήρως ανεπτυγµένα φύλλα µήκους 10mm) δεν διακρίνουµε κάποια ιδιαίτερα διαφοροποιητικά στοιχεία σε σχέση µε τα γενικά χαρακτηριστικά των δικοτυλήδονων. Οι µόνες αξιοσηµείωτες διαφορές εντοπίζονται στο µήκος και στο πλάτος των κυτ. του πασσαλώδους παρεγχύµατος και στην πυκνότητα των χλωροπλαστών που περιέχουν. Εικ.5 [φωτ.bosabalidis A.Μ.2002] Eγκάρσιες τοµές φύλλων (από άνω προς τα κάτω)των φυτών Ο.vulgare subsp hirtum,origanum x intercedens,o.dictamnus[χ200],αξιοσηµείωτες διαφορές εντοπίζονται µόνο στο µήκος και στο πλάτος των κυτ. του πασσαλώδους παρεγχύµατος και στην πυκνότητα των χλωροπλαστών που περιέχουν Σε εγκάρσια τοµή παρατηρούµε από την απαξονική(άνω) προς την (παραξονική)κάτω επιδερµίδα του φύλλου µε τη σειρά που απαντώνται(βλ.εικόνα [b.mic.9-15,21-29]και[b.mic.31]): 1. Επιδερµίδα 2. Φωτοσυνθετικό παρέγχυµα ή χλωρέγχυµα I. πασσαλώδες παρέγχυµα II. Σπογγώδες παρέγχυµα 3. Κάτω Επιδερµίδα 6 7 8

9 Εικ.6-12[Φωτ.Χριστοδουλάκης Ν.Σ., Νικολακάκη Α.].Εγκάρσια τοµή του φύλλου-ηλεκτρονικό µικροσκόπιο σάρωσης (SEM) [x100]. ιακρίνεται το πυκνό τριχώµα στην άνω και κάτω επιφάνεια του φυλλού,τα επιδερµικά κύτταρα, το χλωρέγχυµα (πασσαλώδες, σπογγώδες) και οι µεσοκυττάριοι χώροι Επιδερµίδα-επιδερµικά κύτταρα Τόσο κατά την εγκάρσια τοµή όσο και κατά την επιφανειακή τοµή παρατηρείται ότι τα επιδερµικά κύτταρα µεταξύτης άνα και κάτω πλευράς του φύλλου διαφέρουν σε αριθµό και µέγεθος.στην εγκάρσια τοµή παρατηρούµε ότι τα επιδερµικά κύτταρα της άνω επιδερµίδας είναι αρκετά µεγαλύτερα από τα αντίστοιχα της κάτω, αλλά υπολείπονται σε αριθµό.σε επιφανειακή τοµή τα επιδερµικά κύτταρα εµφανίζονται µε ακαθόριστο περίγραµµα, που έχει τη µορφή εκτεταµένων εγκολπώσεων. Ο αριθµός των εγκολπώσεων είναι µεγαλύτερος για τα κύτταρα της άνω επιδερµίδας (βλ.εικόνες.14-21).το φαινόµενο δεν αποτελεί διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο για το δίκταµο καθώς παρατηρείται σε αρκετά δικοτυλήδονα, και είναι αποτέλεσµα κατάλληλης οργάνωσης των 9

10 µικροϊνιδίων κυτταρίνης. Στην επιφανειακή τοµή της κάτω επιδερµίδας παρατηρούµε στόµατα και αδενώδεις τρίχες. Στόµατα υπάρχουν και στις δύο επιδερµίδες του φύλλου (άνω, κάτω), αλλά ο αριθµός τους είναι σηµαντικά µεγαλύτερος για την κάτω επιδερµίδα.(βλ.εικ.20)

11 19 20 εικ [φωτ. Χριστοδουλάκης Ν.Σ., Νικολακάκη Α].Το τρίχωµα του φυτού στο ηλεκτρονικό µικροσκόπιο σάρωσης (SEM) : ιακρίνονται οι προστατευτικές τρίχες: επιµήκεις, αρθωτές, διακλαδισµένες και σχηµατίζουν ένα πυκνό πλεγµα : Εκτός από τις αρθρωτές τρίχες, διακρίνουµε αδενώδεις τρίχες µε µονοκυττάρια κεφαλή και πολυκυττάριο µίσχο. 17 : Αδενώδης τρίχα µε πολυκύτταρη κεφαλή και αρθρωτές τρίχες : ιαρρηγµένη αδενώδης τρίχα µε πολυκύτταρη κεφαλή,διακρίνονται σταγονίδια αιθ.ελαίου στο εσωτερικό. 20: (κέντρο) Αδενώδης τρίχα µε µονοκυττάρια κεφαλή και πολυκυττάριο µίσχο.(άνω) στόµατα Κατά την εξέταση των επιδερµικών κυττάρων µε ηλ.µικρ.διέλευσης (ΤΕΜ) παρατηρούµε ότι: Και στις δύο επιδερµίδες του φύλλου τα επιδερµικά κύτταρα χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη σφαιρικών εγκλείστων µέσα στα πλαστίδια τους, που περιβάλλονται από µια απλή µεµβράνη.στα νεαρά επιδερµικά κύττάρα παρατηρούµε πυκνότερο κυτταρόπλασµα,µεγάλο πυρήνα,τα πλαστίδια είναι ολιγάριθµα και περιέχουν σφαιρικά έγκλειστα αδιαφανή στο ηλ.µικ.διέλευσης.(bosabalidis A.M.,1987) 2. Φωτοσυνθετικό παρέγχυµα ή χλωρέγχυµα (chlorenchyma) I. πασσαλώδες παρέγχυµα Τα χλωρεγχυµατικά κύτταρα του πασσαλώδους παρεγχύµατος είναι επιµήκη,διατεταγµένα σε µία στοιβάδα,µε µικρούς µεσοκυτταριους χώρους µεταξύ τους. Οι χλωροπλάστες και τα άλλα κυτταρικά οργανίδια,καθώς και ο πυρήνας είναι κατανεµηµένα περιφερικά.τα κύτταρα του πασσαλώδους παρεγχύµατος, συγκριτικά µε τα ανάλογα κυτ. στο είδος Ο.vulgare subsp hirtum, είναι πλατύτερα και περιεχουν λιγότερους χλωροπλάστες.(βλ.εικόνα 5). II. Σπογγώδες παρέγχυµα Τα κύτταρα του σπογγώδους παρεγχύµατος είναι ακαθόριστου σχήµατος,σχετικά αποστρογγυλωµένα,µε µεγάλους µεσοκυττάριους χώρους µεταξύ τους.παρατηρούνται επίσης οι χλωροπλάστες,που βρισκονται περιορισµένοι σε µία στρώση κοντά στο τοίχωµα,λόγω του εκτεταµένου χυµοτοπιακού συστήµατος (βλ. εικόνα 21). 11

12 Εικ.21 [Φωτ. Bosabalidis A.Μ., 1987] µικροφωτογραφίες από φύλλα µήκους 10mm O.dictamnus L. 21-1:Εγκάρσια τοµή φύλλου (χ230) 21-2,3:Άνω επιφάνεια φύλλου(2-χ200),κάτω επιφάνεια φύλλου(3-χ270) 21-4,5:Ηλεκτρονικές µικροφωτογραφιες από πρώιµα και ώριµα φύλλα 21-4:Νεαρό επιδερµικό κυτ. µε πυκνο κυτταρόπλασµα και µεγάλο πυρήνα,πλαστίδια ολιγάριθµα περιέχουν σφαιρικούς αδιαφανείς σχηµατισµούς (χ5100) 21-5:Μερική άποψη ανεπτυγµένου επιδερµικού κυτ.το κυτταρόπλασµα είναι περιορισµένο σε ένα περιφερικό πεδίο.,ενώ σε ένα ενδοχυµοτοπιακό χώρο βρίσκεται ο µικρός πυρήνας περιβαλλόµενος από πλαστίδια,που περιέχουν έγκλειστα.(χ6200) Εικ.22 [Φωτ. Χριστοδουλάκης Ν.Σ., Νικολακάκη Α.].Εγκάρσια τοµή του φύλλου σε οπτικό µικροσκόπιο (χ40)(ομ)

13 25 26 Εικ [Φωτ.:Νικολακάκη Α.,Χριστοδουλάκης Ν.Σ.,Εγκάρσια τοµή του φύλλου σε οπτικό µικροσκόπιο(χ10)] α: επιδερµικά κυτ.χρωµατισµένα µε τολουιδίνη b:πασσαλώδες παρέγχυµα,µε τους χλωροπλάστες εκτοπισµένους περιφερικά. c:σπογγώδες παρέγχυµα.οι χλωροπλάστες βρίσκονται και εδώ εκτοπισµένοι περιφερικά από το ανεπτυγµένο χυµοτοπιακό σύστηµα. d:κάτω επιδερµίδα c1 στην εικ.23 µεσοκυττάριος χώρος. c2 στην εικ.25 νεύρο φύλλου,ηθµαγγειώδης δεσµίδα n.g.h:βάση πολυκύτταρης αµυντικής τρίχας. g.h.1: έκκριµα αδενώδης κεφαλοτή τρίχα µε πολυκύτταρη κεφαλή µετά τη διάρρηξη της εφυµενίδας. Ανάλυση τριχώµατος (trichomes) του δικτάµου Το τρίχωµα του ικτάµου αποτελεί ενα σηµαντικό µορφολογικό χαρακτηριστικό, γι αυτό και πρέπει να εξετάστεί ξεχωριστά και αναλυτικά.τα διαφορά είδη τριχών που απαντώνται είναι : Μη αδενώδεις τρίχες (non glanular hairs):είναι πολυκύτταρες και στο ίκταµο συνήθως διακλαδισµένες(βλ.εικόνες 6-14)Γενικά για το Origanum taxon έχουν παρατηρηθεί στα βλαστικά και στα αναπαραγωγικά τµήµατα του φυτόυ (Werker et al. 1985). Έχουν αµυντικό ρόλο, γι αυτό και χαρακτηρίζονται ως αµυντικές ή προστατευτικές.στο φύλλο του ίκταµνου απαντώνται και στις δύο επιφάνειες, µε µεγαλύτερη συχνότητα κοντά στις φλέβες της κάτω επιφάνειας. Επίσης κοντά στη βάση του φύλλου αυξάνεται η πυκνότητα και το µήκος τους. Ο µίσχος του φύλλου καλύπτεται επίσης µε παχύ χνούδι (indumentum), λόγω των αµυντικών τριχών.(vrachnakis T., 2003). Αδενώδεις τρίχες: Αδενώδεις τρίχες χαρακτηριστικές για τα Lamiaceae έχουν παρατηρηθεί εκτός από τα φύλλα,στα οποία αναφέρονται και οι περισσότερες µελέτες, σε όλα τα υπέργεια τµήµατα π.χ βλαστός (βλ.εικόνες 27-33),κάλυκας,στεφάνη και στήµονες.(bosabalidis A.M.,2002.)

14 Φωτ.27-33:[Χριστοδουλάκης Ν.Σ.,Νικολακάκη Α.]Τρίχωµα στη επιφάνεια του βλαστού Origanum dictamnus, όπως φαίνεται σε εγκάρσια τοµή-οπτικό µικροσκόπιο(χ10) 27-29:κεφαλωτή αδενώδης τρίχα µε πολυκύτταρη κεφαλή :αδενώδεις τρίχες µε µονοκυτάρια κεφαλή και προστατευτικές-αµυντικές πολυκυττάριες τρίχες Οι αδενώδεις τρίχες θεωρούνται οι βασικές πηγές παραγωγής του αιθ.ελαίου. Η πυκνότητα τους σχετίζεται µε την ηλικία του φύλλου και µειώνεται όσο το φύλλο ωριµάζει και διακρίνονται σε :(Bosabalidis A.M.,2002) 1.Κεφαλωτές αδενώδεις τρίχες µε πολυκύτταρη κεφαλή (βλ.εικόνες 27-29,34) Είναι κοντές, ογκώδεις και συνήθως αποτελούνται από ένα µεγάλο κύτταρο βάσης (basal cell),ένα κυτ. µίσχου και µια πολυκύτταρη εκκριτική κεφαλή. Για το ίκταµο ο µίσχος αποτελείται από ένα κύτταρο το ίδιο και η βάση, ενώ τα κύτταρα της κεφαλής είναι 12.Ο αριθµός των κυττάρων της κεφαλής αποτελεί διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο σε σεχεση µε συγγενή φυτά της ίδιας οικογένειας. Το αιθέριο έλαιο, κατά το σχηµατισµό του, περιορίζεται σε ένα χώρο-θύλακα, που σχηµατίζεται µεταξύ της εφυµενίδας και του κορυφώδους τοιχώµατος των εκκριτικών κυττάρων της κεφαλής. Ο ενδοεφυµενιδιακός αυτός χώρος αρχικά είναι περιορισµένος και στη συνέχεια µεγαλώνει, ώσπου τελικά η εφυµενίδα θράυεται και ελευθερώνει το αιθ.έλαιο (Bosabalidis Α.Μ.,Tsekos Ι. 1982, Γαλάτης Β.,κ.ά,1998,Fahn A., 1979). 14

15 Εικ.34[Φωτ. Bosabalidis A.M., Tsekos I., 1982] Οντογένεση αδενώδους τρίχας µε πολυκύτταρη κεφαλή(peltate glandular hair)(x500) 34-1:Κύτταρο βάσης και αρχικό της αδενώδους τρίχας,µητρικό κυτ. κεφαλής,κύτταρο µίσχου 34-1,2,3: ιαφορετικά στάδια ανάπτυξης του αρχικού κυτ. 34-4:Πρώτη περικλινής διαίρεση του αρχικού,σχηµατισµός κυτ.βάσης.περιφερικά κύτταρα πλούσια σε πλάσµα. 34-5:Ανεπτυγµένη αδενώδης τρίχα αποτελούµενη από :1 κυτ.βάσης,1 κυτ.µίσχου,και το µητρικό της κεφαλης. 34-6,7:Μεταγενέστερες αντικλινείς διαρέσεις του µητρικού κυττάρου της κεφαλής.ανάπτυξη 12 κυτ.(4 κεντρικά,8 περιφερικά) 34-8,9:Ανάπτυξη αδενώδους τρίχας:παραγωγή έκκρισης και αποθήκευση της σε θύλακο κάτω από την εφυµενίδα :γερασµένη αδενώδης τρίχα απελευθερώνει την έκκριση της µετά τη σχάση της εφυµενίδας 2.Κεφαλωτές αδενώδεις τρίχες µε µονοκυττάρια κεφαλή Οι αδενώδεις αυτές τρίχες αποτελούνται από ένα κυτ. βάσης,ένα ή περισσότερα κυτ. µίσχου 9µονοκυττάριες,πολύκυττάριες) και ένα εκκριτικής κεφαλής. (βλ.εικόνες 15,16,20,30-33)Το κυτ. της κεφαλής µοιάζει µε δάκτυλο(finger-like) ή µε γουδοχέρι (pestle-like).(bosabalidis Α.Μ.,Tsekos Ι., 1982) ( ιαφοροποιητικά στοιχεία Βλαστού Η εγκάρσια τοµή του έχει το χαρακτηριστικό τετράγωνο σχήµα των Lamiaceae.Από το εξώτερικό προς το κέντρο του βλαστού βλέπουµε (βλ.εικόνες 27-33,35-37): Επιδερµίδα, από µιά σειρά κυττάρων. Γωνιώδες κολλέγχυµα. Μια οµάδα κολεγχυµατικά κύτταρα καταλαµβάνει κάθε γωνία του βλαστού.τα κύτταρα αυτα συχνά εκτείνονται και στις πλευρές του βλαστού. Φλοίωµα.Ο φλοιός είναι σχετικά λεπτός και αποτελείται από µικρά παρεγχυµατικά κύτταρα,µε στρογγυλό ή ελλειψοειδές περίγραµµα. Ενδοδερµίδα από επίπεδα κύτταρα βρίσκεται στο φλοιώδες τµήµα(parry 1969). Αγωγό ιστό από ηθµαγγειώδεις δεσµίδες, ποικίλου σχήµατος, διατεταγµένες σε κύκλο µεταξύ εντεριώνης και φλοιού. Εντεριώνη από αποταµιευτικό παρέγχυµα,µε µικρά µεσοκυττάρια διαστήµατα.το µέγεθος των οποίων µειώνεται από το κέντρο προς την περιφέρεια. 15

16 Εικ.35.[φωτ.Bosabalidis A.Μ.2002]Eγκάρσια τοµή βλαστού O.vulgare (χ66), co :κολλέγχυµα,cx:φλοιός(cortex), ep:επιδερµίδα (epidermis),ph:φλοίωµα(phloem),pi:εντεριώνη(pit h), xy:ξύλωµα(xylem) Εικ [Φωτ. Χριστοδουλάκης Ν.Σ.,Νικολακάκη Α.] Εγκάρσια τοµή του βλαστού Origanum dictamnus όπως φαίνεται στο οπτικό µικροσκόπιο ιαφοροδιαγνωστικά χαρακτηριστικά :Με βάση τα προαναφερθέντα µακροσκοπικά και µικροσκοπικά χαρακτηριστικά του φυτού µπορεί να γίνει ο διαχωρισµός του από συγγενικά είδη π.χ. Origanum vulgare. Γεωγραφική εξάπλωση - βιότοπος : Το φυτό Origanum dictαmnus L.(Labiatae ή Lamiaceae) φύεται σε ασβεστούχα πετρώµατα, σε θραύσµατα και σχισµές βράχων, συνήθως σε σκιώδη µέρη και σε υψόµετρο από 300 µέχρι 1500µ. Μια λαϊκή ρήση τονίζει ιδιαίτερα την προτίµηση του φυτού για τις βραχώδεις και απόκρυµνες τοποθεσίες - "Ο ίας που το φύτεψε στ' απάνω µέρη µανίζει, όταν οι κατωµερίτες το καλλιεργούν και γι αυτό του παίρνει το θυµό".έτσι εξηγεί ο λαός, σε ορισµένες περιοχές της Κρήτης, το γεγονός ό,τι το καλλιεργούµενο δίκταµο δεν έχει το άρωµα και τον "θυµό" του άγριου. Πρόκειται για είδος ενδηµικό της Κρήτης, και έχει χαρακτηρισθεί απειλούµενο εξαιτίας της υπερεκµετάλλευσης. Kάποιοι από τους πληθυσµούς βρίσκονται στο φαράγγι της Σαµµαριάς, όπου ως εθνικό πάρκο η συλλογή απαγορεύεται από το νόµο. Στην Κρήτη παρουσιάζει ευρεία εξάπλωση,αν και είναι σπανιότερο στην ανατολική πλευρά του νησιού (βλ.εικόνα 38).Αναφορές που βρίσκουν το είδος στην Ν.. Τουρκία, πιθανότατα αναφέρονται σε συγγενές µη πλήρως προσδιορισµένο είδος [Tutland N.J.-Red Data Book,1999, Bern Conversion Appendix 1,1990,EUROPA-Environment- Annex II Habitats Directive,Med-Checklist ,1986]. Πρέπει να σηµειωθεί ότι παρόλο που έγιναν προσπάθειες να καλλιεργηθεί και σε άλλες περιοχές (π.χ. Ιωάννινα) παρουσίασαν µειωµένη δυναµικότητα. (Υπουργείο Οικονοµίας-Γεωπονικό Παν.2003, Penelope O.M, εληπέτρου Πην.1995, Πλυµάκης A.Γ.1997) 16

17 Εικ.38. [Turland N.J.The Red Data Book,1995].Eξάπλωση του φυτού σε διάφορες περιοχές της Κρήτης Καλλιέργεια,συλλογή, ξήρανση,παραγωγή : Συλλογή :Το Ο. dictαmnus υπήρξε είδος µε ιδιαίτερη οικονοµική σηµασία στο παρελθόν, όπως και σήµερα. Αρχικά συλλεγόταν (και ακόµα συλλέγεται) από άγριους πληθυσµούς. Η υπερβολική όµως εκµετάλλευση του άγριου Ο. dictαmnus προκάλεσε µείωση των πληθυσµών ακόµα και την εξαφάνιση τους από ορισµένες περιοχές. Το φυτό στις µέρες µας προστατεύεται από τη Συνθήκη της Βέρνης, αλλά οι νόµοι δεν εφαρµόζονται εύκολα στις αποµακρυσµένες περιοχές της Κρήτης. Το άγριο ίκταµο σε παλαιότερα χρόνια συλλεγόταν σε ολόκληρη την Κρήτη από χωρικούς, για δική τους χρήση ή προκειµένου να το πουλήσουν.οι συλλέκτες ήταν µεµονοµένοι ή σε οµάδες των 2 έως 8 ατόµων, οι οποίες το συγκέντρωναν πιο συστηµατικά και περιόδευαν σε διάφορες περιοχές του νησιού προκειµένου να εξασφαλίσουν άφθονο υλικό. Αναλογικά µε την ονοµασία του ικτάµνου Έρωντας, τους συλλέκτες αυτούς στην ανατολική Κρήτη και Ρέθυµνο,τους ονόµαζαν Ερωντάδες. Σε άλλες περιοχές π.χ. κάτω Πόρος Αργυρούπολης Ρεθύµνου είχαν άλλα ονόµατα όπως: Αττιτανολόγοι, Βοτανολόγοι, Μαζωχτάδες. Οι οµάδες αυτές χωρίς να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις αναρριχητικής τεχνικής και µε πρωτόγονο εξοπλισµό, έφθαναν στα πλέον απόκρυµνα σηµεία των φαραγγιών και γκρεµών, προκειµένου να εξασφαλίσουν το ίκταµο. Τα απροσπέλαστα µέρη και τα ατυχήµατα που έγιναν κατά τη διάρκεια της συλλογής, ανάγκασαν τους Κρητικούς, ιδιαίτερα κοντά σε τοποθεσίες που βρίσκονταν οι φυσικοί πληθυσµοί, να ξεκινήσουν την συστηµατική καλλιέργεια το (Υπουργείο Οικονοµίας-Γεωπονικό Παν.2003,Εγκυκλοπαίδεια οµή.σελ72, τόµος 5) Η συλλογή γίνεται όταν το φυτό βρίσκεται στο στάδιο της άνθισης. Συλλέγονται οι ανθοφόροι βλαστοί µε τα λίγα φύλλα της βάσης τους και χωριστά τα υπόλοιπα µέρη του φυτού. Σε όλη τη βλαστική περίοδο γίνονται 2-4 συλλογές. Η πρώτη συλλογή γίνεται στο τέλος του Μαΐου και ένα µήνα αργότερα, µέχρι και Αύγουστο. Λαογραφικές αναφορές αναφέρουν ως περίοδο συλλογής µετά του Προφήτη Ηλία, 20 Ιουλίου, όταν είναι πια λαδωµένος (Φραγκάκη Ευαγ.,1969). Κατά άλλους µαζωχτάδες η συλλογή πρέπει να γίνεται µετά της Αγ.Μαρίνας,17 Ιουλίου. Αναφέρεται µαλιστα ότι ο ίκταµος τότε έχει τόσο θυµό ώστε ο αέρας που τον περιβάλει αναφλέγεται αρπά και ανάφτει και όποιος θωρεί τη λάµψη. To φαινόµενο της ανάφλεξης του φυτού, παρατηρείται αν κάποιος ανάψει ένα σπίρτο κοντά του, όµοια µε το φυτό Dictamnus albus. Συλλέγονται κυρίως οι ανθισµένες κορυφές και τα φύλλα του, πριν την πλήρη άνθιση, χωρίς να ξεριζώνεται το φυτό. Όταν πρόκειται για άγριο πρέπει πάντα να λαµβάνεται πρόνοια για την πιθανή καταστροφή του βιότοπου και του συνολικού πληθυσµού.h συλλογή του, όπως και όλων των αρωµατικών φυτών δεν πρέπει να γίνεται µετά από βροχή ή τις πολύ υγρές µέρες, γιατί καταστρέφονται τα συλλεγόµενα τµήµατα. Συνήθως τα φυτά µε αιθ.έλαια συλλέγονται το πρωί, καθώς η ζέστη της ηµέρας εξατµίζει το αιθ.έλαιο του φυτού. Αν το πρωινό είναι ιδιαίτερα υγρό η συλλογή καλύτερα να γίνεται πριν τη δύση του ηλίου.(πλυµάκη A.Γ., 1997, Βερυκοκίδου-Β. Ε.,1997). Τέλος πρέπει να αναφερθεί οτι η συλλογή δεν πρέπει να γίνεται από περιοχές µε περιβαλλοντική 17

18 (βιοµηχανική,πυρηνική κτλ.) µόλυνση. Καλλιέργεια :Συγκεκριµένα το 1923 η εντατική καλλιέργεια άρχισε στα χωριά του Ρεθύµνου Κάτω Πόρος και Αργυρούπολη. Αρχικά το καλλιεργούσαν σε γλάστρες, στις σχισµές των βράχων, τις τρύπες τοίχων κλπ. Από το 1928 επεκτάθηκε η καλλιέργεια και σε άλλες περιοχές της Κρήτης και κυρίως στην περιοχή Αρχάνες, Ξενιάκο και Έµπαρος Ηρακλείου. Από το 1935 κυρίως άρχισε η αλµατώδης επέκταση της καλλιέργειας του για να φθάσει λίγο πριν από τον πόλεµο του 1940, η συνολική παραγωγή καλλιεργούµενου ξηρού δικτάµου, τις οκάδες στην περιοχή Εµπάρου, Ξενιάκου, και Αρχάνων. Η Γερµανική κατοχή ανέκοψε την καλλιέργεια και κατέστρεψε την παραγωγή. Αµέσως µετά την κατοχή ξανάρχισε η καλλιέργεια κυρίως σε χωριά του Ηρακλείου π.χ.έµπαρος, Ξενιάκο, Μηλιαράδω,. Θωµαδιανό, Αφρατί, από 370 καλλιεργητές σε έκταση 125 στρεµµάτων και µε παραγωγή 50 τόννων περίπου το χρόνο. Οι περισσότεροι κάτοικοι των περιοχών αυτών ασχολούνταν µε την συγγεκριµένη καλλιέργεια, η οποία αποτελούσε την κυριώτερη πηγή εισοδήµατος τους. Το 1964 έχουµε εξαγωγή 24 τόννων περίπου ξηρού ικτάµνου από το λιµάνι του Ηρακλείου (εγκ. οµή, σελ.72, τόµος 5). Είχε µάλιστα δηµιουργηθεί και συνεταιρισµός καλλιεργητών δικτάµου,που δανειοδοτούσε η Αγροτική Τράπεζα. Πληροφορίες από τοπικούς καλλιεργητές θέλουν το Συνεταιρισµό Καλλιεργητών ικτάµου να ιδρύεται το Από το 1982 ο συνεταιρισµός φαίνεται να ατονεί, ενώ την τελευταία περίοδο του είχε 130 µέλη (Πλυµάκης A.Γ., 1997). Γενικά, υπάρχει έλλειψη δεδοµένων έρευνας που να σχετίζονται µε την καλλιέργεια του Ο. dictαmnus, ό,τι γνωρίζουµε βασίζεται στην εµπειρία των αγροτών, οι οποίοι ασχολήθηκαν µε την καλλιέργειά του χωρίς καµία τεχνική και επιστηµονική στήριξη ακόµα και σήµερα. Προς το παρόν, συνδυάζουν την πείρα τους µε τις δοκιµές και τα λάθη τους, προκειµένου να πετύχουν καλύτερα αποτελέσµατα και την παραγωγή υψηλής βιοµάζας (Υπουργείο Οικονοµίας-Γεωπονικό Παν.2003) Ο ίκταµος µπορεί να παραµείνει στο ίδιο χωράφι για 4-5 χρόνια (Αυγουλάς Χ.Ε.,2003). Σύµφωνα όµως µε τοπικούς καλλιεργητές, το ίκταµο φυτεύεται κάθε Οκτώβριο, γιατί αν αφεθεί το ίδιο φυτό η παραγωγή ατονεί. Φυτεύονται φυντανάκια τα οποία και ποτίζονται, αναλόγως µε την ξηρότητα του εδάφους, δύο έως τρεις φορές την εβδοµάδα. Επίσης χρησιµοποιείται λίπασµα δύο έως τρεις φορές (Θεϊκή - Νιτραµωνία κ.α) και σε αναλογία κιλά ανά χίλια φυτά περίπου (και αυτά τα µεγέθη όµως εξαρτώνται από το έδαφος). Ράντισµα δεν γίνεται συνήθως.(πλυµάκης A.Γ.,1997) Συµφωνα µε τον Καθ. Χ.Ε Αυγουλά του Γεωπονικού Παν/µίου Αθηνών, η φύτευση των φυτών που προέρχονται από σπόρο, από µοσχεύµατα ή παραφυάδες, γίνεται το φθινόπωρο(οκτώβριο-νοέµβριο) ή την άνοιξη(φεβρουάριο-μάρτιο). Πρέπει να αναφερθεί εδώ, ό,τι έχουν γίνει και προσπάθειες υδροπονικής καλλιέργειας Ν.F.T (Nutrient Film Technique) του ικτάµου, οι οποίες έχουν στεφτεί µε επιτυχία (Εconomakis C.D. 1992,1993). Kατά την ποιοτική-ποσοτική ανάλυση των πτητικών συστατικών, φύλλων και βράκτιων, µεταξύ άγριου και καλλιεργηµένου µε τεχνική Ν.F.T (Nutrient Film Technique) βρέθηκαν ποιοτικές και ποσοτικές διαφορές σχετικά µε τη χηµική τους σύσταση.(βλ.κεφ.χηµικά συστατικά). Σήµερα ο ίκταµος καλλιεργείται συστηµατικά στο χωριό Έµπαρος της επαρχίας Πεδιάδας, του Νοµού Ηρακλείου (υψόµετρο 430m, στις Ν υπώρειες της ίκτης) καθώς και στις γύρω κοινότητες: Μηλιαράδο, Ξενιάκο, Κατωψύγι και Θωµαδιανό. Θα πρέπει να αναφερθεί, ότι προσπάθεια καλλιέργειας του στα lωάννινα δεν απέδωσε. Το µεγαλύτερο µέρος της καλλιέργειας πραγµατοποιείται κυρίως στο Νοµό Ηρακλείου. Η έκταση ποικίλει από 40 ως 100 στρέµµατα, και η αυξοµείωσή της είναι ευθέως ανάλογη της τιµής του προϊόντος. Ξήρανση:Μετά την συλλογή τα τµήµατα που συλλέγονται, τοποθετούνται στη σκιά για ξήρανση. Η διαδικασία αυτή πρέπει να γίνεται σύντοµα µετά τη συλλογή και µε συνθήκες που δεν επηρρεάζουν τα δραστικά συστατικά του π.χ. υψηλές θερµοκρασίες ελαττώνουν το ποσοστό του αιθ.ελαίου. Η ξήρανση έχει ως σκοπό τη µείωση της ποσότητας του νερού κάτω από 10%, ώστε να εµποδιστεί η ενζυµατική δράση. Το νωπό φυτό µπορεί να περιέχει µια υπολογίσιµη ποσότητα νερού (80% φύλλα,35% φλοιό). Ο ίκταµος σύµφωνα µε τοπικούς µαζωχτάδες χάνει περίπου τα 2/3 του αρχικού του βάρους µετά την ξήρανση. Άλλες οφέλειες από την διαδικασία της ξήρανσης είναι η 18

19 µείωση των εξόδων µεταφοράς,λόγω µείωσης του βάρους,και η µείωση της πιθανότητας προσβολής της δρόγης από βακτήρια και µύκητες κατά την αποθήκευση,αν και για το δίκταµο το τελευταίο είναι λιγότερο πιθανό(βλ. ράση) ( Πλυµάκη A.Γ., 1997,Βερυκοκίδου Ε.,1997). Η ξήρανση πραγµατοποιείται µε φυσικό ή τεχνητό τρόπο: Η φυσική ξήρανση αποτελεί το παλιότερο τρόπο ξήρανσης και είναι µέθοδος απλή και οικονοµική. Γίνεται µε τοποθέτηση του ίκταµου σε στεγασµένους,σκιερούς, καλά αεριζόµενους χώρους,δίχως υγρασία. Το φυτό ξηραίνεται κρεµασµένο σε µατσάκια ή απλωµένο σε λεπτές στιβάδες, πάνω σε κάποιο είδος σχάρας ή τελάρου. Η ξήρανση του δεν πρέπει να γίνεται σε πλαστικές σακούλες, γιατί τότε ο δίκταµος, σύµφωνα και µε παραγωγούς-συλλέκτες µαυρίζει και χαλάει. Η µέθοδος αυτή είναι χρονοβόρα,µε διάρκεια που εξαρτάται από τις κλιµατολογικές συνθήκες του χώρου και το φυτό. Η ξήρανση στον ήλιο συντοµεύει το χρόνο ξήρανσης,αλλά δεν είναι κατάλληλη για δρόγες µε πτητικά συστατικά π.χ. αιθ.έλαια καθότι οδηγεί σε απώλειες των συστατικών αυτών. Τεχνητή ξήρανση µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε: 1. Κλίβανο υπό κενό. Είναι µια γρήγορη εργαστηριακή µέθοδος,που στη περίπτωση πτητικών συστατικών π,χ αιθ.έλαια έχουµε απώλεια. 2. Ρεύµα ξηρού αέρα Υπάρχουν δύο ειδών ξηραντήρες για τη µέθοδο: οι απλοί ξηραντήρες και οι ξηραντήρες τύπου σύραγγας. Στους πρώτους απλώνεται η δρόγη και διαβιβάζεται ρεύµα ξηρού αέρα από πηγή θερµότητας. Στους ξηραντήρες τύπου σύραγγας, µια πιο σύγχρονη µέθοδο, η δρόγη διέρχεται µέσα από σύραγγα µε µια ορισµένη κατεύθυνση κίνησης.,ενώ στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή διέρχεται ρεύµα θερµού αέρα. Έτσι το φυτικό υλικό έρχεται σε επαφή µε τον θερµό αέρα και ξηραίνεται, ενώ υγρός αέρας ωθείται µε εξαεριστήρες προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η θερµοκρασία ξήρανσης για υλικά όπως. φύλλα και άνθη δίκταµου, διατηρείται στους C. 3. Λυοφιλοποίηση. Είναι η πιο ήπια µέθοδος όπου η ξήρανση επιτυγχάνεται µε εξάχνωση του νερού. Η δρόγη ψύχεται σε θερµοκρασία 20 έως 60 ο C, έτσι το νερό από την υγρή περνά στην στερρεή κατάσταση, και στη συνέχεια ο πάγος εξαχνώνεται σε ειδική συσκευή που λειτουργεί υπό κενό, έρχεται δηλ. στην αέρια φάση-υδρατµοί, χωρίς να περάσει από την υγρή. Το υπόλειµµα είναι σπογκώδες και ευδιάλυτο στο νερό. Η µέθοδος είναι ιδιαίτερα ακριβή, απαιτεί πολύπλοκο εξοπλισµό και δεν χρησιµοποιείται σε διαδικασίες ρουτίνας. 4. Φύλαξη,εµπορία:Το προϊόν διατίθεται στην αγορά αφού έχει ξεραθεί καλά. Μετά την ξήρανση συνηθίζεται να τινάζεται ελαφρά το φυτό, προκειµένου να απαλαγεί απο το παγιδευµένο χώµα και σκόνη στο χνούδι των φύλλων του. Kατά τη φύλαξη του φυτού µεγάλη ζέστη, υγρασία και έντονο φως µπορεί να έχουν αρνητική επίδραση και να οδηγήσουν σε απώλεια πολύτιµων συστατικών. Οι συλλέκτες που το εµπορεύονται το φυλλάσουν σε τσουβάλια, σε σκοτεινούς και ξηρούς χώρους. Οικονοµικά στοιχεία παραγωγής και εµπορίας του Origanum dictamnus L. Η παραγωγή από την καλλιέργεια ποικίλει ακολουθώντας τη διακύµανση της έκτασης, από 12 ως 38 τόνοι. Η παραγωγικότητα (µπορεί να µετρηθεί µόνο στην καλλιέργεια) είναι kgr /στρέµµα, µε πρόσοδο δρχ/στρέµµα. Σύµφωνα µε άλλη µελέτη που έγινε το 1999 για 2 παραγωγούς,η µέση απόδοση είναι 387 kgr./στρ. σε τιµή 5,9 /kgr. Η ποσότητα από την ελεύθερη συλλογή του φυτού κυµαίνεται µεταξύ 0,5 και 2 τόνων. Παραγωγή από συλλογή γίνεται στους Νοµούς Χανίων και Ρεθύµνης. Η ακαθάριστη αξία του καλλιεργηµένου ίκταµου κυµαίνεται µεταξύ 20 και 70 εκατ. δρχ. ενώ η αξία από τον αυτoφυή είναι σταθερή, στα 20 εκατ. δρχ.. Η µέση σταθµική τιµή παραγωγού, κυµαίνεται από µέχρι δρχ το κιλό,για τον καλλιεργούµενο και από ως δρχ το κιλό για τον αυτοφυή. Το 2001 οι τιµές χovδρικής για το κιλό του αυτοφυούς δίκταµου ήταν δρχ.tελευταία το ενδιαφέρον για τον δίκταµο αναθερµάνθηκε και η αγορά της Iταλίας επαναπροσέγγισε τους Κρητικoύς παραγωγoύς, σε µια προσπάθει να καλλιεργηθεί ο ίκταµος στην Ιταλία. (Υπουργείο Οικονοµίας-Γεωπονικό Παν.2003) Συµπεράσµατα-σχολιασµός δεδοµένων: Σύµφωνα µε τα υπάρχοντα δεδοµένα ((Υπουργείο Οικονοµίας- Γεωπονικό Παν.2003)) ο ίκταµνος αντιστοιχεί στο 0,35% της συνολικής ετήσιας παραγωγής εµπορικά 19

20 εκµεταλεύσιµων αρωµατικών και φαρµακευτικών φυτών (9565,2 τόνοι το χρόνο), από το οποίο το 0,33% αποτελείται από καλλιεργούµενο και µόλις το 0,02% από άγριο. [βλ. γράφηµα 1,0] Το ποσοστό αυτό είναι το µικρότερο συγκριτικά µε την παραγωγή των υπόλοιπων Lamiaceae (βλ.µέντα,φασκόµηλο). Γράφηµα 1.0:Εκτιµούµενη Μέση παραγωγή (Τόνοι/ Χρόνο) Origanum vulgare (άγριο) 9,39% Sideritis spp(καλ.) 2,86% Μenthα spp.(καλ.) 7,71% Pistacia lentiscus 1,42% Sαlvia fruticosa 1,56% Origαnum vulgare (καλ.) 0,88% Origanum dictamnus (καλ.) 0,33% Other 1,19% Crocus sαtivus 0,06% Επιµέλεια Λιόλιος Χ. Sideritis spp (άγριο.) 0,77% Pimpinella anisum 75,00% Origanum. dictamnus (άγριο) 0,02% 5. Ιστορικά στοιχεία ( ρογοϊστορία), Εθνοβοτανική Ο Κρητικός ίκταµος είναι είδος γνωστό από την αρχαιότητα µε τα ονόµατα ίκταµνος ή ίκταµνον. Από την Ελληνική µυθολογία γνωρίζουµε ότι ήταν φυτό αφιερωµένο στην θεά του κυνηγιού Άρτεµη, εκεί οφείλει και την ονοµασία του Αρτεµίδιο. Ο συσχετισµός αυτός µε τη θεά Άρτεµη την Ειλειθυία οφείλεται πιθανώς στο ότι η θεά, όπως και το φυτό, κατά την παράδοση, διευκόλυνε τους δύσκολους τοκετούς και την υστεροτοκία. Επιπλέον η θεά του κυνηγιού Άρτεµη, τόξευε τα θηράµατα µε τα δηλητηριώδη βέλη της και γιάτρευε τις πληγές των λαβωµένων από βέλη ακριβώς όπως και ο ίκταµος. Μετά από ανασκαφές στο παλάτι της Κνωσού, στο Ζακρό, στα βασιλικά ανάκτορα των Μυκηνών και στο µυκηναϊκό παλάτι της Πύλου βρέθηκαν σπέρµατα από ορισµένα αρωµατικά φυτά µεταξύ των οποίων και ο δίκταµος, η αψιθιά κ.α Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει ό,τι από τα προϊστορικά ακόµα χρόνια υπήρχαν εργαστήρια παρασκευής αρωµάτων και καλλυντικών µε πρώτες ύλες αρωµατικά φυτά. Ειδικά κατά την περίοδο π.χ, που καλείται και φυσιολατρική, ο Μινωικός πολιτισµός για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, χρησιµοποίησε σε διακοσµητικά µοτίβα αγγείων και σε τοιχογραφίες διαφορά φυτά για την οµορφιά τους. Μάλιστα οι απεικονίσεις τους είναι τόσο λεπτοµερείς ώστε είναι εύκολα αναγνωρίσιµα. Μεταξύ των είκοσι φυτικών ειδών που αναγνωρίζονται από τον Moebius απαντάται και ο δίκταµνος.(diapoulis C.1980) Από τα αρχαία χρόνια, το φυτό αποτελούσε πανάκεια για πολλές παθήσεις. Έτσι το χρησιµοποιούσαν για παθήσεις του στοµάχου και γενικότερα του πεπτικού συστήµατος, του σπλήνα, για τους ρευµατισµούς, αρθριτικά και τέλος για παθήσεις της µήτρας και δυστοκίες. Οι θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού έχουν σηµειωθεί από τουλάχιστον 24 συγγραφείς µέχρι τον 4 ο αι. Π.Χ.Ο Όµηρος (9 ος αι. Π.Χ. ) στην Ιλιάδα (στιχ ) αναφέρει οτι οι ρίζες του θεραπεύουν το έλκος και σταµατάνε την αιµοραγία (η πικρή ρίζα για την οποία µιλάει ο ποιητής, κατά τον Berendes, αναφέρεται στο ίκταµνο).ο τραγικός ποιητής Ευριπίδης ( π.χ.) υποστηρίζει ό,τι επάγει τον τοκετό [Ευριπίδης αναφερόµενος στον Ιππόλυτο «Στρέφεσθε την εν Αγραίς Άρτεµιν Απολλόδωρος δε παρά Κρήσιν ίκταµνος ή Σίνον είναι φήσιν αυτής στεφανώµατα» (Πάνου-Φιλοθέου Eλ.,κ.ά 1997)]. 20

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΤΟ ΔΙΚΤΑΜΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» ΠΑΓΚΑΛΟΣ ΜΗΝΑΣ ΒΡΑΧΝΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΜΑΡΤΙΟΣ, 2009 2

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα

Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Περιεχόμενα: Εισαγωγή Ποια είναι τα βότανα της Κρήτης Ιστορία Α. παλιά χρόνια Β. αρχαιολογικές ανασκαφές Γ. πως βοηθούσαν τους ανθρώπους τότε Δ. πως βοηθούν εμάς σήμερα Καταστροφή φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Α ΕΝΙΚΩΝ ΤΡΙΧΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΟΥΝ ΑΙΘΕΡΙΟ ΕΛΑΙΟ ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ ΤΟΥ ΙΚΤΑΜΟΥ

ΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Α ΕΝΙΚΩΝ ΤΡΙΧΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΟΥΝ ΑΙΘΕΡΙΟ ΕΛΑΙΟ ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ ΤΟΥ ΙΚΤΑΜΟΥ ΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Α ΕΝΙΚΩΝ ΤΡΙΧΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΟΥΝ ΑΙΘΕΡΙΟ ΕΛΑΙΟ ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ ΤΟΥ ΙΚΤΑΜΟΥ Αρτέµιος Μ. Μποζαµπαλίδης Εργαστήριο Βοτανικής, Τµήµα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκη 54 124 ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 1 Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείμενο της ομιλίας Σημασία των αρωματικών φυτών

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα,

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, GREEK RED SAFFRON Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, τις φαρμακευτικές και αφροδισιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΡΙΓΑΝΗΣ ΑΧΛΑΔΟΚΑΣΤΡΟ 2014

ΓΙΟΡΤΗ ΡΙΓΑΝΗΣ ΑΧΛΑΔΟΚΑΣΤΡΟ 2014 ΓΙΟΡΤΗ ΡΙΓΑΝΗΣ ΑΧΛΑΔΟΚΑΣΤΡΟ 2014 Η λέξη «Ρίγανη», «Ορίγανος» προέρχεται από τις λέξεις «όρος» (βουνό) και το «γάνυμαι» (χαίρομαι, λαμπρύνομαι). Ρίγανη: Η χαρά του βουνού, το φως του, η λαμπράδα του Οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ρίγανη. Τζουραµάνη Ε., Ναβρούζογλου Π., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Ρίγανη. Τζουραµάνη Ε., Ναβρούζογλου Π., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596 Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

Κιόσης Βασίλης ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ

Κιόσης Βασίλης ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ Μελέτη φυσικών αντιοξειδωτικών και ολικών φαινολικών σε δείγμα Δίκταμου ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μίτωση... 41 Μείωση... 44 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΟΣ (ΚΥΤΟΚΙΝΗΣΗ)... 48

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μίτωση... 41 Μείωση... 44 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΟΠΛΑΣΜΑΤΟΣ (ΚΥΤΟΚΙΝΗΣΗ)... 48 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟ ΦΥΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ... 17 ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ... 19 ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΣΚΕΛΕΤΟΣ... 22 Μικροσωληνίσκοι... 23 Μικρονηµάτια ακτίνης... 28 ΠΥΡΗΝΑΣ... 31 Πυρηνικός φάκελλος... 33 Πυρηνόπλασµα... 35 Χρωµατίνη...

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Το φυτικό κύτταρο Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Στέρεα και ελαστική στοιβάδα που περιβάλλει το φυτικό κύτταρο Καθορίζει και διατηρεί το σχήμα και το μέγεθος του κυττάρου Προστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές 1 Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές Χρήστος όρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείµενο της οµιλίας Σηµασία των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ Η ελαιοκράµβη (Brassica spp.) είναι ετήσιο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Μικρο-Aποθέματα Φυτών

Μικρο-Aποθέματα Φυτών Μικρο-Aποθέματα Φυτών Γνωρίζω Προστατεύω Διατηρώ Σπάνια και ενδημικά φυτά που κινδυνεύουν με εξαφάνιση Πιλοτικό Δίκτυο Μικρο-Αποθεμάτων Φυτών στη Δυτική Κρήτη Γνωρίζεις ότι: 1734 10% 66 183 23 14 διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές

ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης αξίας προϊόντα (fine chemicals) Οι τιµές των προϊόντων αυτών είναι πολύ υψηλές Προσδοκίες για αγρότες και µεταποιητές στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ιευθυντής Εργαστηρίου Χηµείας Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 ευτερογενείς µεταβολίτες Μικρού όγκου - µεγάλης

Διαβάστε περισσότερα

Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος;

Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος; Βότανα της Κρήτης, ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος; Δρ. Κώστας Δ. Οικονομάκης Γεωπόνος, τέως Τακτικός Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ c.economakis@yahoo.gr Α) ΠΑΡΟΎΣΑ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ Η αρωματική-φαρμακευτική χλωρίδα της Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ζ Ι Ν 30 Ζιζάνια - αναγνώριση & αντιμετώπιση Βλήτο άσπρο Amaranthus albus L. Amaranthaceae AMAAL Tumble pigweed Το άσπρο βλήτο είναι ετήσιο, εαρινό, δικοτυλήδονο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Λευκωσία, 6/5/2014 Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Η ιστορία της ελιάς, η καλλιέργειά της, ο καρπός & ο χυμός της το ελαιόλαδο, συνδέθηκαν άρρηκτα με τους λαούς της Μεσογείου. Η ελιά αγαπάει τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΦΥΤΑ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ 204008

ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΦΥΤΑ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ 204008 ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΦΥΤΑ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ 204008 Υπόβαθρο Τα φυτά προσαρμόζονται πρώτιστα στη ζωή στο έδαφος, αν και πολλά ζουν στο νερό κατά τη διάρκεια μέρους του κύκλου ζωής τους. Αυτό το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ

ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ ΒΟΤΑΝΑ ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ ΝΟΣΟΝ ΒΟΤΑΝΑ Χρυσόχορτο Είναι μικρό φυτό ποώδες με ύψος 20 εκ. χωρίς βλαστό και άνθη. Ζει πολλά χρόνια. Έχει φύλλα σε σχηματισμό ροδέλας και σχήμα λόγχης,ε χρώμα ξανθό.το φυτό αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος. Κρουσσίων. Δρ. Ελένη Μαλούπα Τακτική Ερευνήτρια ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε

Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος. Κρουσσίων. Δρ. Ελένη Μαλούπα Τακτική Ερευνήτρια ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος. Κρουσσίων Δρ. Ελένη Μαλούπα Τακτική Ερευνήτρια ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Fritilaria pontica Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ LAMIACEAE ΓΙΑ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ LAMIACEAE ΓΙΑ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ LAMIACEAE ΓΙΑ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κ. Μπράβου, Ε. Χουλιτούδη, Α. Μπιμπίλας, Δ. Τσιμογιάννης, Β.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΙΝΩΔΗ ΦΥΤΑ Σύμφωνα με την ιστοσελίδα www.fibrecrops.nl τα ινώδη φυτά ανάλογα από το μέρος του φυτού που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΕΝΑΦ Είναι και οι δύο ετήσιες ανοιξιάτικες καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. (Μύκητες)

Γενική Μικροβιολογία. (Μύκητες) Γενική Μικροβιολογία (Μύκητες) Χαρακτηριστικά των μυκήτων Ευκαρυωτικοί μικροοργανισμοί Δεν φωτοσυνθέτουν, είναι χημειοοργανότροφοι. Σημαντικοί αποικοδομητές! Μύκητες και τρόφιμα (Αλλοιώσεις τροφίμων) Μύκητες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23 Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) Η κοινή πόα είναι ετήσιο, φθινοπωρινό ή εαρινό, µονοκοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και µε µήκος καλαµιού µέχρι 30 cm. Αναπαράγεται µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α.

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Περιφέρεια Κρήτης, αποτελείται από τις Π.Ε. Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνου και Χανίων και έχει έδρα το Ηράκλειο, πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού. Βρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΚΤΑΜΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΟ ΙΚΤΑΜΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΖΙΑΣ Σ. ΣΩΤΗΡΙΟΣ Τελειόφοιτος Φοιτητής Φαρµακευτικής ΤΟ ΙΚΤΑΜΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2004 Το ίκταµο της Κρήτης Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΖΑΡΑΝΙΑΚΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΤΑΝΙΔΟΥ ΑΝΝΑ ΜΠΕΚΟΓΙΑΝ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ευεργετική δράση των βοτάνων και των φυτών στον κόσμο των καλλυντικών και της αρωματοποιίας

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ Το Μοσχοφίλερο πιθανότατα είναι µια απο τις πιο παλιές Ελληνικές ποικιλίες, καθώς σύµφωνα µε ισχυρισµούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ Σπορά τον Απρίλιο σε βάθος 2-3 cm και σε απόσταση 15 cm Μικρή βλαστική ικανότητα σπόρων (περίπου 3-4 έτη) Αδύνατη η πιστή αναπαραγωγή των ποικιλιών Καθυστέρηση εισόδου πρέμνων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ E - Z

ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ E - Z ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ E - Z ΒΙΒΛΙΟ ΕΡΥΘΡΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ & ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ Ε - Z Επιτροπή Έκδοσης: Δημήτριος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ν έφη ονοµάζονται οι αιωρούµενοι ατµοσφαιρικοί σχηµατισµοί οι οποίοι αποτελούνται από υδροσταγόνες, παγοκρυστάλλους ή και από συνδυασµό υδροσταγόνων και παγοκρυστάλλων. Ουσιαστικά πρόκειται για το αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµ. Πρωτ.: 3156/123194. ΠΡΟΣ: όπως Π.. ΚΟΙΝ: όπως Π.. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Αριθµ. Πρωτ.: 3156/123194. ΠΡΟΣ: όπως Π.. ΚΟΙΝ: όπως Π.. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΤΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΩΝ ΤΜΗΜΑ Α1

Διαβάστε περισσότερα

Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης

Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης Σεμινάριο Βάμος 25-11-2008 Γεωργία- Διατροφή- Ποιότητα ζωής ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης Κλεόνικος Σταυριδάκης Υπεύθ. Α/θμιας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ν. Ρεθύμνου Εισαγωγή Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΦΡΑΓΚΟΣΥΚΟΥ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΡΥΑΣ ΒΡΥΣΗΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΦΡΑΓΚΟΣΥΚΟΥ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΡΥΑΣ ΒΡΥΣΗΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΦΡΑΓΚΟΣΥΚΟΥ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΡΥΑΣ ΒΡΥΣΗΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ Πως δημιουργήθηκε η ιδέα και ξεκίνησε η δημιουργία του συνεταιρισμού παραγωγών Φραγκόσυκων και εναλλακτικών καλλιεργειών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α.

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Περιφέρεια Κρήτης, αποτελείται από τους Νομούς Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνου και Χανίων και έχει έδρα το Ηράκλειο, πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού. Βρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. )

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) Μόσχος Γ. Πολυσίου, Χημικός, Καθηγητής Χημείας, Εργαστήριο Γενικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΤΑ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ ΒΡΥΟΦΥΤΑ - ΠΤΕΡΙΔΟΦΥΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΤΑ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ ΒΡΥΟΦΥΤΑ - ΠΤΕΡΙΔΟΦΥΤΑ 43 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΤΑ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ ΒΡΥΟΦΥΤΑ - ΠΤΕΡΙΔΟΦΥΤΑ 44 ΤΑ ΦΥΤΑ Τα πρώτα χερσαία φυτά προήλθαν από ένα οργανισμό, που αν υπήρχε σήμερα, θα ταξινομούνταν ως πολυκύτταρο χλωροφύκος. Οι τόσες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου Άνθος Αναπαραγωγή Το άνθος Λειτουργίες 1. Όργανο εγγενούς παραγωγής των ανώτερων φυτών α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Περιβαλλοντικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Νερό Ολοι οι οργανισμοί αποτελούνται κατά μεγάλο ποσοστό από νερό ανεξάρτητα από το εάν ζουν σε χερσαία ή υδατικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΑΥΤΟΦΥΗ ΕΙ Η ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΑΥΤΟΦΥΗ ΕΙ Η ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ 1 ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΑΥΤΟΦΥΗ ΕΙ Η ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ (Sideritis L.). ΓΚΟΛΙΑΡΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Κέντρο Γεωργικής Έρευνας, Μακεδονίας - Θράκης Τµήµα Αρωµατικών και Φαρµακευτικών Φυτών,

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ρίγανη Αχλαδοκάστρου: Το ισχυρότερο Φάρμακο της Φύσης Γρηγοροπούλου Ιωάννα Χημικός & Τεχνολόγος Τροφίμων

Ρίγανη Αχλαδοκάστρου: Το ισχυρότερο Φάρμακο της Φύσης Γρηγοροπούλου Ιωάννα Χημικός & Τεχνολόγος Τροφίμων Ρίγανη Αχλαδοκάστρου: Το ισχυρότερο Φάρμακο της Φύσης Γρηγοροπούλου Ιωάννα Χημικός & Τεχνολόγος Τροφίμων Αγαπητοί φίλοι του χωριού μας και συγχωριανοί, ο τόπος μας είναι ευλογημένος, γιατί σ αυτό τον τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 Το µάθηµα: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 1 Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑ Α: Στέλλα Κοκκίνη, καθηγήτρια Ρεγγίνα Καρούσου, λέκτορας Σοφία Λαυρεντιάδου, ΕΕ ΙΠ ΙΙ 2 1 ΤΡΟΠΟΙ Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης Η πραγµατική επιφάνεια ξήρανσης είναι διασπαρµένη και ασυνεχής και ο µηχανισµός από τον οποίο ελέγχεται ο ρυθµός ξήρανσης συνίσταται στην διάχυση της θερµότητας και της µάζας µέσα από το πορώδες στερεό.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα

Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα 21 22 2.1 Δέντρα, θάμνοι, πόες Προσέγγιση των φυτών του δάσους, διαπίστωση της παρουσίας διαφορετικών φυτικών ειδών και διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα