ιατροφή Ιχθύων, ιατροφή Ανθρώπων και Υδατοκαλλιέργειες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιατροφή Ιχθύων, ιατροφή Ανθρώπων και Υδατοκαλλιέργειες"

Transcript

1 κεφάλαιο ιατροφή Ιχθύων, ιατροφή Ανθρώπων και Υδατοκαλλιέργειες Εξέλιξη και προοπτικές Υδατοκαλλιεργειών και ελεγχόμενης παραγωγής ιχθύων Στο πλαίσιο του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού περιβάλλοντος η ενέργεια (επίπεδο παραγωγής, προέλευση, κόστος), το νερό (διαχείριση υδάτινων πόρων) και τα τρόφιμα (είδος, κόστος), σε συνδυασμό με ό,τι μπορεί να συνεπάγονται οι ήδη εκδηλωθείσες κλιματικές αλλαγές, αποτελούν τα σημαντικότερα αλληλοεπηρεαζόμενα και οξυνόμενα συνεχώς προβλήματα τα οποία προβλέπεται ότι θα απασχολήσουν σοβαρότατα την ανθρωπότητα κατά τον 21 ο αιώνα. Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι, κατά την παρούσα περίοδο, η συνολική παραγωγή τροφίμων μπορεί να καλύψει τις ανάγκες όλου του πληθυσμού του πλανήτη μας. Ωστόσο, είναι επίσης αναμφισβήτητο γεγονός ότι η διαμορφούμενη, για πολλές δεκαετίες (και για πάρα πολλούς λόγους), σχέση μεταξύ της γεωγραφικής παραγωγής και της γεωγραφικής κατανομής καταναλώσεως των τροφίμων δεν χαρακτηρίστηκε από τα καλύτερα δυνατά επίπεδα, τουλάχι-

2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 στον στην έκταση που θα έπρεπε να περιμένει κανείς, για το ανθρώπινο είδος. Πιο συγκεκριμένα, οι καταγραφόμενες συνέπειες της προαναφερθείσας σχέσεως συνδέονται ατυχώς με περίπου 40 εκατ. θανάτους, ετησίως, από πείνα (με αυξημένα ποσοστά παιδιών), με περίπου 1 δισεκ. υποσιτιζόμενων (ποσοτικά και ποιοτικά) ανθρώπων (νέων και ενηλίκων) και με περίπου 350 εκατ. παχύσαρκων ανθρώπων (όλων των ηλικιών), κυρίως αναπτυγμένων χωρών, των οποίων ένα σημαντικό ποσοστό (20-40%) των παραγόμενων τροφίμων όχι μόνο δεν αξιοποιείται, αλλά αποτελεί και πρόσθετη πηγή ρυπάνσεως του περιβάλλοντος (χερσαίου και υδάτινου). Είναι ευνόητο, ασφαλώς, ότι οι δυσάρεστες αυτές διαπιστώσεις συνεπάγονται όχι μόνο κοινωνικές αναταραχές σε τοπικό επίπεδο (εξεγέρσεις, εμφύλιες συρράξεις, παράνομες ή όχι μεταναστεύσεις), κυρίως σε περιοχές με σχετικά χαμηλή παραγωγή τροφίμων, αλλά και κοινωνικές οικονομικές συνέπειες (μειωμένη παραγωγική απασχόληση, κακή ποιότητα ζωής, δαπάνες νοσηλείας, πρόωρη συνταξιοδότηση), που αφορούν στην αντιμετώπιση χρόνιων νοσημάτων (υπέρταση, σάκχαρο, καρδιοπάθειες, εγκεφαλικά επεισόδια κ.ά.) τα οποία προκαλούνται από κακή διατροφή, σε συνδυασμό με τον τρόπο ζωής πληθυσμών των αναπτυγμένων χωρών. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι οι σημερινές γνώσεις που αφορούν στην ορθή κάλυψη των ενεργειακών και θρεπτικών αναγκών του ανθρώπινου οργανισμού, επιβάλλουν όχι μόνο ημερήσιο κορεσμό του στομάχου του, αλλά και την πρόσληψη εκείνων των τροφών με τις οποίες θα επιτυγχάνεται τόσο η κάλυψη των προαναφερθεισών αναγκών, όσο και η, με την έννοια της προλήψεως διαφόρων διατροφικών νοσημάτων, συνεχής εξασφάλιση της υγιεινής του καταστάσεως. ικαιολογημένα επομένως, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, η επιτυχής αντιμετώπιση της φτώχειας και της πείνας, που χαρακτηρίζουν πολλούς πληθυσμούς του πλανήτη μας, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους 8 στόχους των Ηνωμένων Εθνών, κατά τον 21 ον αιώνα. Είναι προφανές ότι κατά την επίτευξη του προαναφερόμενου στόχου θα πρέπει να επιδιωχθεί μεταξύ άλλων και η ραγδαία αύξηση της παραγωγής τροφίμων, αν είναι δυνατόν, υψηλού διαιτητικού επιπέδου, ιδιαίτερα στις περιοχές εκείνες που συμβάλλουν σημαντικά στην παρατηρούμενη, ολοένα και περισσότερο, όχι μόνο τοπική αλλά και παγκόσμια αύξηση του πληθυσμού της Γης. Είναι επίσης προφανές ότι η τόσο επιτακτικά αναγκαιούσα ποσοτική κατά περιοχές, αλλά και γενικότερα ποιοτική αύξηση της παραγωγής τροφίμων θα πρέπει πρωτίστως να χαρακτηρίζεται από υψηλής βιολογικής αξίας πρωτεΐνες ζωι- 30

3 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ κής προελεύσεως, γεγονός το οποίο όχι μόνο προδιαγράφει, αλλά επιβάλλει ουσιαστική συμβολή των Υδατοκαλλιεργειών, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη μαζική ελεγχόμενη παραγωγή ιχθύων. Σύμφωνα με επισήμως δημοσιοποιηθέντα στοιχεία του FAO η συνολική παγκόσμια παραγωγή τροφίμων για τον άνθρωπο από τις Υδατοκαλλιέργειες, κατά το 2003, έχει εκτιμηθεί στο επίπεδο των περίπου 55 εκατ. τον. συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων υδρόβιων ή και υδροχαρών φυτικών οργανισμών (κυρίως θαλάσσιων μακροφυκών), των οποίων η παγκόσμια παραγωγή εκτιμάται στο επίπεδο των περίπου 12 εκατ. τον., με κύρια παραγωγό χώρα την Κίνα (περίπου 9 εκατ. τον.) και κύριο είδος μακροφύκους το Laminaria japonica (περίπου 5 εκατ. τον.). Επισημαίνεται ότι η παραγωγή ζωικής προελεύσεως τροφίμων (κυρίως ιχθύες, δίθυρα μαλάκια, δεκάποδα καρκινοειδή) από τις Υδατοκαλλιέργειες, παρουσιάζοντας από το 1970 έως το 2003 περίπου τριπλάσια αύξηση (8,9%) έναντι εκείνης των αγροτικών ζώων (2,8%), εκτιμάται στο επίπεδο των περίπου 43 εκατ. τον., από τους οποίους οι περίπου 29 εκατ. τον. εκπροσωπούνται από ιχθύς και οι υπόλοιποι κυρίως από δίθυρα μαλάκια (περίπου 12 εκατ. τον.) και δεκάποδα καρκινοειδή (περίπου 2,2 εκατ. τον). Από το σύνολο των 131 ειδών των εκτρεφόμενων ιχθύων (από τα οποία τα 76 είναι γλυκών νερών, τα 35 θαλάσσιων-υφάλμυρων νερών και τα 20 μεταναστευτικά είδη), περίπου το 62% εκπροσωπείται από παμφάγα και φυτοφάγα είδη (από τα οποία 94,3% είναι γλυκών νερών και 5,7 υφάλμυρων νερών), το 25% από είδη διατρεφόμενα κυρίως με πλαγκτονικούς οργανισμούς (από τα οποία 99,03% είναι γλυκών και τα υπόλοιπα θαλάσσιων νερών) και το 13% εκπροσωπείται από σαρκοφάγα είδη (από τα οποία 66,5% θαλάσσιων νερών, 30,2% γλυκών νερών και 3,3% υφάλμυρων νερών). Η υπολογιζόμενη, κατά την παρούσα περίοδο, ετήσια παγκόσμια παραγωγή σαρκοφάγων και παμφάγων ιχθύων, με την εφαρμογή κυρίως εντατικών και ημιεντατικών συστημάτων παραγωγής και με τη χορήγηση ξηρών ιχθυοτροφών, ανέρχεται στο επίπεδο των περίπου 11 εκατ. τον. Θεωρώντας ως αρκετά ενδεικτικό μέσο όρο συντελεστή εκμεταλλεύσεως της χορηγούμενης τροφής το επίπεδο του 1,8, υπολογίζεται ότι η παγκοσμίως απαιτούμενη ετήσια ποσότητα ξηρών ιχθυοτροφών είναι της τάξεως των 19,8 εκατ. τον., αξίας περίπου 20 δισεκ.. Στην Ευρώπη τα αντίστοιχα ποσά της ετήσιας παραγόμενης παραγωγής ιχθύων, της ετησίως απαιτούμενης ποσότητας ξηρών ιχθυοτροφών και της αξίας των ξηρών ιχθυοτροφών υπολογίζονται στα επίπεδα των 2 εκατ. τον., 3,6 εκατ. τον. και 3,6 δισεκ., ενώ στην Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσά εκτιμώνται στα επίπεδα των περίπου τον., τον. και 225 εκατ., αντίστοιχα. Πρέπει να επισημανθεί ότι κατά το

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 η ελληνική παραγωγή ιχθύων χαρακτηρίζεται, όπως άλλωστε και κατά την παρούσα περίοδο, κυρίως από 2 σαρκοφάγα είδη, την τσιπούρα και το λαβράκι, των οποίων η συνολική παραγωγή είναι της τάξεως των περίπου τον., εκπροσωπώντας το 49% της συνολικής παραγωγής των ιχθύων αυτών όλων των μεσογειακών χωρών. Κατά το 2010 ο πληθυσμός της Γης προβλέπεται να είναι της τάξεως των 6,8 δισεκ., κατά το ,6 δισεκ., κατά το ,1 δισεκ. και κατά το 2050 περίπου 8,9 δισεκ. Η κατά το 2010 παγκοσμίως προβλεπόμενη ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση ιχθύων είναι της τάξεως των 13,7 kg, κατά το ,3 kg, κατά το 2020 από 14,2 έως 19,0 kg, κατά το 2030 από 15,6 έως 22,5 kg και κατά το 2050 περίπου από 28 έως 30,4 kg. Η μέχρι το 2015 αναμενόμενη διαμόρφωση των παγκόσμιων αναγκών σε ιχθύς είναι της τάξεως των περίπου 183 εκατ. τον. (από περίπου 133 εκατ. τον. κατά την παρούσα περίοδο) από τους οποίους, περίπου, το 39% (71,4 εκατ. τον.) προβλέπεται να προέλθει από ιχθύς ελεγχόμενους μαζικής παραγωγής. Η προβλεπόμενη ετήσια αύξηση των αναγκών σε ιχθυάλευρα και ιχθυέλαια (για την παρασκευή ξηρών ιχθυοτροφών) μέχρι το 2010 είναι της τάξεως του 1,1% ετησίως και περίπου 0,5% ετησίως από το 2010 έως το Η μεγαλύτερη αύξηση προβλέπεται να παρατηρηθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες (περίπου 2,6%-1,4%), ενώ στις αναπτυγμένες προβλέπεται ετήσια μείωση της τάξεως του περίπου 1,6%. Η προβλεπόμενη παγκόσμια ανάγκη ιχθύων για την παρασκευή κυρίως ιχθυαλεύρων και ιχθυελαίων, κατά το 2015, είναι της τάξεως των 45 εκατ. τον. από τα οποία θα μπορούσαν να παρασκευασθούν περίπου 128,6 εκατ. τον. ξηρών ιχθυοτροφών (με μέσο όρο περιεκτικότητας σε ιχθυάλευρο περίπου 35%), από τις οποίες θα μπορούσαν να παραχθούν περίπου 72 εκατ. τον. σαρκοφάγων και παμφάγων ιχθύων με υπερεντατικά, εντατικά και ημιεντατικά συστήματα παραγωγής (με μέσο όρο συντελεστή εκμεταλλεύσεως της τροφής περίπου 1,8). Επισημαίνεται ότι το κόστος της διατροφής, για σχεδόν όλα τα παραγόμενα είδη ιχθύων με εντατικά κυρίως και υπερεντατικά συστήματα παραγωγής, πρέπει να υπολογίζεται στο επίπεδο του 40%-45% του συνολικού κόστους παραγωγής τους. Πιθανή μείωσή του μπορεί να επιτευχθεί μόνο στις περιπτώσεις σωστής αντικαταστάσεως (μικρού ή μεγάλου ποσοστού) των ιχθυαλεύρων, στα καταρτιζόμενα σιτηρέσια, με κατάλληλες και μικρότερου κόστους ζωοτροφές φυτικής ή ζωικής προελεύσεως. Η συμβολή των παγκοσμίως παραγόμενων από τις Υδατοκαλλιέργειες ιχθύων στην ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση, κατά την παρούσα περίοδο, υπολογίζεται στο επίπεδο των περίπου 6 kg, εκπροσωπώντας περίπου 5,1% 32

5 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ του συνόλου των πρωτεϊνών ζωικής προελεύσεως που καταναλώνονται από τους ανθρώπους, ενώ για περίπου 2,6 δισεκ. ανθρώπων το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο επίπεδο του 6,5%. Όπως θα περίμενε κανείς, η οποιαδήποτε πρόβλεψη σχετικά με το διαγραφόμενο μέλλον, κατά τις επόμενες δεκαετίες, της ελεγχόμενης ποσοτικής και ποιοτικής παραγωγής ιχθύων, θα μπορούσε να έχει υψηλά επίπεδα αξιοπιστίας μόνο και εφόσον θα μπορούσε να υπάρξει η δυνατότητα ορθής αξιολογήσεως της μελλοντικής εμπλοκής τουλάχιστον των σημαντικότερων παραγόντων των οποίων η παρουσία μπορεί να θεωρηθεί σχεδόν σίγουρη. Έχοντας υπόψη τις διαφαινόμενες από τα προαναφερθέντα προϋποθέσεις και επιφυλάξεις και σε συνδυασμό με την αξιολόγηση της εξελίξεως του παραγωγικού αυτού κλάδου από τη 10ετία του 1970 μέχρι σήμερα, ως σημαντικότεροι παράγοντες μελλοντικής τους εμπλοκής, μπορεί να θεωρηθούν οι ακόλουθοι: H ολοένα αυξανόμενη τεκμηρίωση της διαιτητικής αξίας και της ευεργετικής δράσεως των ιχθύων στον ανθρώπινο οργανισμό (ποσότητα-ποιότητα πρωτεϊνών, πολυακόρεστα λιπαρά οξέα EPA και DHA ω 3, βιταμίνες, ανόργανα άλατα κ.ά.). Η αναμενόμενη αύξηση καταναλώσεως ιχθύων, σχετικά χαμηλής τιμής, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη αύξηση του πληθυσμού της Γης. Η κατά τις επόμενες δεκαετίες αναμενόμενη αδυναμία ορθής αξιολογήσεως της αυξήσεως (πάντως όχι περισσότερο από 0,7% ετησίως) των ποσοτήτων των αλιευθησόμενων ιχθύων, πέραν του ορίου των περίπου 100 εκατ. τόν. Η αύξηση της ήδη υπάρχουσας τάσεως παραγωγής ιχθύων ιδιαίτερα υψηλής διαιτητικής αξίας, αλλά και σχετικά υψηλής τιμής πωλήσεως σε ανεπτυγμένες χώρες (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση, ΗΠΑ, Καναδά, Ιαπωνία κ.ά.). Η διαφαινόμενη τάση συμμετοχής, στην παραγωγή θαλάσσιων ιχθύων, χωρών οι οποίες παραδοσιακά παρήγαν κυρίως είδη γλυκού νερού (π.χ. Ρωσία). Η εξέλιξη της επιστημονικής τεκμηριώσεως σχετικά με την παραγωγή διαγονιδιακών ιχθύων, καθώς και την ανάπτυξη μεθόδων γονιδιακής τεχνολογίας (γενετικής μηχανικής) για την επίτευξη στόχων που αφορούν σε εκτρεφόμενα είδη ιχθύων (π.χ. βελτίωση του συντελεστή εκμεταλλεύσεως της τροφής και του ρυθμού αναπτύξεως, αντοχή σε ασθένειες και στο stress, βελτίωση οργανοληπτικών χαρακτηριστικών των παραγόμενων προϊόντων-ποσοτική και ποιοτική περιεκτικότητα σε λίπος, χρώμα, υφή), σε συνδυασμό με τη βελτίωση των μεθόδων γενετικής επιλογής, αλλά και παραγωγής πολυπλοειδών και ενός μόνο φύλου πληθυσμών ιχθύων. 33

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η εξέλιξη της επιστημονικής τεκμηριώσεως σχετικά με τη χρησιμοποίηση γενετικά τροποποιημένων πρώτων υλών κατά την κατάρτιση-παρασκευή των διαφόρων ειδών ιχθυοτροφών. Η εξέλιξη των προσπαθειών εισαγωγής στην παραγωγική διαδικασία νέων ειδών ιχθύων. Η χρονική, η ποιοτική και η ποσοτική εξέλιξη της διαδικασίας καθιερώσεως σημάτων ποιότητας των παραγόμενων ιχθύων και η επίδραση της παρουσίας τους σε τοπικές και διεθνείς αγορές. Η εξέλιξη των προσπαθειών επιτυχούς αντιμετωπίσεως των νοσημάτων των εκτρεφόμενων ιχθύων. Η ανάγκη βελτιώσεως των συνθηκών εκτροφής των ιχθύων (π.χ. μείωση της δυσμενούς επιδράσεως των παραγόντων που τους προκαλούν stress), προκειμένου να επιτευχθεί βελτίωση του ρυθμού αναπτύξεως και των οργανοληπτικών τους χαρακτηριστικών, σε συνδυασμό με μείωση του κόστους παραγωγής τους (π.χ. μείωση του συντελεστή εκμεταλλεύσεως της τροφής). Η εξέλιξη της διαδικασίας (νομικής, οικονομικής και επιστημονικής) παραγωγής βιολογικών ιχθύων. Η ανάγκη λήψεως ουσιαστικών μέτρων διαφυλάξεως της οικολογίας των φυσικών υδατοσυλλογών, έχοντας υπόψη όχι μόνο τη με παραδοσιακό τρόπο ανθρωπογενούς προελεύσεως υποβάθμισή τους (διοχέτευση ποικίλης προελεύσεως και ποσοτήτων λυμάτων), αλλά και τις ήδη διαπιστούμενες αλλαγές των κλιματικών συνθηκών (π.χ. αύξηση της θερμοκρασίας και μείωση του επιπέδου του O 2 των νερών, αύξηση του επιπέδου του CO 2 της ατμόσφαιρας). Η ανάγκη ορθής αξιοποιήσεως όλων των κατάλληλων, για την εφαρμογή όλων των συστημάτων παραγωγής, φυσικών ή τεχνητών υδατοσυλλογών, με παράλληλη μέριμνα διαφυλάξεως της οικολογίας του υδάτινου περιβάλλοντος. Η ανάγκη βελτιώσεως του επιπέδου των γνώσεων σχετικά με την κατασκευή και λειτουργία των κλειστών-ημίκλειστων συστημάτων νερού κατά την ελεγχόμενη παραγωγή ιχθύων. Η εμφανής τάση μειώσεως των φυσικών αποθεμάτων των ιχθύων που προορίζονται για κατανάλωση είτε ως νωπών, είτε ως επεξεργασμένων ή ως συντηρημένων προϊόντων. Η για οικονομικούς λόγους (λόγω μειώσεως των αποθεμάτων και της αυξήσεως της τιμής τους) ανάγκη επιτυχούς αντικαταστάσεως των ιχθυάλευρων στα καταρτιζόμενα σιτηρέσια ξηρών ιχθυοτροφών από χαμηλότερου κόστους πρωτεϊνούχες πρώτες ύλες ζωικής ή φυτικής προελεύσεως, του υδρόβιου ή του χερσαίου περιβάλλοντος. 34

7 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Η εξέλιξη της αλληλεπιδράσεως (κοινωνικής, οικονομικής) της αλιείας και της μαζικής παραγωγής ιχθύων, σε τοπικό εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η ανάγκη ουσιαστικής και επιστημονικά τεκμηριωμένης διαφυλάξεως και ενισχύσεως των φυσικών αποθεμάτων των ιχθύων θαλάσσιων και υδατοσυλλογών γλυκού νερού, όχι μόνο με υδατοκαλλιεργητικές επεμβάσεις (π.χ. ενίσχυση φυσικών πληθυσμών με ιχθύδια παραγόμενα σε ελεγχόμενες συνθήκες), αλλά και με λήψη μέτρων κατά της διαφυγής εκτρεφόμενων πληθυσμών ιχθύων από τους χώρους εκτροφής τους (π.χ. πλωτούς κλωβούς), ιδιαίτερα όταν πρόκειται για γενετικά τροποποιημένα άτομα ή για άτομα ενός μόνο φύλου. Η εξέλιξη της εμπλοκής της ήδη υφιστάμενης οικονομικής παγκοσμιοποιήσεως από την οποία αναμένεται να επηρεασθούν η ποιότητα και η τιμή κόστους και πωλήσεως των παραγόμενων και αλιευόμενων ιχθύων, τα εμπορικά ισοζύγια των διαφόρων χωρών ή ενώσεων χωρών, αλλά και τοπικές κοινωνίες ιχθυοπαραγωγών και αλιέων. Η επερχόμενη εμπλοκή στον παγκόσμιο στίβο παραγωγής-αλιείας και διαθέσεως (τοπικά ή όχι) ή και εισαγωγής ιχθύων σε χώρες της Ν. Αμερικής, της Κ. Αφρικής και της Κ. Ασίας. Ο παραδοσιακός τρόπος της διατροφής πληθυσμών, κυρίως εκείνων που διαβιώνουν εκτός αστικών κέντρων, ιδιαίτερα των αναπτυσσόμενων χωρών. Η εμπλοκή του σύγχρονου τρόπου ζωής όχι μόνο σε ό,τι αφορά την πρόθεση, αλλά και την ουσιαστική συμμετοχή των ιχθύων στο διαιτολόγιο της πλειοψηφίας των πληθυσμών, ιδιαίτερα των μεγάλων αστικών κέντρων. Οι δυνατότητες υπάρξεως και η εμπλοκή του στη διαδικασία μαζικής παραγωγής ιχθύων και, ιδιαίτερα στην ορθή κάλυψη των διατροφικών τους αναγκών, σωστά εκπαιδευμένου και υψηλού επιπέδου ερευνητικού και μη προσωπικού. Η εκάστοτε διαμορφούμενη από τις ηγεσίες των διαφόρων χωρών πολιτική αναπτύξεως των Υδατοκαλλιεργειών και ιδιαίτερα των μαζικά παραγόμενων ιχθύων. Η εξέλιξη της αλληλεπιδράσεως των σοβαρά τεκμηριωμένων επιστημονικών ευρημάτων που αφορούν στη θρεπτική αξία των ιχθύων και της εκάστοτε εφαρμοζόμενης συνολικής οικονομικής και αναπτυξιακής πολιτικής αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών. Η εξέλιξη της εμπλοκής των μέσων μαζικής ενημερώσεως, σε τοπικό αλλά και σε ευρύτερο πεδίο, στις εκάστοτε διαμορφούμενες ανάγκες σωστής διατροφής των ανθρώπων. 35

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Αξιολογώντας τα προαναφερόμενα θα μπορούσε κανείς συμπερασματικά να αναφέρει τα ακόλουθα: 1. Η εκάστοτε διαμορφούμενη κατάσταση παραγωγής τροφίμων και ιδιαίτερα ζωικής προελεύσεως πρωτεϊνών καθορίζεται και θα καθορίζεται πρωτίστως από τη βούληση των ηγεσιών των διαφόρων χωρών, σε συνδυασμό με το εκάστοτε υπάρχον κοινωνικο-οικονομικό και πολιτικό παγκόσμιο περιβάλλον. 2. Πρέπει να θεωρηθεί αναγκαία η ουσιαστική συμβολή της έρευνας και της εκπαιδεύσεως στην πρωτογενή παραγωγή, αλλά και γενικότερα στη βιομηχανία παραγωγής κατάλληλων και ασφαλών για ανθρώπινη κατανάλωση τροφίμων, τουλάχιστον στις αναπτυγμένες, χωρίς να αποκλείεται η μεταφορά της τεχνογνωσίας και στις αναπτυσσόμενες χώρες. 3. Παρά τις διαφαινόμενες δυσκολίες, η συνεχής αύξηση του ποσοστού της συμβολής των Υδατοκαλλιεργειών και ιδιαίτερα της ελεγχόμενης παραγωγής ιχθύων στην προσπάθεια παραγωγής ζωικής προελεύσεως πρωτεϊνών πρέπει να θεωρείται βεβαία. 4. Στην Ευρώπη η προβλεπόμενη κατά τα αμέσως επόμενα έτη εξέλιξη των Υδατοκαλλιεργειών, και ιδιαίτερα η μαζική ελεγχόμενη παραγωγή ιχθύων, θα επηρεαστεί από τις ήδη υφιστάμενες οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές, δημογραφικές και πολιτιστικές συνθήκες. Από την άποψη της εκπαιδεύσεως προβλέπεται να ισχυροποιηθούν ακόμη περισσότερο οι ακαδημαϊκές σχέσεις όχι μόνο μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, αλλά και μεταξύ των χωρών εκτός της Ενώσεως (π.χ. μεσογειακές χώρες), των υπό ένταξη χωρών, καθώς και ιδιαίτερα μεταξύ της Ενώσεως και των Η.Π.Α και του Καναδά, αλλά και χωρών της Ασίας. Η ίδια περίπου κατάσταση προβλέπεται να υπάρξει και στην περίπτωση της έρευνας, και ιδιαίτερα της εφηρμοσμένης, με κύρια αντικείμενα την επίλυση βιολογικών προβλημάτων (αναπαραγωγής, συνθηκών διαβιώσεως, διατροφής, νοσημάτων κ.ά.) όχι μόνο γνωστών αλλά και νέων ειδών ιχθύων, προκειμένου αυτά να κριθούν κατάλληλα και στη συνέχεια να καθιερωθούν στη διαδικασία της μαζικής τους εκτροφής. Από την άποψη της παραγωγής (ποσότητα, είδη ιχθύων, ποιότητα και ασφάλεια παραγόμενων ιχθύων, σχέσεις παραγωγής και περιβάλλοντος-υδάτινου, χερσαίου, κοινωνικού, οικονομικού, τοπικού ή και ευρύτερου), μπορεί να διατυπωθεί η άποψη ότι στην Ευρώπη μάλλον θα ενταθεί η ήδη υπάρχουσα διαφοροποίηση της παραγωγής της οποίας ωστόσο, ίσως, η κύρια αιτία είναι η γεωγραφική της ανομοιογένεια. Πιο συγκεκριμένα, στις βόρειες χώρες προβλέπεται να συνεχιστεί η ήδη υπάρχουσα καθιέρωση του σολομού του Ατλαντικού 36

9 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ και της ιριδίζουσας πέστροφας, ως των κύριων ειδών παραγόμενων με εντατικά συστήματα παραγωγής ιχθύων. Στις νότιες-μεσογειακές χώρες προβλέπεται, μέχρι περίπου το τέλος του 2008, να αυξηθεί (περίπου στο επίπεδο των τον. από περίπου τον. το 2004) η παραγωγή της τσιπούρας και του λαβρακιού, κυρίως με τη χρησιμοποίηση πλωτών κλωβών. Στις κεντρικές χώρες της Ευρώπης που στερούνται προσβάσεως σε θαλάσσιες υδατοσυλλογές, η ελεγχόμενη μαζική παραγωγή ιχθύων προβλέπεται να παραμείνει επικεντρωμένη στην εκτροφή κυπρίνων, κυρίως με ημιεντατικά-ημιεκτατικά συστήματα παραγωγής. Εξαιτίας κυρίως του διαμορφούμενου κόστους της παραγωγής τους και κατ επέκταση και της τιμής πωλήσεώς τους δεν είναι σαφές το μέλλον των προσπαθειών καθιερώσεως στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα νέων ειδών μαζικά παραγόμενων ιχθύων, όπως π.χ. του μπακαλιάρου του Ατλαντικού-Gadus morhua, της ιππόγλωσσας H. hippoglossus, του τόννου-thunnus thynnus, της γλώσσας της Σενεγάλης-Solea senegalensis, του μυτακιού-diplodus puntazzo, του πλατύψαρου καλκάνι Scophthalmus maximus, του σαργού-diplodus sargus, όπως επίσης της συναγρίδας D. dentex και του φαγκριού-p. pagrus pagrus. Επισημαίνεται ότι η προαναφερθείσα επιφύλαξη σχετικά με το κόστος παραγωγής και της τιμής πωλήσεως των ιχθύων αυτών οφείλεται, στο μεγαλύτερο ποσοστό της, στον σαρκοφάγο διατροφικό τους τύπο, γεγονός το οποίο συνεπάγεται αυξημένες απαιτήσεις τους σε πρωτεΐνες (περίπου 45%-50% του σιτηρεσίου με υγρασία-νερό περίπου 10%). 5. Ευελπιστείται ότι η ολοένα αυξανόμενη κοινωνική εμπλοκή, προερχόμενη κυρίως από τα πορίσματα σχετικών ερευνών, σε θέματα οικολογίας του υδάτινου περιβάλλοντος, θα συμβάλει θετικά στη λήψη περισσότερο αποτελεσματικών μέτρων, προκειμένου να μειωθεί η ρύπανση της Μεσογείου, να υπάρξει ουσιαστική δυνατότητα αποφυγής της μειώσεως των φυσικών αποθεμάτων των ιχθύων της (π.χ. του τόννου), να ενισχυθούν οι δυνατότητες αξιοποιήσεως κατάλληλων υδατοσυλλογών της (θαλάσσιων, υφάλμυρων και γλυκών νερών) με την εφαρμογή ημιεκτατικών συστημάτων παραγωγής, καθώς και να αυξηθούν οι επιχειρηματικές δυνατότητες χρησιμοποιήσεως των κλειστών-ημίκλειστων συστημάτων νερού, για την παραγωγή ιχθύων, είτε σχετικά υψηλής τιμής πωλήσεως είτε χαμηλότερης τιμής, με τη χρησιμοποίηση χαμηλού κόστους πηγών ενέργειας (π.χ. γεωθερμία, ηλιακή). 6. Στην Ελλάδα προβλέπεται μέχρι το τέλος της παρούσης 10ετίας να αυξηθεί η ετήσια παραγωγή της τσιπούρας και του λαβρακιού στο επίπεδο των περίπου τον. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται την ετήσια ανάγκη 37

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 διαθέσεως περίπου τον. κατάλληλων ιχθυοτροφών, αξίας 180 εκατ. (με σημερινές τιμές κόστους) και περιεκτικότητας σε ιχθυάλευρα τον. 7. Πρέπει να θεωρηθεί βεβαία και αναγκαία η συμβολή των μέσων μαζικής ενημερώσεως σχετικά με τη διαιτητική αξία των ιχθύων, όχι μόνο για την επίτευξη ιδιαίτερα ικανοποιητικού επιπέδου καλύψεως των θρεπτικών και των ενεργειακών αναγκών των ανθρώπων όλων των ηλικιών αμφοτέρων των φύλων, αλλά και για την αποφυγή διαφόρων χρόνιων νοσημάτων τους. Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι το επίπεδο της επιτυχίας της συμβολής αυτής θα καθορίζεται όχι μόνο από τον εκάστοτε συνδυασμό και την αλληλεπίδραση του πολιτιστικού, πολιτικού και οικονομικού περιβάλλοντος, στο οποίο θα καλούνται να δραστηριοποιηθούν τα μέσα μαζικής ενημερώσεως, αλλά και από το επίπεδο της καταρτίσεως και της βουλήσεώς τους για πραγματικά κοινωνική προσφορά. 1.2 Η σημασία της διατροφής των ιχθύων κατά την ελεγχόμενη μαζική τους παραγωγή Αναμφίβολα, η διατροφή των ιχθύων κατά την ελεγχόμενη διαβίωσή τους αποτελεί έναν (αν όχι τον κατ εξοχήν) από τους σημαντικότερους παράγοντες από τους οποίους καθορίζεται το επίπεδο της επιτυχίας των προσπαθειών που καταβάλλονται στο πλαίσιο της παραγωγής ζωικής προελεύσεως πρωτεϊνών για ανθρώπινη κατανάλωση. Στις προσπάθειες αυτές περιλαμβάνονται εκείνες που αποσκοπούν στην ανάγκη αποκτήσεως των απαραίτητων βιολογικών γνώσεων που αφορούν στις διατροφικές ιδιότητες και απαιτήσεις των εκτρεφόμενων ιχθύων, εκείνες που συνδέουν τη διατροφή τους και τις επιπτώσεις της στα φυσικο-χημικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του νερού της εκτροφής τους, καθώς και εκείνες που αποσκοπούν στη διερεύνηση των δυνατοτήτων ελεγχόμενης επιδράσεως της διατροφής των ιχθύων στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και γενικότερα στην ποιότητα (χημική σύσταση και ασφάλεια) των παραγόμενων προϊόντων. Τονίζεται ότι από το επίπεδο της επιτυχίας των προσπαθειών αυτών καθορίζεται αποφασιστικά όχι μόνο η άμεσα οικονομική, αλλά γενικότερα και η προσδοκώμενη θετική κοινωνική διάσταση της ελεγχόμενης μαζικής παραγωγής των ιχθύων, της οποίας η έμμεση οικονομική ωφέλεια λόγω της φύσεώς της (οικολογία φυσικού περιβάλλοντος, σωστή και υγιεινή διατροφή των ανθρώπων) δεν είναι εύκολο να αποτιμηθεί επακριβώς. 38

11 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Βιολογική σημασία Η βιολογική σημασία της διατροφής των ιχθύων, κατά την ελεγχόμενη παραγωγή τους, αφορά στην αναγκαίουσα συνεχή ύπαρξη της ομοιοστασίας του οργανισμού τους, προκειμένου κατά τη διάρκεια της εκτροφής τους να είναι δυνατή η επίτευξη του υψηλότερου δυνατού ή ενδεχομένως του εκάστοτε επιθυμητού ρυθμού αναπτύξεώς τους. Η επίτευξη του στόχου αυτού επιβάλλει κατ αρχάς την ύπαρξη των γνώσεων εκείνων που αφορούν σε όλες τις διατροφικές ιδιότητες ανάγκες (ηθολογία διατροφής, διατροφικός τύπος, διατροφική συνήθεια, διατροφικός χαρακτήρας προσωπικότητα, φυσιολογική ή αναγκαστική διατροφική προσαρμογή) των εκτρεφόμενων ιχθύων, κατά τη διάρκεια όλων των βιολογικών τους σταδίων, σε συνδυασμό με τις γνώσεις εκείνες που αφορούν στις περιβαλλοντολογικές τους απαιτήσεις και γενικότερα στην ηθολογία της διαβιώσεώς τους. Κρίνεται, επομένως σκόπιμο να τονισθεί ότι η έλλειψη των γνώσεων που προαναφέρονται θα προκαλέσει ποικιλοτρόπως δυσλειτουργίες όχι μόνο του πεπτικού τους συστήματος και κατά συνέπεια ανεπαρκή απόδοση των διεργασιών της φυσιολογίας της θρέψεώς τους, αλλά και του νευροορμονικού συστήματος των εκτρεφόμενων ιχθύων. Αναφέρεται, για παράδειγμα, ότι οι προσπάθειες αντικαταστάσεως (που καταβάλλονται λόγω της συνεχώς μειούμενης διαθέσιμής τους ποσότητας) των ιχθυάλευρων, κατά την κατάρτιση των σιτηρεσίων των ιχθύων, θα πρέπει να καταλήγουν στην επιλογή ζωοτροφών των οποίων η παρουσία δεν θα προκαλεί δυσχέρεια στην πέψη της τροφής, ούτε δυσχέρεια επιτεύξεως σωστής σχέσεως μεταξύ απαραίτητων και μη αμινοξέων, ούτε θα έχει δυσμενή επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα των ιχθύων, αλλά ούτε και θα προκαλεί λιπώδη εκφύλιση του ηπατικού ιστού, κυρίως λόγω ανισόρροπης συστάσεως του καταρτιζόμενου σιτηρεσίου. Καθίσταται έτσι εμφανές από τα προαναφερθέντα ότι η διαδικασία καταρτίσεως των σιτηρεσίων (επιλογή των καταλληλότερων ζωοτροφών) των ιχθύων θα πρέπει να επιτελείται όχι μόνο με βάση τις θρεπτικές και ενεργειακές τους ανάγκες, σε συνδυασμό με το κόστος των παραγόμενων ιχθυοτροφών, αλλά και με σαφή επίγνωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων των ιχθύων και ιδιαίτερα εκείνων από τις οποίες θα μπορούσε να τους προκληθεί ποικίλης εντάσεως stress. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι η ελεγχόμενη διαβίωση των ιχθύων κατά τη χρονική διάρκεια της εκτροφής τους, κυρίως κατά την εφαρμογή των 39

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 υπερεντατικών και εντατικών συστημάτων παραγωγής, δεν είναι εύκολο να ταυτιστεί πλήρως με εκείνη της ελεύθερης διαβιώσεώς τους. Το γεγονός αυτό επιβάλλει συνεχή προσπάθεια καλύψεως των θρεπτικών και ενεργειακών αναγκών των ιχθύων σε σχέση με τις εκάστοτε υφιστάμενες συνθήκες εκτροφής τους, οι οποίες ωστόσο θα πρέπει να διερευνώνται και να προσαρμόζονται ανάλογα με τις ηθολογικές απαιτήσεις διαβιώσεως του κάθε είδους (φυσικά, χημικά, υδρολογικά χαρακτηριστικά του νερού εκτροφής, πυκνότητα εκτροφής, συνεκτροφή, φωτοπερίοδος, χρώμα, ένταση φωτός, χρώμα δεξαμενών κ.ά.). Πρέπει επομένως να υπογραμμισθεί ότι, όπως άλλωστε συμβαίνει και με τα αγροτικά ζώα αλλά και με τον άνθρωπο, η επίτευξη των στόχων χορηγήσεως, ακόμη και ορθώς καταρτισθέντων σιτηρεσίων στους εκτρεφόμενους ιχθύς, εξαρτάται σημαντικά και από την εκάστοτε φυσιολογική τους (νευροορμονική- ψυχολογική ) κατάσταση Οικολογική σημασία Η οικολογική σημασία της διατροφής τους συνίσταται στην αλληλεπίδραση των εκτρεφόμενων ιχθύων και της ποιότητας (χημικών, φυσικών και βιολογικών παραμέτρων) του νερού της εκτροφής τους, κυρίως κατά την εφαρμογή των υπερεντατικών και εντατικών συστημάτων παραγωγής. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για τις συνέπειες του αναπόφευκτου γεγονότος της αποβολής των άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού των ιχθύων μέσα στο νερό της διαβιώσεώς τους, σε συνδυασμό και με τις συνέπειες του γεγονότος που αφορά στην παρουσία, μέσα στο νερό, της εκάστοτε μη προσληφθείσης από τους ιχθύς τροφής. Το επίπεδο των προαναφερθεισών συνεπειών καθορίζεται, γενικότερα από τον τρόπο με τον οποίο μετέχουν οι συνιστώσες της διαδικασίας της διατροφής, δηλαδή, η χημική σύσταση της χορηγούμενης τροφής, το είδος της (ξηρή, ημίξερη, υγρή, ζωντανή κ.ά.), το επίπεδο της διατροφής, ο αριθμός των ημερήσιων γευμάτων, καθώς και ο τρόπος παροχής τους, σε συνδυασμό με τις εκάστοτε επικρατούσες συνθήκες εκτροφής που εξαρτώνται κυρίως από την ποιότητα και τον ρυθμό ανανεώσεως του νερού εκτροφής, από την ταχύτητα κινήσεως του νερού μέσα στους χώρους εκτροφής, από το είδος (σχήμα, διαστάσεις, υλικό κατασκευής) και το επίπεδο συντηρήσεως των χώρων εκτροφής, αλλά και από την απόδοση του προσωπικού των μονάδων που ασχολείται με την καθημερινή φροντίδα των εκτρεφόμενων πληθυσμών. 40

13 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Οι συνέπειες της παρουσίας των άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού των ιχθύων, αλλά και της μη προσληφθείσης τροφής (της οποίας η ποσότητα εκτιμάται στο επίπεδο του περίπου 3-5% της χορηγούμενης), στο νερό εκτροφής τους είναι αρνητικές και μπορεί να καταστούν ιδιαίτερα επιβλαβείς. Συνδέονται κυρίως με μείωση του επιπέδου του O 2 και με αύξηση των «αιωρούμενων» σωματιδίων, του CO 2 και της NH 3 (συνολικής και τοξικής) του νερού και επομένως με συνεχή τάση πιθανότατης εγκαθιδρύσεως δυσμενούς και αφιλόξενου περιβάλλοντος διαβιώσεως των ιχθύων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται από την άποψη του επιπέδου της ομοιοστασίας και βέβαια της υγείας τους. Γενικά, η κατάσταση καθίσταται περισσότερο προβλέψιμη και ελεγχόμενη όσο μικρότερος είναι ο συντελεστής εκμεταλλεύσεως της χορηγούμενης τροφής, όσο μικρότερες είναι οι ποσότητες της μη προσλαμβανόμενης τροφής, καθώς και όσο πιο ορθή και αποτελεσματικότερη είναι η ανανέωση του νερού εκτροφής (Κεφ. 9) Ποιοτική σημασία Γενικά, η ποιοτική σημασία της διατροφής των εκτρεφόμενων ιχθύων αφορά στην αναμφισβήτητη συμμετοχή της στη διαμόρφωση του επιπέδου του συνόλου των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών των παραγόμενων ιχθύων, αποσκοπώντας όχι μόνο στη σωστή (από την άποψη των θρεπτικών συστατικών και του ενεργειακού περιεχομένου ή φορτίου ή ενεργειακής πυκνότητας), αλλά και στην υγιεινή (αποφυγή μεταφοράς βλαβερών για τον ανθρώπινο οργανισμό ουσιών) διατροφή των καταναλωτών. Στο στάδιο της πρωτογενούς παραγωγής τους οι μαζικά παραγόμενοι ιχθύες, ως άμεσης καταναλώσεως τρόφιμα, μπορεί εξαιτίας της διατροφής τους να παρουσιάσουν ελάχιστα αλλά ίσως σημαντικά μειονεκτήματα. Αυτά αφορούν στις περιπτώσεις εκείνες που οι ιχθύες χαρακτηρίζονται είτε από υπερβολική παρουσία περισπλαχνικού λίπους, το οποίο ως μη καταναλώσιμο υλικό αυξάνει την τιμή προμήθειάς τους, είτε από υπερβολική παρουσία ενδομυϊκού λίπους το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι εύκολα αποδεκτό από τους καταναλωτές (όταν π.χ. η οσμή, η γεύση και το άρωμα των ιστών στη διαμόρφωση των οποίων συμβάλλουν οι υπάρχουσες λιποδιαλυτές ενώσεις δεν ταυτίζονται με τα αναμενόμενα από τους καταναλωτές επίπεδα), είτε ακόμη από την επιβλαβή παρουσία στο εδώδιμο τμήμα τους βαρέων μετάλλων, διοξινών, PCBs (πολυχλωριωμένων διφαινυλίων), αντιβιοτικών, διαφόρων χημικών ενώσεων ή ακόμη και ενώσεων που μπορεί να προέρ- 41

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 χονται από τη συμμετοχή στις χορηγούμενες στους ιχθύς τροφές γενετικά τροποποιημένων ζωοτροφών (GMO). Η εμφάνιση υπερβολικής συσσωρεύσεως περισπλαχνικού (περιεντερικού) λίπους, η οποία συνοδεύεται και από κάποιου βαθμού (μικρού ή μεγάλου) εκφυλίσεως του ήπατος (λόγω διαχύσεως μικρών ή μεγάλων ποσοτήτων λίπους στον ηπατικό ιστό), συνήθως προκύπτει από την κατανάλωση ανισόρροπων σιτηρεσίων (τα οποία μπορεί να χαρακτηρίζονται από την παρουσία, κυρίως στα σιτηρέσια σαρκοφάγων ιχθύων, ακατάλληλων, ποσοτικά ή και ποιοτικά, υδατανθράκων ή και υπερβολικών ποσοτήτων λιπαρών ουσιών), σε συνδυασμό ή όχι με τη χορήγηση μη μεταβολιζόμενων υπερβολικών ποσοτήτων τροφών, κυρίως λόγω χαμηλών θερμοκρασιών του νερού εκτροφής. Η εμφανώς υπερβολική διάχυση ενδομυϊκού λίπους (καθοριζόμενη κυρίως από την προβλεπόμενη φυσιολογική λιποπεριεκτικότητα κάθε εκτρεφόμενου είδους) συνήθως προκύπτει από την πέραν του κατάλληλου επιπέδου διατροφής χορήγηση ποσοτήτων τροφής με υψηλό ποσοστό λιπαρών ουσιών (π.χ. σύμπηκτα εξωθήσεως). Η απειλούμενη υποβάθμιση του ποιοτικού επιπέδου των παραγόμενων ιχθύων που χαρακτηρίζει τις καταστάσεις αυτές (οι οποίες δεν αποκλείεται από άγνοια να επιδιώκονται από ορισμένους παραγωγούς, λόγω επιθυμητής επισπεύσεως της χρονικής διάρκειας επιτεύξεως του εμπορεύσιμου βάρους των ιχθύων), μπορεί να οφείλεται είτε σε μειωμένα στον λιπώδη ιστό των ιχθύων ποσοστά υψηλώς πολυακόρεστων λιπαρών οξέων (κυρίως ΕΡΑ και DHA), είτε σε συνδυασμό ή όχι στην παρουσία, ενδεχομένως υπερβολικών ποσοτήτων, επιβλαβών για τον ανθρώπινο οργανισμό ουσιών (όπως π.χ. διοξινών, ενώσεων Hg, καθώς και PCBs), των οποίων η ποικίλου επιπέδου συσσώρευση (εξαρτάται από την προέλευσή τους) μπορεί να χαρακτηρίζει τα παραγόμενα ιχθυάλευρα και τα ιχθυέλαια, η μέγιστη διεθνώς παραγόμενη ποσότητα των οποίων χρησιμοποιείται κατά την κατάρτιση των σιτηρεσίων των ξηρών τροφών, που προορίζονται για τη διατροφή ιχθύων. Τα προαναφερθέντα, σε συνδυασμό με την ολοένα αυξανόμενη μείωση των διαθέσιμων ποσοτήτων των ιχθυάλευρων και της συνεχούς αυξανόμενης τιμής τους, λόγω μειώσεως των φυσικών αποθεμάτων των ιχθύων, έχουν οδηγήσει τις ερευνητικές προσπάθειες προς την κατεύθυνση διερευνήσεως των δυνατοτήτων ασφαλούς και οικονομικά συμφέρουσας αντικαταστάσεώς τους με ζωοτροφές (κυρίως φυτικής προελεύσεως) αρκούντως πλούσιες σε πρωτεΐνες αφενός και αφετέρου σε κατάλληλης συνθέσεως έλαια. Τονίζεται ότι οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να συνδυάζουν την επίτευξη όχι μόνο σχετικά χαμηλού κόστους ιχθυοτροφών, αλλά και το «ευ ζην» των εκτρε- 42

15 ΙΑΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ, ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ φόμενων ιχθύων (κυρίως των σαρκοφάγων), το οποίο δεν αμφισβητείται, τουλάχιστον από την άποψη της διατροφής τους, όταν εκτρέφονται με ιχθυάλευρα και ιχθυέλαια, τροφές που προβλέπονται από τη μορφολογία του πεπτικού τους συστήματος και της φυσιολογίας της θρέψεώς τους, λόγω της συγκεκριμένης χημικής συστάσεώς τους, από την άποψη των αμινοξέων, των βιταμινών, των λιπαρών οξέων και των περιεχόμενων ιχνοστοιχείων τους (π.χ. σελήνιο). Από τις δημοσιοποιηθείσες μέχρι την παρούσα περίοδο ενδείξεις, που προκύπτουν από τα αποτελέσματα των προαναφερθεισών προσπαθειών, μπορεί να διατυπωθεί η άποψη ότι η ταυτόχρονη επίτευξη των δύο αυτών στόχων (η παραγωγή ασφαλών για τον καταναλωτή, υψηλού ποιοτικού επιπέδου και χαμηλού κόστους ιχθύων και το «ευ ζην» των παραγόμενων ιχθύων, κατά την περίοδο της εκτροφής τους), προϋποθέτει πληρέστερη γνώση των διεργασιών του μεταβολισμού, από τον οργανισμό των ιχθύων, των φυτικής προελεύσεως πρωτεϊνών (αμινοξέων) και λιπαρών οξέων, σε συνδυασμό με τις πιθανές αλληλεπιδράσεις τους με το ορμονικό σύστημα των ιχθύων (π.χ. επίδραση στον αριθμό των υποδοχέων της αυξητικής ορμόνης των ηπατικών κυττάρων), καθώς και γενικότερα σε συνδυασμό με τις διεργασίες που καθορίζουν τον ρυθμό αναπτύξεως των ιχθύων. Ιδιαίτερη επίσης προσοχή απαιτεί η συμμετοχή, κατά την κατάρτιση των σιτηρεσίων των ιχθύων, γενετικά τροποποιημένων ζωοτροφών, της οποίας η διερεύνηση και πλήρης γνωστοποίηση των επιπτώσεών της στον ανθρώπινο οργανισμό εκτιμάται ότι απαιτεί περίπου δύο δεκαετίες. Σημειώνεται ότι κατά την παρούσα περίοδο θεωρείται μάλλον σαφώς δεδομένη η απροθυμία διοχετεύσεως, στις αγορές των προηγμένων χωρών, ιχθύων διατραφέντων με τροφές που περιέχουν γενετικά τροποποιημένες πρώτες ύλες. Παρόμοιας, θα μπορούσε να πει κανείς, σπουδαιότητας είναι και οι επιφυλάξεις που προκύπτουν για τη διατάραξη της οικολογίας του υδάτινου περιβάλλοντος (ειδικότερα όταν χρησιμοποιούνται οι πλωτοί κλωβοί), όταν στην προσπάθεια αντικαταστάσεως των ιχθυαλεύρων με φυτικές πρωτεϊνούχες ζωοτροφές καταρτίζονται σιτηρέσια με αυξημένο ποσοστό υδατανθράκων, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων αποβάλλεται από τον οργανισμό των ιχθύων ως μη πεπτόμενη ύλη. Πρέπει επίσης να υπογραμμισθεί ότι η χορήγηση ελαίων φυτικής προελεύσεως αντί ιχθυελαίων προκαλεί μείωση των ποσοστών τους, αλλά και διατάραξη της μεταξύ τους σχέσεως των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων των σειρών του ω 3 (ΕΡΑ, DHA) και ω 6 στους ιστούς των ιχθύων, γεγονός το οποίο μειώνει τη θρεπτική τους αξία για τον ανθρώπινο οργανισμό. Σημειώνεται 43

16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ωστόσο ότι η κατάσταση αυτή είναι αντιστρεπτή, εάν για χρονικές περιόδους της τάξεως των περίπου 5-6 μηνών, πριν από την επίτευξη του εμπορεύσιμου βάρους των ιχθύων, περιληφθούν στα σιτηρέσιά τους ιχθυάλευρα-ιχθυέλαια, αντικαθιστώντας της φυτικής προελεύσεως ζωοτροφές. 44

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗΣ Υ ΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΙΧΘΥΩΝ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΣΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρι ΠΗΓΑΣΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΨΑΡΙΟΥ & ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΣ

Ψάρι ΠΗΓΑΣΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΨΑΡΙΟΥ & ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΨΑΡΙΟΥ & ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Γεωπόνος Yδροβιολόγος (DEA) (DEA) ΠΗΓΑΣΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Α.Ε. Τι Είναι? Νωπό Αλίευμα που ως Είδος (Τσιπούρα ή Λαβράκι) κατατάσσεται μεταξύ των

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο Α Γ Ρ Ι Ν Ι Ο Υ Πρόκληση για κάθε εκτροφή προβάτων αποτελεί: Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας Πως αντιμετωπίζουμε αυτήν την πρόκληση; Κατάλληλο ζωϊκό

Διαβάστε περισσότερα

TEI ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ - ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ &

TEI ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ - ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & TEI ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΧΘΥΟΚΟΜΙΑΣ - ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ Ηλεκρονικές σημειώσεις για την Παραγωγή Ιχθύων Γλυκού Νερού Επιμέλεια Περδικάρης Κώστας Ναθαναηλίδης Κοσμάς Γκούβα

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ESCAPE ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ Βασικές απαιτήσεις για τη διατροφή των αθλητών Τα τελευταία χρόνια οι αθλητικές επιδόσεις αυξάνονται αδιάκοπα. Η συνηθισμένη

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Γεώργιος I. Αρσένος Επίκουρος Καθηγητής Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιατί είναι σημαντική η Διατροφή... Καθορίζει την παραγωγικότητα 50

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Protecure Endosan Protecure και Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Τα νέα ϖροβιοτικά, Protecure και Endosan, ϖεριέχουν καλλιέργειες µικροοργανισµών γαλακτικού οξέος, είναι φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Προϋπολογισμός: 3.650.000 Ευρώ Φορέας υλοποίησης: Ελληνικός Οργανισμός Εξωτερικού Εμπορείου ΟΠΕ ΑΕ Χρηματοδότηση: Συγχρηματοδότηση από την Ελλάδα και

Προϋπολογισμός: 3.650.000 Ευρώ Φορέας υλοποίησης: Ελληνικός Οργανισμός Εξωτερικού Εμπορείου ΟΠΕ ΑΕ Χρηματοδότηση: Συγχρηματοδότηση από την Ελλάδα και Προϋπολογισμός: 3.650.000 Ευρώ Φορέας υλοποίησης: Ελληνικός Οργανισμός Εξωτερικού Εμπορείου ΟΠΕ ΑΕ Χρηματοδότηση: Συγχρηματοδότηση από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ»

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 50202 Ημερ. Λήξης: π.χ. 602 Σύνολο ωρών: 50 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ισχυρισμοί διατροφής

ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ισχυρισμοί διατροφής ΘΡΕΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ισχυρισμοί διατροφής «ισχυρισμός» αναφερόμενος σε τρόφιμο: Κάθε μήνυμα ή απεικόνιση, η οποία δεν είναι υποχρεωτική σύμφωνα με την κοινοτική ή εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Γεώργιος Ζέρβας ιευθυντής Εργαστηρίου Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών

Καθηγητής Γεώργιος Ζέρβας ιευθυντής Εργαστηρίου Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών Κλιµατική αλλαγή και ζωική παραγωγή Καθηγητής Γεώργιος Ζέρβας ιευθυντής Εργαστηρίου Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών Ο 20ος αιώνας, που χαρακτηρίζεται από την άκρατη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

12 Μαρτίου 2015, ώρες 17:00-20:00 Πρόγραμμα Ημερίδας «Διατροφή, Περιβάλλον&Υγεία»

12 Μαρτίου 2015, ώρες 17:00-20:00 Πρόγραμμα Ημερίδας «Διατροφή, Περιβάλλον&Υγεία» 12 Μαρτίου 2015, ώρες 17:00-20:00 Πρόγραμμα Ημερίδας «Διατροφή, Περιβάλλον&Υγεία» 17:00-17:15 17:15-18:00 18:00-18:30 18:30-19:00 19:00-19:20 19:20-19:40 19:40-20:00 Προσέλευση «Διατροφή και Υγεία. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1)

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1) Άρθρο 11α Διαθρεπτική Επισήμανση (1) 1. α) Το παρόν άρθρο αφορά στην διαθρεπτική επισήμανση των τροφίμων που προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή. Εφαρμόζεται, επίσης, σε τρόφιμα που

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Σημασία Μέσο συντήρησης, αύξησης, κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγής Άμυνα οργανισμού Το σημαντικότερο στοιχείο της εκτροφής

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος:

Τίτλος προγράμματος: ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Τίτλος προγράμματος: «Ισορροπημένη διατροφή Η αξία του πρωινού» Τάξη: Ε Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2012-13

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD Οι τιμές του σογιαλεύρου και των κρυσταλλικών αμινοξέων παραμένουν ασταθείς. Κατά καιρούς, υπάρχει ενδιαφέρον για λιγότερο γνωστές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις. Τποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Τγείας. Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών

Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις. Τποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Τγείας. Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις Τποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Τγείας Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις Περιλαμβάνει: Παρουσίαση του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΎΛΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τρέφοµαι σωστά - Ζω µε υγεία 1.1 ιατροφή και Υγεία 1.2 ιατροφή και καρδιοαγγειακά νοσήµατα 1.2.1 Υπερλιπιδαιµία Υπερχοληστερολαιµία 1.2.2 Αρτηριακή πίεση - Υπέρταση 1.3 ιατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Καλλιέργειες υδρόβιων φυτικών ειδών... 15 1.1. Laminaria japonica... 15 1.1.1 Βιολογικά χαρακτηριστικά... 16 1.1.2 Βιολογία... 16 1.1.3 Μέθοδοι καλλιέργειας... 18

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Τ Tο πρόβλημα της διατροφής του ανθρώπου σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ιδιαίτερα οξύ και καθημερινά οξύνεται περισσότερο, εξαιτίας του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού της γης τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νίκος Κατσαρός Επιστ.Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ π.πρόεδρος ΕΦΕΤ

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νίκος Κατσαρός Επιστ.Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ π.πρόεδρος ΕΦΕΤ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νίκος Κατσαρός Επιστ.Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ π.πρόεδρος ΕΦΕΤ EΙΣΑΓΩΓΗ Στίς 16 Οκτωβρίου 2010 εγκρίθηκε απο την UNESCO η Μεσογειακή Διατροφή ως μέρος της αϋλης

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ Α Α: ΒΙ07Β-Ο6Ο

ΑΠΟΦΑΣΗ Α Α: ΒΙ07Β-Ο6Ο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟ ΟΜΩΝ Ειδική Υπηρεσία ιαχείρισης Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑΣ ΜΟΝΑ Α Β Ταχ. /νση : Μιχαλακοπούλου 103 Ταχ. Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS

Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS Πρόγραμμα εκπαίδευσης V-3DAS 3. Συστήματα Πιστοποίησης της Ποιότητας Ιχνηλασιμότητας των Αγροτικών Προϊόντων 3.4. Συστήματα Παραγωγής και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων 3.4.1. Νομοθετικό πλαίσιο, Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template

Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template Το «INTRANEMMA» είναι Ευρωπαϊκό πρόγραμμα διά βίου μάθησης LDV - Leonardo Da Vinci - Μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρο 2.1 Υδατοκαλλιέργεια. Συνοπτική παρουσίαση

Μέτρο 2.1 Υδατοκαλλιέργεια. Συνοπτική παρουσίαση Μέτρο 2.1 Υδατοκαλλιέργεια Συνοπτική παρουσίαση Δράσεις 1. Αύξηση της παραγωγικής ικανότητας λόγω κατασκευής νέων μονάδων. Ίδρυση νέων μονάδων ειδών εμπορικής αξίας εδώδιμων και μη. Αύξηση της δυναμικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

6.8.2009 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 204/15

6.8.2009 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 204/15 6.8.2009 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 204/15 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 710/2009 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 5ης Αυγούστου 2009 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 889/2008 σχετικά με τη θέσπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ (Readiness for enchanced nutrition) Συντάκτης: Πέτρος Κολοβός Περιεχόμενα ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

<<Τρόφιμα:Tι τρώμε, πως παράγονται και τι προκαλούν;>>

<<Τρόφιμα:Tι τρώμε, πως παράγονται και τι προκαλούν;>> Ασφάλεια τροφίμων- Σήμανση / ετικέτες- μέλλον Ομάδα : Λεμονίδας και οι 4 Γαλατάς Βασίλης Καπούλα Βικτορία Μελετίδου Φωτεινή Μωυσίδου Στέλα Παπαστεφάνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Ένταξη της πράξης «ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΖΩΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΣΤΙΣ ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΣ ΤΗΣ ΤΣΙΠΟΥΡΑΣ». ΑΠΟΦΑΣΗ

ΘΕΜΑ: «Ένταξη της πράξης «ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΖΩΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΣΤΙΣ ΙΧΘΥΟΤΡΟΦΕΣ ΤΗΣ ΤΣΙΠΟΥΡΑΣ». ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟ ΟΜΩΝ Ειδική Υπηρεσία ιαχείρισης Ε.Π. ΑΛΙΕΙΑΣ ΜΟΝΑ Α Β Ταχ. /νση : Μιχαλακοπούλου 103 Ταχ. Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 11.2.2015 B8-0000/2015 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης για προφορική απάντηση B8-000/2015 σύμφωνα με το άρθρο 128, παράγραφος 5, του

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 ΔΜ 2-2 Γ` ΣΔΠ Σελ. 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ επε. (GR-BIO-02) Π Ρ Ο Δ Ι Α Γ Ρ Α Φ Ε Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΧΟΙΡΟΤΡΟΦΙΑΣ Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 «Φυσιολογική» επε Εθνικής Αντίστασης 66, Αλεξάνδρεια 59300,,

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Δρ. Γεώργιος Χώτος Καθηγητής «Η Ιχθυοπανίδα των λιμνοθαλασσών» Στις λιμνοθάλασσες

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταςτέα ύλη και αντίςτοιχα κεφάλαια των προτεινόμενων ςυγγραμμάτων

Εξεταςτέα ύλη και αντίςτοιχα κεφάλαια των προτεινόμενων ςυγγραμμάτων Εκτόσ από τα προτεινόμενα ςυγγράμματα, ςασ κυμίηω ότι ζχουν αναρτθκεί ςτθν ιςτοςελίδα e-εκπαίδευςθ (www.education.teiath.gr) του ΤΕΙ (Γενικό τμιμα βαςικών ιατρικών μακθμάτων) ι απευκείασ ςτο https://education.teiath.gr/claroline/auth/opencourses.php?fc=22

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16.3.2012 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 77/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 225/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 15ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του παραρτήματος II

Διαβάστε περισσότερα

Ισχυρισμοί Διατροφής & Υγείας

Ισχυρισμοί Διατροφής & Υγείας Ισχυρισμοί Διατροφής & Υγείας Κείμενο κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του Κανονισμού 1924/2006 ΕΝΙΑΙΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Διεύθυνση Αξιολόγησης & Εγκρίσεων Δεκέμβριος 2010 Ισχυρισμοί διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 1. Νέο διεθνές πρότυπο για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 «Συστήματα διαχείρισης της

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικά Προϊόντα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα Καλλυντικά Προϊόντα Βιοκτόνα Συμπληρώματα Διατροφής «Ειδική Διατροφή»: FSMP, αθλητών, παρασκευάσματα

Φαρμακευτικά Προϊόντα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα Καλλυντικά Προϊόντα Βιοκτόνα Συμπληρώματα Διατροφής «Ειδική Διατροφή»: FSMP, αθλητών, παρασκευάσματα Φαρμακευτικά Προϊόντα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα Καλλυντικά Προϊόντα Βιοκτόνα Συμπληρώματα Διατροφής «Ειδική Διατροφή»: FSMP, αθλητών, παρασκευάσματα για βρέφη και β βρεφικής ηλικίας, μεταποιημένες τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα