Χημεία Β Γυμνασίου Τετράδιο Εργασιών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χημεία Β Γυμνασίου Τετράδιο Εργασιών"

Transcript

1

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Χημεία Β Γυμνασίου Τετράδιο Εργασιών ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 1

3 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΑΞΗ: Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Συγγραφή: Β Γυμνασίου, Έκδοση 2012 (Για δίωρο μάθημα) Συγγραφή: Β - Γ Γυμνασίου, Έκδοση 2013 (Για δίωρο μάθημα) Συγγραφή: Β Γυμνασίου, Έκδοση 2014 (Για μονόωρο μάθημα) Γιάννα Συμεωνίδου Τασούλα Καραμιχάλη Δήμητρα Ρίζου-Χριστοφίδου Έλλη Σταύρου Τασούλα Καραμιχάλη Χρυστάλλα Κουμπάρου-Χριστοδούλου Γιάννα Συμεωνίδου Δήμητρα Ρίζου-Χριστοφίδου Έλλη Σταύρου Τασούλα Καραμιχάλη Δήμητρα Ρίζου-Χριστοφίδου Εποπτεία: Λουκία Αναστασιάδου, Επιθεωρήτρια Χημείας (Έκδ. 2012, 2013) Γιούλα Νεοφύτου, Αν. Επιθεωρήτρια Χημείας (Έκδ. 2014) Επιμέλεια έκδοσης Γλωσσική επιμέλεια: Ηλεκτρονική σελίδωση Σχεδιασμός εξωφύλλου: Τασούλα Καραμιχάλη Δήμητρα Ρίζου-Χριστοφίδου Έλλη Σταύρου Μαριάννα Χριστόφια Παλάτου, Λειτουργός Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Έλλη Σταύρου Τασούλα Καραμιχάλη Δήμητρα Ρίζου-Χριστοφίδου Έλενα Ηλιάδου, Λειτουργός Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Συντονισμός έκδοσης: Χρίστος Παρπούνας, Συντονιστής Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Έκδοση 2014 Εκτύπωση: Όνομα Τυπογραφείου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ISBN: Στο εξώφυλλο χρησιμοποιήθηκε ανακυκλωμένο χαρτί σε ποσοστό τουλάχιστον 50%, προερχόμενο από διαχείριση απορριμμάτων χαρτιού. Το υπόλοιπο ποσοστό προέρχεται από υπεύθυνη διαχείριση δασών. 2

4 Πρόλογος Με ιδιαίτερη χαρά προλογίζω την έκδοση του αναθεωρημένου βιβλίου «Χημεία Β Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών». Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να προωθήσει τις γενικές αρχές και τους στόχους της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Τα φύλλα εργασίας του βιβλίου περιλαμβάνουν μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων και εκπαιδευτικών μέσων (εικόνες, εννοιολογικοί χάρτες, γραφικές παραστάσεις, κείμενα, πειράματα, παιχνίδια, οπτικοακουστικό υλικό) που βοηθούν τους/τις μαθητές/τριες να αναπτύξουν δεξιότητες, ικανότητες, στάσεις και συμπεριφορές που απαιτούνται στη σημερινή μας κοινωνία. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο πείραμα που αποτελεί ένα απαραίτητο εργαλείο της επιστήμης της Χημείας, όπως και των άλλων φυσικών επιστημών και συμβάλλει στο να αγαπήσουν οι μαθητές/τριες το μάθημα της Χημείας και να αποκτήσουν τις βασικές γνώσεις και ικανότητες της επιστημονικής διερεύνησης. Επιθυμώ να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στις καθηγήτριες όλων των συγγραφικών ομάδων (εκδόσεις 2012, 2013 και 2014) που ασχολήθηκαν με τη συγγραφή του βιβλίου. Ιδιαίτερα θέλω να ευχαριστήσω την επιθεωρήτρια Χημείας κυρία Λουκία Αναστασιάδου και την αναπληρώτρια επιθεωρήτρια Χημείας, κυρία Γιούλα Νεοφύτου, που είχαν την εποπτεία των βιβλίων, καθώς και την Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων που είχε την ευθύνη για την έκδοση του βιβλίου αυτού. Σάββας Αντωνίου Αν. Διευθυντής Μέσης Εκπαίδευσης 3

5 4

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Κανόνες ασφάλειας στα εργαστήρια Χημείας 7 Ενότητα Ι: Εισαγωγή στη Χημεία 1. Εισαγωγή στη Χημεία. Γνωριμία με το Εργαστήριο Χημείας Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού 19 Ενότητα ΙΙ: Ύλη - Δομή της ύλης 3. Το νερό στη ζωή μας Μείγματα 4.1 Μείγματα - Ομογενή και Ετερογενή Ιδιότητες μειγμάτων Διαχωρισμός μειγμάτων 5.1 Διήθηση - Απόχυση Εξάτμιση - Απόσταξη Χρωματογραφία - Φυγοκέντριση Διαλύματα Περιεκτικότητα επί τοις εκατόν κατά όγκο (% κ.ό.) Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού Χημικά στοιχεία - Χημικές ενώσεις Κριτήρια καθαρότητας των ουσιών Χημική αντίδραση 11.1 Χημική αντίδραση Εξώθερμη και ενδόθερμη αντίδραση Άτομα και μόρια Υποατομικά σωματίδια - ηλεκτρονικές στιβάδες - σθένος - ιόντα 13.1 Δομή του ατόμου Ατομικός - μαζικός αριθμός Ηλεκτρονική δομή Σθένος - ιόντα Σθένος - ιόντα Σθένος - ιόντα Χημικοί τύποι Χημική εξίσωση Ατμοσφαιρικός αέρας 153 5

7 6

8 ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Είναι σημαντικό, κατά τη διάρκεια των πειραμάτων και ενόσω βρισκόμαστε στο εργαστήριο, να ακολουθούμε κάποιους βασικούς κανόνες ασφάλειας για την αποφυγή ατυχημάτων. Οι σημαντικότεροι από αυτούς τους κανόνες είναι: Φοράμε τη λευκή εργαστηριακή μπλούζα, την οποία κουμπώνουμε. Διατηρούμε το εργαστήριο και τον πάγκο εργασίας μας καθαρό. Δεν τοποθετούμε τσάντες, καθίσματα ή άλλα αντικείμενα στους διαδρόμους, ώστε οι διάδρομοι να είναι πάντα ελεύθεροι. Πριν κάνουμε ένα πείραμα, ακούμε προσεκτικά τις οδηγίες του/της εκπαιδευτικού μας. Δεν γευόμαστε ποτέ χημικές ουσίες. Δεν μυριζόμαστε χημικές ουσίες εκτός και αν έχουμε ειδικές οδηγίες από τον/την εκπαιδευτικό μας. Όταν θερμαίνουμε σε δοκιμαστικό σωλήνα, κρατάμε τον σωλήνα με ξύλινη λαβίδα και προσέχουμε το στόμιο του σωλήνα να μην είναι στραμμένο προς το πρόσωπό μας ή προς άλλα άτομα. Όταν θερμαίνουμε υγρό σε δοκιμαστικό σωλήνα, ο όγκος του υγρού να μην ξεπερνά το ένα τρίτο της χωρητικότητας του σωλήνα. Κρατάμε τον σωλήνα σε κλίση 45 0 και ανακινούμε συνέχεια. Φοράμε ειδικά προστατευτικά γυαλιά όταν θερμαίνουμε χημικές ουσίες ή όταν χρησιμοποιούμε οξέα ή βάσεις. Δεν αφήνουμε τον λύχνο αναμμένο, αν δεν τον χρειαζόμαστε. Αν έχουμε μακριά μαλλιά τα δένουμε πίσω. Χρησιμοποιούμε μικρές ποσότητες αντιδραστηρίων για το κάθε πείραμα. (Χημεία Α Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ 2001) Πριν τη χρήση μιας χημικής ουσίας, διαβάζουμε την ετικέτα στη συσκευασία της, η οποία μας προειδοποιεί για τυχόν κινδύνους από τη χρήση της. Δεν πιάνουμε στερεά αντιδραστήρια με το χέρι, αλλά χρησιμοποιούμε πάντοτε λαβίδα ή σπάτουλα. Αν πρόκειται να φυλάξουμε ένα αντιδραστήριο που παρασκευάσαμε, κολλάμε μια ετικέτα με το όνομα του αντιδραστηρίου και την ημερομηνία παρασκευής του στο μπουκάλι. Εκτελούμε τα πειράματα όρθιοι, ώστε να μπορέσουμε να αντιδράσουμε γρήγορα και αποτελεσματικά σε περίπτωση ατυχήματος. Δεν τρώμε και δεν πίνουμε στο εργαστήριο. Γενικά, δεν βάζουμε τίποτα στο στόμα μας ενώ είμαστε στο εργαστήριο. Αναφέρουμε πάντοτε στον/στην καθηγητή/τριά μας οποιοδήποτε ατύχημα όσο μικρό και αν είναι. Συνεργαζόμαστε μόνο με τα μέλη της ομάδας μας, δεν ενοχλούμε άλλες ομάδες και δεν παίρνουμε υλικά ή όργανα από άλλες ομάδες χωρίς την άδεια του/της καθηγητή/τριάς μας. Πλένουμε πάντοτε τα χέρια μας μετά από τις πειραματικές εργασίες. 7

9 ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Τα διεθνή εικονογράμματα κινδύνου αναγράφονται στις ετικέτες της συσκευασίας των χημικών ουσιών. Επισημαίνουν τις επικίνδυνες ιδιότητες των χημικών ουσιών, ώστε να λαμβάνουμε τα κατάλληλα μέτρα προστασίας για ελαχιστοποίηση του κινδύνου από τυχόν ατυχήματα. Τα σημαντικότερα εικονογράμματα κινδύνου είναι: ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΜΜΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Εκρηκτικά Αυτοαντιδρώντα Οργανικά υπεροξείδια Εύφλεκτα αέρια Αερολύματα, υγρά, στερεά Αυτοαντιδρώντα Πυροφορικά υγρά, στερεά Αυτοθερμαινόμενες ουσίες και μείγματα Ουσίες και μείγματα τα οποία σε επαφή με το νερό εκλύουν εύφλεκτα αέρια Οργανικά υπεροξείδια Οξειδωτικά αέρια Οξειδωτικά υγρά Οξειδωτικά στερεά Διαβρωτικό για τα μέταλλα Διάβρωση του δέρματος Σοβαρή οφθαλμική βλάβη Οξεία τοξικότητα (από του στόματος, διά του δέρματος, διά της εισπνοής) 8

10 Οξεία τοξικότητα (από του στόματος, διά του δέρματος, διά της εισπνοής) Ερεθισμός του δέρματος Ερεθισμός των οφθαλμών Ευαισθητοποίηση του δέρματος Ειδική τοξικότητα σε όργανα-στόχους Ερεθισμός της αναπνευστικής οδού Ναρκωτική επίδραση Ευαισθητοποίηση του αναπνευστικού Μεταλλαξιγένεση γεννητικών κυττάρων, Καρκινογένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή Ειδική τοξικότητα σε όργανα-στόχους ύστερα από μία εφάπαξ έκθεση Ειδική τοξικότητα σε όργανα-στόχους ύστερα από επανειλημμένη έκθεση Κίνδυνος από αναρρόφηση Επικίνδυνο για το υδάτινο περιβάλλον Οξεία τοξικότητα Χρόνια τοξικότητα (http://www.mlsi.gov.cy/mlsi/dli/dli.nsf//all/69f cd4c225754b /$file/clp%20poster.jpg) Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στις ιστοσελίδες: pendocument 9

11 10

12 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι: Εισαγωγή στη Χημεία 11

13 12

14 Εισαγωγή στη Χημεία Γνωριμία με το Εργαστήριο Χημείας Εργαστείτε ομαδικά Πού συναντούμε εικόνες όπως τις πιο πάνω; 1. Όταν εργαζόμαστε στο εργαστήριο της Χημείας χρησιμοποιούμε διάφορα όργανα τα οποία μας βοηθούν στις πειραματικές εργασίες. Παρακάτω δίνονται τα ονόματα των κυριότερων οργάνων του Χημικού εργαστηρίου. λύχνος Bunsen, σπάτουλες, στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων, ογκομετρικός κύλινδρος, κάψα, δοκιμαστικός σωλήνας, υδροβολέας, τριπόδι με μεταλλικό πλέγμα, ψήκτρες καθαρισμού, ποτήρι ζέσεως, χωνί, ύαλος ωρολογίου, ξύλινη λαβίδα, κωνική φιάλη Να επιλέξετε και να γράψετε το ορθό όνομα για καθένα από τα όργανα που φαίνονται στις παρακάτω εικόνες

15 ΠΑΝΤΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 2. Να παρατηρήσετε τις παρακάτω εικόνες. Εικόνα Α Εικόνα Β (Starting Science, Book One. Alan Fraser and Ian Gilchrist. Oxford University Press 1987) (α) Σε ποια από τις εικόνες τα παιδιά εργάζονται με ασφάλεια στο εργαστήριο;... (β) Να διατυπώσετε πέντε κανόνες ασφάλειας τους οποίους ακολουθούν τα παιδιά σύμφωνα με την εικόνα αυτή

16 Εργαστείτε ατομικά 3. (α) Να ονομάσετε τα παρακάτω όργανα του χημικού εργαστηρίου. Α Β Γ Α... Β... Γ... (β) Να γράψετε δύο κανόνες ασφάλειας που πρέπει να ακολουθούμε όταν εργαζόμαστε στο χημικό εργαστήριο Εργαστείτε ομαδικά Ο Κώστας πήγε με τη μητέρα του στο πρατήριο καυσίμων για να γεμίσουν το αυτοκίνητό τους με βενζίνη. Περιμένοντας μέσα στο αυτοκίνητο, ο Κώστας πρόσεξε μία μεγάλη εικόνα ψηλά στην είσοδο του πρατηρίου. Η εικόνα αυτή δίνεται παρακάτω. Τι άραγε σημαίνει η εικόνα που είδε ο Κώστας στο πρατήριο καυσίμων; Πολλές χημικές ουσίες έχουν επικίνδυνες ιδιότητες τις οποίες πρέπει να γνωρίζουμε ώστε να λαμβάνουμε τα κατάλληλα μέτρα προστασίας για ελαχιστοποίηση του κινδύνου από τυχόν ατυχήματα. Οι κίνδυνοι αυτοί αναγράφονται, με διεθνή εικονογράμματα κινδύνου, στην ετικέτα της συσκευασίας των χημικών ουσιών. 15

17 4. Να αντιστοιχίσετε τα παρακάτω διεθνή εικονογράμματα κινδύνου με τον κίνδυνο για τον οποίο προειδοποιούν. Διεθνή εικονογράμματα κινδύνου Κίνδυνος Εκρηκτικό Διαβρωτικό Εύφλεκτο Οξειδωτικό Τοξικό Επικίνδυνο για το περιβάλλον 5. Για ποιο κίνδυνο προειδοποιεί το εικονόγραμμα που είδε ο Κώστας στο πρατήριο καυσίμων;... Εργαστείτε ατομικά 6. (α) Γιατί είναι σημαντικό να αναγράφονται τα διεθνή εικονογράμματα κινδύνου στις συσκευασίες των χημικών ουσιών;

18 (β) Στην ετικέτα της φιάλης που περιέχει υδροχλωρικό οξύ υπάρχει το διπλανό εικονόγραμμα. Για ποιον κίνδυνο προειδοποιεί;... Εργασία για το σπίτι 1. Στην πιο κάτω εικόνα βλέπετε μερικές ομάδες μαθητών/τριών να εργάζονται στο εργαστήριο Χημείας. (Εργαστηριακός οδηγός χημείας Γ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ Αθήνα, Έκδοση Η-1995) Να καταγράψετε πέντε ενέργειες των μαθητών/τριών που δεν συνάδουν με την τήρηση των κανόνων ασφάλειας Να κάνετε μια μικρή έρευνα στο σπίτι σας και να εντοπίσετε τρία προϊόντα των οποίων η συσκευασία έχει ετικέτα με εικονόγραμμα κινδύνου. Να καταγράψετε στον παρακάτω πίνακα το όνομα του προϊόντος και τον κίνδυνο που εμπεριέχει. όνομα προϊόντος κίνδυνος Λέξεις / φράσεις κλειδιά: κανόνες ασφάλειας, όργανα χημείας, διεθνή εικονογράμματα κινδύνου 17

19 18

20 Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού Επωφελής ή αλόγιστη χρήση των χημικών προϊόντων Εργαστείτε ομαδικά (http://chemistry.about.com/od/homechemistrykit/tp/) Το 2011 είχε ανακηρυχθεί ως «διεθνές έτος Χημείας». Ήταν μια πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης για την Καθαρή και Εφαρμοσμένη Χημεία, της λεγόμενης IUPAC και της Εκπαιδευτικής Επιστημονικής και Πολιτιστικής Οργάνωσης του ΟΗΕ (ΟΥΝΕΣΚΟ). Το κεντρικό θέμα του εορτασμού ήταν «Χημεία - η ζωή μας, το μέλλον μας». Ποικίλες εκδηλώσεις, ανοιχτές για το κοινό, πραγματοποιήθηκαν από ερευνητικά ιδρύματα, επιστημονικούς φορείς και τοπικούς παράγοντες, με μεγάλη επιτυχία. Η επιλογή της χρονιάς συνέπεσε με την 100 η επέτειο της απονομής του βραβείου Nobel Χημείας στη Marie Sklodowska Curie, την πρώτη βραβευθείσα γυναίκα, παγκοσμίου φήμης και κύρους. Ο εορτασμός συνέπεσε επίσης με την 100 η επέτειο της ίδρυσης της Διεθνούς Ένωσης για την Καθαρή και Εφαρμοσμένη Χημεία, IUPAC. Γιατί πιστεύετε ότι αφιερώθηκε το 2011 στην επιστήμη της Χημείας και ανακηρύχθηκε ως «διεθνές έτος Χημείας»; 19

21 Πειράματα 1. Κάθε ομάδα μαθητών/τριών να πραγματοποιήσει ένα από τα πιο κάτω πειράματα 1, 2, 3. Στο τέλος της διεξαγωγής των πειραμάτων να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα στην ολομέλεια της τάξης. Πείραμα 1 Από το τραπέζι της κουζίνας μας στο εργαστήριο Χημείας Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: εκχύλισμα από κόκκινο λάχανο, χυμό λεμονιού, άχρωμο καθαριστικό τζαμιών, ποτήρια, σταγονόμετρα, πλαστικά κουταλάκια Πορεία Σε δύο ποτήρια που το καθένα περιέχει εκχύλισμα από κόκκινο λάχανο να προσθέσετε με το σταγονόμετρο στο ένα λίγο χυμό λεμονιού και στο δεύτερο μικρή ποσότητα άχρωμου καθαριστικού τζαμιών. Να αναδεύσετε με το πλαστικό κουταλάκι. Παρατηρήσεις: Πείραμα 2 Η αποκρυπτογράφηση ενός μηνύματος Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: δείκτη φαινολοφθαλεΐνης, άχρωμο καθαριστικό τζαμιών, διηθητικό χαρτί, μπατονέτα Πορεία Σ ένα κομμάτι διηθητικό χαρτί να γράψετε ένα μικρό μήνυμα χρησιμοποιώντας την μπατονέτα και τον υγρό δείκτη φαινολοφθαλεΐνης που σας δόθηκε. Να το αφήσετε για λίγο να στεγνώσει και να το ψεκάσετε με το άχρωμο καθαριστικό τζαμιών. Παρατηρήσεις:.. Πείραμα 3 Αφρός αφρός αφρός Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: διάλυμα ιωδιούχου καλίου, οξυζενέ, υγρό απορρυπαντικό για τα πιάτα, δοκιμαστικό σωλήνα, ογκομετρικό κύλινδρο 20

22 Πορεία Στον δοκιμαστικό σωλήνα να προσθέσετε, περίπου, 5 ml οξυζενέ και στη συνέχεια, 2 ml απορρυπαντικού και 5 σταγόνες διαλύματος ιωδιούχου καλίου. Παρατηρήσεις: Να εισηγηθείτε έναν γενικό τίτλο για τα τρία πειράματα που πραγματοποιήσατε. 2. Η πιο κάτω εικόνα παρουσιάζει μια σκηνή της καθημερινής ζωής. (http://www.cosmo.gr/eco-cooking) (α) Να εντοπίσετε οκτώ από τα υλικά σώματα της πιο πάνω εικόνας και να τα κατατάξετε σε δύο κατηγορίες: στην πρώτη κατηγορία αυτά που παράγει η φύση και στη δεύτερη κατηγορία αυτά που φτιάχνει ο άνθρωπος Τα παράγει η φύση... Τα φτιάχνει ο άνθρωπος... (β) Να ονομάσετε τις δύο κατηγορίες, γράφοντας την κατάλληλη ονομασία στην αντίστοιχη στήλη του πίνακα. 21

23 (γ) Ποια σχέση έχει η επιστήμη της Χημείας με τα υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένα τα σώματα στη δεύτερη στήλη του πιο πάνω πίνακα;.... Η μάθηση είναι παιχνίδι Να παρακολουθήσετε το φιλμάκι με τίτλο «Ζώντας χωρίς Χημεία.». 3. Να συμπληρώσετε το διάγραμμα αναφέροντας τομείς από την καθημερινή ζωή για την ανάπτυξη των οποίων συνέβαλε η επιστήμη της Χημείας. Χημεία και ανάπτυξη 4. Να καταλήξετε σε ένα συμπέρασμα για τη σημαντικότητα της Χημείας και τον ρόλο που διαδραματίζει στην εξέλιξη του πολιτισμού. 5. Η Χημεία μπορεί μόνη της να διεκπεραιώσει όλα τα πιο πάνω; Να αναφέρετε τρεις επιστήμες με τις οποίες συνεργάζεται η Χημεία και τα οφέλη που προκύπτουν από τη συνεργασία αυτή

24 Εργαστείτε ατομικά 7. Να συμπληρώσετε την πιο κάτω πρόταση που αφορά την προσφορά της Χημείας. Η Χημεία κάνει τη ζωή μας.. γιατί Να αναφέρετε δύο φυσικά και δύο τεχνητά προϊόντα. Φυσικά προϊόντα:... Τεχνητά προϊόντα:... Επωφελής ή αλόγιστη χρήση των χημικών προϊόντων Εργαστείτε ομαδικά 9. Δίνεται το πιο κάτω κείμενο που αφορά τις εκρηκτικές ύλες. Ο αυτοκινητόδρομος Λεμεσού - Πάφου, που αποπερατώθηκε το 2006, αποτελεί μεγάλης σημασίας έργο για την Κύπρο, αφού διευκολύνει το εμπόριο, τον τουρισμό, αλλά και την κοινωνική ζωή και την πολιτιστική ανάπτυξη των γύρω περιοχών. Περιλαμβάνει μια διπλή σήραγγα 900 μέτρων για την κατασκευή της οποίας έγινε ελεγχόμενη χρήση εκρηκτικών υλών. Η 19 η Απριλίου 1995 αποτέλεσε μαύρη μέρα για την ιστορία της πόλης Οκλαχόμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Έγινε τρομοκρατική επίθεση σε ομοσπονδιακό κτίριο της πόλης και σκοτώθηκαν 196 άνθρωποι από έκρηξη παγιδευμένου, με εκρηκτικά, οχήματος. (www.jandpcy.com ) (http://www.iliatora.gr) Αφού μελετήσετε το κείμενο, να σχολιάσετε και να αντιπαραθέσετε τις χρήσεις των εκρηκτικών υλών.. 23

25 10. Να αναφέρετε μια επωφελή χρήση και μια συνέπεια από την αλόγιστη χρήση για καθένα από τα πιο κάτω προϊόντα. Προϊόν Επωφελής χρήση Αλόγιστη χρήση Φάρμακα Πλαστικά Εργαστείτε ατομικά 11. Να χαρακτηρίσετε καθεμία από τις επόμενες προτάσεις ως σωστή ή λανθασμένη και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Πολλές φορές η αλόγιστη χρήση των χημικών προϊόντων έχει αρνητικές συνέπειες για τον άνθρωπο.. Η λήψη αντιβιοτικών φαρμάκων έχει μόνο ευεργετικά αποτελέσματα.. Εργασία για το σπίτι 1. Να γράψετε πέντε προϊόντα από την καθημερινή ζωή τα οποία έχουν σχέση με τη Χημεία. 2. Να κάνετε μια μικρή έρευνα για την ιστορία μιας «γλυκιάς απόλαυσης», της σοκολάτας (ποιος την ανακάλυψε, ποιος την έφερε στην Ευρώπη, τις πρώτες ύλες, τα στάδια παρασκευής της κ.λπ.). Η εργασία να γίνει σε ηλεκτρονική μορφή. Λέξεις / φράσεις κλειδιά: φυσικά προϊόντα, τεχνητά προϊόντα, επωφελής χρήση χημικών ουσιών, αλόγιστη χρήση χημικών ουσιών, σημαντικότητα της χημείας 24

26 ΕΝΟΤΗΤΑ ΙI: Ύλη-Δομή της ύλης 25

27 26

28 Το νερό στη ζωή μας Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τις σταγόνες του εννοιολογικού χάρτη με λέξεις που σας έρχονται στο μυαλό, στο άκουσμα της λέξης νερό. 27

29 Το νερό στη ζωή μας Εργαστείτε ομαδικά 2. Να μελετήσετε τις παρακάτω εικόνες, να συζητήσετε στην ομάδα σας και να γράψετε τέσσερις προτάσεις που να δικαιολογούν τη φράση «Το νερό είναι πηγή ζωής». (http://www.fws.gov/pacific/ecoservices /envicon/corelssues/irrigation.htm) (drinking-water-for-health.com) (http://www.youtube.com/watch?v=kxqbppwtl6a) 28

30 3. Μεγάλες ποσότητες νερού καταναλώνονται για την παραγωγή προϊόντων που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή ζωή. Στον πιο κάτω πίνακα αναγράφονται διάφορα προϊόντα και η ποσότητα νερού που απαιτείται για να παραχθούν. Να μελετήσετε τον πίνακα και να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν. Προϊόν Ποσότητα νερού σε λίτρα (L) 1 κιλό βοδινό κρέας κιλό αλουμίνιο αυγό κιλό τυρί φύλλο χαρτί Α αυτοκίνητο παντελόνι Jeans κιλό πλαστικό 200 (α) Πόσα λίτρα νερού έχουν καταναλωθεί για να παραχθεί το χαρτί για ένα φύλλο εργασίας που αποτελείται από 12 σελίδες (6 φύλλα Α4);. (β) Πόσα μπουκάλια νερού του μισού λίτρου (0,5 L) θα γεμίζατε με το νερό αυτό;. Εργαστείτε ατομικά 4. Ποια από τα παρακάτω δεν χρειάζονται νερό για την παρασκευή / παραγωγή τους; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Ένα κιλό φασόλια, ένα μπιφτέκι, ένα μαγειρικό σκεύος, ένα θρανίο, ένα πλαστικό τραπέζι, ένα τετράδιο, ένα αεροπλάνο. 5. Ο ανθρώπινος οργανισμός αποβάλλει καθημερινά περίπου 2 L νερού. Πόσα ποτήρια νερού πρέπει να πίνουμε καθημερινά για να αναπληρώνουμε το νερό αυτό; (1 ποτήρι νερού =250 ml νερού). 29

31 Εργαστείτε ομαδικά Το νερό, εκτός από κύριο συστατικό όλων των ζωντανών οργανισμών, περιέχεται στα τρόφιμα καθώς και σε πολλά υλικά. Ένα τέτοιο υλικό είναι και η γαλαζόπετρα (ένυδρος θειικός χαλκός), με πολλές εφαρμογές στην καθημερινή ζωή. Στη γεωργία χρησιμοποιείται ως βακτηριοκτόνο και ως λίπασμα. Για να ανιχνεύσουμε το νερό στη γαλαζόπετρα θα προχωρήσουμε στην επόμενη πειραματική δραστηριότητα. Στο εργαστήριο όταν θερμαίνουμε ουσίες στη φλόγα του λύχνου Bunsen πρέπει να ακολουθούμε τους απαραίτητους κανόνες ασφάλειας. 6. Να γράψετε τέσσερις κανόνες ασφάλειας τους οποίους παραβιάζει η μαθήτρια της διπλανής εικόνας.... (uwplatt.edu) Πείραμα 1 - Επίδειξη Όργανα και υλικά: κρυστάλλους γαλαζόπετρας, δοκιμαστικό σωλήνα, σπάτουλα, ξύλινη λαβίδα, λύχνο Bunsen Πορεία Σε δοκιμαστικό σωλήνα βάζουμε λίγους κρυστάλλους γαλαζόπετρας. Κρατούμε με ξύλινη λαβίδα τον δοκιμαστικό σωλήνα σε πλάγια θέση και θερμαίνουμε στη φλόγα του λύχνου Bunsen το κάτω του άκρο, ανακινώντας συνεχώς μέχρι να παρατηρηθεί χρωματική αλλαγή. Αφού κρυώσει ο δοκιμαστικός σωλήνας, προσθέτουμε στο περιεχόμενό του λίγες σταγόνες νερού. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων (Χημεία Α Λυκείου ΥΑΠ, 2001) 7. (α) Ποια χρωματική αλλαγή παρατηρήσατε στη γαλαζόπετρα κατά τη θέρμανσή της;.. (β) Τι παρατηρήσατε να συμβαίνει στα τοιχώματα του δοκιμαστικού σωλήνα;. (γ) Τι παρατηρήσατε όταν προσθέσατε στο περιεχόμενο του δοκιμαστικού σωλήνα λίγες σταγόνες νερού;. 30

32 8. Από πού προήλθαν τα σταγονίδια νερού που παρατηρήσατε στα τοιχώματα του δοκιμαστικού σωλήνα;.. Εργαστείτε ατομικά 9. Να συμπληρώσετε το πιο κάτω διάγραμμα χρησιμοποιώντας τις λέξεις / φράσεις: γαλάζιο, άσπρο, θέρμανση, προσθήκη νερού.. Ένυδρος θειικός χαλκός Χρώμα:... :... Άνυδρος θειικός χαλκός Χρώμα:... :. Εργασία για το σπίτι 1. Να διερευνήσετε σε βιβλιογραφικές πηγές ή στο διαδίκτυο και να γράψετε λίγα λόγια για τον βιολογικό ρόλο του νερού στον ανθρώπινο οργανισμό. 2. Μαθητές της Β τάξης Γυμνασίου, για να διερευνήσουν την ύπαρξη υδρατμών στην ατμόσφαιρα, τοποθέτησαν μικρή ποσότητα άνυδρου θειικού χαλκού σε ύαλο ωρολογίου. Μετά από λίγες ώρες παρατήρησαν χρωματική αλλαγή. (α) Ποια χρωματική αλλαγή παρατήρησαν οι μαθητές; (β) Ποιο το συμπέρασμά τους; Λέξεις / φράσεις κλειδιά: το νερό πηγή ζωής, ανίχνευση νερού 31

33 32

34 Μείγματα (1) Μείγματα Ομογενή και ετερογενή Εργαστείτε ομαδικά Η Μαρία πήγε στην υπεραγορά και αγόρασε ένα σοκολατούχο γάλα. Διάβασε την ετικέτα στο μπουκάλι που έγραφε: Σοκολατούχο γάλα Περιέχει: γάλα, σοκολάτα, νερό, ζάχαρη Ανακινήστε πριν ανοίξετε Μαζί με το σοκολατούχο γάλα, η Μαρία αγόρασε επίσης και ένα παγωμένο τσάι, στην ετικέτα του οποίου έγραφε: Τσάι μέντας Περιέχει: νερό, ζάχαρη, εκχυλίσματα μέντας Η Μαρία διερωτήθηκε: «Γιατί πρέπει να ανακινήσω το γάλα; Μήπως χρειάζεται να ανακινήσω και το παγωμένο τσάι;» Ερώτημα Γιατί πρέπει να ανακινηθεί το σοκολατούχο γάλα ενώ δεν χρειάζεται να ανακινηθεί το παγωμένο τσάι; Πρόβλεψη Να συζητήσετε στην ομάδα σας και να γράψετε την άποψή σας. Για να επαληθεύσετε την απάντησή σας στο ερώτημα να προχωρήσετε στην παρακάτω πειραματική εργασία. 33

35 Εργαστείτε ομαδικά Πείραμα Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: νερό, δύο ποτήρια ζέσεως 100 ml, ζάχαρη, σπάτουλα, θρυμματισμένη κιμωλία, ράβδο ανάδευσης Πορεία Στα δύο ποτήρια ζέσεως να προσθέσετε νερό, περίπου μέχρι το μέσο. Σε κάθε ποτήρι ζέσεως να προσθέσετε μικρή ποσότητα από τις ουσίες όπως φαίνεται στο πιο κάτω σχεδιάγραμμα. Α Β Νερό + θρυμματισμένη κιμωλία Νερό + ζάχαρη Να ανακατέψετε καλά το περιεχόμενο και των δύο ποτηριών με τη ράβδο ανάδευσης και να τα αφήσετε σε ηρεμία για λίγα λεπτά. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 1. Να καταγράψετε τις παρατηρήσεις σας Ποτήρι Α:. Ποτήρι Β:. 2. (α) Σε ποιο από τα δύο ποτήρια διακρίνετε τις ουσίες που έχετε αναμείξει; (β) Πώς νομίζετε ότι χαρακτηρίζεται το μείγμα αυτό (ομογενές / ετερογενές);.... (γ) Πώς νομίζετε ότι χαρακτηρίζεται το μείγμα στο άλλο ποτήρι ζέσεως; (ομογενές / ετερογενές); 3. (α) Να αντιστοιχίσετε το μείγμα στο ποτήρι ζέσεως Α και το μείγμα στο ποτήρι ζέσεως Β με ι. το σοκολατούχο γάλα:... ιι. το παγωμένο τσάι:. (β) Να συμπληρώσετε τις πιο κάτω προτάσεις. Το παγωμένο τσάι είναι. μείγμα γιατί τα σωματίδια των ουσιών που το αποτελούν κατανέμονται (ομοιόμορφα / ανομοιόμορφα).σε όλη την έκτασή του και δεν διακρίνονται με γυμνό μάτι ή με μικροσκόπιο. 34

36 Το σοκολατούχο γάλα είναι.. μείγμα γιατί..... Η πρόβλεψή σας στο ερώτημα (πρώτη σελίδα του φύλλου εργασίας) επαληθεύεται από τα αποτελέσματα του πειράματός σας; Αν όχι να την αναθεωρήσετε. 4. Δίνονται τα μείγματα: νερό + θρυμματισμένη κιμωλία, νερό + ζάχαρη, σοκολατούχο γάλα, παγωμένο τσάι (α) Να κατατάξετε τα πιο πάνω μείγματα σε δύο κατηγορίες, Α και Β. Κατηγορία Α:... Κατηγορία Β:... (β) Nα ονομάσετε την κάθε κατηγορία. Κατηγορία Α:... Κατηγορία Β: (α) Nα παρατηρήσετε τις ετικέτες που υπάρχουν στις συσκευασίες των υλικών που αγόρασε η Μαρία (πρώτη σελίδα του φύλλου εργασίας) Να γράψετε μια πρόταση για το πώς σχηματίζονται τα μείγματα χρησιμοποιώντας και τις πιο κάτω λέξεις: μείγματα, δύο, ανάμειξη, ουσιών, σχηματίζονται, περισσότερων.... (β) Να βάλετε τα παρακάτω γράμματα στην ορθή σειρά για να γράψετε τη λέξη που λείπει στην πρόταση που ακολουθεί. ι τ υ σ α τ κ σ α Οι ουσίες που αποτελούν ένα μείγμα ονομάζονται. Εργαστείτε ατομικά 6.(α) Να κατατάξετε τα παρακάτω μείγματα σε ομογενή και ετερογενή: λαδόξιδο, τυρί φέτα σε αλατόνερο, αλατοπίπερο, νερό της βρύσης, κρασί Ομογενή. Ετερογενή.. (β) Ποιο είναι το κριτήριο στο οποίο έχετε βασιστεί για την κατάταξη;

37 Εργασία για το σπίτι 1. Να υπογραμμίσετε τις λέξεις στο παρακάτω κείμενο που αναφέρονται σε μείγματα και να κατατάξετε τα μείγματα αυτά σε κατηγορίες (ομογενή - ετερογενή). «Η Μαρία γύρισε από τη δουλειά. Πεινούσε πολύ. Μόλις μπήκε στο σπίτι, τής μύρισε ψαρόσουπα, που δεν της αρέσει καθόλου. Γέμισε ένα ποτήρι νερό, το ήπιε και έφτιαξε ένα σάντουιτς. Αφού το έφαγε βγήκε στη βεράντα. Ο αέρας μύριζε ωραία..» Ομογενή μείγματα: Ετερογενή μείγματα: Να δικαιολογήσετε την πρόταση: «Ο αέρας της πόλης είναι διαφορετικό μείγμα από τον αέρα σε ένα ψηλό βουνό». 3. Να καταγράψετε ουσίες που υπάρχουν στο σπίτι σας και δεν είναι μείγματα. 4. Να λύσετε το σταυρόλεξο και να βρείτε την κρυμμένη λέξη. Μείγμα του οποίου τα συστατικά δεν διακρίνονται. Συστατικό του αλατόνερου. Είναι απαραίτητο για τα περισσότερα γλυκά του κουταλιού. Είναι το μείγμα του νερού με την άμμο. Το μείγμα προκύπτει από την.. δύο ή περισσότερων ουσιών. Οι ουσίες που αποτελούν το μείγμα. Κρυμμένη λέξη:.. Λέξεις / φράσεις κλειδιά: μείγματα, ομογενή, ετερογενή, συστατικά 36

38 Μείγματα (2) Ιδιότητες μειγμάτων Εργαστείτε ατομικά 1.(α) Η χορτόσουπα είναι ένα μείγμα. Να γράψετε τρία από τα συστατικά της... (β) Είναι ομογενές ή ετερογενές μείγμα; Πού στηρίζετε την απάντησή σας; Εργαστείτε ομαδικά H Ασημίνα πήγε στον οδοντίατρο και αφαίρεσε το δόντι της. Ο οδοντίατρος τη συμβούλεψε να ξεπλύνει το στόμα της με αλατόνερο για να μη μολυνθεί η περιοχή γύρω από το δόντι, χωρίς όμως να της δώσει οδηγίες πώς να φτιάξει το αλατόνερο. Η Ασημίνα διερωτάται: «Για να φτιάξω το αλατόνερο χρειάζεται άραγε συγκεκριμένη ποσότητα νερού και αλατιού; Αν ναι, πόσο νερό και πόσο αλάτι χρειάζεται;» Ερώτημα Για την παρασκευή του αλατόνερου χρειάζονται καθορισμένες ποσότητες νερού και καθορισμένες ποσότητες αλατιού; Πρόβλεψη Να συζητήσετε στην ομάδα σας και να γράψετε την άποψή σας. Για να επαληθεύσετε την απάντησή σας στο ερώτημα να προχωρήσετε στην παρακάτω πειραματική εργασία. 37

39 Εργαστείτε ομαδικά Προσέξτε: Δεν περιφερόμαστε άσκοπα στο εργαστήριο Πείραμα 1 Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: δύο ποτήρια ζέσεως 250 ml, σπάτουλα, ράβδο ανάδευσης, νερό, αλάτι, ογκομετρικό κύλινδρο 100 ml Πορεία Να χρησιμοποιήσετε τα πιο πάνω όργανα και υλικά για να παρασκευάσετε δύο διαφορετικά μείγματα αλατόνερου. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2. Να καταγράψετε στον πιο κάτω πίνακα τις ποσότητες των συστατικών που χρησιμοποιήσατε για την παρασκευή των πιο πάνω μειγμάτων. Αλατόνερο Μείγμα αλατόνερου 1 Μείγμα αλατόνερου 2 Ποσότητα άλατος Ποσότητα νερού 3. Να περιγράψετε πώς έχετε παρασκευάσει τα μείγματα για να είναι διαφορετικά μεταξύ τους. Μείγμα αλατόνερου 1:..... Μείγμα αλατόνερου 2: Μήπως θα μπορούσατε να παρασκευάσετε περισσότερα από δύο μείγματα αλατόνερου; Να εξηγήσετε την απάντησή σας. Η πρόβλεψή σας στο ερώτημα (πρώτη σελίδα του φύλλου εργασίας) επαληθεύεται από τα αποτελέσματα του πειράματός σας; Αν όχι να την αναθεωρήσετε. 5. Η ποσότητα των συστατικών του αλατόνερου δεν είναι καθορισμένη. Πιστεύετε ότι αυτή η ιδιότητα του αλατόνερου ισχύει για όλα τα μείγματα;... 38

40 6. Να συμπληρώσετε την πιο κάτω πρόταση. Μπορούμε να αναμείξουμε τα συστατικά των μειγμάτων σε (καθορισμένες / οποιεσδήποτε).. αναλογίες. Εργαστείτε ατομικά 7. Οι κυρίες στη διπλανή εικόνα παραγγέλουν κυπριακό καφέ. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τις κατάλληλες λέξεις. Ο κυπριακός καφές είναι ένα. μείγμα. Παρασκευάζεται με ανάμειξη των συστατικών του σε... αναλογίες. Εργαστείτε ομαδικά (Χημεία Β Γυμνασίου, ΟΕΔΒ - Αθήνα, 2007) Προσοχή: Στο εργαστήριο Χημείας δεν γευόμαστε ούτε αγγίζουμε με γυμνά χέρια τα αντιδραστήρια. Τα συστατικά του αλατόνερου διατηρούν όλες τις ιδιότητές τους; Πείραμα 2 Υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: αλάτι, νερό, αλατόνερο Πορεία Να παρατηρήσετε τα υλικά που έχετε στη θέση εργασίας σας. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 8. Ο παρακάτω πίνακας αναφέρεται σε μερικές φυσικές ιδιότητες των πιο πάνω υλικών. Να τον συμπληρώσετε. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Συστατικά / μείγμα Αλάτι Φυσική κατάσταση (στερεό, υγρό, αέριο) Χρώμα Γεύση Νερό Αλατόνερο 39

41 9. (α) Να βάλετε σε κύκλο, στον πιο πάνω πίνακα, τις κοινές ιδιότητες που έχει το αλατόνερο με καθένα από τα συστατικά του. (β) Το συστατικό με το οποίο το αλατόνερο έχει: ι. την ίδια φυσική κατάσταση είναι το ιι. το ίδιο χρώμα είναι το.. ιιι. την ίδια γεύση είναι το 10. Να συμπληρώσετε την πιο κάτω πρόταση. Τα συστατικά του αλατόνερου και γενικά όλων των μειγμάτων διατηρούν (όλες / μερικές από)... τις ιδιότητές τους. Εργαστείτε ατομικά 11. Να γράψετε δύο ιδιότητες των μειγμάτων. ι.. ιι... Εργασία για το σπίτι 1. Για καθεμιά από τις παρακάτω προτάσεις να σημειώσετε αν είναι ορθή ή λανθασμένη. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. ι. Αν αναμείξουμε αλάτι με πιπέρι μπορούμε να παρασκευάσουμε άπειρο αριθμό μειγμάτων ιι. Τα συστατικά ενός μείγματος διατηρούν πολλές από τις ιδιότητές τους Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Μείγμα Λαδόξιδο Κύρια συστατικά Ιδιότητες των συστατικών που διατηρούνται στο μείγμα Θαλασσινό νερό Γλυκός καφές φραπέ 40

42 3. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω εννοιολογικό χάρτη. Τα υλικά που προκύπτουν από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων ουσιών ονομάζονται ιδιότητες μειγμάτων διακρίνονται των οποίων των οποίων παραδείγματα παραδείγματα παραδείγματα τα συστατικά δεν είναι διακριτά με γυμνό μάτι ή με κοινό μικροσκόπιο τα συστατικά είναι διακριτά με γυμνό μάτι ή με κοινό μικροσκόπιο Λέξεις / φράσεις κλειδιά: ιδιότητες μειγμάτων, ιδιότητες συστατικών, αναλογίες συστατικών στο μείγμα 41

43 42

44 Διαχωρισμός μειγμάτων (1) Διήθηση-Απόχυση Εργαστείτε ατομικά 1. Να σημειώσετε στο τετραγωνάκι, δίπλα από κάθε υλικό, αν είναι μείγμα και Χ αν δεν είναι μείγμα. Νερό της λίμνης Ζάχαρη Χαλκός Αέρας Απόχυση και διήθηση Εργαστείτε ομαδικά Το νερό που χρησιμοποιούμε προέρχεται κυρίως από τα φράγματα. Το νερό αυτό περιέχει συνήθως διάφορες ανεπιθύμητες προσμείξεις όπως: άμμο, χαλίκια, αιωρούμενα σωματίδια, μικροοργανισμούς κ.ά. Για να καταστεί το νερό πόσιμο, πρέπει να υποστεί κατάλληλη επεξεργασία. Τα στάδια καθαρισμού του νερού φαίνονται στο πιο κάτω σχήμα: (gym-peir-tripol.ark.sch.gr/old/xhmeia/diaxor_migm.ppt) Δύο από τις σημαντικότερες διαδικασίες που χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό του νερού, τις οποίες θα μελετήσετε, είναι η απόχυση και η διήθηση. Για τον σκοπό αυτό θα κάνουμε μια φανταστική επίσκεψη στη μονάδα επεξεργασίας του νερού που βρίσκεται στο χωριό Τερσεφάνου της επαρχίας Λάρνακας. Ερώτημα Κατά την περιήγησή μας στη μονάδα αυτή, θα κάνουμε δύο σταθμούς. Ο πρώτος σταθμός θα είναι οι δεξαμενές καθίζησης και ο δεύτερος τα φίλτρα διήθησης, όπως φαίνεται στην πιο πάνω εικόνα. Ποιες προσμείξεις απομακρύνονται από το νερό στις δεξαμενές καθίζησης και ποιες στα φίλτρα διήθησης; 43

45 Πρόβλεψη Να συζητήσετε στην ομάδα σας και να γράψετε την άποψή σας. Για να επαληθεύσετε την απάντησή σας στο ερώτημα να προχωρήσετε στην παρακάτω πειραματική εργασία. Πείραμα Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: μείγμα από νερό και χαλίκια, μείγμα από νερό και σκόνη κιμωλίας, ποτήρι ζέσεως 100 ml, κωνική φιάλη, χωνί, ράβδο ανάδευσης, υδροβολέα και διηθητικό χαρτί Πορεία Προετοιμασία του διηθητικού χαρτιού (ηθμού): Να διπλώσετε το διηθητικό χαρτί ακολουθώντας τα πιο κάτω στάδια του σχεδιαγράμματος. (lyk-n-epivat.thess.sch.gr) 2. (α) Για να διαχωρίσετε: ι. το μείγμα νερού-χαλικιών να χρησιμοποιήσετε ένα ποτήρι ζέσεως και τη ράβδο ανάδευσης ιι. το μείγμα νερού-σκόνης κιμωλίας να χρησιμοποιήσετε κωνική φιάλη, χωνί, ράβδο ανάδευσης, σπάτουλα και διηθητικό χαρτί (β) Να γράψετε την πορεία που θα ακολουθήσετε για τον διαχωρισμό του κάθε μείγματος και να πραγματοποιήσετε το πείραμα. Πορεία για τον διαχωρισμό του μείγματος νερού - χαλικιών Πορεία για τον διαχωρισμό του μείγματος νερού - σκόνης κιμωλίας... 44

46 Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 3. Σε ποιες παρατηρήσεις έχετε βασιστεί για να διαχωρίσετε: (α) το μείγμα νερού - χαλικιών; (β) το μείγμα νερού - σκόνης κιμωλίας; 4. Να μελετήσετε το παρακάτω σχεδιάγραμμα και να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν χρησιμοποιώντας τις λέξεις / φράσεις: νερό, μείγμα νερού - σκόνης κιμωλίας, σκόνη κιμωλίας ίζημα (sciencequiz.net) διήθημα (α) Τι αντιπροσωπεύει το γράμμα Α;.. (β) Ποια ουσία περιέχεται στο: (ι) ίζημα (ιι) διήθημα. 5.(α) Το μείγμα νερού - χαλικιών διαχωρίστηκε στα συστατικά του με (απόχυση / διήθηση)... (β) Το μείγμα νερού-σκόνης κιμωλίας διαχωρίστηκε στα συστατικά του με (γ) Σε ποιες ιδιότητες των συστατικών των μειγμάτων (μείγμα νερού - χαλικιών και μείγμα νερού - σκόνης κιμωλίας) έχετε βασιστεί για να επιλέξετε τη συγκεκριμένη μέθοδο διαχωρισμού; Απόχυση:... Διήθηση:..

47 6. Πώς ονομάζεται (α) το υγρό που περνά από τους πόρους του διηθητικού χαρτιού (ηθμού) κατά τη διαδικασία της διήθησης; (ίζημα / διήθημα) (β) το στερεό που συγκρατείται στον ηθμό κατά τη διαδικασία της διήθησης; (ίζημα / διήθημα). 7. Να αντιστοιχίσετε τις μεθόδους διαχωρισμού, διήθηση και απόχυση, με τα στάδια καθαρισμού του νερού: (α) Στις δεξαμενές καθίζησης: (β) Στα φίλτρα:.. 8. Θα μπορούσατε να διαχωρίσετε το μείγμα νερού - σκόνης κιμωλίας με απόχυση; Να γράψετε την άποψή σας.... Η πρόβλεψή σας στο ερώτημα (πρώτη σελίδα του φύλλου εργασίας) επαληθεύεται από τα αποτελέσματα του πειράματός σας; Αν όχι να την αναθεωρήσετε. Εργαστείτε ατομικά: 1. Να γράψετε δίπλα σε καθένα από τα παρακάτω μείγματα αν θα τα διαχωρίζατε με απόχυση ή διήθηση. Χαλούμι με αλατόνερο Ελιές με αλατόνερο Γαλλικός καφές φίλτρου Εργασία για το σπίτι 1. Ακολουθεί μια συνταγή λεμονάδας: «Στύβουμε ένα λεμόνι. Προσθέτουμε στον χυμό του λεμονιού παγωμένο νερό και ανακατεύουμε. Με ένα σουρωτήρι απομακρύνουμε τα κουκούτσια. Προσθέτουμε ζάχαρη κι έτσι έχουμε έτοιμη φρέσκα λεμονάδα». (α) Να εντοπίσετε από τη συνταγή τρία μείγματα.. (β) Ποια είναι η πρόταση που περιγράφει τη διήθηση;. (γ) Ποιο είναι το διήθημα;.. 46

48 2. Να γράψετε δίπλα από τις παρακάτω καθημερινές δραστηριότητες ποια μέθοδος διαχωρισμού (απόχυση ή διήθηση) χρησιμοποιείται: (α) Όταν στο δοχείο του γιαουρτιού συσσωρευτεί ορός, τότε πριν την κατανάλωση του γιαουρτιού, ο ορός απομακρύνεται.... (β) Τα φύλλα του τσαγιού απομακρύνονται από το ζεστό ρόφημα με σουρωτήρι. 3. Να συμπληρώσετε τα κενά: Στη διαδικασία διαχωρισμού με διήθηση το παραμένει στο διηθητικό χαρτί (ηθμό) ενώ το.. διέρχεται διαυγές. 4. (α) Μαζί με συμμαθητές σας να προσπαθήσετε να κάνετε μια κατασκευή, όπως φαίνεται στο διπλανό σχήμα, για να καθαρίσετε θολό νερό. Να χρησιμοποιήσετε πλαστικό μπουκάλι, χαλίκια, άμμο, βαμβάκι. (β) Να χρησιμοποιήσετε την κατασκευή σας για να καθαρίσετε νερό που περιέχει χώμα και φύλλα. (Exploring Science, 8 Ea3, Pearson Education Ltd, 2008 ) Λέξεις / φράσεις κλειδιά: διαχωρισμός μείγματος, απόχυση, διήθηση, διήθημα, ίζημα ηθμός χυση 47

49 48

50 Διαχωρισμός μειγμάτων (2) Εξάτμιση - Απόσταξη Εργαστείτε ατομικά 1. Να χαρακτηρίσετε το καθένα από τα παρακάτω μείγματα με (Ο) αν είναι ομογενές ή με (Ε) αν είναι ετερογενές. (α) Νερό της βρύσης.. (γ) Αλεύρι με κανέλα.. (β) Λάδι με νερό.. (δ) Αλατόνερο.. Εξάτμιση Εργαστείτε ομαδικά Εδώ και χιλιετίες, ο άνθρωπος παίρνει το αλάτι, που είναι πολύτιμο για τη διατροφή του, από τις αλυκές. Tον χειμώνα οι αλυκές γεμίζουν με θαλασσινό νερό, ενώ το καλοκαίρι βλέπουμε σε αυτές κυρίως το αλάτι. (http://www.placesonline.com) Να συζητήσετε στην ομάδα σας και να εξηγήσετε γιατί το καλοκαίρι στις αλυκές βλέπουμε κυρίως το αλάτι. Πείραμα 1 - Επίδειξη Πορεία - Όργανα και υλικά τριπόδι με πλέγμα, λύχνο Bunsen, κάψα πορσελάνης, θαλασσινό νερό Να σχεδιάσετε πορεία πειράματος ώστε να πάρετε, στο εργαστήριο, το αλάτι από το θαλασσινό νερό.... Πραγματοποιούμε το πείραμα που εισηγηθήκατε πιο πάνω. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2. Να καταγράψετε τις παρατηρήσεις που έχετε κάνει στο πιο πάνω πείραμα. 49

51 3. Ποια μεταβολή στη φυσική κατάσταση του νερού παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια του πειράματος; 4. Να βάλετε τα παρακάτω γράμματα στην ορθή σειρά για να γράψετε τη λέξη που λείπει στην πρόταση που ακολουθεί. α, ι, ε, ξ, μ, η, σ, τ Η μέθοδος αυτή ονομάζεται Εργαστείτε ατομικά 5. Να εξηγήσετε γιατί λίγα λεπτά μετά την έξοδό μας από τη θάλασσα, χωρίς να σκουπιστούμε, αισθανόμαστε την παρουσία αλατιού στο δέρμα μας. Απόσταξη Εργαστείτε ομαδικά Να μελετήσετε την πιο κάτω συσκευή απόσταξης και να συζητήσετε στην ομάδα σας με ποιο τρόπο ο Chay Blyth και το πλήρωμά του κατάφεραν να πάρουν καθαρό νερό από το θαλασσινό νερό. Πολλά πλοία διαθέτουν, μαζί με τον υπόλοιπο εξοπλισμό τους, και μια συσκευή απόσταξης. Μερικά από αυτά τη χρησιμοποιούν και παράγουν όλο το καθαρό νερό που χρειάζονται, ενώ μερικά άλλα παράγουν καθαρό νερό μόνο σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Το 1973 κατά τη διάρκεια των παγκόσμιων ιστιοπλοϊκών αγώνων, ο Chay Blyth και το πλήρωμά του αναγκάστηκαν να επινοήσουν τη δική τους συσκευή απόσταξης, όταν από μια διαρροή έχασαν όλο το πόσιμο νερό που είχαν στο σκάφος τους. Πιο κάτω απεικονίζεται η συσκευή απόσταξης που χρησιμοποίησε ο Chay Blyth και το πλήρωμά του. Πλαστικός σωλήνας. Δοχείο με κρύο θαλασσινό νερό Θαλασσινό νερό Μάτι γκαζιού (Starting Scienc Καθαρό νερό (Starting Science, Book One. Alan Fraser and Ian Gilchrist. Oxford University Press 1987) 50

52 Να περιγράψετε σε συντομία αυτή τη διαδικασία.... Πείραμα 2 - Επίδειξη Όταν θερμαίνουμε οποιαδήποτε χημική ουσία φοράμε πάντοτε προστατευτικά γυαλιά. Όταν ο λύχνος είναι αναμμένος, τα μακριά μαλλιά είναι δεμένα πίσω. Δεν αφήνουμε τον λύχνο αναμμένο χωρίς λόγο. Όργανα και υλικά Για την πειραματική εργασία είναι απαραίτητα και τα παρακάτω όργανα: τριπόδι με πλέγμα ορθοστάτης σφαιρική φιάλη ψυκτήρας Πορεία Συναρμολογούμε τη συσκευή απόσταξης, όπως φαίνεται στο πιο κάτω σχήμα. (Εργαστηριακές Ασκήσεις Οργανικής Χημείας, Γ Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ, 2004) Στη σφαιρική φιάλη της συσκευής απόσταξης τοποθετούμε κομματάκια κεραμικού για ομοιόμορφη θέρμανση, προσθέτουμε αλατόνερο και θερμαίνουμε. 51

53 Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 6. Τι παρατηρείτε να συμβαίνει μέσα στη σφαιρική φιάλη, στον ψυκτήρα και στην κωνική φιάλη κατά τη διαδικασία της απόσταξης; Σφαιρική φιάλη:..... Ψυκτήρας:..... Κωνική φιάλη: (α) ι. Σε ποια θερμοκρασία αρχίζει να εισέρχεται το αέριο (ατμοί) στον ψυκτήρα;.. ιι. Ποιο είναι το αέριο αυτό;. (β) Η θερμοκρασία παραμένει η ίδια, αυξάνεται, ή μειώνεται κατά τη διάρκεια της πιο πάνω διαδικασίας;.. 8. (α) ι. Ποια αλλαγή, στη φυσική κατάσταση του υγρού, πραγματοποιείται στη σφαιρική φιάλη;. ιι. Η μεταβολή αυτή ονομάζεται (βρασμός / υγροποίηση) (β) ι. Γιατί κατά τη λειτουργία της αποστακτικής συσκευής ανοίξαμε την παροχή του νερού της βρύσης;.. ιι. Ποια αλλαγή, στη φυσική κατάσταση του αερίου, πραγματοποιείται στον ψυκτήρα;.. ιιι. Η μεταβολή αυτή ονομάζεται (βρασμός / υγροποίηση) 9. (α) Στην πιο πάνω διαδικασία διαχωρίσαμε το αλατόνερο στα συστατικά του που είναι το.. και το.. (β) Να βάλετε τα παρακάτω γράμματα στην ορθή σειρά για να γράψετε τη λέξη που λείπει στην πρόταση που ακολουθεί. π, α, α, η, σ, ο, τ, ξ Η μέθοδος αυτή ονομάζεται (γ) Σε ποια διαφορετική ιδιότητα των συστατικών του αλατόνερου στηρίζεται η μέθοδος αυτή;... (δ) Ποιο είναι το υγρό το οποίο συλλέγεται στην κωνική φιάλη; Θα μπορούσαμε μήπως να χρησιμοποιήσουμε την ίδια μέθοδο για να διαχωρίσουμε στα συστατικά του ένα μείγμα που αποτελείται από δύο ή περισσότερες υγρές ουσίες; Αν ναι, σε ποια ιδιότητά τους πρέπει να διαφέρουν οι ουσίες αυτές; 52

54 Εργαστείτε ατομικά 11. (α) Να συμπληρώσετε τα κενά στο πιο κάτω σχεδιάγραμμα, χρησιμοποιώντας τις λέξεις που δίνονται παρακάτω. λύχνος Bunsen, σφαιρική φιάλη, κωνική φιάλη, ψυκτήρας, θερμόμετρο (β) Στο πιο πάνω διάγραμμα να τοποθετήσετε το γράμμα Β στην περιοχή που γίνεται ο βρασμός και το γράμμα Υ στην περιοχή που γίνεται η υγροποίηση. Εργασία για το σπίτι 1. Να καταγράψετε τις συσκευές και τα όργανα που θα χρησιμοποιήσετε για να διαχωρίσετε, στα συστατικά του, το θαλασσινό νερό. 2. (α) Να μελετήσετε τη διπλανή εικόνα και να περιγράψετε με λίγα λόγια τον κύκλο του νερού (Χημεία Α Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ, 2001) (β) Ποιες ομοιότητες έχει ο κύκλος του νερού με τη διαδικασία της απόσταξης; Λέξεις / φράσεις κλειδιά: εξάτμιση, απόσταξη, βρασμός, σημείο βρασμού, υγροποίηση 53

55 54

56 Διαχωρισμός μειγμάτων (3) Χρωματογραφία-Φυγοκέντριση Χρωματογραφία Εργαστείτε ομαδικά (www.scienceinschool.org) Ο αστυνόμος Αετομάτης διερευνά έναν φόνο. Κατά την έρευνά του, στον τόπο του εγκλήματος, βρήκε ένα γραπτό σημείωμα. Οι έρευνες έδειξαν ότι αυτός που έγραψε το σημείωμα, ήταν ο ένοχος. Η αστυνομία συνέλαβε τρεις υπόπτους, τον Γιάννη, τον Αντρέα και τη Γεωργία, οι οποίοι είχαν στην κατοχή τους από ένα στυλό ιδίου χρώματος αλλά διαφορετικής εταιρείας κατασκευής. Μπορείτε να βοηθήσετε τον αστυνόμο Αετομάτη στην εξιχνίαση του εγκλήματος; Έχετε στη διάθεσή σας το γραπτό σημείωμα και τα στυλό που είχαν στην κατοχή τους οι τρεις ύποπτοι και αναλαμβάνετε εσείς να εξιχνιάσετε το έγκλημα. Για να βοηθήσετε στην εξιχνίαση του εγκλήματος πρέπει να ανακαλύψετε με ποιο στυλό γράφτηκε το μήνυμα. Ποια μέθοδο πρέπει να χρησιμοποιήσετε για να το πετύχετε; Ανακαλύψτε τον ένοχο. Πείραμα 1 Ύαλος ωρολογίου Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: οινόπνευμα, διηθητικό χαρτί, μεγάλη ύαλο ωρολογίου, ποτήρι ζέσεως 250mL, ψαλίδι, μολύβι, χάρακα, μελάνι από στυλό και λωρίδα χαρτιού (στυπόχαρτο) στην οποία υπάρχει γραμμένο μικρό μέρος του σημειώματος. Κάθε ομάδα θα κάνει δύο χρωματογραφικές αναλύσεις: Η ομάδα Α με το μελάνι του γραπτού σημειώματος και με το μελάνι από το στυλό του Γιάννη. Η ομάδα Β με το μελάνι του γραπτού σημειώματος και με το μελάνι από το στυλό του Ανδρέα. Η ομάδα Γ με το μελάνι του γραπτού σημειώματος και με το μελάνι από το στυλό της Γεωργίας. 55

57 Πορεία Στάδιο ι. Να κόψετε μία λωρίδα διηθητικού χαρτιού πλάτους 2 cm και μήκους 10 cm. Σε απόσταση 2 cm από το ένα άκρο της λωρίδας να χαράξετε με το μολύβι μια ευθεία γραμμή. Στάδιο ιι. Να σχηματίσετε, στο μέσο της γραμμής μία κηλίδα από το μελάνι (στυλό) που σας δόθηκε. Στάδιο ιιι. Στο ποτήρι ζέσεως των 250 ml να προσθέσετε οινόπνευμα μέχρι ύψους 3 cm. Στη συνέχεια να βυθίσετε τις δύο λωρίδες (η μία με την κηλίδα από το μελάνι που σας δόθηκε και η άλλη με το σημείωμα) στο οινόπνευμα, ώστε μόνο η άκρη των χαρτιών να έρχεται σε επαφή με το οινόπνευμα, όχι η κηλίδα ή το σημείωμα. Οι δύο λωρίδες χαρτιού να μην είναι σε επαφή μεταξύ τους. Στάδιο ιv. Να σκεπάσετε με την ύαλο ωρολογίου το ποτήρι, συγκρατώντας ταυτόχρονα και τις δύο λωρίδες. Οι λωρίδες να μην εφάπτονται της εσωτερικής επιφάνειας του ποτηριού. Στάδιο v. Να παρατηρήσετε προσεκτικά τις δύο λωρίδες χαρτιού μετά από 10 λεπτά. Στάδιο vι. Να απομακρύνετε τις λωρίδες χαρτιού από το οινόπνευμα και να τις αφήσετε, σε οριζόντια θέση, να στεγνώσουν. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 1. Να καταγράψετε στον παρακάτω πίνακα τα χρώματα που παρατηρήσατε στα χρωματογραφήματα των δύο δειγμάτων. Χρώματα στα οποία διαχωρίστηκε το μελάνι Δείγμα μελανιού 1 ο χρώμα 2 ο χρώμα 3 ο χρώμα 4 ο χρώμα Δείγμα από το μήνυμα Δείγμα από το μελάνι του υπόπτου 2. Να συγκρίνετε τα αποτελέσματα των χρωματογραφημάτων σας για να βρείτε ποιος είναι ο ένοχος. Ένοχος είναι ο/η. Να εξηγήσετε πού στηρίζετε την απόφασή σας (α) Πότε χρησιμοποιούμε την πιο πάνω μέθοδο διαχωρισμού;.. (β) Να βάλετε τα παρακάτω γράμματα στην ορθή σειρά για να γράψετε τη λέξη που λείπει στην πρόταση που ακολουθεί. γ, μ, α, α, α, φ, ρ, ι, χ, τ, ω, ρ, ο Η μέθοδος αυτή ονομάζεται 56

58 Εργαστείτε ατομικά 4. Ποιο από τα τρία μελάνια στο διπλανό χρωματογράφημα μπορεί να αποτελείται από ένα μόνο χρώμα;. Να εξηγήσετε την απάντησή σας Μια εταιρεία αναψυκτικών ισχυρίζεται ότι χρησιμοποιεί δύο επιτρεπόμενες χρωστικές ουσίες για τις πορτοκαλάδες και τις λεμονάδες της. Έχετε στη διάθεσή σας δείγματα των δύο χρωστικών ουσιών που χρησιμοποιεί η εταιρεία, καθώς και δείγματα από τις δύο επιτρεπόμενες χρωστικές. Να εισηγηθείτε ένα πείραμα με το οποίο θα αποδείξετε ότι οι χρωστικές ουσίες, που χρησιμοποιεί η εταιρεία, είναι ή δεν είναι οι επιτρεπόμενες. Φυγοκέντριση Εργαστείτε ομαδικά Στα γαλακτοκομεία για την παρασκευή γάλακτος με χαμηλά λιπαρά, τo γάλα υποβάλλεται στη διαδικασία της φυγοκέντρισης σε ειδικές συσκευές. Πώς επιτυγχάνεται, με τη μέθοδο της φυγοκέντρισης η αποβουτύρωση του γάλακτος; Πείραμα 2 Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: συσκευή φυγοκέντρισης, σωλήνες φυγοκέντρισης, μείγμα νερού-κρέμας γάλακτος Πορεία Να μεταφέρετε το μείγμα νερού - κρέμας γάλακτος σε έναν σωλήνα φυγοκέντρισης. Να φυγοκεντρίσετε το μείγμα για 2 λεπτά, στη συσκευή φυγοκέντρισης, με τη βοήθεια του/της καθηγητή/τριάς σας. 57 συσκευή φυγοκέντρισης

59 Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 6. Τι παρατηρείτε στο περιεχόμενο του σωλήνα φυγοκέντρισης, μετά την απομάκρυνσή του από τη συσκευή;... Εργαστείτε ατομικά 7. Ποιο από τα παρακάτω παρασκευάζεται με τη μέθοδο της φυγοκέντρισης; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. γαλλικός καφές, τσάι από βότανα, ελαιόλαδο από πολτοποιημένες ελιές, ζιβανία από το κρασί. 8. Να σημειώσετε τη μέθοδο διαχωρισμού που θα χρησιμοποιούσατε για τον διαχωρισμό: (α) χρωστικών ουσιών από μείγμα τους.. (β) βουτύρου από το γάλα.. (γ) το υγρό μέρος του αίματος (ορός αίματος) από τα υπόλοιπα συστατικά του (κύτταρα).. Εργασία για το σπίτι 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα απεικονίζει την πειραματική διαδικασία που χρησιμοποίησε η Μαρία για να πραγματοποιήσει τη χρωματογραφική ανάλυση πέντε διαφορετικών μελανιών. (α) Να συμπληρώσετε τα κενά στο πιο κάτω σχεδιάγραμμα χρησιμοποιώντας τις ακόλουθες λέξεις: οινόπνευμα, ποτήρι ζέσεως, διηθητικό χαρτί, κηλίδα μελανιού Α Β Γ Δ Ε 58

60 (β) Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα απεικονίζει τα τελικά χρωματογραφήματα των πέντε μελανιών που χρησιμοποίησε η Μαρία. Α Β Γ Δ Ε Ι. Ποια μελάνια έχουν αναμειχθεί για να δημιουργηθεί το μελάνι Γ;.. ιι. Ποια από τα πέντε μελάνια αποτελούνται από μία μόνο χρωστική ουσία;. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.... Λέξεις / φράσεις κλειδιά: χρωματογραφία, χρωματογράφημα, φυγοκέντριση 59

61 60

62 Διαλύματα Διαλύματα-Διαλύτης-Διαλυμένη ουσία Εργαστείτε ατομικά 1. Να σημειώσετε, δίπλα από κάθε μείγμα, αν είναι ομογενές ή ετερογενές. Κρασί Ατμοσφαιρικός αέρας Λαδόξιδο Χρυσή καδένα Εργαστείτε ομαδικά Βοηθήστε με να ξεκολλήσω τη τσίχλα από το παντελόνι μου. (Starting Science, Book One. Alan Fraser and Ian Gilchrist. Oxford University Press 1987 ) Πώς νομίζετε ότι η κυρία της εικόνας, θα προσπαθήσει να ξεκολλήσει την τσίχλα; 61

63 Πείραμα Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: αλάτι, άμμο, λάδι, αλκοόλη, νερό, δοκιμαστικούς σωλήνες, σπάτουλα Πορεία Να αριθμήσετε, με τον μαρκαδόρο, τέσσερις δοκιμαστικούς σωλήνες από το 1-4. Να παρασκευάσετε τα μείγματα, όπως φαίνονται στον πιο κάτω πίνακα. Να ανακινήσετε ελαφρά τους σωλήνες και να τους αφήσετε σε ηρεμία. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Σωλήνας Μείγμα Παρατήρηση 1 Αλάτι και νερό Ομογενές ή Ετερογενές 2 Άμμος και νερό 3 Λάδι και νερό 4 Αλκοόλη και νερό 3. Ποια από τα πιο πάνω μείγματα είναι ομογενή, είναι δηλαδή, διαλύματα; 4. (α) Το αλατόνερο είναι ένα διάλυμα. ι. Ποιος είναι ο διαλύτης;.. ιι. Ποια είναι η διαλυμένη ουσία;.. (β) Ποιος είναι ο διαλύτης και ποια η διαλυμένη ουσία στο διάλυμα νερού (80 %) και αλκοόλης (20 %); διαλύτης:.. διαλυμένη ουσία: 62

64 5. (α) Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα που αφορά τη φυσική κατάσταση του διαλύματος και του διαλύτη. Διάλυμα Σιρόπι (ζαχαρόνερο) Διαλύτης Διαλυμένη/ες ουσία/ες Φυσική κατάσταση του διαλύματος Φυσική κατάσταση του διαλύτη Αέρας (78 % άζωτο 21 % οξυγόνο 1 % άλλα αέρια) Μπρούντζος (90 % χαλκός 10 % κασσίτερος) (β) Τι διαπιστώνετε όσον αφορά τη φυσική κατάσταση του διαλύματος και του διαλύτη; 6. Πιο κάτω σας δίνονται μερικά διαλύματα. Να υπογραμμίσετε με κόκκινο τα υγρά διαλύματα, με κίτρινο τα αέρια διαλύματα και με πράσινο τα στερεά διαλύματα. μπρούντζινα κέρματα, κρασί, αέρας που αναπνέουμε, φυσικό αέριο, χρυσή καδένα 14 καρατίων, πόσιμο νερό, χυμός πορτοκαλιού, αναψυκτικό, ιδρώτας, δάκρυα. 7. Να αντιστοιχίσετε τις παρακάτω φράσεις για να κάνετε προτάσεις. Διαλύματα είναι.... στην ίδια φυσική κατάσταση με το διάλυμα Ο διαλύτης βρίσκεται.. τα συστατικά του διαλύματος που βρίσκονται σε μικρότερη ποσότητα από τον διαλύτη Διαλυμένες ουσίες ονομάζονται.. τα ομογενή μείγματα Εργαστείτε ατομικά 8. Ποιος είναι ο διαλύτης στα πιο κάτω διαλύματα; ι. Σιρόπι:... ιι. Κρασί:... ιιι. Δάκρυα:.. ιv. Ιδρώτας:.. 63

65 Εργαστείτε ομαδικά 9. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη από τις πιο κάτω. (Μόνο μία λέξη αντιστοιχεί για κάθε πρόταση) ομογενή, παγκόσμιος, υδατικά, διαλύτης ι. Τα διαλύματα στα οποία ο διαλύτης είναι το νερό ονομάζονται... ιι. Το νερό διαλύει πάρα πολλές ουσίες και γι αυτό χαρακτηρίζεται ως. διαλύτης. Μήπως εκτός από το νερό υπάρχουν και άλλοι υγροί διαλύτες; 10. (α) Να παρατηρήσετε τις πιο κάτω εικόνες και να γράψετε ποιος είναι ο διαλύτης και ποια η διαλυμένη ουσία. Θα καθαρίσω τα λάδια με πετρέλαιο ασετόν Τ βενζίνη πετρέλαιο τσίχλα εικόνα 1 εικόνα 2 εικόνα 3 (Χημεία Β Γυμνασίου Μεταίχμιο) Εικόνα 1 Εικόνα 2 Εικόνα 3 Εικόνες Διαλύτης Διαλυμένη ουσία (β) Συμπέρασμα: Εκτός από το νερό, υπάρχουν και άλλοι διαλύτες όπως... Εργαστείτε ατομικά 11. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Διάλυμα Διαλύτης Διαλυμένη ουσία Νερό - ζάχαρη Λίπος - πετρέλαιο Μπογιά - νέφτι 64

66 Εργασία για το σπίτι 1. Να σχηματίσετε την ορθή λέξη στην κάθε περίπτωση και στη συνέχεια να συμπληρώσετε τον πίνακα. Διαλύτης Διαλυμένη ουσία σ τ ο ε ν α τ χ λ ι σ α ε ν ζ β η ν ι ο ς λ π ι ρ ο ε ν ι α τ α λ ι ε τ ρ α π ε λ ο ι βιρνεικ χυωνιν Διαλύτης Διαλυμένη ουσία 2. Να κατατάξετε τα παρακάτω διαλύματα σε υγρά, στερεά και αέρια: αναψυκτικό, ατσάλι, μπύρα, κρασί, ατμοσφαιρικός αέρας υγρά: στερεά:. αέρια: 3. Τρεις φίλοι η Μαρία, ο Γιάννης και η Έλλη συζητούν για το φαινόμενο της διάλυσης ενός στερεού σώματος στο νερό. Γιάννης: «Διάλυση είναι όταν το στερεό μετατρέπεται σε υγρό». Έλλη: «Όχι Γιάννη, αυτό ονομάζεται τήξη. Ίσως τήξη και διάλυση είναι το ίδιο πράγμα». Μαρία: «Διάλυση είναι όταν το στερεό διασκορπίζεται ομοιόμορφα σε όλη τη μάζα του υγρού». Ποιος από τους τρεις φίλους εξήγησε σωστά το φαινόμενο της διάλυσης;. Λέξεις / φράσεις κλειδιά: διαλύματα (στερεά, υγρά, αέρια), διαλύτης, διαλυμένη ουσία 65

67 66

68 Περιεκτικότητα επί τοις εκατόν κατά όγκο (% κ.ό.) Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις: Τα διαλύματα είναι μείγματα. Το θαλασσινό νερό είναι ένα. μείγμα όπου διαλύτης είναι το., ενώ το αλάτι είναι η. Εργαστείτε ομαδικά Η Ελένη πήγε με τη μητέρα της στην υπεραγορά για να αγοράσει γάλα που να περιέχει το μικρότερο ποσοστό λιπαρών. Βρήκε δύο διαφορετικές συσκευασίες, την Α και τη B (του 1L) οι ετικέτες των οποίων έγραφαν: Α Β Φρέσκο γάλα Παστεριωμένο Ομογενοποιημένο Σε 100 ml γάλακτος περιέχονται: 2 g Λιπαρά 4 g Πρωτεΐνες 5 g Υδατάνθρακες Φρέσκο γάλα Παστεριωμένο Ομογενοποιημένο Συστατικά γάλακτος: Λιπαρά 2 % κ.ό. Πρωτεΐνες 4 % κ.ό. Υδατάνθρακες 5 % κ.ό. (idopmacamroda.blogspot.com) Διαβάζοντας τις ετικέτες, η Ελένη συμπέρανε ότι ένα ποτήρι γάλα (250 ml) είτε από τη μια συσκευασία είτε από την άλλη, περιέχει την ίδια ποσότητα λιπαρών. Ερώτημα Το συμπέρασμα της Ελένης είναι ορθό ή λανθασμένο; 67

69 Πρόβλεψη Να συζητήσετε στην ομάδα σας και να γράψετε την άποψή σας. (Να στηρίξετε την άποψή σας εξηγώντας τι σημαίνει η ένδειξη στην ετικέτα του γάλακτος: «λιπαρά 2 % κ.ό.» συγκρίνοντας τις δύο ετικέτες). Για να επαληθεύσετε την απάντησή σας στο ερώτημα να προχωρήσετε στην παρακάτω πειραματική εργασία. Πείραμα: Σε αυτό το πείραμα θα παρασκευάσετε 100 ml διαλύματος ζάχαρης 2 % κ.ό. Για τις πειραματικές εργασίες σας θα χρειαστείτε (μεταξύ άλλων οργάνων) και τα παρακάτω: ογκομετρική φιάλη ηλεκτρονική ζυγαριά Πορεία Να μελετήσετε τις πιο κάτω εικόνες που μας δείχνουν τη σωστή μέτρηση του όγκου διαλύματος σε ογκομετρική φιάλη και μετά να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. (Εργ. Ασκήσεις Χημείας Β Λυκείου κατ.,υαπ,2002) (http://glossary.periodni.com/glossary.php?en=volumetric+flasks) 2. (α) Πόσα γραμμάρια ζάχαρης θα πρέπει να ζυγίσετε για να παρασκευάσετε το πιο πάνω διάλυμα;.. (β) Πόσος θα είναι ο τελικός όγκος του διαλύματος;. 68

70 (γ) Να σημειώσετε στον πιο κάτω πίνακα τις πληροφορίες που ζητούνται για το διάλυμα που θα παρασκευάσετε. Μάζα διαλυμένης ουσίας (g) Όγκος διαλύματος (ml) Περιεκτικότητα διαλύματος % κ.ό. 3. Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: ζάχαρη, ποτήρι ζέσεως 100 ml, ογκομετρική φιάλη 100 ml, χωνί, ράβδο ανάδευσης, σπάτουλα, υδροβολέα και ηλεκτρονική ζυγαριά (α) Να συζητήσετε στην ομάδα σας και να σχεδιάσετε την πορεία που θα ακολουθήσετε για να παρασκευάσετε το διάλυμα.... (β) Να παρασκευάσετε το διάλυμα. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 4. Αν κατά λάθος προσθέσετε νερό στην ογκομετρική φιάλη πάνω από τη χαραγή, το διάλυμα που θα παρασκευαστεί θα έχει: ι. τη ζητούμενη περιεκτικότητα ιι. μεγαλύτερη περιεκτικότητα ιιι. μικρότερη περιεκτικότητα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. 5. Γιατί χρησιμοποιήσατε ογκομετρική φιάλη αντί ογκομετρικό κύλινδρο, για τη μέτρηση του όγκου;... Αν δυσκολεύεστε να απαντήσετε, να μετρήσετε με τον ογκομετρικό κύλινδρο 100 ml νερού και να το μεταγγίσετε σε ογκομετρική φιάλη των 100 ml. 69

71 6. Η ετικέτα σε ένα μπουκάλι με 100 ml διαλύματος ζάχαρης, γράφει: «Περιεκτικότητα διαλύματος, 5 % κ.ό.». Το διάλυμα περιέχει: (α) 5 g ζάχαρη σε 100 ml νερό. (β) 5 g ζάχαρη σε 100 ml διαλύματος. Να επιλέξετε την ορθή απάντηση. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. Η πρόβλεψή σας στο ερώτημα (δεύτερη σελίδα του φύλλου εργασίας) επαληθεύεται από τα αποτελέσματα του πειράματός σας; Αν όχι να την αναθεωρήσετε.... Εργαστείτε ατομικά 7. Τι σημαίνει «Αναψυκτικό περιεκτικότητας 11 % κ.ό. σε υδατάνθρακες»;. 8. Με βάση τις πληροφορίες στη συσκευασία του ομογενοποιημένου γάλακτος στο διπλανό σχήμα, να συμπληρώσετε τα πιο κάτω ι. Η περιεκτικότητα % κ.ό. του γάλακτος σε λιπαρά είναι ιι. Σε 100 ml περιέχονται λιπαρά. ιιι. Πόσα λιπαρά θα πάρετε αν πιείτε ένα ποτήρι (300 ml) γάλα;.. Λιπαρά 3 % κ.ό Εργασία για το σπίτι 1. Ένα διάλυμα ζάχαρης, έχει περιεκτικότητα 8 % κ.ό. Πόσα γραμμάρια ζάχαρης περιέχονται στα 200 ml διαλύματος; 2. Να συμπληρώσετε τα κενά στις πιο κάτω προτάσεις. (α) Ένα ποτό τριαντάφυλλο έχει περιεκτικότητα 0,3 % κ.ό. χρωστικής ουσίας άρα 200 ml του ποτού περιέχουν.. χρωστική ουσία. (β) Σε 500 ml αναψυκτικού περιέχονται 60 g ζάχαρη. Η περιεκτικότητα του αναψυκτικού σε ζάχαρη είναι.. % κ.ό. 70

72 3. Να κατατάξετε τα παρακάτω διαλύματα μαγειρικού άλατος σε σειρά αύξησης της περιεκτικότητάς τους. ι. Διάλυμα 2 % κ.ό. ιι. Διάλυμα 8 % κ.ό. ιιι. Διάλυμα που προκύπτει όταν διαλύσουμε 10 g μαγειρικού άλατος σε νερό μέχρι τελικό όγκο διαλύματος 200 ml. 4. Ένας μαθητής ζύγισε 6 g μαγειρικού άλατος και το διέλυσε στο νερό. Στη συνέχεια το μετέφερε σε ογκομετρική φιάλη των 50 ml και πρόσθεσε νερό μέχρι τη χαραγή. (α) Πόσα γραμμάρια άλατος περιέχονται στα 100 ml διαλύματος; (β) Ποια είναι η % κ.ό. περιεκτικότητα του διαλύματος που παρασκεύασε ο μαθητής; 5. Ο πιο κάτω πίνακας δείχνει την περιεκτικότητα μιας συσκευασίας ενός φρουτοποτού και μιας συσκευασίας φυσικού χυμού πορτοκαλιού. Να μελετήσετε τον πίνακα και να συγκρίνετε την περιεκτικότητα των δύο. Θρεπτικά συστατικά Φρουτοποτό (ανά 100 ml) Φυσικός Χυμός (ανά 100 ml) Πρωτεΐνες 0,5 g 0,7 g Σάκχαρα 12,1 g 6,5 g Νάτριο 0 g 0,01 g Ποιο από τα δύο προϊόντα θα συστήνατε στη θεία σας που κάνει δίαιτα για να αδυνατίσει; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Λέξεις / φράσεις κλειδιά: περιεκτικότητα επί τοις εκατόν κατά όγκο (% κ.ό.) 71

73 72

74 Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού Εργαστείτε ατομικά 1. Δίνονται τα πιο κάτω υλικά: αλατόνερο, μαγειρικό άλας, σιρόπι, αποσταγμένο νερό, ζάχαρη, καθαρό ασήμι, νερό της βρύσης Ποια από αυτά δεν είναι μείγματα; Εργαστείτε ομαδικά Να παρακολουθήσετε το φιλμάκι με τίτλο «Αυτοκίνητο υδρογόνου», στη συνέχεια να συζητήσετε στην ομάδα σας και να απαντήσετε στα πιο κάτω ερωτήματα: Ποιο είναι το βασικό κινητήριο καύσιμο που χρησιμοποιείται στο αυτοκινητάκι; Ποια είναι η πηγή προέλευσης του καυσίμου αυτού; Ποια διαδικασία χρησιμοποιείται για να παραχθεί το καύσιμο αυτό, με βάση το φιλμάκι; Πείραμα - Επίδειξη - Ηλεκτρόλυση του νερού Πορεία Α Β Γεμίζουμε τη συσκευή με αποσταγμένο νερό, στο οποίο έχουμε προσθέσει μικρή ποσότητα θειικού οξέος. Συνδέουμε τα ηλεκτρόδια (από γραφίτη ή πλατίνα) με πηγή συνεχούς ηλεκτρικού ρεύματος. Κλείνουμε τις στρόφιγγες στους σωλήνες. Αφήνουμε τη συσκευή να λειτουργήσει για λίγα λεπτά. Μετρούμε τους όγκους των δύο αερίων σε δύο διαφορετικούς χρόνους. Συσκευή ηλεκτρόλυσης νερού - Hofmann (Χημεία Α Ενιαίου Λυκείου, ΥΑΠ, 2000) 73

75 Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2. Να γράψετε τις παρατηρήσεις σας Να καταγράψετε τους όγκους των δύο αερίων, Α και Β, που εκλύονται στον πίνακα που ακολουθεί. 1 η μέτρηση 2 η μέτρηση όγκος αερίου Α V Α (ml) όγκος αερίου Β V Β (ml) V Α / V Β 4. Ποιο συμπέρασμα εξάγετε για την αναλογία όγκων των δύο αερίων; Ανίχνευση των δύο αερίων - Επίδειξη 5. (α) Πλησιάζουμε στο στόμιο του σωλήνα (της συσκευής Hofmann) που περιέχει το αέριο με τον μικρότερο όγκο ένα μισοσβησμένο ξυλάκι. Ανοίγουμε σιγά - σιγά τη στρόφιγγα. Τι παρατηρείτε;... (β) Σε αναποδογυρισμένο δοκιμαστικό σωλήνα συλλέγουμε το αέριο με τον μεγαλύτερο όγκο. Πλησιάζουμε στο στόμιο του σωλήνα ένα αναμμένο κερί. Τι παρατηρείτε; Στο πιο κάτω κείμενο σάς δίνονται ορισμένες πληροφορίες για τις ιδιότητες δύο αερίων, του οξυγόνου και του υδρογόνου. Αφού διαβάσετε το κείμενο, να απαντήσετε στην ερώτηση που ακολουθεί. Στις συνηθισμένες συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης το οξυγόνο είναι αέριο, άχρωμο, άοσμο και άγευστο. Είναι λίγο βαρύτερο από τον αέρα. Δεν καίγεται, αλλά συντελεί στην καύση άλλων ουσιών. Σε συνηθισμένες συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης το υδρογόνο είναι αέριο. Έχει πυκνότητα περίπου δέκα φορές μικρότερη από αυτή του αέρα, είναι πολύ εύφλεκτο και σχηματίζει εκρηκτικά μείγματα με τον αέρα. (people.clarkson.edu) 74

76 Να ονομάσετε τα δύο αέρια που εκλύονται κατά την ηλεκτρόλυση του νερού. ι. Αέριο με τον μεγαλύτερο όγκο: ιι. Αέριο με τον μικρότερο όγκο: 7. (α) Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα που αφορά ιδιότητες του νερού και των δύο αερίων που παράχθηκαν κατά την ηλεκτρόλυσή του (σε θερμοκρασία δωματίου). Φυσική κατάσταση Συμπεριφορά ως προς την καύση Υδρογόνο Οξυγόνο Νερό (β) Να συγκρίνετε τη φυσική κατάσταση των τριών ουσιών (υδρογόνου, οξυγόνου, νερού) και τη συμπεριφορά τους, ως προς την καύση. Ποιο συμπέρασμα εξάγετε;.. Εργαστείτε ατομικά 8. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: (α) Το νερό είναι (σύνθετη / απλή).. ουσία αφού μπορεί να διασπαστεί σε δύο (σύνθετες / απλές).. ουσίες το υδρογόνο και το οξυγόνο. (β) Ο όγκος του υδρογόνου που εκλύεται κατά την ηλεκτρόλυση του νερού είναι. από τον όγκο του οξυγόνου. (γ) Το νερό έχει (ίδια / διαφορετική) φυσική κατάσταση από τα στοιχεία που το αποτελούν. 75

77 Εργασία για το σπίτι 1. Να τραβήξετε μια γραμμή για να ενώσετε τις παρακάτω φράσεις με τις κατάλληλες λέξεις. Για κάθε λέξη μπορεί να αντιστοιχούν περισσότερες από μία φράσεις. Συντηρεί την καύση υδρογόνο Διασπάται σε οξυγόνο και υδρογόνο οξυγόνο Το αέριο με τον περισσότερο όγκο που εκλύεται κατά την ηλεκτρόλυση του νερού νερό Καίγεται εκρηκτικά 2. Τρεις ομάδες μαθητών Λυκείου πραγματοποίησαν πειράματα ηλεκτρόλυσης του νερού. Τα αποτελέσματά τους φαίνονται στον πιο κάτω πίνακα. Ομάδα Όγκος υδρογόνου Όγκος οξυγόνου Α 10 ml 10 ml Β 10 ml 20 ml Γ 20 ml 10 ml Ποια από τις τρεις ομάδες είχε τα σωστά αποτελέσματα; Να εξηγήσετε την απάντησή σας. 76

78 3. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κρυπτόλεξο τις κρυμμένες λέξεις που αναφέρονται στις πιο κάτω φράσεις. Ο αριθμός, σε παρένθεση, δίπλα από κάθε φράση δηλώνει από πόσα γράμματα αποτελείται η λέξη που ψάχνετε. Αέριο που εκλύεται κατά την ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού (8). Αέριο λίγο βαρύτερο από τον ατμοσφαιρικό αέρα (7). Ονομάζεται η διαδικασία διάσπασης του νερού (11). Προστίθεται στο αποσταγμένο νερό κατά την ηλεκτρολυτική διάσπασή του (δύο λέξεις 6-3). Χαρακτηρίζεται και τέτοια ουσία το νερό (7). Ν Υ Δ Α Ο Χ Η Ε Ρ Υ Σ Λ Η Ε Χ Η Ο Υ Δ Ρ Ο Γ Ο Ν Ο Λ Φ Ε Λ Ν Υ Δ Ξ Ι Ν Α Λ Κ Ο Ξ Η Ε Ξ Γ Ρ Ο Κ Ρ Ρ Ε Ο Ν Η Χ Κ Ο Θ Ι Κ Ι Ε Γ Ο Ξ Ο Λ Η Τ Θ Ε Ι Ι Κ Ο Ο Ξ Υ Σ Δ Ι Ρ Η Λ Ε Κ Ι Ν Α Β Γ Ο Η Λ Ο Κ Ο Ξ Υ Ρ Ο Ε Γ Ο Ξ Λ Η Λ Ε Κ Ρ Ο Τ Ι Δ Α Ν Ι Χ Η Υ Ι Κ Ι Δ Χ Υ Ε Ρ Ο Ν Ο Ι Σ Υ Ν Θ Ε Τ Η Ρ Ο Κ Χ Σ Χ Η Μ Ι Κ Ο Θ Ε Χ Η Ρ Η Λέξεις / φράσεις κλειδιά: ηλεκτρόλυση του νερού (διάσπαση), σύνθετη ουσία, απλή ουσία, ανίχνευση υδρογόνου και οξυγόνου, αναλογία όγκων των αερίων 77

79 78

80 Χημικά στοιχεία - Χημικές ενώσεις Εργαστείτε ατομικά 1. Δίνονται οι λέξεις: υδρογόνο, απλούστερες, διατηρούν, σύνθετη, διαφορετικές, οξυγόνο Να επιλέξετε την ορθή λέξη και να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: Η κάθε λέξη να χρησιμοποιηθεί μια φορά μόνο. Το νερό είναι ουσία, επειδή διασπάται σε δύο ουσίες, το.. και το.. Οι ιδιότητές του είναι από τις ιδιότητες των ουσιών στις οποίες διασπάται. Τα συστατικά ενός μείγματος.. πολλές από τις ιδιότητές τους. Εργαστείτε ομαδικά Να μελετήσετε στην ομάδα σας το παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Οι Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ανέπτυξαν διάφορες θεωρίες για το πώς δημιουργήθηκε ο υλικός κόσμος. Ο Εμπεδοκλής τον 5 ον αιώνα π.χ. πίστευε στην ύπαρξη τεσσάρων στοιχείων, του νερού, του αέρα, της φωτιάς και της γης. Πολλά χρόνια μετά τους αρχαίους Έλληνες, οι αλχημιστές (άνθρωποι που ασχολούνταν με τη δημιουργία υλικών με ασυνήθιστες ιδιότητες) είχαν ως κύριο στόχο τη μετατροπή των κοινών μετάλλων σε χρυσό ή ασήμι. Οι Άραβες αλχημιστές προσπαθούσαν να παρασκευάσουν διάφορες νέες χημικές ουσίες. Στην Ευρώπη, τον 18 ο αιώνα μ.χ., διαπιστώθηκε ότι ορισμένες ουσίες, όπως ο χρυσός και ο χαλκός, δεν διασπώνται σε απλούστερες. Αυτές οι ουσίες είναι χημικά στοιχεία. (http://upload.wikimedia.org/wikipedia/ commons/7/76/cornelis_pietersz._bega_-_de_alchemist.jpg) 2. «Ο χρυσός και ο χαλκός ανήκουν στα χημικά στοιχεία». Να εξηγήσετε γιατί. 79

81 3. (α) Να γράψετε μια πρόταση που να εξηγεί τι είναι τα χημικά στοιχεία.... (β) Να γράψετε μερικά χημικά στοιχεία που γνωρίζετε. 4.(α) Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κενά: Κατά την ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού σχηματίζονται δύο αέρια το υδρογόνο και το οξυγόνο, σε αναλογία 2:1. Η αναλογία των όγκων των δύο αυτών αερίων είναι πάντα., άρα το νερό έχει σύσταση. Το νερό έχει.. ιδιότητες από τις ιδιότητες των ουσιών στις οποίες διασπάται. Το νερό μπορεί να. σε δύο απλούστερες ουσίες και γι αυτό ονομάζεται χημική ένωση. (β) Να γράψετε μια πρόταση για να εξηγήσετε τι είναι χημική ένωση χρησιμοποιώντας και τις πιο κάτω λέξεις: χημική ένωση, σύσταση, διασπάται, σταθερή, απλούστερες ουσίες... Εργαστείτε ατομικά 5. Να ταξινομήσετε τις πιο κάτω χημικές ουσίες σε χημικά στοιχεία ή χημικές ενώσεις: σίδηρος, χαλκός, χρυσός, νερό, οξυγόνο, υδρογόνο, διοξείδιο του άνθρακα, άνθρακας Χημικά στοιχεία:.. Χημικές ενώσεις:. 80

82 Εργαστείτε ομαδικά Να μελετήσετε το παρακάτω κείμενο και στη συνέχεια να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Σήμερα είναι γνωστά περίπου 112 διαφορετικά χημικά στοιχεία. Κάθε χημικό στοιχείο έχει το δικό του όνομα και σύμβολο. Το σύμβολο του κάθε χημικού στοιχείου μπορεί να είναι το κεφαλαίο πρώτο γράμμα της λατινικής ή αγγλικής του ονομασίας. Στις περιπτώσεις που αρχίζουν με το ίδιο γράμμα περισσότερα από ένα χημικά στοιχεία χρησιμοποιούνται δύο γράμματα. Το πρώτο γράμμα του ονόματος του χημικού στοιχείου γράφεται κεφαλαίο και το δεύτερο μικρό. Η γραφή των χημικών στοιχείων με σύμβολα διευκολύνει τη συνεννόηση μεταξύ των επιστημόνων. Οι επιστήμονες τοποθέτησαν τα χημικά στοιχεία σε έναν πίνακα, τον Περιοδικό Πίνακα, για πιο εύκολη μελέτη τους. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται τα ονόματα και τα σύμβολα ορισμένων χημικών στοιχείων. Όνομα χημικού στοιχείου υδρογόνο ήλιο άνθρακας άζωτο οξυγόνο φθόριο νάτριο μαγνήσιο αργίλιο (αλουμίνιο) θείο χλώριο κάλιο ασβέστιο σίδηρος χαλκός ψευδάργυρος βρώμιο Χημικό σύμβολο στοιχείου Η He C N O F Na Mg Al S Cl Κ Ca Fe Cu Zn Br 81

83 6. Παρακάτω δίνεται μέρος του περιοδικού πίνακα στον οποίο αναγράφονται τα σύμβολα ορισμένων χημικών στοιχείων. Να γράψετε τα ονόματα των στοιχείων, κάτω από τα σύμβολα τους. H.. He.. C.. N.. O.. F.. Na.. Mg.. Al.. S.. Cl.. K Ca.. Fe.. Cu.. Zn.. Br.. 82

84 Εργαστείτε ατομικά 7. Να χρωματίσετε τα μπαλόνια που περιέχουν τα σύμβολα ορισμένων χημικών στοιχείων με τα παρακάτω χρώματα. Cu O Ca Cl Na H Εργασία για το σπίτι 1. Να αντιστοιχίσετε κάθε υλικό της στήλης Ι με την κατηγορία που ανήκει και αναφέρεται στη στήλη ΙΙ. Στήλη I α. Αποσταγμένο νερό Στήλη II β. Σίδηρος γ. Αλατοπίπερο δ. Θαλασσινό νερό ε. Διοξείδιο του άνθρακα ζ. Υδρογόνο 1. Χημικό στοιχείο 2. Χημική ένωση 3. Μείγμα 2. Να συμπληρώσετε στο κάθε τετραγωνάκι το σύμβολο του χημικού στοιχείου, το όνομα του οποίου αναγράφεται δίπλα από αυτό. Σίδηρος Κάλιο Μαγνήσιο Ήλιο Θείο Άζωτο Αλουμίνιο Χλώριο Άνθρακας 83

85 3. Να μελετήσετε το παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν. Το χλώριο είναι ένα πρασινοκίτρινο, δηλητηριώδες αέριο με χαρακτηριστική οσμή. Κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιήθηκε ως πολεμικό αέριο. Στην καθημερινή ζωή χρησιμοποιείται ως λευκαντικό, καθώς επίσης και για την απολύμανση του πόσιμου νερού και του νερού στις πισίνες. Το νάτριο είναι ένα χημικό στοιχείο που βρίσκεται σε πολλές χημικές ενώσεις, δεν συναντάται όμως ελεύθερο στη φύση. Είναι αργυρόλευκο, επικίνδυνο στερεό και φυλάγεται σε δοχείο με πετρέλαιο γιατί είναι πολύ δραστικό και αντιδρά εκρηκτικά με το οξυγόνο του ατμοσφαιρικού αέρα. (α) Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα: χρώμα νάτριο χλώριο χλωριούχο νάτριο (μαγειρικό άλας) φυσική κατάσταση επικίνδυνο (ναι/όχι) (β) ι. Από ποια χημικά στοιχεία αποτελείται το χλωριούχο νάτριο (μαγειρικό άλας); ιι. Τι συμπέρασμα εξάγετε για τις ιδιότητες του χλωριούχου νατρίου (μαγειρικού άλατος) σε σύγκριση με αυτές των χημικών στοιχείων που το αποτελούν; (γ) Το χλωριούχο νάτριο (μαγειρικό άλας) είναι χημική ένωση; Να εξηγήσετε. 4. Το αλατόνερο είναι ή όχι χημική ένωση; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας γράφοντας δύο λόγους. ι... ιι.. Λέξεις / φράσεις κλειδιά: χημικά στοιχεία, χημικές ενώσεις, σύμβολα χημικών στοιχείων, ονόματα χημικών στοιχείων 84

86 Κριτήρια καθαρότητας των ουσιών Εργαστείτε ατομικά 1. Δίνονται οι λέξεις: χημικές ενώσεις, μείγματα, χημικά στοιχεία, ομογενή Να επιλέξετε την κατάλληλη λέξη σε κάθε περίπτωση για να συμπληρώσετε τον πιο κάτω εννοιολογικό χάρτη. ΥΛΙΚΑ ΚΑΘΑΡΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ Εργαστείτε ομαδικά Στο Τρόοδος, μετά τη χιονόπτωση, οι αρμόδιες αρχές σκορπούν αλάτι στους χιονισμένους δρόμους. (montenoulikas.gr) Τι επιτυγχάνεται με τη ρήψη αλατιού στους χιονισμένους δρόμους; Πιστεύετε ότι η προσθήκη αλατιού επηρεάζει τη θερμοκρασία τήξης του πάγου (δηλαδή τη θερμοκρασία που λειώνει ο πάγος); Πιστεύετε ότι τα μείγματα πάγου-αλατιού, με διαφορετική περιεκτικότητα σε αλάτι, έχουν διαφορετικό σημείο τήξης; 85

87 Πείραμα Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: ποτήρια από πολυστερίνη, αλάτι (3 g και 6 g), θρυμματισμένο πάγο (περίπου 25 g), θερμόμετρο οινοπνεύματος, ηλεκτρονική ζυγαριά, σπάτουλα Σωστός τρόπος χρήσης του θερμομέτρου Πορεία Να σχεδιάσετε την πορεία που θα ακολουθήσετε για να διερευνήσετε τα πιο πάνω ερωτήματα. Στην περιγραφή σας να συμπεριλάβετε: Τα πειράματα που πρέπει να κάνετε. Τον σωστό τρόπο χρήσης του θερμομέτρου. Πότε θα μετρήσετε τη θερμοκρασία για να βρείτε το σημείο τήξης. (clab.edc.uoc.gr) (edupics.com) Να πραγματοποιήσετε τώρα τα πειράματα: Η ομάδα Α να μελετήσει το σημείο τήξης του καθαρού πάγου. Η ομάδα Β να μελετήσει το σημείο τήξης 25 g πάγου και 3 g αλατιού Η ομάδα Γ να μελετήσει το σημείο τήξης 25 g πάγου και 6 g αλατιού Σε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από τρεις ομάδες, τότε δύο ομάδες να πραγματοποιήσουν το ίδιο πείραμα. Στο τέλος του πειράματος να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα στην ολομέλεια της τάξης. Όλες οι ομάδες να καταγράψουν όλα τα αποτελέσματα. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2. Να σημειώσετε στον παρακάτω πίνακα τις θερμοκρασίες τήξης για τον καθαρό πάγο και για τα μείγματα πάγου-αλατιού. ΟΥΣΙΑ / ΜΕΙΓΜΑ Θερμοκρασία τήξης( 0 C) καθαρός πάγος (25 g) 25 g πάγου και 3 g αλατιού 25 g πάγου και 6 g αλατιού 86

88 3. Σε ποια θερμοκρασία τήκεται, δηλαδή λιώνει, ο καθαρός πάγος; (α) Τα δύο μείγματα πάγου-αλατιού τήκονται στην ίδια θερμοκρασία; (β) Αν όχι, ποιο από τα δύο τήκεται σε χαμηλότερη θερμοκρασία; (γ) Πώς επιδρά η προσθήκη χλωριούχου νατρίου (μαγειρικού αλατιού) στο σημείο τήξης του πάγου;... Εργαστείτε ατομικά 5. Για ποιο λόγο το νερό των θαλασσών παγώνει σε χαμηλότερη θερμοκρασία από το νερό των λιμνών; Εργαστείτε ομαδικά Τα διαλύματα αλατιού με νερό έχουν ίδια ή διαφορετικά σημεία βρασμού από το αποσταγμένο νερό; 6. Η παρακάτω γραφική παράσταση, παριστάνει τις καμπύλες βρασμού, του αποσταγμένου νερού (καμπύλη Α) και του αλατόνερου (καμπύλη Β). Να παρατηρήσετε τη γραφική παράσταση και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. 100 Β Α υγρό υγρό + αέριο (α) Σε ποια θερμοκρασία βράζει το αποσταγμένο νερό (θερμοκρασία βρασμού); (β) Κατά τη διάρκεια του βρασμού του αποσταγμένου νερού παρατηρείται μεταβολή της θερμοκρασίας;.. (γ) Το αλατόνερο έχει (μικρότερη / ίση / μεγαλύτερη) θερμοκρασία βρασμού από το αποσταγμένο νερό. (δ) Κατά τη διάρκεια βρασμού του αλατόνερου η θερμοκρασία 87

89 7. Nα συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τις κατάλληλες λέξεις. ι. Το αποσταγμένο νερό και γενικά οι καθαρές ουσίες. (έχουν / δεν έχουν) καθορισμένο σημείο βρασμού. ιι. Το αλατόνερο και γενικά τα μείγματα. (έχουν / δεν έχουν) καθορισμένο σημείο βρασμού. Εργαστείτε ατομικά 8. Κατά τη θέρμανση ενός υγρού υλικού μετρήθηκε η θερμοκρασία σε συνάρτηση με τον χρόνο. Τα αποτελέσματα δίνονται στο διπλανό διάγραμμα. Η Μαρία και ο Γιώργος συζητούν κατά πόσο το υλικό αυτό είναι μείγμα ή καθαρή ουσία. Η Μαρία πιστεύει ότι είναι καθαρή ουσία, ενώ αντίθετα ο Γιώργος επιμένει ότι είναι μείγμα. Ποιο από τα δύο παιδιά σκέφτηκε ορθά; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Θ ( 0 C) t (min).... Εργαστείτε ομαδικά 9. Σας δίνονται κάρτες στις οποίες αναγράφονται μερικές ιδιότητες που αφορούν τα μείγματα και τις χημικές ενώσεις. (α) Καλείστε να επιλέξετε τις κάρτες με τις ιδιότητες των μειγμάτων. (β) Στη συνέχεια να γράψετε τις ιδιότητες των μειγμάτων και τις ιδιότητες των χημικών ενώσεων. Ιδιότητες μειγμάτων: Ιδιότητες χημικών ενώσεων:

90 Εργασία για το σπίτι 1. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κρυπτόλεξο τις κρυμμένες λέξεις που συμπληρώνουν τις πιο κάτω φράσεις. Ο αριθμός σε παρένθεση, δίπλα από κάθε φράση, δηλώνει από πόσα γράμματα αποτελείται η λέξη που ψάχνετε. Για να πάρουμε και τα δύο συστατικά του αλατόνερου πρέπει να το διαχωρίσουμε με τη μέθοδο της.(9). Τα.. δεν έχουν σταθερό σημείο τήξης (8). Από τη διάσπαση του νερού παίρνουμε υδρογόνο και.. (7). Οι χημικές ενώσεις έχουν σταθερή. (7). Η θερμοκρασία.. του αποσταγμένου νερού είναι C (7). Τα συστατικά του μείγματος. πολλές από τις ιδιότητές τους (9). Α Β Ο Ι Ν Ρ Ι Υ Η Ι Ε Ν Π Μ Ξ Υ Σ Υ Σ Τ Α Σ Η Ψ Ο Α Ο Μ Κ Δ Ο Μ Κ Ξ Α Χ Σ Ψ Ω Ε Τ Γ Ξ Δ Θ Λ Π Ρ Τ Σ Υ Ι Κ Λ Υ Α Δ Ω Ο Ν Η Β Ρ Γ Α Θ Γ Π Ι Ξ Σ Ε Π Τ Β Μ φ Δ Ο Α Π Τ Τ Ρ Ρ Η Χ Α Ρ Α Ν Β Ρ Σ Α Ο Τ Ε Ψ Τ Σ Μ Ο Μ Ε Ι Ξ Γ Ο Δ Ι Α Τ Η Ρ Ο Υ Ν Η Θ Δ Ι Α Σ Π Α Τ Α Ε Η Σ Ν Κ Λ Ο Τ Β Ρ Α Σ Μ Ο Υ Α 2. Να χαρακτηρίσετε τα ακόλουθα υλικά ως μείγματα ή χημικές ενώσεις: (α) Το υλικό Α διαχωρίζεται στα συστατικά του με διήθηση.... (β) Το υλικό Β έχει σταθερό σημείο βρασμού και τήξης... (γ) Το υλικό Γ διασπάται σε απλούστερες ουσίες. (δ) Τα συστατικά του υλικού Δ διατηρούν πολλές από τις ιδιότητές τους. 3. Nα χαρακτηρίσετε τα υλικά που είναι σε κύκλο ως μείγματα, χημικές ενώσεις ή χημικά στοιχεία. Να εξηγήσετε την επιλογή σας. Το νερό με ηλεκτρόλυση διασπάται σε δύο απλούστερες ουσίες, το υδρογόνο και το οξυγόνο. Ο αέρας περιέχει διάφορα αέρια. Τα κυριότερα είναι το άζωτο, το οξυγόνο, το διοξείδιο του άνθρακα, το αργό και οι υδρατμοί. 89

91 Το νέον είναι ένα αέριο. Αντιδρά πολύ δύσκολα με άλλες χημικές ουσίες και δεν διασπάται σε απλούστερες ουσίες. Το αλάτι μπορεί να διασπαστεί, στις κατάλληλες συνθήκες, σε δύο χημικά στοιχεία, το νάτριο και το χλώριο. Το χημικό του όνομα είναι χλωριούχο νάτριο. Νερό: Αέρας:..... Νέον:... Αλάτι:... Λέξεις / φράσεις κλειδιά: σημείο (θερμοκρασία) τήξης, σημείο (θερμοκρασία) βρασμού, διαφορές μειγμάτων και καθαρών ουσιών 90

92 Κάρτες για την ερώτηση 9 ΔΙΑΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΙΗΘΗΣΗ, ΑΠΟΣΤΑΞΗ κ.λ.π. ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΒΡΑΣΜΟΥ ΔΙΑΣΠΩΝΤΑΙ ΣΕ ΑΠΛΟΥΣΤΕΡΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΒΡΑΣΜΟΥ ΕΧΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΟΥΣ ΕΧΟΥΝ ΣΤΑΘΕΡΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥΣ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΠΟΛΛΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΣΤΑΘΕΡΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΗΞΗΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΗΞΗΣ 91

93 92

94 Χημική αντίδραση Εργαστείτε ομαδικά Σε όλους μας είναι πολύ γνωστά τα πυροτεχνήματα, που χρησιμοποιούνται σε γιορτές, εκδηλώσεις, αγώνες και πανηγυρισμούς. Μικροί και μεγάλοι τρελαίνονται γι αυτό το μοναδικό, φαντασμαγορικό υπερθέαμα με τις εκρήξεις και τα πολλά χρώματα. Τα πυροτεχνήματα σχεδιάζονται ώστε να καίονται με πολύχρωμες φλόγες και σπίθες (κόκκινες, πορτοκαλιές, πράσινες, μπλε, μωβ, χρυσές και ασημένιες). Κατασκευάζονται με τη χρήση διάφορων μετάλλων ή αλάτων τους όπως, μαγνήσιο, νάτριο, κάλιο, στρόντιο, ασβέστιο, χαλκό και πολλά άλλα. Πρέπει όμως πάντοτε να θυμόμαστε ότι τα πυροτεχνήματα είναι μόνο για τους ειδικούς. Να μην ξεχνούμε πόσα ατυχήματα συμβαίνουν με την αλόγιστη χρήση πυροτεχνημάτων! Πώς, νομίζετε, με τη χρήση του μαγνησίου και άλλων μετάλλων, επιτυγχάνεται το φαντασμαγορικό θέαμα των πυροτεχνημάτων; Πείραμα - Επίδειξη - Καύση του μαγνησίου Πορεία Προσοχή: Αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατευθείαν τη φλόγα ανάφλεξης του μαγνησίου. Παίρνουμε με τη μεταλλική λαβίδα, ένα κομματάκι ταινίας μαγνησίου και παρατηρούμε το χρώμα του. Πλησιάζουμε το κομματάκι της ταινίας μαγνησίου στη φλόγα του λύχνου Bunsen. Παρατηρούμε το χρώμα της χημικής ουσίας που σχηματίστηκε μετά την καύση του μαγνησίου. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 1. Να καταχωρίσετε τις παρατηρήσεις σας: ι. ιι.. 93

95 2. Συνήθως, όταν θερμαίνουμε στερεά σώματα τήκονται. Νομίζετε ότι και το μαγνήσιο τήκεται στο πιο πάνω πείραμα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Σχηματίστηκε νέα ουσία κατά την καύση του μαγνησίου; Αν ναι, σε τι διαφέρει η νέα ουσία από το μαγνήσιο; Η μεταβολή που έχετε παρατηρήσει πιο πάνω είναι μια χημική αντίδραση. (α) Να συμπληρώσετε τα πιο κάτω κενά, χρησιμοποιώντας τρεις από τις ακόλουθες ουσίες: μαγνήσιο, οξείδιο του μαγνησίου, οξυγόνο, υδρογόνο, νερό + άσπρη σκόνη (β) Ποια ουσία είναι το προϊόν της πιο πάνω χημικής αντίδρασης;. (γ) Ποιες ουσίες αντέδρασαν για να σχηματιστεί το συγκεκριμένο προϊόν, ποιες ουσίες είναι δηλαδή τα αντιδρώντα στην πιο πάνω χημική αντίδραση; Τι ονομάζουμε αντιδρώντα και τι προϊόντα μιας χημικής αντίδρασης; Δίνεται η χημική αντίδραση: άνθρακας + οξυγόνο διοξείδιο του άνθρακα ι. Ποιες ουσίες είναι τα αντιδρώντα και ποιες τα προϊόντα της πιο πάνω χημικής αντίδρασης; Αντιδρώντα:. Προϊόντα:.. ιι. Αναμένετε το προϊόν να έχει τις ίδιες ιδιότητες με τα αντιδρώντα; Να εξηγήσετε την απάντησή σας

96 Εργαστείτε ατομικά 7. Να επιλέξετε τις ορθές λέξεις, από αυτές που δίνονται σε παρένθεση, και να συμπληρώσετε τα κενά στην ακόλουθη πρόταση: Χημικές αντιδράσεις ονομάζονται οι (φυσικές / χημικές) μεταβολές κατά τις οποίες από κάποιες αρχικές ουσίες (σχηματίζονται / δεν σχηματίζονται). νέες ουσίες με (ίδιες / διαφορετικές).. ιδιότητες από τις αρχικές ουσίες. Εργασία για το σπίτι: 1. Δίνεται η χημική αντίδραση: μαγνήσιο + υδροχλωρικό οξύ χλωριούχο μαγνήσιο + υδρογόνο Ποιες ουσίες είναι τα αντιδρώντα και ποιες τα προϊόντα της πιο πάνω χημικής αντίδρασης; Αντιδρώντα:. Προϊόντα:. 2. Η φωτοσύνθεση είναι μία χημική αντίδραση. Να γράψετε πιο κάτω τα αντιδρώντα και τα προϊόντα της φωτοσύνθεσης. (Χημεία Β Γυμνασίου, ΟΕΔΒ Αθήνα, 2007) + + Λέξεις / φράσεις κλειδιά: χημική αντίδραση, αντιδρώντα, προϊόντα 95

97 96

98 Εξώθερμη και ενδόθερμη αντίδραση Εργαστείτε ατομικά 1. Να παρατηρήσετε τις πιο κάτω εικόνες και να σημειώσετε ποιες απεικονίζουν χημικές μεταβολές (χημικά φαινόμενα). εικόνα 1 εικόνα 2 εικόνα 3 Εργαστείτε ομαδικά (gkriniaris.blogspot.com, anastasiag.pblogs.gr,, wikipaidia) Οι αθλητές, ως πρώτη βοήθεια για τους μικροτραυματισμούς τους, χρησιμοποιούν ζεστές ή κρύες κομπρέσες στιγμιαίας παρασκευής. Οι κομπρέσες αυτές αποτελούνται από ένα πλαστικό σακούλι γεμάτο νερό. Στο νερό υπάρχει ένας πλαστικός σωλήνας ο οποίος περιέχει μια στερεά ουσία, π.χ. νιτρικό αμμώνιο για τις κρύες κομπρέσες και χλωριούχο ασβέστιο για τις ζεστές κομπρέσες. Όταν κάποιος ταρακουνήσει ή χτυπήσει το πλαστικό σακούλι τότε ο σωλήνας σπάει και η στερεά ουσία αναμιγνύεται με το νερό, όπου και διαλύεται. Η διάλυση των ουσιών αυτών στο νερό, προκαλεί μεταβολή της θερμοκρασίας. (americanlifeguard.net) Εκτός από τα φαινόμενα της διάλυσης, όπως τα δύο παραδείγματα που αναφέρονται πιο πάνω, μήπως και οι περισσότερες χημικές αντιδράσεις συνοδεύονται με μεταβολή της θερμοκρασίας (αύξηση ή μείωση); 97

99 Πείραμα 1 Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: δοκιμαστικό σωλήνα, διάλυμα υδροχλωρικού οξέος, ένα κομματάκι μαγνησίου, θερμόμετρο οινοπνεύματος, ογκομετρικό κύλινδρο των 10 ml Πορεία Να μεταφέρετε στον δοκιμαστικό σωλήνα, περίπου 2-3 ml διάλυμα υδροχλωρικού οξέος και να μετρήσετε τη θερμοκρασία του. Να προσθέσετε το κομματάκι μαγνησίου. Να μετρήσετε την τελική θερμοκρασία (μετά από περίπου 2-3 λεπτά). Να σημειώσετε τις παρατηρήσεις σας. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2. Να καταγράψετε την αρχική και την τελική θερμοκρασία: Αρχική θερμοκρασία =. Τελική θερμοκρασία =.. 3. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τις κατάλληλες λέξεις. ι. Κατά την αντίδραση του μαγνησίου με διάλυμα του υδροχλωρικού οξέος η θερμοκρασία. ιι. Κατά την αντίδραση αυτή,. (ελευθερώνεται / απορροφάται) θερμότητα (στο/ από το) περιβάλλον. 4. Κατά την αντίδραση του μαγνησίου με διάλυμα του υδροχλωρικού οξέος ελευθερώνεται προς τα έξω, στο περιβάλλον, θερμότητα. Θα χαρακτηρίζατε την αντίδραση αυτή εξώθερμη ή ενδόθερμη; Πείραμα 2 Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: ένα ποτήρι ζέσεως 50 ml, θερμόμετρο οινοπνεύματος, σπάτουλα, ράβδο ανάδευσης, ογκομετρικό κύλινδρο 50 ml, ξίδι, μαγειρική σόδα Πορεία Στο ποτήρι ζέσεως να βάλετε 10 ml ξίδι και να μετρήσετε τη θερμοκρασία του. Να προσθέσετε ένα κουταλάκι μαγειρικής σόδας και να αναδεύσετε. Να μετρήσετε την τελική θερμοκρασία. Να σημειώσετε τις παρατηρήσεις σας. Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 5. Να καταγράψετε την αρχική και την τελική θερμοκρασία: Αρχική θερμοκρασία =. Τελική θερμοκρασία =.. 98

100 6. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με τις κατάλληλες λέξεις. ι. Κατά την αντίδραση της μαγειρικής σόδας με ξίδι η θερμοκρασία. ιι. Κατά την αντίδραση αυτή,. (ελευθερώνεται / απορροφάται) θερμότητα (στο/ από το) περιβάλλον. ιιι. Η αντίδραση αυτή χαρακτηρίζεται ως (εξώθερμη / ενδόθερμη). 7. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. μαγνήσιο + υδροχλωρικό οξύ Αύξηση/Μείωση της θερμοκρασίας Απορροφά/Ελευθερώνει θερμότητα Εξώθερμη/Ενδόθερμη μεταβολή μαγειρική σόδα + ξίδι 8. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του πιο πάνω πίνακα να γράψετε πότε οι χημικές αντιδράσεις χαρακτηρίζονται ως εξώθερμες:.... ενδόθερμες: Σας δίνονται δύο αντιδράσεις: θερμότητα ανθρακικό ασβέστιο άνθρακας + οξυγόνο οξείδιο του ασβεστίου + διοξείδιο του άνθρακα διοξείδιο του άνθρακα + θερμότητα Να γράψετε ποια από τις δύο αντιδράσεις είναι εξώθερμη και ποια είναι ενδόθερμη. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας

101 Εργαστείτε ατομικά 10. Ο Γιάννης έβαλε σε ένα ποτήρι ζέσεως λίγο αραιό διάλυμα υδροχλωρικού οξέος και μέτρησε τη θερμοκρασία του. Στη συνέχεια πρόσθεσε ένα μικρό κομματάκι μαγνησίου και μέτρησε ξανά τη θερμοκρασία. Στα πιο κάτω σχήματα φαίνονται οι ενδείξεις του θερμομέτρου στην αρχή και στο τέλος της χημικής αντίδρασης, καθώς και το ποτήρι ζέσεως μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η χημική αντίδραση. (α) Να σχεδιάσετε πάνω στις γραμμές τα κατάλληλα βελάκια ( ή ) με κόκκινη πέννα, για να δείξετε αν το περιεχόμενο του ποτηριού ελευθερώνει στο περιβάλλον ή απορροφά από το περιβάλλον θερμότητα. Αρχική θερμοκρασία Τελική θερμοκρασία (β) Πώς θα χαρακτηρίζατε την πιο πάνω αντίδραση εξώθερμη ή ενδόθερμη; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Εργασία για το σπίτι 1. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Κρύα στιγμιαία κομπρέσα Αύξηση/Μείωση της θερμοκρασίας Απορροφά/Ελευθερώνει θερμότητα Εξώθερμη/Ενδόθερμη μεταβολή Καύση του ξύλου Αυτοθερμαινόμενα φαγητά Ζεστή στιγμιαία κομπρέσα Καύση υγραερίου 100

102 2. Κατά τη διάρκεια της θερμικής διάσπασης του ανθρακικού ασβεστίου σε οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα, παρατηρούμε, με τη βοήθεια θερμομέτρου, ότι η θερμοκρασία μειώνεται συνεχώς. Πιο κάτω δίνεται μια εικόνα που αφορά αυτή τη χημική αντίδραση. (α) Να σχεδιάσετε πάνω στις γραμμές, τα κατάλληλα βελάκια ( ή ) με κόκκινη πέννα για να δείξετε αν ελευθερώνεται στο περιβάλλον ή απορροφάται από το περιβάλλον θερμότητα. Θερμική διάσπαση ανθρακικού ασβεστίου θέρμανση (β) Πώς θα χαρακτηρίζατε την πιο πάνω αντίδραση εξώθερμη ή ενδόθερμη; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.. 3. Να σχεδιάσετε έναν εννοιολογικό χάρτη που αφορά τη χημική αντίδραση βάζοντας την καθεμιά από τις έννοιες που ακολουθούν σε τετραγωνάκια: εξώθερμες, χημικές αντιδράσεις, ενδόθερμες, θερμοκρασία, θερμότητα και συνδέοντας τις με βέλη πάνω στα οποία να γράψετε το κατάλληλο ρήμα / φράση από τα πιο κάτω: απορροφάται, ελευθερώνεται, αυξάνεται, μειώνεται, χαρακτηρίζονται ως Λέξεις / φράσεις κλειδιά: εξώθερμη αντίδραση, ενδόθερμη αντίδραση 101

103 102

104 Άτομα και μόρια Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω εννοιολογικό χάρτη, επιλέγοντας τις κατάλληλες λέξεις / φράσεις από τις λέξεις / φράσεις που δίνονται πιο κάτω: υδρογόνο, χημική ένωση, χλώριο, οξυγόνο, χημικά στοιχεία, απλούστερες ουσίες, νάτριο ΤΟ ΝΕΡΟ είναι διασπάται σε είναι δεν διασπώνται σε 2. Να γράψετε τα ονόματα και τα σύμβολα τριών χημικών στοιχείων

105 Εργαστείτε ομαδικά Να μελετήσετε στην ομάδα σας το παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Οι Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ήταν από τους πρώτους που μελέτησαν τη φύση και τη δομή της ύλης. Ο Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος (5 ο αιώνα π.χ.) διατύπωσε την άποψη ότι η ύλη αποτελείται από πολύ μικρά σωματίδια, τα οποία δεν τέμνονται σε απλούστερα. Τα σωματίδια αυτά ο Δημόκριτος τα ονόμασε άτομα, επειδή θεωρούσε ότι τα άτομα δεν τέμνονται (α-τομή). Ο Τζον Ντάλτον (19 ο αιώνα μ.χ.) για να ερμηνεύσει ορισμένα πειραματικά δεδομένα αποδέχτηκε τις ιδέες του Δημόκριτου και διατύπωσε τη δική του ατομική θεωρία. αποδέκτηκε Σύμφωνα με αυτήν: Η ύλη αποτελείται από πολύ μικρά σωματίδια, τα άτομα. Τα άτομα είναι άφθαρτα και δεν δημιουργούνται κατά τις χημικές αντιδράσεις. Τα άτομα του ίδιου χημικού στοιχείου είναι όμοια σε όλες τους τις ιδιότητες. Άτομα διαφορετικών στοιχείων ενώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν χημικές ενώσεις. Τα πιο σύνθετα σωματίδια που προκύπτουν από την ένωση των ατόμων ονομάζονται μόρια. 3. Σύμφωνα με το πιο πάνω κείμενο να γράψετε από τι αποτελείται η ύλη. 4. Να γράψετε μια πρόταση που να εξηγεί τι είναι τα άτομα και μια άλλη που να εξηγεί τι είναι τα μόρια. Άτομα Μόρια Εργαστείτε ατομικά 5. Ποια από τις επόμενες προτάσεις είναι ορθή; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. ι. Τα άτομα αποτελούνται από μόρια. ιι. Τα μόρια αποτελούνται από άτομα. 104

106 Εργαστείτε ομαδικά Επειδή τα άτομα και τα μόρια είναι πολύ μικρά σωματίδια, για να αναπαραστήσουμε τι συμβαίνει στον μικρόκοσμο των ατόμων και των μορίων, χρησιμοποιούμε τα προσομοιώματα ατόμων. Στα προσομοιώματα αυτά: Τα άτομα παριστάνονται με σφαιρίδια. Για να διακρίνουμε τα άτομα μεταξύ τους, χρησιμοποιούμε σφαιρίδια με διαφορετικά χρώματα και διαφορετικά μεγέθη. Υδρογόνο Άνθρακας Άζωτο Οξυγόνο Θείο Χλώριο Σημείωση: Τα άτομα είναι πολύ μικρά και δεν έχουν χρώμα, όμως τα προσομοιώματά τους τα φτιάχνουμε μεγαλύτερα και έγχρωμα για να τα ξεχωρίζουμε. 6. Χρησιμοποιώντας τα μοντέλα ατόμων των διάφορων χημικών στοιχείων που έχετε στη θέση εργασίας σας, να φτιάξετε τα μοντέλα των μορίων που δίνονται στον πιο κάτω πίνακα. Στη συνέχεια να σχεδιάσετε στο αντίστοιχο κουτάκι του πίνακα το προσομοίωμα του κάθε μορίου. Μόρια Μόριο υδρογόνου (αποτελείται από 2 άτομα υδρογόνου) Μόριο οξυγόνου (αποτελείται από 2 άτομα οξυγόνου) Μόριο νερού (αποτελείται από 1 άτομο οξυγόνου και 2 άτομα υδρογόνου) Μόριο αμμωνίας (αποτελείται από 1 άτομο αζώτου και 3 άτομα υδρογόνου) Προσομοιώματα μορίων Σημείωση: Τα άτομα είναι πολύ μικρά και δεν έχουν χρώμα, όμως τα προσομοιώματά τους τα φτιάχνουμε μεγαλύτερα και χρωματιστά έγχρωμα για να τα ξεχωρίζουμε 105

107 7. Να παρατηρήσετε προσεκτικά τα πιο πάνω προσομοιώματα μορίων και στη συνέχεια να τα κατατάξετε σε δύο ομάδες ανάλογα με το αν: ι. αποτελούνται από άτομα του ίδιου χημικού στοιχείου ιι. αποτελούνται από άτομα διαφορετικών χημικών στοιχείων.. 8. (α) Πώς θα ονομάζατε τα μόρια που αποτελούνται από άτομα του ίδιου στοιχείου, μόρια χημικών στοιχείων ή μόρια χημικών ενώσεων;... (β) Πώς θα ονομάζατε τα μόρια που αποτελούνται από άτομα διαφορετικών στοιχείων, μόρια χημικών στοιχείων ή μόρια χημικών ενώσεων;.. 9. Στα παρακάτω κουτάκια απεικονίζονται 4 ομάδες (Α, Β, Γ, Δ) με προσομοιώματα μορίων. Α Β Γ Δ Να αντιστοιχίσετε τις εικόνες Α, Β, Γ και Δ με τα ακόλουθα: μόρια χημικής ένωσης.. μείγμα μορίων χημικών ενώσεων Εργαστείτε ατομικά μόρια χημικού στοιχείου... μείγμα μορίων χημικών στοιχείων Ποια από τα πιο κάτω προσομοιώματα απεικονίζουν μόρια χημικών ενώσεων και ποια μόρια χημικών στοιχείων; Α Β Γ Μόρια χημικών ενώσεων απεικονίζει/ουν η/οι εικόνα/ες:. Μόρια χημικών στοιχείων απεικονίζει/ουν η/οι εικόνα/ες:

108 Εργασία για το σπίτι 1. Να σημειώσετε ποιες από τις προτάσεις που ακολουθούν είναι ορθές και ποιες λανθασμένες. Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. (α) Τα άτομα του άνθρακα στην πραγματικότητα (όχι τα μοντέλα) έχουν μαύρο χρώμα ενώ του οξυγόνου είναι κόκκινα.... (β) Το μόριο του διοξειδίου του άνθρακα είναι μόριο χημικής ένωσης, γιατί αποτελείται από ένα άτομο άνθρακα και δύο άτομα οξυγόνου. 2. Στο σχήμα που ακολουθεί παριστάνεται το μόριο του αιθανίου. Το άτομο του άνθρακα απεικονίζεται με μαύρη σφαίρα ενώ το άτομο του υδρογόνου με άσπρη.. (α) Τι είναι το αιθάνιο, χημικό στοιχείο ή χημική ένωση; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.... (β) Από ποια χημικά στοιχεία και από πόσα άτομα του κάθε στοιχείου αποτελείται τo μόριο του αιθανίου; 107

109 3. Η Μαρία ήθελε να αγοράσει ένα χρυσαφένιο δακτυλίδι. Μελετώντας ένα ενημερωτικό φυλλάδιο για την ποιότητα των χρυσαφένιων κοσμημάτων παρατήρησε τα πιο κάτω σχήματα. Τα σχήματα, απεικόνιζαν τα άτομα χρυσού και χαλκού σε δύο κράματα χρυσού (κράμα χρυσού Α, και κράμα χρυσού Β). Χρυσός Α Χρυσός Β Χαλκός Χρυσός (α) Ποια η διαφορά στη σύσταση των δύο κραμάτων; (β) Ποιο από τα δύο είδη χρυσού είναι το ακριβότερο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Λέξεις / φράσεις κλειδιά: άτομο, μόριο, μόρια χημικών στοιχείων, μόρια χημικών ενώσεων 108

110 Δομή του ατόμου Εργαστείτε ατομικά 1. Στο σχήμα που ακολουθεί παριστάνεται το μόριο του διοξειδίου του άνθρακα. Το άτομο του άνθρακα απεικονίζεται με μαύρη σφαίρα ενώ το άτομο του οξυγόνου με κόκκινη. (α) Τι είναι το διοξείδιο του άνθρακα, χημικό στοιχείο ή χημική ένωση; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (β) Από ποια χημικά στοιχεία και από πόσα άτομα του κάθε χημικού στοιχείου αποτελείται το μόριο του διοξειδίου του άνθρακα;

111 Εργαστείτε ομαδικά 2. Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε την ερώτηση που ακολουθεί. (www.dipity.com, Ο Δημόκριτος (5 ον π.χ.) ήταν ο πρώτος που μίλησε για άτομα. Σύμφωνα με τη θεωρία του τα άτομα είναι άτμητα, δηλαδή δεν τεμαχίζονται. Ο Τζον Ντάλτον (1808) υποστήριξε τη θεωρία αυτή με πειραματικά δεδομένα. Ο Έρνεστ Ράδερφορντ (1911) πρότεινε το πλανητικό μοντέλο. Το κέντρο του ατόμου ονομάζεται πυρήνας και έχει θετικό φορτίο. Γύρω από τον πυρήνα περιστρέφονται τα αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια. Το 1914 ανακάλυψε τα πρωτόνια, σωματίδια του πυρήνα του ατόμου, τα οποία είναι θετικά φορτισμένα. Ο Νιλς Μπορ (1913) υποστήριξε ότι τα ηλεκτρόνια κινούνται σε καθορισμένες κυκλικές τροχιές γύρω από τον πυρήνα. Ο Τζέιμς Τσάντγουικ (1930) ανακάλυψε ότι στον πυρήνα, εκτός από τα θετικά πρωτόνια, υπάρχουν και ουδέτερα σωματίδια, τα νετρόνια. Είναι τα άτομα άτμητα όπως υποστήριξε ο Δημόκριτος; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. 110

112 3. Να παρατηρήσετε την πιο κάτω απεικόνιση ενός ατόμου και να συμπληρώσετε την πρόταση που ακολουθεί. Ηλεκτρονικό νέφος Πυρήνας Κενό Το άτομο αποτελείται από τον... που βρίσκεται στο κέντρο του και από το ηλεκτρονικό νέφος. 4. Να μελετήσετε την πιο κάτω απεικόνιση του άτομου του λιθίου στην οποία φαίνονται τα υποατομικά σωματίδια από τα οποία αποτελούνται τα άτομα και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν: Πρωτόνιο (p) Νετρόνιο (n) Ηλεκτρόνιο (e) (α) Να ονομάσετε τα υποατομικά σωματίδια:.,.... και... (β) Ποια σωματίδια βρίσκονται: ι. στον πυρήνα... ιι. στο ηλεκτρονικό νέφος Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο και να συμπληρώσετε την πρόταση που ακολουθεί. Αν το άτομο είχε το μέγεθος του ολυμπιακού σταδίου της Αθήνας (105 m Χ 68 m) ο πυρήνας θα είχε το μέγεθος μιας μπαλίτσας του πινγκ-πονγκ τοποθετημένης στο κέντρο του. (www.stats.onsports.gr) Το μέγεθος του πυρήνα είναι (πολύ μεγάλο / πολύ μικρό) σε σχέση με το μέγεθος του ατόμου. 111

113 Εργαστείτε ατομικά 6. Δίνεται η απεικόνιση του ατόμου του αζώτου. Να τη μελετήσετε και να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις. Πρωτόνιο (p) Νετρόνιο (n) Ηλεκτρόνιο (e) (α) Να ονομάσετε τις δύο περιοχές που δείχνουν τα βέλη στο πιο πάνω μοντέλο ατόμου. (β) Ποια υποατομικά σωματίδια: ι. βρίσκονται στον πυρήνα του ατόμου του αζώτου;... ιι. περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα;... Εργαστείτε ομαδικά 7. (α) Δίνονται τα μοντέλα των ατόμων του βηρυλλίου και του βορίου. Να μελετήσετε τα άτομα αυτά και να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Πρωτόνιο (p) Νετρόνιο (n) Ηλεκτρόνιο (e) άτομο βηρυλλίου άτομο βορίου Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Αριθμός ηλεκτρονίων Βηρύλλιο Βόριο (β) Να μελετήσετε τον πίνακα και να συμπληρώσετε την πρόταση που ακολουθεί: Ο αριθμός των είναι ίσος με τον αριθμό των σε ένα ουδέτερο άτομο όπως στα άτομα του βηρυλλίου και του βορίου. 112

114 8. Παρακάτω δίνονται πληροφορίες για το ηλεκτρικό φορτίο των υποατομικών σωματιδίων. Όνομα και σύμβολο Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο σωματιδίου Πρωτόνιο (p) +1 Νετρόνιο (n) 0 Ηλεκτρόνιο (e) -1 (α) ι. Το άτομο του βηρυλλίου έχει τέσσερα πρωτόνια. Άρα έχει.. θετικά φορτισμένα σωματίδια. ιι. Το άτομο του βηρυλλίου έχει τέσσερα ηλεκτρόνια. Άρα έχει. αρνητικά φορτισμένα σωματίδια. ιιι. Άρα το άτομο του βηρυλλίου είναι (αρνητικά φορτισμένο / θετικά φορτισμένο / ουδέτερο)... (β) Να μελετήσετε τo άτομo του βορίου στον πίνακα της ερώτησης 7. Τo άτομo του βορίου είναι φορτισμένo αρνητικά, θετικά ή ουδέτερα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγετε όσον αφορά το φορτίο ενός ατόμου; Εργαστείτε ατομικά 10. Το άτομο του καλίου αποτελείται από 19p, 20n, 19e. Πώς θα το χαρακτηρίζατε, αρνητικά φορτισμένο, θετικά φορτισμένο ή ουδέτερο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Εργαστείτε ομαδικά 11. Παρακάτω δίνονται πληροφορίες για τη μάζα των υποατομικών σωματιδίων. Η μάζα των πρωτονίων είναι ίση με τη μάζα των νετρονίων. Η μάζα των ηλεκτρονίων είναι αμελητέα, αφού είναι 2000 φορές περίπου μικρότερη από τη μάζα των πρωτονίων / νετρονίων. (α) Σε ποια υποατομικά σωματίδια οφείλεται κυρίως η μάζα του ατόμου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.... (β) Σε ποια περιοχή του ατόμου βρίσκονται τα σωματίδια αυτά; Άρα σε ποιο μέρος του ατόμου βρίσκεται συγκεντρωμένη η μάζα του ατόμου; 113

115 Εργαστείτε ατομικά 12. Να συμπληρώσετε τα κενά (α) Όλη σχεδόν η μάζα του ατόμου είναι συγκεντρωμένη στον... ο οποίος αποτελείται από.... και... (β) Η μάζα των ηλεκτρονίων θεωρείται. Εργασία για το σπίτι 1. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις, χρησιμοποιώντας λέξεις που θα εντοπίσετε στο κρυπτόλεξο. Ο αριθμός, σε παρένθεση, δίπλα από κάθε κενό, δηλώνει τον αριθμό των γραμμάτων της λέξης που ψάχνετε. (α) Οι δύο περιοχές του ατόμου είναι ο.. (7) και το ηλεκτρονικό..... (5). (β) Ο πυρήνας ενός ατόμου αποτελείται από.. (8) και (8). (γ) Τα υποατομικά σωματίδια με αρνητικό φορτίο είναι τα. (10). Κ Η Λ Ε Κ Τ Ρ Ο Ν Ι Α Α Κ Π Τ Ε Γ Ν Κ Ε Ε Λ Η Γ Υ Η Τ Ν Σ Λ Τ Α Ο Ξ Ο Ρ Τ Υ Ι Γ Υ Ρ Γ Η Υ Τ Η Π Ο Κ Θ Τ Ο Υ Β Κ Η Ν Π Ρ Ω Τ Ο Ν Ι Α Ι Φ Α Η Κ Υ Σ Δ Ι Ε Ξ Ο Η Σ Υ Ρ Ν Ε Φ Α Σ Υ Α Ξ Ο Ν Ε Φ Ο Σ Κ Ν Ο 2. Το άτομο του αργιλίου αποτελείται από 13p, 14n, 13e. Να εξηγήσετε γιατί το άτομο του αργιλίου είναι ηλεκτρικά ουδέτερο. 114

116 3. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω εννοιολογικό χάρτη χρησιμοποιώντας τις παρακάτω λέξεις / φράσεις: πρωτόνια, ηλεκτρόνια, νετρόνια, πυρήνας, ηλεκτρονικό νέφος Άτομο αποτελείται από δύο περιοχές στον οποίο βρίσκονται στο οποίο περιστρέφονται τα Λέξεις / φράσεις κλειδιά: πυρήνας, ηλεκτρονικό νέφος, υποατομικά σωματίδια, πρωτόνιο, ηλεκτρόνιο, νετρόνιο, μάζα του ατόμου, σχετικό ηλεκτρικό φορτίο 115

117 116

118 Ατομικός αριθμός- Μαζικός αριθμός Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: (α) Τα υποατομικά σωματίδια που βρίσκονται στον πυρήνα του ατόμου είναι τα... (p) και τα.. (n). (β) Γύρω από τον πυρήνα περιστρέφονται τα.... (e). (γ) Η μάζα του ατόμου οφείλεται κυρίως στα και στα.. (δ) Το άτομο δεν έχει ηλεκτρικό φορτίο, είναι δηλαδή ηλεκτρικά..., επειδή ο αριθμός των... του είναι ίσος με τον αριθμό των... του. Εργαστείτε ομαδικά Η Γεωργία και η Μαρία βρίσκονται στο εργαστήριο της Χημείας και περιεργάζονται τον περιοδικό πίνακα. Βλέπουν ότι περιλαμβάνει πάνω από εκατόν χημικά στοιχεία, το καθένα με το δικό του σύμβολο. Η προσοχή τους όμως επικεντρώνεται σε δύο αριθμούς που είναι γραμμένοι δίπλα από το κάθε σύμβολο, στον ατομικό αριθμό και στον μαζικό αριθμό. Οι δύο συμμαθήτριες προβληματίζονται. Τι σημαίνουν αυτοί οι αριθμοί; Μήπως ένας από τους αριθμούς αυτούς αποτελεί την ταυτότητα κάθε χημικού στοιχείου; 117

119 Για να βοηθήσετε τη Γεωργία και τη Μαρία να δώσουν απαντήσεις στους προβληματισμούς τους να προχωρήσετε στις παρακάτω δραστηριότητες. 2. Να μελετήσετε τον παρακάτω πίνακα και να συμπληρώσετε τα κενά. Πρωτόνιο (p), Νετρόνιο (n), Ηλεκτρόνιο (e) Μοντέλο ατόμου Χημικό Στοιχείο Αριθμός Πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Αριθμός σωματιδίων πυρήνα Ατομικός αριθμός (Z) Μαζικός αριθμός (A) Βόριο (B) Άνθρακας (C) Αφού μελετήσετε τις πληροφορίες που περιέχονται στον πιο πάνω πίνακα να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις: (α) Ο ατομικός αριθμός (Z) είναι ο αριθμός των.. (β) Ο μαζικός αριθμός (Α) είναι ο αριθμός των σωματιδίων που βρίσκονται στον.. δηλαδή είναι το άθροισμα των και των.. 4. Tο άτομο του χλωρίου έχει 17p, 18n, 17e. Να υπολογίσετε: (α) Tον ατομικό του αριθμό: (β) Tον μαζικό του αριθμό: 5. (α) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα: Νάτριο Μαγνήσιο Αργό Ασβέστιο Άτομο χημικού στοιχείου (Na) (Mg) (Ar) (Ca) Πρωτόνια Νετρόνια Ατομικός αριθμός (Ζ) Μαζικός αριθμός (Α) (β) Να μελετήσετε τον πιο πάνω πίνακα και να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν. ι. Υπάρχουν άτομα διαφορετικών χημικών στοιχείων με τον ίδιο ατομικό αριθμό; 118

120 Αν ναι, να τα ονομάσετε. ιι. Υπάρχουν άτομα διαφορετικών χημικών στοιχείων με τον ίδιο μαζικό αριθμό; Αν ναι, να τα ονομάσετε. ιιι. Ποιος αριθμός, από τους πιο πάνω, είναι πάντοτε διαφορετικός για κάθε χημικό στοιχείο;... ιv. Ποιος αριθμός, αποτελεί την ταυτότητα του κάθε χημικού στοιχείου; Εργαστείτε ατομικά 6. Να μελετήσετε τα μοντέλα των ατόμων του υδρογόνου και του αργιλίου που δίνονται πιο κάτω και να συμπληρώσετε τον πίνακα: Υδρογόνο Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Αριθμός ηλεκτρονίων 1 p Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αργίλιο Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων 13 p 14 n Αριθμός ηλεκτρονίων Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Εργαστείτε ομαδικά 7. (α) Δίπλα από το σύμβολο κάθε χημικού στοιχείου υπάρχουν δύο αριθμοί π.χ.: P (Φωσφόρος). Το άτομο του φωσφόρου έχει 15p, 16n, 15e, Ποιος από τους δύο αριθμούς αντιπροσωπεύει: τον ατομικό αριθμό (Z) του φωσφόρου;..... τον μαζικό αριθμό (Α) του φωσφόρου;

121 Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. (β) Να συμπληρώσετε τα κενά δίπλα από το σύμβολο του πυριτίου, γνωρίζοντας ότι έχει ατομικό αριθμό 14 και μαζικό αριθμό Si 8. (α) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα: Fe (σίδηρος) Ατομικός αριθμός (Ζ) Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων p Αριθμός νετρονίων n Αριθμός ηλεκτρονίων e (β) Στο λογισμικό ΨΕΠ/Chemistry_Year_A/P06_A_DEC01/S02-02 καθώς και στο ΨΕΠ/Chemistry_Year_A/P06_A_DEC01/S02-03 θα βρείτε δύο πίνακες που αναφέρονται στα χημικά στοιχεία άζωτο 7 N και νάτριο 11 Na αντίστοιχα. Να συμπληρώσετε, στον υπολογιστή, τους δύο πίνακες. Εργαστείτε ατομικά 9. Δίνεται το άτομο του χημικού στοιχείου K (κάλιο). Να γράψετε τον: (α) ατομικό αριθμό:... (β) μαζικό αριθμό:... (γ) αριθμό των πρωτονίων:... (δ) αριθμό των νετρονίων:... (ε) αριθμό των ηλεκτρονίων:... Εργασία για το σπίτι 1. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις: (α) Ο ατομικός αριθμός είναι ο αριθμός των (β) Ο μαζικός αριθμός είναι το άθροισμα των.. και των Ποιος αριθμός ο ατομικός ή ο μαζικός αποτελεί την ταυτότητα κάθε χημικού στοιχείου;

122 3. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα: Χημικό στοιχείο 14 7 N H S Ατομικός αριθμός (Ζ) Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων p 1 1 Αριθμός νετρονίων n Αριθμός ηλεκτρονίων e 4. Να λύσετε το παρακάτω σταυρόλεξο: 1. Υποατομικά σωματίδια που βρίσκονται μαζί με τα νετρόνια στον πυρήνα του ατόμου. 2. Υποατομικά σωματίδια που περιφέρονται γύρω από τον πυρήνα. 3. Το άθροισμα των πρωτονίων και των νετρονίων ονομάζεται.. αριθμός. 4. Το μέρος του ατόμου που βρίσκεται στο κέντρο του. 5. Ο αριθμός των πρωτονίων ονομάζεται.. αριθμός. 6. Υποατομικά σωματίδια με ουδέτερο φορτίο Λέξεις / φράσεις κλειδιά: ατομικός αριθμός, μαζικός αριθμός 121

123 122

124 Ηλεκτρονική δομή Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τις προτάσεις: (α) Ατομικός αριθμός ονομάζεται ο αριθμός των.. τα οποία βρίσκονται στον πυρήνα του ατόμου ενός χημικού στοιχείου. (β) Σε ένα ηλεκτρικά ουδέτερο άτομο ο αριθμός των πρωτονίων είναι ίσος με τον αριθμό των 7 2. Να βρείτε τον αριθμό των ηλεκτρονίων στο άτομο του λιθίου 3 Li. Εργαστείτε ομαδικά (www.el.wikipedia.org ) Ο Ανδρέας ετοιμάζοντας μία μελέτη στα πλαίσια του μαθήματος της Χημείας για τη δομή του ατόμου, διάβασε για το πλανητικό μοντέλο του ατόμου και διερωτήθηκε γιατί το άτομο παρομοιάζεται με το πλανητικό σύστημα. Να παρατηρήσετε τις πιο πάνω εικόνες και να παρακολουθήσετε στο λογισμικό ΨΕΠ τις δύο παρουσιάσεις, Chemistry_Year_A/P06_A_DEC01/S01-01/Resources/Animation/CHEM_P06_A_DEC01_S01-01_01 και Chemistry_Year_A/P06_A_DEC01/S01-01/Resources/Animation/CHEM_P06_A_DEC01_S01-01_03 οι οποίες αναφέρονται στο πλανητικό σύστημα και στο άτομο αντίστοιχα. 123

125 Τι ομοιότητες έχει άραγε η δομή του ατόμου, το οποίο είναι ένα μικροσκοπικό σωματίδιο, με το αχανές πλανητικό σύστημα; 3. (α) Να μελετήσετε τα μοντέλα των πιο κάτω ατόμων και να συμπληρώσετε τον πίνακα. Δίνεται συμπληρωμένο ένα παράδειγμα για να σας βοηθήσει. πυρήνας ηλεκτρόνιο Χημικό στοιχείο Μοντέλο ατόμου Αριθμός στιβάδων Αριθμός ηλεκτρονίων 2 η στιβάδα 1 η στιβάδα 3 η στιβάδα Συνολικός αριθμός ηλεκτρονίων Υδρογόνο 1 1 H Φθόριο 19 9 F Θείο S Αργό Ar (β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που κινούνται στην 1 η στιβάδα; (1 η στιβάδα θεωρείται η πιο κοντινή στον πυρήνα)..... Η πρώτη ηλεκτρονική στιβάδα συμπληρώνεται με.. ηλεκτρόνια. (γ) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα στη 2 η στιβάδα;... Η δεύτερη ηλεκτρονική στιβάδα συμπληρώνεται με.. ηλεκτρόνια. (δ) Να λύσετε στο λογισμικό ΨΕΠ τις ασκήσεις,chemistry_year_a/p06_a_dec02/s02-02 και Chemistry_Year_A/ P06_A_DEC02/S02-03 που αναφέρονται στην κατανομή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες για τα άτομα του χλωρίου και του νατρίου. 124

126 (ε) Να συμπληρώσετε την πρόταση: Η ηλεκτρονική στιβάδα που συμπληρώνεται πρώτη, είναι η στιβάδα που βρίσκεται πιο κοντά στον.. Ακολουθεί η συμπλήρωση της αμέσως επόμενης και αυτό συνεχίζεται μέχρι όλα τα ηλεκτρόνια να κατανεμηθούν στις ηλεκτρονικές στιβάδες Να σχεδιάσετε τo μοντέλo του ατόμου του αργιλίου 13 Al, τοποθετώντας τα ηλεκτρόνια στις ηλεκτρονικές στιβάδες. 5. Να συμπληρώσετε την πρόταση: Στο ηλεκτρονικό νέφος, τα ηλεκτρόνια κινούνται σε καθορισμένες τροχιές που ονομάζονται ηλεκτρονικές. Εργαστείτε ατομικά 6. Να σχεδιάσετε το μοντέλο του ατόμου του Βορίου B 11 5, τοποθετώντας τα ηλεκτρόνια στις ηλεκτρονικές στιβάδες. 125

127 Εργαστείτε ομαδικά 7. (α) Οι ηλεκτρονικές στιβάδες συμβολίζονται διεθνώς με τα λατινικά γράμματα K, L, M, N, O, P, Q. Να παρακολουθήσετε στο λογισμικό ΨΕΠ τη σχετική πολυμεσική παρουσίαση, Chemistry_Year_A/ P06_A_DEC02/S02-01/Resources/Animation/CHEM_P06_A_DEC02_ S02-01_02 ι.να γράψετε το σύμβολο κάθε στιβάδας στο διπλανό σχήμα (ξεκινώντας από την πιο κοντινή στον πυρήνα). ιι. Να αριθμήσετε τις ηλεκτρονικές στιβάδες στο διπλανό σχήμα (ξεκινώντας από την πιο κοντινή στον πυρήνα). (β) Ποιος είναι ο μεγαλύτερος αριθμός στιβάδων που μπορεί να έχει ένα άτομο; 8.(α) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Δίνεται συμπληρωμένο ένα παράδειγμα για να σας βοηθήσει. (Τα χημικά στοιχεία του πίνακα είναι τα ίδια με αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στην ερώτηση 3α). Σύμβολο χημικού στοιχείου Συνολικός αριθμός ηλεκτρονίων Ηλεκτρονική δομή (Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες) Κ L Μ 1 1 H 19 9 F S Ar (β) Να συμπληρώσετε την πρόταση: Ηλεκτρονική δομή είναι η κατανομή των... στις ηλεκτρονικές..... Εργαστείτε ατομικά 9. Να συμπληρώσετε τα κενά, δίπλα από τους αριθμούς των ηλεκτρονικών στιβάδων, με τα σύμβολά τους (K, L, M, N, O, P, Q ) 1 η στιβάδα : 2 η στιβάδα : 3 η στιβάδα : 4 η στιβάδα : 5 η στιβάδα : 6 η στιβάδα: 7 η στιβάδα : 10. Να γράψετε την ηλεκτρονική δομή του ατόμου του Βορίου B 11 5 :. 126

128 Εργαστείτε ομαδικά 11. (α) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα: Χημικό στοιχείο Ηλεκτρονική δομή Σύμβολο εξωτερικής στιβάδας Αριθμός ηλεκτρονίων εξωτερικής στιβάδας 4 2 He Ne Ar (β) Τα άτομα των πιο πάνω χημικών στοιχείων έχουν συμπληρωμένη την εξωτερική τους στιβάδα. Να συμπληρώσετε την πρόταση: Οι εξωτερικές στιβάδες θεωρούνται συμπληρωμένες αν έχουν ηλεκτρόνια, εκτός από την Κ που θεωρείται συμπληρωμένη με ηλεκτρόνια. (γ) Τα πιο πάνω χημικά στοιχεία ονομάζονται ευγενή αέρια επειδή τα άτομά τους έχουν. την εξωτερική τους ηλεκτρονική στιβάδα (α) Να γράψετε την ηλεκτρονική δομή του ατόμου του ασβεστίου 20 Ca. (β) Να λύσετε στο λογισμικό ΨΕΠ την άσκηση, Chemistry_Year_A/P06_A_DEC02/ S02-09, που αναφέρεται στην κατανομή των ηλεκτρονίων σε ηλεκτρονικές στιβάδες. Εργαστείτε ατομικά 13. Να συμπληρώσετε τα κενά: Τα ευγενή αέρια έχουν... την εξωτερική ηλεκτρονική στιβάδα με ηλεκτρόνια εκτός από το ήλιο που έχει μόνο μία ηλεκτρονική στιβάδα, η οποία συμπληρώνεται με ηλεκτρόνια. 14. Να γράψετε την ηλεκτρονική δομή του ατόμου του καλίου K : 127

129 Εργασία για το σπίτι 1. Στον πιο κάτω πίνακα: (α) Να σχεδιάσετε τα μοντέλα των ατόμων των πιο κάτω χημικών στοιχείων, τοποθετώντας τα ηλεκτρόνια στις ηλεκτρονικές στιβάδες. (β) Να γράψετε την ηλεκτρονική δομή των ατόμων τους. Οξυγόνο O Νάτριο 11 Na Νέο 10 Ne Μοντέλα ατόμων Ηλεκτρονική δομή Λέξεις / φράσεις κλειδιά: ηλεκτρονική δομή, ηλεκτρονική στιβάδα, ευγενή αέρια 128

130 Σθένος - Ιόντα (1) Σθένος Εργαστείτε ατομικά Δίνεται ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός αριθμός του ατόμου του καλίου 19 K. (α) Ποια είναι η ηλεκτρονική δομή του ατόμου του; (β) Πόσα ηλεκτρόνια έχει στην εξωτερική του στιβάδα; Εργαστείτε ομαδικά (ekfe-nikaias.att.sch.gr) Η Ελένη, μαθήτρια της Γ τάξης γυμνασίου, παρατηρεί τον χημικό τύπο του νερού και διερωτάται γιατί δίπλα από το υδρογόνο υπάρχει ο αριθμός δύο, ενώ δίπλα από το οξυγόνο δεν υπάρχει κανένας αριθμός. Ο μεγαλύτερος αδελφός της, τής εξηγεί ότι η αναλογία των ατόμων σε μία χημική ένωση έχει σχέση με το σθένος του κάθε χημικού στοιχείου. Τι σημαίνει σθένος ενός χημικού στοιχείου; Για να βοηθήσετε την Ελένη να δώσει απαντήση στον προβληματισμό της να προχωρήσετε στις παρακάτω δραστηριότητες. 2. Να συμπληρώσετε στον πιο κάτω πίνακα: (α) Την ηλεκτρονική δομή του ατόμου κάθε χημικού στοιχείου. (β) Τον αριθμό ηλεκτρονίων της εξωτερικής στιβάδας του ατόμου κάθε χημικού στοιχείου. (γ) Χρησιμοποιώντας τον περιοδικό πίνακα να χαρακτηρίσετε αυτά τα χημικά στοιχεία ως μέταλλα ή αμέταλλα. Χημικό στοιχείο Νάτριο 23 Na 11 Μαγνήσιο 24 Mg 12 Αργίλιο 27 Al 13 Άζωτο N 14 7 Οξυγόνο 16 O 8 Φθόριο 19 F 9 Ηλεκτρονική δομή Αριθμός ηλεκτρονίων εξωτερικής στιβάδας Μέταλλα / Αμέταλλα 129

131 3. Να μελετήσετε τον πίνακα της ερώτησης 2 και να συμπληρώσετε τις ακόλουθες προτάσεις: (α) Τα άτομα των χημικών στοιχείων που ανήκουν στα (μέταλλα / αμέταλλα)..., όπως το νάτριο, το μαγνήσιο και το αργίλιο, έχουν από... έως... ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στιβάδα. (β) Τα άτομα των χημικών στοιχείων που ανήκουν στα (μέταλλα / αμέταλλα)... όπως το άζωτο, το οξυγόνο και το φθόριο, έχουν από... έως... ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στιβάδα. Εργαστείτε ατομικά Δίνονται τα χημικά στοιχεία λίθιο ( 3 Li ) και φθόριο ( 9 F ). Να χαρακτηρίσετε τα δύο αυτά χημικά στοιχεία ως μέταλλα ή αμέταλλα χωρίς τη χρήση του περιοδικού πίνακα. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Εργαστείτε ομαδικά 5. Δίνονται τα άτομα των χημικών στοιχείων ήλιο ( 4 2He) και νέο ( 20 Ne 10 ). (α) Να γράψετε την ηλεκτρονική δομή τους: ι. He:... ιι. Ne :... (β) Το ήλιο και το νέο ανήκουν στα... αέρια επειδή τα άτομά τους έχουν... την εξωτερική τους στιβάδα. (γ) Τα ευγενή αέρια έχουν σταθερή δομή. Γι αυτό και τα άτομα των άλλων χημικών στοιχείων όταν σχηματίζουν χημικές ενώσεις, τείνουν να αποκτούν δομή ευγενούς αερίου ώστε να γίνονται πιο σταθερά. Τα άτομα των χημικών στοιχείων για να αποκτήσουν δομή ευγενούς αερίου πρέπει να έχουν... ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στιβάδα, εκτός αν αυτή είναι η Κ, η οποία συμπληρώνεται με... ηλεκτρόνια. 6. Δίνεται το μοντέλο του ατόμου του νατρίου ( 23 Na 11 ). 11 p 12 n M L K πυρήνας ηλεκτρόνιο (α) Τα ηλεκτρόνια της εξωτερικής στιβάδας ενός ατόμου ονομάζονται ηλεκτρόνια σθένους. Πόσα ηλεκτρόνια σθένους έχει το άτομο του νατρίου;

132 (β) Αν το άτομο του νατρίου αποβάλει το ηλεκτρόνιο της εξωτερικής του στιβάδας (Μ), θα παραμείνει με εξωτερική στιβάδα την L. Πόσα ηλεκτρόνια έχει το άτομο του νατρίου στη στιβάδα L;... (γ) Το άτομο του νατρίου, αν αποβάλει ένα ηλεκτρόνιο, αποκτά δομή... αερίου. 7. (α) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Δίνεται συμπληρωμένο ένα παράδειγμα για να σας βοηθήσει. Χημικό στοιχείο Νάτριο 23 Na 11 Μαγνήσιο 24 Mg 12 Αργίλιο 27 Al 13 Ηλεκτρονική δομή Αριθμός ηλεκτρονίων εξωτερικής στιβάδας Μέταλλο/ αμέταλλο Αριθμός ηλεκτρονίων που αποβάλλει Σθένος μέταλλο 2 2 (β) Σθένος ενός χημικού στοιχείου, που ανήκει στα μέταλλα, ονομάζεται ο αριθμός των ηλεκτρονίων που (προσλαμβάνει / αποβάλλει)... το άτομό του για να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου, όταν σχηματίσει χημικές ενώσεις με άτομα αμετάλλων. Μερικά χημικά στοιχεία, όπως ο σίδηρος και ο χαλκός, έχουν περισσότερα από ένα σθένη. Χημικό στοιχείο Σθένη Σίδηρος (Fe) 2, 3 Χαλκός (Cu) 1, 2 Εργαστείτε ατομικά Δίνεται το χημικό στοιχείο ασβέστιο ( 20 Ca ). Να βρείτε το σθένος του Εργαστείτε ομαδικά 9. Δίνεται το μοντέλο του ατόμου του χλωρίου ( 35 Cl 17 ). 17 p 18 n L K M πυρήνας ηλεκτρόνιο (α) Να γράψετε την ηλεκτρονική δομή του ατόμου του:

133 (β) Πόσα ηλεκτρόνια σθένους έχει το άτομο του χλωρίου;... (γ) Πόσα ηλεκτρόνια χρειάζεται να προσλάβει το άτομο του χλωρίου για να συμπληρώσει την εξωτερική του στιβάδα και να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου; (α) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Δίνεται συμπληρωμένο ένα παράδειγμα για να σας βοηθήσει. Χημικό στοιχείο Χλώριο 35 Cl 17 Οξυγόνο 16 O 8 Θείο 32 S 16 Ηλεκτρονική δομή Αριθμός ηλεκτρονίων εξωτερικής στιβάδας Μέταλλο / αμέταλλο Αριθμός ηλεκτρονίων που προσλαμβάνει Σθένος αμέταλλο 2 2 (β) Σθένος ενός χημικού στοιχείου, που ανήκει στα αμέταλλα είναι ο αριθμός των ηλεκτρονίων που (προσλαμβάνει / αποβάλλει)... το άτομο του για να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου όταν σχηματίσει χημικές ενώσεις με άτομα μετάλλων. Τα αμέταλλα, όπως το θείο, έχουν συνήθως περισσότερο από ένα σθένη. Χημικό στοιχείο Σθένη Θείο(S) 2, 4, Να συμπληρώσετε τα κενά στον πιο κάτω πίνακα ο οποίος αναφέρεται στο σθένος των χημικών στοιχείων. Σθένος =... Σθένος = 2 Σθένος =... Σθένος = 4 μονοσθενές... τρισθενές Δίνονται τα άτομα των χημικών στοιχείων 3 Li, 12 Mg, 16 8 O. (α) Ποιο από αυτά είναι μονοσθενές και ανήκει στα μέταλλα; (β) Ποιο από αυτά είναι δισθενές και ανήκει στα αμέταλλα;

134 Εργαστείτε ατομικά Δίνεται το άτομο του φθορίου ( 9 F ). Να βρείτε το σθένος του Εργασία για το σπίτι Δίνεται το άτομο του καλίου ( 19 K ). (α) Να χαρακτηρίσετε το κάλιο ως μέταλλο ή αμέταλλο χωρίς τη χρήση του περιοδικού πίνακα. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (β) Ποιο είναι το σθένος του καλίου; Να εντοπίσετε στο παρακάτω κρυπτόλεξο τις κρυμμένες λέξεις που αναφέρονται στις ακόλουθες προτάσεις. Ο αριθμός σε παρένθεση, δίπλα από κάθε πρόταση, δηλώνει τον αριθμό των γραμμάτων της ζητούμενης λέξης. ι. Τα χημικά στοιχεία των οποίων τα άτομα έχουν την τάση να αποβάλλουν ηλεκτρόνια για να αποκτήσουν δομή ευγενούς αερίου (7). ιι. Τα χημικά στοιχεία των οποίων τα άτομα έχουν πέντε έως επτά ηλεκτρόνια σθένους (8). ιιι. Αυτά τα αέρια, εκτός από το ήλιο, έχουν οκτώ ηλεκτρόνια σθένους (6). ιv. Έτσι ονομάζεται ο αριθμός των ηλεκτρονίων που προσλαμβάνει ή αποβάλλει το άτομο ενός χημικού στοιχείου για να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου, όταν σχηματίζει χημικές ενώσεις (6). Κ Τ Υ Ξ Λ Ε Ο Α Θ Κ Μ Σ Τ Υ Γ Ψ Θ Μ Ο Λ Ε Θ Ρ Τ Ο Χ Η Ε Γ Η Α Ε Υ Γ Ε Ν Η Τ Τ Δ Τ Ν Ξ Σ Λ Υ Φ Α Ε Σ Ι Ο Τ Γ Υ Δ Β Λ Ρ Ε Γ Σ Η Χ Τ Η Η Λ Σ Φ Κ Μ Ε Τ Α Λ Λ Α Ι Η Λέξεις / φράσεις κλειδιά: ηλεκτρόνια σθένους, σθένος, μέταλλα, αμέταλλα 133

135 134

136 Σθένος - Ιόντα (2) Ιόντα Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα: Υποατομικό σωματίδιο Πρωτόνιο Νετρόνιο Ηλεκτρόνιο Σύμβολο Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο Εργαστείτε ομαδικά (iatronet.gr) Η Μαρία μελετώντας την ετικέτα στο μπουκαλάκι με τα χάπια σιδήρου, που την συμβούλεψε ο γιατρός της να πάρει, παρατήρησε ότι κάθε χαπάκι περιέχει 80 mg σιδήρου. Ο πατέρας της, τής εξήγησε ότι τα χάπια περιέχουν χημικές ενώσεις στις οποίες ο σίδηρος βρίσκεται υπό μορφή ιόντων. Τι είναι τα ιόντα; Για να μπορέσετε να βοηθήσετε τη Μαρία να δώσει απάντηση στον προβληματισμό της, να προχωρήσετε στις παρακάτω δραστηριότητες. 135

137 Ερωτήσεις 2-3: Να μελετήσετε την πιο κάτω απεικόνιση και να απαντήσετε στις ερωτήσεις. Άτομο νατρίου Ιόν νατρίου 11 p 12 n -1 e 11 p 12 n πυρήνας ηλεκτρόνιο 2. Το άτομο του νατρίου (Na) αποβάλλοντας το ηλεκτρόνιο της εξωτερικής του στιβάδας αποκτά δομή... αερίου και μετατρέπεται σε ιόν νατρίου. 3. (α) Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Σωματίδιο Άτομο νατρίου Σύμβολο: Na Ιόν νατρίου Σύμβολο: Na + Αριθμός p Αριθμός e Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο πυρήνα Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο ηλεκτρονικού νέφους Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο σωματιδίου (β) Το ιόν του νατρίου έχει... πρωτόνιο περισσότερο από τα ηλεκτρόνιά του, άρα το σχετικό ηλεκτρικό φορτίο είναι (1+ ή 1- ) Δίνεται το άτομο του μαγνησίου: 12 Mg (α) Να γράψετε την ηλεκτρονική του δομή:. (β) Πόσα ηλεκτρόνια πρέπει να αποβάλει το άτομο του μαγνησίου (Mg) για να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου και να μετατραπει σε ιόν;. (γ) Να συμπληρώσετε στον πιο κάτω πίνακα: ι. τον αριθμό των ηλεκτρονίων του ιόντος του. ιι. το σχετικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος του. Σωματίδιο p + n o e - Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο Ιόν μαγνησίου Σύμβολο 2 Mg 136

138 5. (α) Τα χημικά στοιχεία νάτριο και μαγνήσιο ανήκουν στα (μέταλλα / αμέταλλα);... (β) Τα άτομα των χημικών στοιχείων που ανήκουν στα μέταλλα όταν σχηματίζουν χημικές ενώσεις αποβάλλουν... και μετατρέπονται σε (θετικά / αρνητικά)... φορτισμένα σωματίδια που ονομάζονται κατιόντα. Εργαστείτε ατομικά 6. Δίνεται το μοντέλο του κατιόντος του καλίου. Να βρείτε το σχετικό ηλεκτρικό φορτίο του. 19 p 20 n Εργαστείτε ομαδικά 7. Να μελετήσετε την πιο κάτω απεικόνιση και να απαντήσετε στα ερωτήματα που ακολουθούν. άτομο χλωρίου ιόν χλωρίου 17 p 18 n +... e - 17 p 18 n (α) Να γράψετε στο κενό πάνω από το βέλος, στην πιο πάνω απεικόνιση, τον αριθμό των ηλεκτρονίων που πρέπει να προσλάβει το άτομο του χλωρίου για να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου. (β) Να συμπληρώσετε στον πιο κάτω πίνακα το σχετικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος του χλωρίου. Άτομο Σωματίδιο p + n o e - Σχετικό ηλεκτρικό νατρίου Σύμβολο φορτίο Ιόν χλωρίου Cl (γ) Πώς υπολογίσατε το σχετικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος του χλωρίου;

139 8. Να απαντήσετε τα πιο κάτω ερωτήματα που αφορούν το άτομο του οξυγόνου ( 16 O 8 ). (α) Να γράψετε την ηλεκτρονική του δομή:... (β) Πόσα ηλεκτρόνια χρειάζεται να προσλάβει το άτομο του οξυγόνου για να αποκτήσει δομή ευγενούς αερίου και να μετατραπεί σε ιόν οξυγόνου;... (γ) Να συμπληρώσετε στον πιο κάτω πίνακα: ι. τον αριθμό των ηλεκτρονίων του ιόντος του. ιι. το σχετικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος του. Σωματίδιο p + n o e - Σχετικό ηλεκτρικό φορτίο Σύμβολο 2 Ιόν οξυγόνου 8 8 O 9. (α) Τα χημικά στοιχεία χλώριο και οξυγόνο ανήκουν στα (μέταλλα / αμέταλλα)... (β) Τα άτομα των χημικών στοιχείων που ανήκουν στα αμέταλλα όταν σχηματίζουν χημικές ενώσεις με άτομα μετάλλων προσλαμβάνουν... και μετατρέπονται σε (θετικά / αρνητικά)... φορτισμένα σωματίδια που ονομάζονται ανιόντα. 10. Τα ιόντα με αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο ονομάζονται... ενώ τα ιόντα με θετικό ηλεκτρικό φορτίο ονομάζονται... Εργαστείτε ατομικά Δίνεται το ανιόν του θείου ( S ). Να υπολογίσετε τον αριθμό των υποατομικών σωματιδίων του Εργασία για το σπίτι Δίνεται το χημικό στοιχείο κάλιο 19 K. (α) Το άτομο του καλίου θα προσλάβει ή θα αποβάλει ηλεκτρόνιο/α κατά τον σχηματισμό χημικών ενώσεων με άλλα χημικά στοιχεία; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (β) Να υπολογίσετε το φορτίο του ιόντος του καλίου, να γράψετε το σύμβολό του και να το χαρακτηρίσετε ως κατιόν ή ανιόν

140 2. Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα. Χημικό στοιχείο Ασβέστιο Θείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Φορτίο ιόντος Είδος ιόντος (κατιόν / ανιόν) Αριθμός πρωτονίων στον πυρήνα του ατόμου Αριθμός πρωτονίων στον πυρήνα του ιόντος Αριθμός νετρονίων στον πυρήνα του ατόμου Αριθμός νετρονίων στον πυρήνα του ιόντος Αριθμός ηλεκτρονίων του ατόμου Αριθμός ηλεκτρονίων του ιόντος 3. Να συμπληρώσετε τα κενά στον παρακάτω πίνακα. Σωματίδιο p + n o e - Kατιόν / Aνιόν 3 Al O 8 8 Λέξεις / φράσεις κλειδιά: ιόντα, κατιόντα, ανιόντα, φορτίο ιόντος, σχέση του αριθμού των πρωτονίων με τον αριθμό των ηλεκτρονίων σε κατιόντα και σε ανιόντα 139

141 140

142 Σθένος - Ιόντα (3) Ιόντα Εργαστείτε ατομικά 1. Να συμπληρώσετε τα κενά στον παρακάτω πίνακα. Άτομο / ιόν Αριθμός p Αριθμός n Αριθμός e 24 12Mg Na 35 17Cl 2+ - Εργαστείτε ομαδικά Γιατί απαγορεύεται να χειριζόμαστε ηλεκτρικές συσκευές με βρεγμένα χέρια; Πείραμα Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε: μπαταρία 5V, κροκοδειλάκια, καλώδια, λαμπτήρα, δύο ηλεκτρόδια, ποτήρι ζέσεως 250 ml, αποσταγμένο νερό, αλάτι (χλωριούχο νάτριο) Πορεία Να συναρμολογήσετε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα όπως στο διπλανό σχεδιάγραμμα. Να γεμίσετε μέχρι τη μέση το ποτήρι ζέσεως με αποσταγμένο νερό. Να τοποθετήσετε τα ηλεκτρόδια στο ποτήρι ζέσεως και να παρατηρήσετε τον λαμπτήρα. Να αφαιρέσετε τα ηλεκτρόδια από το ποτήρι ζέσεως, να προσθέσετε δύο κουταλιές αλάτι (χλωριούχο νάτριο) στο αποσταγμένο νερό και να αναδεύσετε. Να τοποθετήσετε ξανά τα ηλεκτρόδια στο ποτήρι ζέσεως και να παρατηρήσετε τον λαμπτήρα. Να καταγράψετε τις παρατηρήσεις σας στον πιο κάτω πίνακα. Cl H 2 O Na κατιόντα νατρίου Cl ανιόντα χλωρίου O μόρια νερού H 2 Na Cl Na H 2 O Cl H 2 O Na Διάλυμα χλωριούχου νατρίου (ekfe-nikaias.att.sch.gr)

143 Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 2.(α) Να συμπληρώσετε τον πίνακα: Περιεχόμενο ποτηριού Αποσταγμένο νερό Διάλυμα χλωριούχου νατρίου (β) Ποια ιόντα περιέχονται στο διάλυμα του χλωριούχου νατρίου; Ανάβει / δεν ανάβει ο λαμπτήρας... (γ) Το διάλυμα του χλωριούχου νατρίου (είναι / δεν είναι )... αγωγός του ηλεκτρισμού διότι περιέχει ιόντα, ενώ το αποσταγμένο νερό (είναι / δεν είναι )... αγωγός του ηλεκτρισμού διότι περιέχει μόνο μόρια. 3. Η Αντριάνα και ο Γιώργος μελέτησαν την αγωγιμότητα τριών διαλυμάτων χρησιμοποιώντας τη συσκευή του πειράματος που περιγράφεται στην πρώτη σελίδα του φύλλου εργασίας. Κατέγραψαν τα απότελέσμτα των πειραμάτων τους στον παρακάτω πίνακα. Διάλυμα Διάλυμα χλωριούχου καλίου Διάλυμα οινοπνεύματος Διάλυμα ξιδιού Αποτελέσματα Ο λαμπτήρας ανάβει Ο λαμπτήρας δεν ανάβει Ο λαμπτήρας ανάβει Ποιο/α από τα πιο πάνω διαλύματα περιέχουν ιόντα;... Εργαστείτε ατομικά 4. Το διάλυμα ζάχαρης δεν είναι αγωγός του ηλεκτρισμού, ενώ το διάλυμα μαγειρικής σόδας είναι. Σε ποιο διάλυμα περιέχονται ιόντα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Εργαστείτε ομαδικά 5. Εκτός από τα μονοατομικά ιόντα, αυτά δηλαδή που αποτελούνται μόνο από ένα άτομο, υπάρχουν και πολυατομικά ιόντα. Στον πιο κάτω πίνακα δίνονται τρία παραδείγματα προσομοιωμάτων πολυατομικών ιόντων. Να τα μελετήσετε και να γράψετε τους χημικούς τύπους, ξεκινώντας από το κεντρικό χημικό στοιχείο του κάθε πολυατομικού ιόντος. Προσομοιώματα: Γαλάζιο : άτομο αζώτου Κόκκινο : άτομο οξυγόνου Κίτρινο : άτομο θείου Άσπρο : άτομο υδρογόνου. 142

144 Προσομοιώματα πολυατομικών ιόντων Χημικός τύπος πολυατομικού ιόντος Εργαστείτε ατομικά 6. Δίνονται τα πιο κάτω ιόντα. Να βάλετε σε κύκλο αυτά που είναι πολυατομικά. OH, 3 Al, 2 O, Εργασία για το σπίτι NO 3, 1. Δίνονται τα παρακάτω ιόντα: Cl, NH 4, Ca 2+, S 2-, SO 4 2-, K +, NH 4 +, OH -, NO 3 -, 3 PO 4, 2 Mg, 2 CO 3, 2 SO 4 Ποια από αυτά είναι: ι. κατιόντα; ιι. πολυατομικά ανιόντα; Λέξεις / φράσεις κλειδιά: πολυατομικά ιόντα, αγωγιμότητα διαλυμάτων 143

145 144

146 Χημικοί τύποι Εργαστείτε ατομικά 1. Δίνονται πιο κάτω τα ονόματα και τα σύμβολα ορισμένων χημικών στοιχείων: χαλκός, βρώμιο, ψευδάργυρος, οξυγόνο, ήλιο, σίδηρος, κάλιο, υδρογόνο N, Cl, Na, C, Μg, Ca, Al Να επιλέξετε το ορθό όνομα ή το ορθό σύμβολο στην κάθε περίπτωση για να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Κάποια από τα πιο πάνω ονόματα ή / και σύμβολα χημικών στοιχείων δεν θα επιλεγούν. Όνομα στοιχείου νάτριο άζωτο χλώριο ασβέστιο άνθρακας Χημικό σύμβολο O Ηe H Fe Cu 2. Δίνονται τα παρακάτω προσομοιώματα μορίων: μόριο οξυγόνου μόριο υδροχλωρίου μόριο υδρογόνου (α) Ποιο/α από τα πιο πάνω είναι μόρια: ι. χημικών στοιχείων.. ιι. χημικών ενώσεων... (β) Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις που δώσατε στο μέρος (α) ι.... ιι

147 Εργαστείτε ομαδικά Τα σύμβολα των χημικών στοιχείων π.χ. Η, C, Mg, αποτελούν το «αλφάβητο» της Χημείας. Τα χρησιμοποιούμε, επίσης, για να συμβολίζουμε τα μόρια των στοιχείων και των χημικών ενώσεων. Ο συμβολισμός αυτός ονομάζεται χημικός τύπος. Για παράδειγμα, το μόριο του υδρογόνου, (χημικό στοιχείο) συμβολίζεται με τον χημικό τύπο H 2 και το μόριο του νερού (χημική ένωση) συμβολίζεται με τον χημικό τύπο H 2 O. Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι τα χημικά σύμβολα και οι χημικοί τύποι αποτελούν τη διεθνή γλώσσα της Χημείας με την οποία οι χημικοί όλου του κόσμου μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους. Για τις ασκήσεις 3 8, που ακολουθούν, να χρησιμοποιήσετε τα προσομοιώματα των παρακάτω ατόμων: υδρογόνου (Η) οξυγόνου (Ο) αζώτου (Ν) άνθρακα (C) θείου (S) χλωρίου (Cl) 3. Παρακάτω δίνονται τα προσομοιώματα των μορίων ορισμένων χημικών στοιχείων. Να γράψετε δίπλα από το καθένα τον χημικό τύπο του στοιχείου που συμβολίζουν. υδρογόνο..., οξυγόνο..., όζον Ποιες πληροφορίες μας δίνουν οι χημικοί τύποι των στοιχείων Cl 2 (χλώριο) και S 8 (θείο); Cl S

148 5. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα (δίνεται συμπληρωμένο το πρώτο παράδειγμα για να σας βοηθήσει). Όνομα χημικής ένωσης Προσομοίωμα του μορίου Στοιχεία που αποτελούν την ένωση Αριθμός ατόμων κάθε στοιχείου στο μόριο Χημικός τύπος νερό υδρογόνο και οξυγόνο Η:2 O:1 H 2 O διοξείδιο του άνθρακα CO 2 διοξείδιο του αζώτου Ν:1 Ο:2 αμμωνία N:1 H:3 μεθάνιο 6. Να συμπληρώσετε τα κενά: Ο χημικός τύπος μιας χημικής ένωσης μας δείχνει ποια και πόσα... από κάθε χημικό στοιχείο υπάρχουν σε ένα... της χημικής ένωσης. Οι χημικοί τύποι είναι η. γλώσσα της Εργαστείτε ατομικά 7. Ποιες πληροφορίες μάς δίνει ο χημικός τύπος του υδρόθειου, Η 2 S;... (β) Να σχεδιάσετε το προσομοίωμα του μορίου Η 2 S. 147

149 8. Να γράψετε τον χημικό τύπο της χημικής ένωσης που απεικονίζει το προσομοίωμα, αρχίζοντας από το κεντρικό χημικό στοιχείο. Εργασία για το σπίτι 1. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Χημική ένωση Στοιχεία (ονόματα) που αποτελούν την ένωση Αριθμός ατόμων κάθε στοιχείου στο μόριο της ένωσης C 2 H 6 Η 2 SO 4 ΗCl 2. Να γράψετε δίπλα από τα παρακάτω προσομοιώματα μορίων τον αντίστοιχο χημικό τύπο, επιλέγοντας τον κατάλληλο από αυτούς που δίνονται πιο κάτω. Τα προσομοιώματα των ατόμων δίνονται στη σελίδα 2 του Φύλλου Εργασίας. Η 2 Ο, Η 2 Ο 2, Cl 2, NH 3, SO Λέξεις / φράσεις κλειδιά: μόριο χημικού στοιχείου, μόριο χημικής ένωσης, χημικός τύπος 148

150 Χημική εξίσωση Εργαστείτε ατομικά 1. Δίνονται τα παρακάτω προσομοιώματα ατόμων: υδρογόνο (Η) οξυγόνο (Ο) χλώριο (Cl) Να συμπληρώσετε τον πιο κάτω πίνακα: ι. Χρησιμοποιώντας τα πιο πάνω προσομοιώματα, να παραστήσετε τα μόρια. ιι. Να γράψετε τους χημικούς τύπους των μορίων. Μόριο Προσομοίωμα μορίου Χημικός τύπος οξυγόνου (2 άτομα οξυγόνου) υδροχλωρίου (1 άτομο υδρογόνου και 1 άτομο χλωρίου) υδρογόνου (2 άτομα υδρογόνου) Εργαστείτε ομαδικά Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις λαμβάνουν μέρος σε χημικές αντιδράσεις, όπως έχετε ήδη μελετήσει σε προηγούμενο μάθημα. Μέχρι τώρα, μάθατε να γράφετε μια χημική αντίδραση με λόγια. Μπορείτε όμως να αναπαραστήσετε μια χημική αντίδραση με προσομοιώματα και με χημική εξίσωση. 149

151 Για τις ασκήσεις 2, 3 και 6 παρακάτω, καθώς και στην εργασία για το σπίτι, να χρησιμοποιήσετε τα προσομοιώματα των παρακάτω ατόμων: υδρογόνου (Η) οξυγόνου (Ο) αζώτου (Ν) άνθρακα (C) θείου (S) χλωρίου (Cl) 2. Στο πείραμα της ηλεκτρόλυσης του νερού που μελετήσατε σε προηγούμενο μάθημα, διαπιστώσατε ότι το νερό διασπάται σε υδρογόνο και οξυγόνο σε αναλογία όγκων 2:1 (α) Να γράψετε, με λόγια, τη χημική αντίδραση της διάσπασης του νερού (β) Παρακάτω δίνεται η αντίδραση διάσπασης του νερού με προσομοιώματα. Να τη μελετήσετε και να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν. αντιδρώντα προϊόντα + ι. Πόσα άτομα υδρογόνου υπάρχουν στα: αντιδρώντα.. ιι. Πόσα άτομα οξυγόνου υπάρχουν στα: αντιδρώντα.. προϊόντα προϊόντα. (γ) Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη / φράση για το κάθε κενό. οξυγόνου, εξίσωση, μεγαλύτερος από, ίσος με, μικρότερος από Στην προσομοίωση της αντίδρασης της διάσπασης του νερού, ο αριθμός των ατόμων του υδρογόνου στα αντιδρώντα είναι... τον αριθμό των ατόμων του υδρογόνου στα προϊόντα. Το ίδιο συμβαίνει και με τα άτομα του... Δηλαδή, η χημική αντίδραση αναπαρίσταται με χημική... (δ) Να γράψετε τη χημική εξίσωση (με χημικούς τύπους) της διάσπασης του νερού

152 3. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα. Δίνεται συμπληρωμένο το πρώτο παράδειγμα για να σας βοηθήσει. περιγραφή αντίδρασης προσομοίωση χημική εξίσωση 1 μόριο υδρογόνου και 1 μόριο χλωρίου δίνουν 2 μόρια υδροχλωρίου + Η 2 + Cl 2 2HCl 2 μόρια υδρογόνου και 1 μόριο οξυγόνου δίνουν 2 μόρια νερού Ν 2 + 3Η 2 2ΝΗ Να μελετήσετε τα παραδείγματα των χημικών εξισώσεων του παραπάνω πίνακα. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη από τις πιο κάτω. (α) Σε μια χημική εξίσωση ο αριθμός των ατόμων ενός χημικού στοιχείου στα αντιδρώντα είναι με τον αριθμό των ατόμων του στα.. (β) Όταν πραγματοποιείται μια χημική αντίδραση τα άτομα των χημικών στοιχείων παραμένουν. προϊόντα, αναλλοίωτα, αναδιατάσσονται, ίσος (γ) Σε μια χημική αντίδραση τα άτομα των χημικών στοιχείων των αντιδρώντων. και σχηματίζουν τα μόρια των προϊόντων. 151

153 5. Δίνεται η χημική αντίδραση, καθώς και η χημική εξίσωση της ηλεκτρολυτικής διάσπασης του νερού. Χημική αντίδραση: Η 2 Ο Η 2 + O 2 Χημική εξίσωση: 2Η 2 Ο 2Η 2 + O 2 (α) Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση. Η πιο πάνω χημική αντίδραση μάς πληροφορεί ότι το νερό διασπάται σε. και. Δηλαδή μια χημική αντίδραση μάς δίνει πληροφορίες για τα. και τα προϊόντα. (β) Η χημική εξίσωση δίνει περισσότερες ή λιγότερες πληροφορίες από τη χημική αντίδραση; Αν ναι ποια /ες άλλες πληροφορίες μάς δίνει η χημική εξίσωση; Εργαστείτε ατομικά 6. Δίνεται η παρακάτω χημική αντίδραση με προσομοιώματα. + (α) Να γράψετε τη χημική αντίδραση με λόγια.. +. (β) Να γράψετε τη χημική εξίσωση.. +. μεθάνιο Εργασία για το σπίτι Η αντίδραση μεταξύ οξυγόνου και αζώτου δίνεται με την παρακάτω χημική εξίσωση: Ν 2 + 2Ο 2 2ΝΟ 2 (α) Να γράψετε τη χημική αντίδραση με λόγια.. +. (β) Να αναπαραστήσετε τη χημική εξίσωση με προσομοιώματα. Λέξεις / φράσεις κλειδιά: χημική εξίσωση, τα άτομα παραμένουν αναλλοίωτα και αναδιατάσσονται 152

154 Ατμοσφαιρικός αέρας- Σύσταση- Χρήσεις των συστατικών του Εργαστείτε ατομικά 1. Τι απεικονίζει το καθένα από τα τέσσερα πιο κάτω σχεδιαγράμματα: χημικό στοιχείο, χημική ένωση ή μείγμα; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας στην κάθε περίπτωση Εργαστείτε ομαδικά 2. Να παρατηρήσετε τις παρακάτω εικόνες. Ποιο είναι το κοινό «στοιχείο» στις πιο πάνω εικόνες;. 153

155 Πείραμα Όργανα και υλικά Στη θέση εργασίας σας θα βρείτε λεκάνη, διαφανές πλαστικό ποτήρι, νερό, καρφίτσα Πορεία Να γεμίσετε τη λεκάνη με νερό. Να αναποδογυρίσετε το διάφανο πλαστικό ποτήρι και να το βυθίσετε στο νερό. Να καταγράψετε τις παρατηρήσεις σας (ερώτηση 3α). Στη συνέχεια να τρυπήσετε με την καρφίτσα το πάνω μέρος του βυθισμένου ποτηριού. Να καταγράψετε τις παρατηρήσεις σας (ερώτηση 3β). Αποτελέσματα - ανάλυση και ερμηνεία αποτελεσμάτων 3. Τι παρατηρήσατε όταν: (α) βυθίσατε το ποτήρι στο νερό;.. (β) τρυπήσατε το βυθισμένο ποτήρι; 4. Να εξηγήσετε τις παρατηρήσεις σας: (α) Στο ερώτημα 3α.. (β) Στο ερώτημα 3β 5. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγετε; Εργαστείτε ατομικά 6. Δίνονται οι λέξεις: φυσαλίδες, αέρας, νερό, γεμίζει, τρυπήσει Να βάλετε τις λέξεις στην ορθή θέση για να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις: Ο.. εμποδίζει το αναποδογυρισμένο ποτήρι να γεμίσει με. Όταν το ποτήρι, ο αέρας σχηματίζει και διαφεύγει. Τότε, το ποτήρι με νερό. 154

156 Εργαστείτε ομαδικά Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Ο ατμοσφαιρικός αέρας αποτελείται από διάφορα αέρια, κυριότερα από τα οποία είναι το άζωτο (Ν 2 ) και το οξυγόνο (Ο 2 ). Περιέχει, επίσης, διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ), αργό (Ar), υδρατμούς (H 2 O), καθώς και πολύ μικρές ποσότητες άλλων αερίων. Άζωτο 78% Οξυγόνο 21% 1% άλλα αέρια (αργό 0,93%, διοξείδιο του άνθρακα 0.03%, υδρατμοί, κ.ά.) Η ποσότητα των υδρατμών στον αέρα ποικίλλει ανάλογα με την ώρα, τον τόπο και την εποχή. 7. Ο ατμοσφαιρικός αέρας είναι μείγμα ή χημική ένωση; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας. 8. Να αναφέρετε δύο περιοχές της Κύπρου όπου αναμένετε να υπάρχουν διαφορετικά ποσοστά υγρασίας στην ατμόσφαιρα το καλοκαίρι. Να εξηγήσετε την απάντησή σας. 9. Να περιγράψετε ένα απλό πείραμα για να διαπιστώσετε την ύπαρξη υδρατμών στον αέρα... Εργαστείτε ατομικά 10. (α) Ποιο είναι το κυριότερο συστατικό του αέρα;. (β) Ποιο/α συστατικό/ά του αέρα είναι: ι. χημικό/ά στοιχείο/α. ιι χημική/ές ένωση/εις 155

157 Εργαστείτε ομαδικά Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο το οποίο περιγράφει μερικές από τις ιδιότητες συστατικών του αέρα. Άζωτο N 2 Το άζωτο είναι άχρωμο, άοσμο, αέριο. Οι χημικές του ενώσεις, π.χ. οι πρωτεΐνες, είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη όλων των ζωντανών οργανισμών. Το αέριο μετατρέπεται σε υγρό σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία (-195,8 0C) και το υγρό άζωτο χρησιμοποιείται σε διαδικασίες όπου χρειάζονται πολύ χαμηλές θερμοκρασίες κατάψυξης. Οξυγόνο Ο 2 Το οξυγόνο είναι άχρωμο, άοσμο, αέριο απαραίτητο για την αναπνοή όλων των ζωντανών οργανισμών (εκτός των αναερόβιων). Το ίδιο δεν καίγεται αλλά είναι απαραίτητο για να πραγματοποιηθούν όλες οι καύσεις. Χρησιμοποιείται για να παραχθεί φλόγα πολύ ψηλής θερμοκρασίας, η οποία είναι χρήσιμη στην οξυγονοκόλληση. Ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα με τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης. Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 Το διοξείδιο του άνθρακα είναι άχρωμο, άοσμο, άγευστο, δυσδιάλυτο στο νερό. Είναι απαραίτητο για την πραγματοποίηση της φωτοσύνθεσης. Έχει πυκνότητα μεγαλύτερη από την πυκνότητα του αέρα. Έχει την ιδιότητα να σβήνει τη φλόγα και επίσης μετατρέπεται απευθείας από αέριο σε στερεό (και το αντίθετο) σε θερμοκρασία -78 C. Στη στερεή του κατάσταση, το διοξείδιο του άνθρακα, είναι γνωστό ως "ξηρός πάγος". Με βάση τις πληροφορίες που αναφέρονται στο κείμενο, να απαντήσετε τις παρακάτω ερωτήσεις. 11. Ποιο συστατικό του αέρα είναι απαραίτητο: (α) για να πραγματοποιηθεί η φωτοσύνθεση;.. (β) για την αναπνοή μας;.. (γ) για να πραγματοποιηθεί η καύση;. 12. Να εξηγήσετε γιατί η πυκνότητα του διοξειδίου του άνθρακα βοηθά στη χρήση του στους πυροσβεστήρες. 156

158 Εργαστείτε ατομικά 13. Οι παρακάτω εικόνες δείχνουν μερικές χρήσεις συστατικών του αέρα. Να συμπληρώσετε στο κατάλληλο κουτί το όνομα του συστατικού το οποίο χρησιμοποιείται. ΑΕΡΑΣ ξηρός πάγος (http://extension.usu.edu/smac/htm/soil/) Εργασία για το σπίτι 1. Να πάρετε ένα άδειο χάρτινο κουτί χυμού και να τοποθετήσετε μέσα ένα καλαμάκι. Στη συνέχεια, να αναρροφήσετε τον αέρα από το κουτί. (α) Τι παρατηρείτε; 157

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα

2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα 1 2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα 2.2-1. Τι ονομάζεται μείγμα; Μείγμα ονομάζεται κάθε σύστημα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων ουσιών. Τα περισσότερα υλικά στη φύση είναι μίγματα. 2.2-2.

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. ΜΕΡΟΣ Α ( 10 μονάδες) Να απαντήσετε ΣΕ ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις. Κάθε ορθή ερώτηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

XHMEIA. ΜΕΡΟΣ Α ( 10 μονάδες) Να απαντήσετε ΣΕ ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις. Κάθε ορθή ερώτηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Βαθμός.... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 09/06/15 ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ..... ΤΑΞΗ : Β Γυμνασίου ΥΠΟΓΡΑΦΗ... ΧΡΟΝΟΣ : 2

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα;

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Nα εργαστείτε ατομικά 1. Με ποια μέθοδο διαχωρισμού των μειγμάτων στα συστατικά τους μπορείτε να πάρετε: α) ένα ευδιάλυτο άλας από το διάλυμά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΕΛ ΠΑΡΑΒΟΛΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ερευνητική εργασία: Β2 λυκείου ΘΕΜΑ: ''Η Χημεία είναι χρώματα, αρώματα και γεύσεις'' Ομάδα Δ: Μαριάμ Χριστογιάννη Μαρία Χριστοπούλου Χριστίνα Σταμάτη Βάσω Σιρμιντζέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΓΜΑΤΑ. Κάθε πρωί αναμιγνύετε γάλα με κουέκερ ή κορν φλέικς για να φτιάξετε ένα θρεπτικό μείγμα για πρωινό

ΜΕΙΓΜΑΤΑ. Κάθε πρωί αναμιγνύετε γάλα με κουέκερ ή κορν φλέικς για να φτιάξετε ένα θρεπτικό μείγμα για πρωινό ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΑΞΗ : Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 1 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ ΜΕΙΓΜΑΤΑ ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΩΡΑΣ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΝ : 1. Να παρασκευάζουν μείγματα μεαπλά καθημερινά υλικά 2. Να διαπιστώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΜΙΝΟΠΕΤΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ - Ρ/Η ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΦΕ 2 ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή;

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή; ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ PH ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ» 1 Ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ- ΒΑΣΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ 1.1 ΣΤΟΧΟΙ 1. Να διαπιστώσουν οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα Διαγωνιζόμενων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Εργαοιηριακήβ άσκηση Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Σιόχοί ίου πειράμαιοε Το πείραμα αυτό στοχεύει να σε φέρει σε επαφή με την εργαστηριακή μέθοδο μικροβιακών καλλιεργειών. Επίσης θα διαπιστώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΞΕΩΝ - ΒΑΣΕΩΝ - ΑΛΑΤΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΟΞΕΩΝ - ΒΑΣΕΩΝ - ΑΛΑΤΩΝ Πειραματικά όργανα μεταχειρίζομαι καθ εκάστην εις τας παραδόσεις μου Κ.Μ.Κούμας ΜΕΛΕΤΗ ΟΞΕΩΝ - ΒΑΣΕΩΝ - ΑΛΑΤΩΝ Πειράματα Α) Προσδιορισμός χαρακτήρα διαλυμάτων (όξινα-βασικά ουδέτερα). Όργανα- υλικά. Δείκτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 26 Ώρα : 1:3-13: Οδηγίες: 1)Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη. Και στα τρία µέρη υπάρχουν συνολικά δώδεκα (12)

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA B και Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

XHMEIA B και Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ XHMEIA B και Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΗΜΕΙΑ Β ΚΑΙ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (Ε.Κ.Φ.Ε.) ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΛΟΓΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ελένη Γ. Παλούμπα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Απαντήστε σε όλα τα θέματα. 3) Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Πανεπιστήμιο Αθηνών, α φάση Στ τάξη Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Ένας μαθητής χρησιμοποιεί το ποδήλατό του για να μετακινείται γρήγορα,

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου Τετράδιο Εργασιών

Χημεία Γ Γυμνασίου Τετράδιο Εργασιών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Χημεία Γ Γυμνασίου Τετράδιο Εργασιών ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο "Κύκλος" του Νερού

Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο Κύκλος του Νερού Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο "Κύκλος" του Νερού α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε την παρακάτω εικόνα. Αναγνώρισε τα φαινόμενα που σχετίζονται με το νερό και ονόμασέ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:..

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:.. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 10 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2012 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συµµετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 26/11/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Γενικά: Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος προσεγγίζει την έννοια του ρη, τη σημασία που αυτό έχει για την καθημερινή μας ζωή, ενώ επίσης γίνεται και παρουσίαση μιας εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία»

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο δημοτικό σχολείο έχεις μάθει ότι τα υλικά σώματα, είτε βρίσκονται στη στερεή είτε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Αριθμητικά... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... Ολογράφως..... ΤΑΞΗ: Γ Υπ. Καθηγητή... ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαντήσεις των ασκήσεων

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαντήσεις των ασκήσεων Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση» Email : stvrentzou@gmail.com www.ma8eno.gr 1 ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαντήσεις των ασκήσεων Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα.

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:....

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ-ΧΡΥΣΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π.

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π. 1 η Εργαστηριακή άσκηση Παρασκευή Αραίωση διαλύματος 1 Θεωρητικό Μέρος Εισαγωγικές έννοιες Όπως είναι γνωστό η ύλη διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες: Τις καθαρές ουσίες (στοιχεία, χημικές ενώσεις)

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Η Μαρία και ο Γιάννης είναι μέλη ερευνητικής ομάδας που υποστηρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Ε Δημοτικού 5 Υλικά σώματα Μαθαίνω χρήσιμες πληροφορίες του Βιβλίου Μαθητή Παντού γύρω μας υπάρχει ύλη. Η ύλη μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακές ασκήσεις Γεώργιος Παπαδόπουλος, Καθηγητής Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Τ.Ε. Άρτα, 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική δράση για μαθητές Γυμνασίου

Εκπαιδευτική δράση για μαθητές Γυμνασίου Εκπαιδευτική δράση για μαθητές Γυμνασίου Την Κυριακή 10 Μαΐου 2015 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία και με τη συμμετοχή 22 μαθητικών ομάδων Γυμνασίων του νομού Θεσσαλονίκης, η δράση "" που οργανώθηκε για δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία και οδοντόκρεµες* * Βασισµένο στη πειραµατική δραστηριότητα #47, Brushing up on chemistry, Journal of. Περιγραφή της άσκησης.

Χηµεία και οδοντόκρεµες* * Βασισµένο στη πειραµατική δραστηριότητα #47, Brushing up on chemistry, Journal of. Περιγραφή της άσκησης. Για τους µαθητές Χηµεία και οδοντόκρεµες* * Βασισµένο στη πειραµατική δραστηριότητα #47, Brushing up on chemistry, Journal of Chemical Education, 2002, 79, 1168A-1168B. Περιγραφή της άσκησης ουλεύοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ:2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: TΜΗΜΑ: AΡ:. ΒΑΘΜΟΣ: ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ:.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινοποίηση του κινδύνου με τη μορφή επισήμανσης. Συσκευασία

Κοινοποίηση του κινδύνου με τη μορφή επισήμανσης. Συσκευασία ΓΕΝΙΚΟ ΧΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Κοινοποίηση του κινδύνου με τη μορφή επισήμανσης. Συσκευασία Γενικό Χημείο του Κράτους 14-16.10.2013 Δρ Κουτσοδήμου Αγλαΐα Προϊσταμένη τμήματος Β Διεύθυνση Περιβάλλοντος 1 Εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 1η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 10 Ιουνίου, 2012 Ώρα: 10:30-11:30 Λύσεις ΘΕΜΑ 1 ο : Ο τρόπος διάδοσης της θερμότητας στα στερεά σώματα ονομάζεται: Α. Ζέστη Β. Θερμοκρασία Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι.

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι. ΑΝΩΣΗ Πείραμα 1: Το αυγό που κολυμπάει. Τι χρειάζεσαι: ένα βρασμένο αυγό, ένα πλατύ ποτήρι ή ένα πλαστικό μπουκάλι, ένα μαχαίρι, νερό, αλάτι, ένα κουταλάκι. Τι θα κάνεις: Αν δεν είναι εύκολο να έχεις ένα

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΟ ΟΔΗΓΟ ΑΝΑΛΤΗ ΣΡΟΥΙΜΩΝ

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΟ ΟΔΗΓΟ ΑΝΑΛΤΗ ΣΡΟΥΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΟ ΟΔΗΓΟ ΑΝΑΛΤΗ ΣΡΟΥΙΜΩΝ Ο εργαστηριακός οδηγός γράφτηκε στα πλαίσια του πιλοτικού προγράμματος Αγωγής Τγείας με θέμα: ΔΙΑΣΡΟΥΗ ΑΠΟ ΣΗΝ ΤΝΗΘΕΙΑ ΣΗ ΤΝΕΙΔΗΗ που αναπτύχθηκε το σχολικό έτος 1998-99

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ Εισαγωγή Τα θρεπτικά υλικά περιέχουν τις κατάλληλες ενώσεις για την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό των μικροοργανισμών. Οι ετερότροφοι οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα Βάσεις και Δείκτες από Φυτά

Οξέα Βάσεις και Δείκτες από Φυτά Οξέα Βάσεις και Δείκτες από Φυτά (Μ. ΜΟΥΣΙΗ, Χ. ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ) ΘΕΜΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ 1: Η ποσότητα του οξέος, που χρειάζεται για να γίνει εξουδετέρωση της βάσης επηρεάζεται από το είδος του οξέος. ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΧΡΥΣΟΧΟΪΑΣ-ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Εισαγωγή Το ακετυλοσαλικυλικό οξύ είναι ένα εξαιρετικό φάρμακο. Χρησιμοποιείται ευρέως ως αναλγητικό (κατευναστικό πόνου) και αντιπυρετικό. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 Ελένη Γ. Παλούμπα, Χημικός, Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών Λακωνίας, 2014-2015 Αθήνα, 16-09-2014 Αρ. Πρωτ. 147346/Γ2 ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ Πάνιας

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ. Πειραματική διάταξη. Ζύμωση και Οινοποιεία. Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111

ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ. Πειραματική διάταξη. Ζύμωση και Οινοποιεία. Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111 ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ Πειραματική διάταξη Ζύμωση και Οινοποιεία Β Λυκείου Κεφάλαιο 3 Ενότητα 3.4 Σελ. 110-111 1 Εισαγωγή Η Αλκοολική Ζύμωση είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο με πολλά ενδιάμεσα στάδια που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα