Η ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥ Α ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΑΛΛΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΟΥΣ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥ Α ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΑΛΛΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΟΥΣ."

Transcript

1 Η ΚΑΦΕ ΑΡΚΟΥ Α ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΑΛΛΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΟΥΣ. Προϊστορία - Εξέλιξη και προσαρµογή : τα µυστικά της επιβίωσης: Οι πρώτες αρκούδες, εµφανίσθηκαν στη γη στα βάθη του Μειόκαινου δηλαδή εδώ και 25 εκατοµµύρια χρόνια όταν στη νότια Ευρώπη και στη χερσόνησο της Βαλκανικής κυριαρχούσαν αχανείς στέπες! Σε αυτή την ασύλληπτη για τα ανθρώπινα δεδοµένα χρονική κλίµακα η φυσική εξέλιξη σε συνδυασµό µε τις κοσµογονικές βιοκλιµατικές αλλαγές που συνέβησαν στην επιφάνεια του πλανήτη µας, σφυρηλάτησαν την προσαρµοστικότητα της οικογένειας των αρκούδων (ή "αρκτίδων") όπως και πολλών άλλων ζωντανών οργανισµών του πλανήτη. Η αρκούδα Ursus minimus είναι η πρώτη µορφή αρκούδας που έµοιαζε εξωτερικά µε τις σηµερινές αρκούδες και εµφανίσθηκε στην Ευρώπη εδώ και 3-8 εκατοµµύρια χρόνια. Μελέτες µεταγενέστερων απολιθωµάτων αναγνωρίζουν τελικά σε µία άλλη νεότερη µορφή, την Ursus etruscus ("ετρουσκική αρκούδα") ηλικίας 2 εκατοµµυρίων χρόνων, την πραγµατική αφετηρία του γένους των αρκούδων που σήµερα περιλαµβάνει 8 είδη. - την πολική αρκούδα - την καφέ αρκούδα -την µαύρη αρκούδα της Αµερικής -την µαύρη ασιατική αρκούδα -την αρκούδα του µελιού -την αρκούδα του ήλιου -την διοπτροφόρο αρκούδα των Άνδεων -το πάντα Οι περιβαλλοντικές διακυµάνσεις είχαν ως αποτέλεσµα την ενσωµάτωση µίας εκπληκτικής προσαρµοστικότητας στο γενετικό υλικό των αρκούδων. Από τα 8 διαφορετικά είδη αρκούδας, τα 2 ζουν σήµερα στα πιο ακραία περιβάλλοντα του πλανήτη µας : η πολική αρκούδα (Ursus maritimus) ζει βόρεια του πολικού κύκλου και η διοπτροφόρος αρκούδα των Άνδεων ζει σε τροπικό περιβάλλον. Οι παγετώνες άφησαν αρχικά πίσω τους αχανείς άδενδρες εκτάσεις και έντονο κρύο. Η έλλειψη δασών και άρα φυσικού καλύµµατος αλλά και η αφθονία ζωικής λείας (άγρια φυτοφάγα) διαµόρφωσε στα πρώτα είδη αρκούδας µία πιο επιθετική συµπεριφορά σε συνδυασµό µε ένα κατεξοχήν σαρκοφάγο διαιτολόγιο. Στη συνέχεια η εύκρατη και η ψυχρή ζώνη της παλαιαρκτικής καλύφθηκαν κατά ένα µεγάλο µέρος από δάση. Η σηµερινή καφέ αρκούδα (Ursus arctos) προσαρµόστηκε σε αυτές τις καινούργιες συνθήκες µε συγκεκριµένους µηχανισµούς (εξέλιξη διαιτολογίου σε παµφάγο, χειµέριος λήθαργος κλπ) και βρίσκοντας έτσι πιο εύκολα ευνοϊκό περιβάλλον διαβίωσης µε αποτέλεσµα να εξαπλωθεί σε όλο το βόρειο ηµισφαίριο (παλαιαρκτική ζώνη) και τη Β. Αφρική. Με κέντρο διασποράς την δυτική Κίνα εδώ και χρόνια, η πρόγονος της σηµερινής καφέ αρκούδας εξαπλώθηκε στη Β. Αµερική µέσω του Βερίγγιου πορθµού ενώ µέσω του συµπλέγµατος των µεγάλων λιµνών Αράλης- Κασπίας εποίκισε την Ευρώπη εδώ και χρόνια περίπου!

2 Η αρκούδα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη: Στην Ευρώπη οι δύο τελευταίοι αιώνες, στάθηκαν αρκετοί για να µειωθούν κατά 50% οι πληθυσµοί της και κατά 60% ο βιότοπός της! Η καφέ αρκούδα εξαφανίστηκε από τη ανία πριν χρόνια περίπου, από τη Μ. Βρετανία τον 10ο αιώνα και από τη Γερµανία, Ελβετία και Αυστρία τους 18ο, 19ο και 20ο αιώνες αντίστοιχα. Σήµερα, στην Ευρώπη η καφέ αρκούδα ζει σε µικρούς αποκοµµένους πληθυσµούς και θεωρείται πλέον επίσηµα είδος υπό εξαφάνιση στην δυτική, κεντρική και νότια Ευρώπη. Βασικά αίτια γι'αυτή την κρίσιµη κατάσταση, το κυνήγι -που απαγορεύθηκε µόλις πριν 3 δεκαετίες στην Ελλάδα - και η συνεχιζόµενη καταστροφή του βιότοπου δηλαδή του απαραίτητου φυσικού χώρου όπου η αρκούδα επιτελεί όλες τις λειτουργίες του βιολογικού της κύκλου. Η κατάσταση για το µέλλον του είδους στην Ευρώπη είναι κρίσιµη : στην Γαλλία σκοτώθηκε το 2004 από λαθροκυνηγούς η τελευταία θηλυκή αρκούδα στα δυτικά Πυρηναία µε αποτέλεσµα το είδος να θεωρείται πλέον εκλιπόν. Στα Ανατολικά Πυρηναία επιχείρηση για επανεισαγωγή του είδους δηµιούργησε πολλά προβλήµατα και δεν θεωρήθηκε επιτυχηµένη. Στην Ισπανία (Αν. Καταβρηγικά όρη) ζουν µόνο αρκούδες ενώ στην Β. Ιταλία ξεκίνησε εδώ και 3 χρόνια ένα τεράστιο ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραµµα για την επανεισαγωγή και διάσωση του είδους. Στην Ελλάδα και σύµφωνα µε στοιχεία που προέκυψαν από τρία κοινοτικά Προγράµµατα LIFE "ΑΡΚΤΟΣ" (α' κ& β' φάσεις) ( ) και LIFE "Γράµµος-Ροδόπη" ( ) για τη διατήρηση της αρκούδας στην χώρα µας, το ελάχιστο µέγεθος του πληθυσµού υπολογίσθηκε σε ζώα περίπου, µε τάσεις ανάκαµψης σε ορισµένες περιοχές της Πίνδου. Η γεωγραφική κατανοµή της αρκούδας καλύπτει ένα µεγάλο µέρος της οροσειράς της Πίνδου µε τα παρακλάδια της καθώς και την οροσειρά της Ροδόπης. Οι δύο πυρήνες κατανοµής δεν επικοινωνούν γεωγραφικά µεταξύ τους Το σύνολο της έκτασης αυτής υπολογίζεται περίπου σε τετραγωνικά χιλιόµετρα. Η χώρα µας φιλοξενεί το 50% του πληθυσµού καφέ αρκούδας στη δυτική και νότια Ευρώπη. Την τελευταία δεκαετία παρατηρούνται συστηµατικά περιπτώσεις επανεµφάνισης (ή επαναποίκησης) της αρκούδας σε περιοχές όπου είχε εξαφανιστεί εδώ και δεκαετίες και ειδικά στον ορεινό άξονα της Νότιας Πίνδου αλλά και σε άλλους ορεινούς όγκους όπως: Βόρας, Πάϊκο, Βέρµιο, Ανατ. Χάσια, Κάτω Όλυµπος. Για ένα µεγάλο θηλαστικό όπως η αρκούδα, η επαναποίκηση περιοχών, θεωρείται φαινόµενο απόλυτα φυσιολογικό και έχει επιστηµονική βάση και εξήγηση. Προκύπτει µέσω του "µηχανισµού" της γεωγραφικής διασποράς (dispersal) και µπορεί να συνδέεται άµεσα και µε τις ακόλουθες παραµέτρους: - µία πληθυσµιακή ανάκαµψη του είδους που µπορεί να συµβαίνει και σε τοπική κλίµακα - τις οικολογικές απαιτήσεις (ecological requirements) του είδους: για την αρκούδα: η µεγάλη κινητικότητα καθώς και οι αυξηµένες απαιτήσεις της σε ζωτικό χώρο και τροφή. - τη γεωγραφική σύνδεση και συνέχεια ευνοϊκών καταστάσεων και συνθηκών βιότοπου (συνεχόµενο και έντονο ανάγλυφο σε συνδυασµό µε σχετικά συµπαγή δασοκάλυψη υψηλά τροφικά διαθέσιµα κλπ). Είναι επίσης πολύ πιθανόν να υπάρχει ευθεία σύνδεση µεταξύ της πληθυσµιακής ανάκαµψης της αρκούδας (που παρατηρείται σε ορισµένες περιοχές της γεωγραφικής κατανοµής της) και της επαναποίκησης περιοχών. Πέραν όµως από την αισιόδοξη πλευρά του ζητήµατος υπάρχει και η άλλη πλευρά που δυστυχώς από ότι φαίνεται δεν ευνοεί πολύ αφενός την επαν-εγκατάσταση της αρκούδας στις "νέες" περιοχές και αφετέρου την επιβίωση του είδους σε περιοχές µόνιµης παρουσίας της. Αν και υπό απόλυτο καθεστώς προστασίας στην Ελλάδα από το 1969, αν και είδος προτεραιότητας σύµφωνα µε την Κοινοτική νοµοθεσία (Κ.Ο. 92/43 "Περί Οικοτόπων και ειδών χλωρίδας και πανίδας"), η αρκούδα απειλείται από το παράνοµο κυνήγι και τα δηλητηριασµένα δολώµατα. Συστηµατικά στοιχεία για την περίοδο δείχνουν ότι οι πληθυσµοί καφέ αρκούδας στη χώρα µας επιβαρύνονται κατά µέσο όρο ετησίως µε απώλειες της τάξης του 8% του ελάχιστου πληθυσµού! Η κατάσταση είναι ανησυχητική αν συγκριθεί µε το ανώτατο "επιτρεπτό" όριο επιβάρυνσης ενός φυσικού πληθυσµού αρκούδας που είναι 4%. Σηµαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι µόνο στο διάστηµα των τριών τελευταίων χρόνων (άνοιξη 2003-άνοιξη 2005) έχουν καταγραφεί 5 περιστατικά θανάτωσης αρκούδων σε τροχαία δυστυχήµατα στους κύριους οδικούς άξονες της ευρύτερης περιοχής Κοζάνης-Καστοριάς-Φλώρινας! Αυτό αποδεικνύει το πόσο µεγάλο πρόβληµα θνητότητας αποτελούν για την πανίδα οι µεγάλοι οδικοί άξονες ταχείας κυκλοφορίας πέραν του προβλήµατος της κατάτµησης των βιοτόπων που προκαλούν. Χαρακτηριστικά: Η αρκούδα έχει εξαιρετικά ανεπτυγµένη ακοή και όσφρηση και λιγότερο καλή όραση : βλέπει αρκετά καλά σε απόσταση 80 µέτρων αλλά δεν είναι ικανή να διακρίνει άνθρωπο στα 300 µέτρα. Το ύψος ενός ενήλικου ζώου στον τράχηλο µπορεί να φθάσει τα 1,10 µ ενώ το συνολικό µήκος από την άκρη της µουσούδας ως την πολύ µικρή ουρά κυµαίνεται από 1,70-2,20 µ. Το ενήλικο θηλυκό ζυγίζει από 70 έως 120 κιλά ενώ το ενήλικο αρσενικό είναι συνήθως πιο µεγαλόσωµο και το βάρος του κυµαίνεται από 110 έως 250 κιλά. Στην Ελλάδα το βάρος της αρκούδας από ένα δείγµα 14 ζώων του φυσικού πληθυσµού, κυµαίνεται από 80 κιλά (για ένα ενήλικο θηλυκό) έως 210 κιλά (για ένα ενήλικο αρσενικό). Η πιο µεγαλόσωµη αρκούδα του πλανήτη είναι η γιγαντιαία καφέ αρκούδα των νησιών Kodiak στην Αλάσκα: το βάρος της µπορεί να φθάσει και τα 780 κιλά!

3 Το βάρος της αρκούδας δεν είναι ποτέ σταθερό. Το φθινόπωρο γίνεται µέγιστο εφόσον το ζώο έχει αποθηκεύσει µεγάλες ποσότητες λίπους για να καλύψει τις ανάγκες του κατά την περίοδο του χειµέριου λήθαργου ενώ την άνοιξη έχει το ελάχιστο µίας και όλο το λίπος έχει καταναλωθεί κατά την διάρκεια του χειµέριου λήθαργου. Μία ιδιοµορφία στη διάπλαση της αρκούδας είναι ότι βαδίζει πατώντας µε όλο το πέλµα ειδικά στα πίσω πόδια (πελµατοβάµων). Αυτό της δίνει τη δυνατότητα να σταθεί όρθια στα δύο πόδια. Η στάση αυτή, που συχνά παρεξηγείται ως επιθετική, τη βοηθά στην πιο προσεκτική ανίχνευση του γύρω χώρου και παρατηρείται πιο συχνά στα θηλυκά όταν έχουν µικρά λόγω συνεχούς εγρήγορσης που συνδέεται µε ένα πολύ ανεπτυγµένο µητρικό ένστικτο. Η αρκούδα είναι πλαγιοβαδιστική, δηλ. µετακινεί τα δύο πόδια της ίδιας πλευράς σε κάθε βήµα, γεγονός που την κάνει να φαίνεται αργή και αδέξια. Στη πραγµατικότητα όµως είναι πολύ ευέλικτη ενώ σε γρήγορες και ξαφνικές επιταχύνσεις µπορεί να αναπτύξει ταχύτητα µέχρι και 60 χλµ την ώρα! Έχει επίσης ιδιαίτερες δεξιότητες αναρρίχησης. Σε αυτό βοηθούν η µεγάλη µυϊκή της δύναµη και τα πολύ ανεπτυγµένα και δυνατά νύχια της. Η αρκούδα ζει γύρω στα 20 µε 25 χρόνια. Ζώο µε εξαιρετική ευφυΐα, θεωρείται το πιο έξυπνο θηλαστικό µετά τα πρωτεύοντα (τους πιθήκους), τον ελέφαντα και τα δελφίνια! Έχει πολύ καλή µνήµη, ικανότητα προγραµµατισµού και σύνεση. Αναπαραγωγή: Η εποχή του ζευγαρώµατος (από µέσα Μαΐου µέχρι µέσα Ιουλίου) είναι η µόνη κοινωνική φάση στη συµπεριφορά της αρκούδας καθώς τα ενήλικα ζώα ψάχνουν για το ταίρι τους. Τη περίοδο αυτή τα αρσενικά είναι ικανά να διανύσουν πολύ µεγάλες αποστάσεις (της τάξης των δεκάδων έως και εκατοντάδων χιλιοµέτρων) σε αναζήτηση θηλυκής συντρόφου σε οίστρο. Η συµπεριφορά αυτή εξηγείται από την εξαιρετική πτητικότητα των οιστρογόνων ουσιών (φερόµενες) του θηλυκού καθώς και από την εξαιρετικά ανεπτυγµένη όσφρηση του ζώου. Αν και η γονιµοποίηση του ωαρίου γίνεται την εποχή του ζευγαρώµατος (δηλ. Μάιο µε Ιούλιο) η πραγµατική ανάπτυξη του εµβρύου δηλ. η πραγµατική εγκυµοσύνη αρχίζει προς τα τέλη του φθινοπώρου δηλ. 5 µήνες αργότερα! Επιστηµονικές έρευνες έδειξαν ότι το γονιµοποιηµένο ωάριο πέφτει σε λανθάνουσα κατάσταση. Η αναβολή της πραγµατικής εγκυµοσύνης αποτελεί έναν από τους αξιοθαύµαστους µηχανισµούς προσαρµογής της αρκούδας στις συνθήκες του φυσικού περιβάλλοντος. Η εγκυµοσύνη καθυστερεί τόσο ώστε το θηλυκό να προλάβει πρώτα να συσσωρεύσει αρκετό λίπος µέσω της τροφής έτσι ώστε να µπορεί να θρέψει τον εαυτό της, τα αναπτυσσόµενα έµβρυα αλλά και τα πολύ ευάλωτα νεογνά που θα γεννηθούν στο καταχείµωνο µέσα στη φωλιά. Σε περίπτωση που η ποσότητα ή ποιότητα φυσικής τροφής του δάσους δεν είναι ικανοποιητική, φαινόµενο αρκετά συχνό, τότε το έµβρυο αποβάλλεται και η εγκυµοσύνη διακόπτεται. Ένα θηλυκό είναι ικανό να αναπαραχθεί από την ηλικία των 4-5 ετών και η συνολική περίοδος γονιµότητάς του δεν ξεπερνά τα χρόνια. Οι πιθανότητες θανάτου των νεογνών από φυσικά αίτια κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής τους είναι πολύ µεγάλες (φτάνουν το 50%). Εάν προστεθεί σε αυτό και ένα 25% θνησιµότητας που αποδίδεται σε ανθρωπογενή αίτια τότε βάσει όλων των παραπάνω στοιχείων εύκολα συµπεραίνουµε ότι ο αριθµός των αρκούδων που ενηλικιώνονται είναι πολύ µικρός και ότι η αύξηση του πληθυσµού τελικά δεν είναι καθόλου εύκολη. Η αρκούδα γεννάει στα µέσα του χειµώνα σε αντίθεση µε όλα τα άλλα ανώτερα θηλαστικά. Η φωλιά της ετοιµόγεννης θηλυκής αρκούδας είναι ιδιαίτερα προφυλαγµένη και ειδικά διαµορφωµένη µε ένα άνετο στρώµα από φύλλα, κλαδιά, ξερά χόρτα και µούσκλια που λειτουργούν ως τέλεια µονωτικά. Συνήθως η στενή είσοδος της φωλιάς σφραγίζεται µε χιόνι και στο εσωτερικό της επικρατεί ένα µικροκλίµα. Η ζεστή αγκαλιά του θηλυκού και ολόκληρη η φωλιά λειτουργούν σαν θερµοκοιτίδα για τα νεογνά που ζυγίζουν µόλις γραµµάρια και είναι τυφλά και χωρίς τρίχωµα! Πολύ συχνά η ίδια φωλιά µε λίγες µόνον επισκευές χρησιµοποιείται από ολόκληρες γενιές θηλυκών από µάνα σε κόρη. Η ανάπτυξη των νεογνών είναι ταχύτατη και αυτό χάρις στην πολύ υψηλή θρεπτική αξία του µητρικού γάλακτος. Μέχρι τα πρώτα τους γενέθλια το βάρος των µικρών µπορεί να έχει πολλαπλασιαστεί έως και 50 φορές! Τα αρκουδάκια µένουν κοντά στη µητέρα τους για 1,5-2 χρόνια. Το θηλυκό αναλαµβάνει εξολοκλήρου την ανατροφή τους. Το αρσενικό δεν µετέχει καθόλου στο µεγάλωµα των µικρών, αντίθετα µπορεί να φανεί και επικίνδυνο σκοτώνοντάς τα µερικές φορές! Τα µικρά είναι ικανά να ακολουθήσουν την µητέρα τους στο δάσος την πρώτη κιόλας άνοιξη, δηλ. 3-4 µήνες µετά την γέννα, και θα µάθουν από αυτήν όλους τους απαραίτητους µηχανισµούς επιβίωσης: πώς να αναγνωρίζουν την τροφή τους, πώς να την αναζητούν και να την εντοπίζουν, πώς να την αξιοποιούν µε τον πιο "αποδοτικό" τρόπο. Η φάση εκµάθησης των νεογνών κοντά στην µητέρα είναι ζωτικής και καθοριστικής σηµασίας για την µετέπειτα φάση ανεξαρτητοποίησης των µικρών. Σε περίπτωση που διαταραχθεί και διακοπεί (µε φόνο της µητέρας από λαθροκυνηγούς ή άλλα ανθρωπογενή αίτια) ειδικά κατά τον πρώτο χρόνο εκµάθησης, είναι πολύ πιθανόν τα µικρά να µην επιβιώσουν. Έρευνες στην περιοχή της Ροδόπης µε την µέθοδο της τηλεµετρίας και την παρακολούθηση µιας θηλυκής αρκούδας µε τα δύο µικρά της επί δύο χρόνια ( ), έδειξαν ότι το θηλυκό όταν ήταν µε τα µικρά του διένυσε πολλαπλάσιες αποστάσεις και χρειάστηκε τριπλάσιο ζωτικό χώρο από ότι όταν βρέθηκε µόνο του στη συνέχεια. Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης µάλιστα το ένα από τα δύο µικρά χάθηκε, ενώ σε περιόδους έντονης θήρας το θηλυκό µε το άλλο µικρό έκαναν συστηµατικές

4 µετακινήσεις για να αποφύγουν την όχληση από το κυνήγι. ιαπιστώνουµε λοιπόν στην περίπτωση της αρκούδας πόσο επισφαλής είναι η διαιώνιση του είδους αν λάβουµε υπόψη όλους τους "ευαίσθητους" παράγοντες που καθορίζουν την φάση της αναπαραγωγής αλλά και της ανατροφής και "εκπαίδευσης" των µικρών. Χειµέριος λήθαργος: Ο χειµέριος λήθαργος είναι ένας άλλος µηχανισµός προσαρµογής της αρκούδας στις αντίξοες συνθήκες του χειµώνα. Η ακούσια επιβράδυνση του µεταβολισµού λόγω κατάστασης λήθαργου ελαττώνει τις καύσεις και µειώνει τις τροφικές ανάγκες της αρκούδας. Παράλληλα, το ισοθερµικό µικροπεριβάλλον της φωλιάς βοηθάει στην θερµορύθµιση µειώνοντας στο ελάχιστο τις απώλειες θερµότητας του σώµατος του ζώου. Ο χειµέριος λήθαργος αποτελεί µία από τις σηµαντικότερες και πιο αξιοθαύµαστες φάσεις του βιολογικού της κύκλου και διαφέρει ουσιαστικά από την γνωστή χειµερία νάρκη που χαρακτηρίζει άλλα είδη θηλαστικών (όπως τον σκαντζόχοιρο, τον µυοξό, τον σπερµόφιλο κλπ). Οι βασικότερες διαφορές είναι: Κατά την χειµέρια νάρκη: η θερµοκρασία του σώµατος του ζώου πλησιάζει την θερµοκρασία περιβάλλοντος (σχεδόν στους 0 β. Κελσίου). Η καρδιακοί παλµοί και ο αναπνευστικός ρυθµός ελαττώνονται δραµατικά. Στη περίπτωση του σπερµόφιλου π.χ. οι παλµοί περνούν από 350/λεπτό σε 3-4/λεπτό κατά τη χειµέρια νάρκη (ελάττωση κατά 95%).Το ζώο ξυπνά κατά διαστήµατα για να αποβάλλει (ούρα και κόπρανα). Κατά τον χειµέριο λήθαργο: η θερµοκρασία του σώµατος της αρκούδας ελαττώνεται κατά 1-2 βαθµούς περίπου σε σχέση µε την κανονική (38 β. Κελσίου). Οι καρδιακοί παλµοί και ο αναπνευστικός ρυθµός δεν ελαττώνονται δραµατικά. Από 52 παλµούς/λεπτό περνούν στους 24/λεπτό σε κατάσταση λήθαργου (δηλ. ελάττωση κατά 43%).Το επίπεδο εγρήγορσης είναι υψηλότερο απ' ότι στην προηγούµενη κατηγορία, γι' αυτό και η αρκούδα ξυπνάει πολύ εύκολα όταν ενοχληθεί στη φωλιά της. Εδώ βρίσκεται και η µεγαλύτερη ευαισθησία της αρκούδας διότι: - δύσκολα ξαναπέφτει σε λήθαργο - στη χειµερινή περιπλάνησή της δύσκολα ξαναβρίσκει τροφή µε αποτέλεσµα - να καταναλώνει νωρίτερα το αποθηκευµένο λίπος της - να γίνεται πιο δύσκολη η επιβίωσή της την άνοιξη που υπάρχει λιγοστή φυσική τροφή. Οι πρώτες χιονοπτώσεις και οι χαµηλές θερµοκρασίες είναι τα καθοριστικά εξωτερικά ερεθίσµατα που ωθούν την αρκούδα στην αναζήτηση της χειµερινής φωλιάς. Ωστόσο έχουν παρατηρηθεί στα µέσα του χειµώνα περιπτώσεις επαναδραστηριοποίησης της αρκούδας (κυρίως ενήλικων ατόµων) είτε λόγω ενόχλησης από το κυνήγι είτε λόγω παροδικής επιρροής ευµενών καιρικών συνθηκών. Είναι πάντως βέβαιο ότι φωλιάζουν και ακινητοποιούνται πλήρως τα ετοιµόγεννα θηλυκά. Κατά το χειµέριο λήθαργο η αρκούδα δεν καταναλώνει ούτε τροφή ούτε νερό και δεν αποβάλλει ούτε ούρα ούτε κόπρανα! Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό έχει προσελκύσει το επιστηµονικό και ιατρικό ενδιαφέρον καθότι η αρκούδα είναι το µόνο ζώο που λειτουργεί σε "κλειστό κύκλωµα" κατά την φάση αυτή, κατορθώνοντας µε κάποιους µηχανισµούς, που αποδίδονται µάλλον σε ορµονικούς παράγοντες, να ανακυκλώνει τα τοξικά απόβλητα του οργανισµού της µετατρέποντάς τα εκ νέου σε απλούστερες ενώσεις και θρεπτικές ουσίες χωρίς κανένα σύµπτωµα τοξαιµίας! Το φαινόµενο αυτό ανοίγει νέους ορίζοντες στην ιατρική αλλά και διαστηµική έρευνα! Με την ανακάλυψη αυτών των µηχανισµών η θεραπεία της νεφρικής ανεπάρκειας αλλά και η επιβίωση πληρωµάτων σε διαπλανητικά ταξίδια µεγάλης διάρκειας θα είναι ίσως εφικτά! Η διάρκεια του χειµερίου λήθαργου επηρεάζεται άµεσα από τις θερµοκρασιακές διακυµάνσεις της ατµόσφαιρας και είναι αντιστρόφως ανάλογη προς το γεωγραφικό πλάτος κατανοµής του είδους. Έτσι, στα βόρεια κλίµατα µε τους δριµείς χειµώνες είναι παρατεταµένη (6 µήνες για τους πληθυσµούς της Σκανδιναβίας), ενώ νοτιότερα όπου επικρατούν πιο ήπιοι χειµώνες είναι µικρότερης διάρκειας (2-3 µήνες για τους πληθυσµούς της νότιας Ευρώπης). Στην Ελλάδα υπολογίστηκε (µε την µέθοδο της τηλεµετρίας σε ένα δείγµα 5 αρκούδων) ότι η µέση διάρκεια του χειµέριου ύπνου ήταν 84 ηµέρες. Ωστόσο η διάρκεια του χειµέριου ύπνου δεν ισχύει εξίσου για όλες τις αρκούδες. Τροφικές συνήθειες: ένας εκλεκτικός "οπορτουνιστής" Η αρκούδα είναι ζώο παµφάγο µε προτίµηση στις τροφές φυτικής προέλευσης (κατά 85%) και έχει ανάγκη από µεγάλες ποσότητες τροφής για να συντηρήσει τον σωµατικό της όγκο και τη δύναµή της. Τρέφεται µε όλων των ειδών τους διαθέσιµους καρπούς του δάσους: βατόµουρα, κορόµηλα, κεράσια, µήλα, αχλάδια, σµέουρα, καρπούς σορβιάς, καρπούς αγριοτριανταφυλλιάς, αγριοφράουλες, βελανίδια, καρπούς οξιάς, αλλά και βολβούς, ρίζες, και χόρτα. Συµπληρώνει το διαιτολόγιό της µε µέλι, µικρά και µεγάλα θηλαστικά, έντοµα (κυρίως µυρµήγκια) και χελώνες. Η δυσκολότερη περίοδος για την αρκούδα είναι ή άνοιξη όταν επανέρχεται από τον χειµέριο λήθαργο έχοντας χάσει το 30% του βάρους της. Την άνοιξη οι καρποί του δάσους είναι ανύπαρκτοι καθώς δεν έχει αρχίσει ακόµη η καρποφορία οπωροφόρων δένδρων και θάµνων. Έτσι η αρκούδα για να αναπληρώσει αναζητά άλλες συµπληρωµατικές τροφικές πηγές που είναι διαθέσιµες και θρεπτικές εκείνη την εποχή όπως : χόρτα, βολβούς, ρίζες, µυρµήγκια κλπ. Την εποχή αυτή αρχίζουν και οι πρώτες επισκέψεις σε µελισσοκοµικές µονάδες και κοπάδια. Πολύ

5 ευνοϊκές συνθήκες τροφής για την αρκούδα αποτελούν επίσης και οι µικρές καλλιέργειες δηµητριακών (σιτάρι, καλαµπόκι), ψυχανθών (τριφύλλι) καθώς και οπωροφόρων (συστηµατικές ή όχι). Η διάταξη των παραπάνω σε γειτνίαση µε το δάσος αποτελούν τον ιδανικότερο συνδυασµό τροφής και κάλυψης για την αρκούδα στην Πίνδο. Πολλές φορές την άνοιξη, εκτός από άφθονα χόρτα και βολβούς η αρκούδα τρώει και καρπούς της προηγούµενης χρονιάς (όπως αγριόµηλα, άγρια αχλάδια, καρπούς αγριοτριανταφυλλιάς, βελανίδια κλπ) που έχουν διατηρηθεί από τις χαµηλές θερµοκρασίες του χειµώνα, βρίσκοντας έτσι ένα σωτήριο τροφικό υποκατάστατο. Το φθινόπωρο είναι σίγουρα η εποχή που η αρκούδα "αφιερώνει" τον περισσότερο χρόνο στην αναζήτηση και κατανάλωση τροφής. ύο είναι οι βασικοί λόγοι : α. η αφθονία και η µεγάλη ποικιλία των φθινοπωρινών καρπών του δάσους και β. η ανάγκη δηµιουργίας αποθεµάτων λίπους για την επερχόµενη περίοδο του χειµέριου λήθαργου, οπότε η αρκούδα δεν τρέφεται. Οι πιο κατάλληλοι καρποί για την δηµιουργία αποθεµάτων λίπους είναι τα βελανίδια και οι καρποί της οξιάς. Η αφθονία τους ακολουθεί τριετείς ή τετραετείς κύκλους. Χάρη στην πολύ ανεπτυγµένη αίσθηση της όσφρησης η αρκούδα είναι ικανή να εντοπίζει τους καρπούς του δάσους στο πιο θρεπτικό στάδιο ωρίµανσής τους. Είναι γνωστό ότι οι ώριµοι καρποί εκπέµπουν κάποιες χαρακτηριστικές µυρωδιές που µόνο η πολύ ανεπτυγµένη όσφρηση ορισµένων ζώων είναι ικανή να τις εντοπίσει. Τα αποτελέσµατα από την µελέτη και ανάλυση των τροφικών συνηθειών της αρκούδας έδειξαν ότι το διαιτολόγιο της αρκούδας στην Ελλάδα συνθέτουν όχι λιγότερα από 67 είδη φυτικών και ζωικών οργανισµών. Αυτό δείχνει µία αξιοσηµείωτη τροφική ευελιξία και αποτελεί έναν επίσης σηµαντικό µηχανισµό προσαρµογής της αρκούδας, στις συνθήκες του περιβάλλοντος που καθορίζουν τη διαθεσιµότητα των τροφικών πηγών. Μία άλλη ενδιαφέρουσα πλευρά στην τροφική συµπεριφορά της αρκούδας είναι ότι µε τη σύσταση του διαιτολογίου και την κινητικότητα που την χαρακτηρίζουν, η αρκούδα λειτουργεί ακούσια σαν φυσικός µεταφορέαςσπορέας φυτικών ειδών, µέσω των περιττωµάτων της, επηρεάζοντας έτσι την σύσταση της δασικής βλάστησης. Με άλλα λόγια η αρκούδα συµβάλλει έµµεσα στην ανάπτυξη θάµνων και µικρών δένδρων. Αποτέλεσµα είναι να πυκνώνει η χαµηλή βλάστηση του δάσους και έτσι από την αυξηµένη πυκνότητα φυτών και ριζών να συγκρατείται καλύτερα το δασικό χώµα και το νερό. Αρκούδα: ένας δασόβιος οργανισµός Η αρκούδα ζει σε εκτεταµένα µικτά ή και αµιγή δάση φυλλοβόλων (δρυς, οξιά κλπ) και κωνοφόρων (µαυρόπευκο, έλατο, ερυθρελάτη, ρόµπολο κλπ) της ορεινής και ηµιορεινής ζώνης. Η αρκούδα δεν φαίνεται να χρησιµοποιεί όλους τους τύπους δασικής βλάστησης ανάλογα µε την έκτασή τους αλλά ανάλογα µε τη βιολογική τους αξία και αυτό σε σχέση µε τις ανάγκες της στη διάρκεια του ετήσιου και βιολογικού κύκλου της (τροφή, καταφύγιο, αναπαραγωγή). Με δεδοµένο ότι ο παράγοντας "τροφή" είναι κυρίαρχος στον ετήσιο κύκλο της αρκούδας, η δοµή και σύσταση της δασικής βλάστησης επηρεάζουν άµεσα τις κινήσεις της αρκούδας στο δάσος. Η αρκούδα δείχνει ιδιαίτερη προτίµηση για τα δάση φυλλοβόλων (οξιάς, δρυός) σε αµιγή η µικτή µορφή και αυτό διότι αποτελούν σηµαντικά αποθέµατα τροφής. Είναι ζώο µονήρες και κινείται κυρίως το ξηµέρωµα, το σούρουπο και το βράδυ. Στη διάρκεια του ετήσιου κύκλου η δραστηριότητα της αρκούδας στην Ελλάδα κορυφώνεται στις αρχές του καλοκαιριού και το φθινόπωρο. Οι δύο αυτές φάσεις φαίνεται να αντιστοιχούν στην αναπαραγωγική περίοδο (Ιούνιος-Ιούλιος) αφενός, καθώς και στην έντονη δραστηριότητα για αναζήτηση τροφής: Παρατηρείται επίσης µία χαρακτηριστική κάµψη στη δραστηριότητα της αρκούδας στα µέσα του καλοκαιριού. Αυτό το φαινόµενο θα µπορούσε να αποδοθεί στην επίδραση των υψηλών θερµοκρασιών (η αρκούδα λόγω όγκου και βάρους αποφεύγει τις µεγάλες µετακινήσεις µε τις έντονες ζέστες) αλλά και στην πιο έντονη ανθρώπινη παρουσία στο δάσος που αποτελεί ταυτόχρονα και πρόσθετη πηγή όχλησης. Η αρκούδα χρειάζεται ένα ελάχιστο ζωτικό χώρο για να επιτελέσει τις βιολογικές της λειτουργίες. Η χωρική συµπεριφορά της αρκούδας µελετήθηκε πολύ συστηµατικά στην Ελλάδα τα τελευταία 7 χρόνια µε την µέθοδο της τηλεµετρίας και συγκεκριµένα σε 3 περιοχές: Γράµµο, Ροδόπη και Ανατ. Πίνδο (περιοχή Γρεβενών). Η µέθοδος αυτή συνίσταται στην τοποθέτηση ενός κολάρουποµπού στο λαιµό κάποιων αρκούδων από τον φυσικό πληθυσµό µετά από µία λεπτή και πολύ δύσκολη επιχείρηση αναισθητοποίησης των ζώων. Στην συνέχεια το ζώο παρακολουθείται µε την βοήθεια κατάλληλου εξοπλισµού (δέκτη-κεραίας) σε καθηµερινή βάση από την επιστηµονική οµάδα πεδίου συνήθως για 1-2 χρόνια. Από την τεχνική αυτή προκύπτει πληθώρα χρήσιµων στοιχείων για τις µετακινήσεις και κινήσεις της αρκούδας, για τη δραστηριότητάς της, για το χώρο που χρησιµοποιεί και χρειάζεται κλπ. Όλα αυτά τα στοιχεία χαρτογραφούνται µε την βοήθεια ειδικού υπολογιστικού συστήµατος γνωστό ως Γεωγραφικό Σύστηµα Πληροφοριών (ΓΣΠ). Στην περίπτωση του Γράµµου, µελετήθηκαν µε αυτή την µέθοδο 6 αρκούδες: 4 ενήλικες αρσενικές, µία νεαρή αρσενική και µία ενήλικη θηλυκή. Τα αναλυτικά αποτελέσµατα της ραδιοτηλεµετρίας των 6 αρκούδων έδειξαν ότι: Οι αρσενικές αρκούδες διανύουν µεγαλύτερες αποστάσεις ηµερησίως (κατά µέσο όρο 2,56 χλµ) σε σχέση µε ένα ενήλικο θηλυκό που µετακινείται κατά µέσο όρο 1,5 χλµ την ηµέρα. Οι εποχές που οι αρκούδες κινούνται περισσότερο διανύοντας µεγάλες αποστάσεις είναι η άνοιξη και το φθινόπωρο. Οι µεγαλύτερες αποστάσεις που

6 διανύθηκαν είναι 178 χλµ το φθινόπωρο και 189 χλµ την άνοιξη! Η µεγαλύτερη απόσταση που διένυσε αρκούδα µέσα σε µία ηµέρα υπολογίστηκε σε 18 χλµ! Φάνηκε επίσης ότι οι αρκούδες τόσο οι αρσενικές όσο και η θηλυκή (χωρίς µικρά) είναι περισσότερο δραστήριες το σούρουπο και την νύχτα. Ο ζωτικός χώρος που χρειάζονται οι αρκούδες σε όλο τον ετήσιο κύκλο κυµαίνεται από 206 έως 507 τετ. χλµ. (δηλ στρέµµατα!). Η µεγαλύτερη ανάγκη σε ζωτικό χώρο εντοπίζεται το φθινόπωρο όπου µία ενήλικη αρκούδα χρειάζεται περίπου 373 τετ. χλµ. για να βρει τροφή. Οι ζωτικοί χώροι των αρκούδων που µελετήθηκαν εµφάνισαν σηµαντική γεωγραφική επικάλυψη. Για να οριοθετήσει µία τόσο µεγάλη περιοχή και για να κάνει γνωστή τη παρουσία της (ιδιαίτερα κατά την περίοδο του ζευγαρώµατος), η αρκούδα αφήνει χαρακτηριστικά σηµάδια (από νυχιές ή δαγκωµατιές) πάνω σε κορµούς δένδρων (στην πλειοψηφία τους κωνοφόρα αλλά και σε στύλους της ΕΗ και του ΟΤΕ) σε χαρακτηριστικά σηµεία του δάσους (περάσµατα). Αυτή η "σηµατοδότηση" έχει εξελιχθεί σε ένα πολύπλοκο κώδικα επικοινωνίας. Το ύψος που αφήνονται τα σηµάδια πληροφορεί και προειδοποιούν για την παρουσία, το µέγεθος και την ηλικία και άρα την ιεραρχική θέση του ζώου που τα άφησε. Η µέθοδος αυτή βοήθησε επίσης στο να εντοπιστούν τα σηµεία όπου βρίσκονται οι χειµερινές φωλιές των αρκούδων. Αξιοπερίεργο στοιχείο είναι ότι µία από τις αρσενικές αρκούδες δεν έπεσε σε χειµέριο ύπνο και παρέµεινε δραστήρια παρά τις δυσµενείς χειµερινές συνθήκες. Τα αποτελέσµατα έδειξαν επίσης ότι οι αυξηµένες τροφικές ανάγκες µπορούν να την οδηγήσουν σε ηµερήσιες µετακινήσεις της τάξης των δεκάδων χιλιοµέτρων (42 χλµ για µία από τις ενήλικες αρσενικές αρκούδες). Από τα παραπάνω στοιχεία προκύπτει ότι οι βασικότερες παράµετροι για τις εποχιακές µετακινήσεις των αρκούδων είναι η διαθεσιµότητα τροφής και η αναζήτηση καταφυγίου. Από τα παραπάνω επίσης φαίνεται ότι οι πλέον σηµαντικές περιοχές για την αρκούδα στο Γράµµο είναι: - Τα απρόσιτα σηµεία χωρίς δρόµους και όχληση για προσωρινό θερινό καταφύγιο και για χειµερινό καταφύγιο. - Οι περιοχές µε ώριµα δρυοδάση και καστανιές, που παρέχουν συνεχώς τροφή το φθινόπωρο. - Οι περιοχές µε άγρια οπωροφόρα σε εγκατειληµµένους αγρούς και λιβάδια ή µη εντατικά εκµεταλλευόµενες εκτάσεις. - Τα λιβάδια µέσα σε ψηλά δάση µε άγρια οπωροφόρα. - Οι απρόσιτες παραποτάµιες εκτάσεις. - Αλλά και οι καλλιεργηµένες εκτάσεις κοντά σε οικισµούς Αρκούδα και άνθρωπος: βιώσιµη συνύπαρξη; Στο παρελθόν, η εκµετάλλευση των φυσικών πόρων, γινόταν από τον άνθρωπο µε παραδοσιακούς/ ήπιους τρόπους, γεγονός που δεν επηρέαζε αρνητικά την δυναµική των φυσικών οικοσυστηµάτων, εξασφαλίζοντας την αρµονική συνύπαρξη ανθρώπου-φύσης. Η ραγδαία εξέλιξη των τεχνικών µέσων επέφερε ριζικές αλλαγές στα κριτήρια και τρόπους εκµετάλλευσης των φυσικών πόρων και κατά συνέπεια στα κοινωνικόοικονοµικά µεγέθη και δεδοµένα. Παράλληλα η ερήµωση της υπαίθρου, αποτέλεσµα µιας καλπάζουσας αστικοποίησης πυροδότησε τη διάλυση του κοινωνικού ιστού της υπαίθρου, την αναθεώρηση ενός ολόκληρου συστήµατος αξιών, οδηγώντας έτσι µοιραία στην περιθωριοποίηση πολλών περιοχών και κοινωνιών µε αξιόλογο φυσικό και πολιτιστικό πλούτο. Οι ανθρώπινοι πληθυσµοί που απέµειναν είχαν ως µόνο οικονοµικό κίνητρο και επιλογή την εντατική εκµετάλλευση του φυσικού πλούτου αγνοώντας τις συνέπειες στο φυσικό περιβάλλον. Σήµερα η αρκούδα και ο άνθρωπος εξακολουθούν να είναι "µέτοχοι" στον ίδιο φυσικό χώρο, µε τελείως διαφορετικές "διεκδικήσεις". Η αρκούδα αποτελούσε πάντα αναπόσπαστο στοιχείο ενός πολύπλοκου φυσικού οικοσυστήµατος. Ο άνθρωπος λειτουργεί ως εξωτερικός "ρυθµιστής" (συνειδητά ή ασυνείδητα). Μία ιεράρχηση στο χώρο και στο χρόνο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στις περιοχές όπου επιβιώνει ακόµη η αρκούδα επιτρέπει µία καλύτερη αξιολόγηση της σηµερινής κατάστασης: 1) ραστηριότητες σταθερές στο χρόνο και στο χώρο: πρόκειται κυρίως για τις δραστηριότητες που εκτυλίσσονται σε µία περιορισµένη ακτίνα γύρω από αυτές από τους ορεινούς οικισµούς (καλλιέργειες µικρής κλίµακας κλπ). 2) ραστηριότητες περιοδικού χαρακτήρα αλλά σταθερές στο χώρο, µε σταθερούς άξονες διέλευσης και σηµεία εγκατάστασης: π.χ. νοµαδική κτηνοτροφία, µελισσοκοµία. 3) ραστηριότητες περιοδικού χαρακτήρα αλλά διάσπαρτες στο χώρο: πρόκειται για την δασική εκµετάλλευση και το κυνήγι. 4) ραστηριότητες ή καταστροφές αστάθµητου χαρακτήρα στο χώρο και τον χρόνο µε βραχυπρόθεσµο η µακροπρόθεσµο άµεσο ή έµµεσο αντίκτυπο στη διατήρηση του βιότοπου: επεµβάσεις, έργα µεγάλης κλίµακας στα πλαίσια αναπτυξιακών προγραµµάτων αξιοποίησης των φυσικών πόρων (ΥΗΕ φράγµατα), διάνοιξη µεγάλων οδικών αξόνων (π.χ. Εγνατία οδός), βοηθητικό οδικό δίκτυο, πυρκαγιές κλπ. Ειδικότερα, η συνεχής και ραγδαία επέκταση του δασικού οδικού δικτύου (σήµερα της τάξης των χιλιοµέτρων σε όλη την Ελλάδα-αύξηση κατά 700% (!) σε διάστηµα 20 χρόνων( )) συντελεί στον κατατεµαχισµό του δασικού βιότοπου της αρκούδας είτε δηµιουργώντας

7 τεχνητά και µόνιµα διάκενα διαταράσσοντας έτσι τη φυσική συνέχεια του βιότοπου είτε υποβαθµίζοντας τοµείς υψηλής βιολογικής αξίας. Επιπλέον µε τους δρόµους πολλαπλασιάζονται οι άξονες διείσδυσης του ανθρώπου στα πιο αδιατάρακτα σηµεία του βιότοπου. Μπορούµε να θεωρήσουµε ότι οι δύο πρώτες κατηγορίες δραστηριοτήτων "εντάσσονται πιο οµαλά" στις στρατηγικές χρήσης του δασικού βιότοπου από την αρκούδα. Παράλληλα όµως οι κατηγορίες 2,3,4, επικαλύπτουν την περίοδο της πιο έντονης δραστηριότητας της αρκούδας (Ιούνιος-Οκτώβριος). Αυτό συνεπάγεται µεγάλες πιθανότητες αρνητικών "παρεµβολών" του ανθρώπινου παράγοντα σε µία κρίσιµη φάση του ετήσιου ή βιολογικού κύκλου της. Στην προκειµένη περίπτωση τίθεται εύλογα το εξής ερώτηµα: ποια είναι τα όρια "της οικολογικής ανοχής" της αρκούδας; Η µεγάλη προσαρµοστικότητα που χαρακτηρίζει το είδος επαρκεί άραγε για να αποσβέσει τις αρνητικές επιπτώσεις τέτοιων επεµβάσεων αφοµοιώνοντάς τες και ενσωµατώνοντάς τις σε µία νέα στρατηγική χρήσης του χώρου και ως πότε; Με τις ενδείξεις και στοιχεία που διαθέτουµε µέχρι σήµερα για τον ελληνικό πληθυσµό αρκούδας, δεν µένει χρόνος για τέτοιου είδους πειραµατισµούς... Η απάντηση είναι εξίσου εύλογη... Είναι αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε η θέσπιση µίας γενικότερης στρατηγικής για µία οµαλή και βιώσιµη διευθέτηση της συνύπαρξης αρκούδας-ανθρώπου, και κατ'επέκταση ανθρώπου και ορεινών οικοσυστηµάτων, τοποθετηµένης σε νέες βάσεις και κανόνες χρήσης του χώρου από τον άνθρωπο. Μέσα από το Ευρωπαϊκό και Εθνικό Πρόγραµµα δίδονται ευκαιρίες για µία διεξοδική αυτοψία του προβλήµατος. Τα επιστηµονικά στοιχεία και αποτελέσµατα συνέβαλαν στη θέσπιση της πρώτης εθνικής στρατηγικής για τη διατήρηση της αρκούδας στην Ελλάδα αλλά και στη νότιο βαλκανική. Η άµεση εφαρµογή των µέτρων και ρυθµιστικών παρεµβάσεων που προτείνονται είναι επιτακτική προτού ενεργοποιηθούν εγγενείς µηχανισµοί πληθυσµιακής κατάρρευσης µε απρόβλεπτες όσο και απαισιόδοξες για την διατήρηση αυτού του είδους - συµβόλου στην χώρα µας. ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Νοµικό καθεστώς προστασίας της αρκούδας: Ι. ιεθνές και Ευρωπαϊκό Νοµικό Πλαίσιο Προστασίας της καφέ αρκούδας (Ursus arctos). Τα βασικότερα διεθνή νοµικά κείµενα για την προστασία της καφέ αρκούδας είναι: 1) Η ιεθνής Σύµβαση της Βέρνης (Νόµος 1335/83) "Περί προστασίας των απειλούµενων ειδών και των βιοτόπων τους". Η καφέ αρκούδα περιλαµβάνεται στον κατάλογο των ειδών υπό αυστηρή προστασία. Η σύµβαση απαγορεύει : α. τη σύλληψη, κατοχή ή θανάτωση ατόµων του είδους, β. τη υποβάθµιση των τόπων αναπαραγωγής του είδους γ. τη διακίνηση, η κατοχή και η εµπορία ζώων ζωντανών, νεκρών, ταριχευµένων ή µερών του σώµατος τους. 2) Η Οδηγία 92/43 ΕΟΚ. "για την διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας". Η καφέ αρκούδα περιλαµβάνεται στον κατάλογο ειδών προτεραιότητας (Παράρτηµα Ι) και στον κατάλογο των ειδών η διατήρηση των οποίων επιβάλλει το καθορισµό δικτύου ειδικών ζωνών προστασίας. 3) Η Σύµβαση της Ουάσιγκτον "για την ρύθµιση του διεθνούς εµπορίου απειλούµενων ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας".(cites). Εφαρµόζεται στη χώρα µας από (ΦΕΚ 112/Β/ ). Η καφέ αρκούδα περιλαµβάνεται στον κατάλογο των ειδών βάσει του οποίου απαγορεύεται το εµπόριό τους καθώς και το εµπόριο τµηµάτων τους. Κανονισµοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης (µε αλλεπάλληλες τροποποιήσεις) ρυθµίζουν την εφαρµογή της Σύµβασης σε επίπεδο χώρο των κρατών µελών.(κανονισµός 3418/83 και 3675/91). υστυχώς η Αλβανία είναι η µόνη από τις γειτονικές µας χώρες που δεν έχει υπογράψει ακόµη την σύµβαση. Το γεγονός αυτό δηµιουργεί πρόβληµα στην αποτελεσµατική τήρηση της σχετικής νοµοθεσίας εφόσον η χώρα αυτή αποτελεί δίαυλο παράνοµης διακίνησης ειδών στα Βαλκάνια. Ένα από τα βασικά αίτια αυτού του φαινοµένου είναι η δύσκολη οικονοµική κατάσταση στην οποία βρίσκεται αυτή τη περίοδο η χώρα. Το αποτέλεσµα είναι να αναζητώνται οικονοµικά κίνητρα πάσης φύσεως, ακόµη και στην παράνοµη διακίνηση ειδών συµπεριλαµβανοµένης και της αρκούδας. 4) Τέλος διάφορες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ρυθµίζουν θέµατα περιβάλλοντος συνδέονται έµµεσα µε την προστασία του είδους ή των ενδιαιτηµάτων του π.χ. Οδηγία 85/337 "για την εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων".η νοµοθεσία αυτή προβλέπει την εκπόνηση ειδικών µελετών γνωστών ως "Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Μ.Π.Ε.)" που έχουν ως αντικείµενο την ακριβή εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός σχεδιαζόµενου έργου σε µία οικολογικά ευαίσθητη περιοχή και σε σχέση µε ένα ή πολλά απειλούµενα είδη καθώς και τη θέσπιση "περιβαλλοντικών όρων" για την υλοποίηση του έργου έτσι ώστε να διασφαλίζονται οι συνθήκες βιωσιµότητας των απειλούµενων ειδών ή περιοχών. Η υλοποίηση του εκάστοτε έργου εξασφαλίζεται µόνον µε την επίσηµη (διϋπουργική) έγκριση των περιβαλλοντικών όρων

8 ΙΙ. Ελληνική νοµοθεσία: Σύµφωνα µε το άρθρο 258, παρ. 2ε και 2ζ (Ν.. 86/69) του ασικού Κώδικα, απαγορεύεται ο φόνος, η αιχµαλωσία, η κατοχή και η έκθεση σε δηµόσια θέα της καφέ αρκούδας. Το παραπάνω αποτελεί και το µοναδικό νοµικό κείµενο της ελληνικής νοµοθεσίας που αναφέρεται ρητά και σαφώς (αν και όχι αποκλειστικά) στο συγκεκριµένο είδος. Ο ίδιος νόµος έρχεται σε αντίφαση µε το επιθυµητό καθεστώς απόλυτης προστασίας του είδους εφόσον προβλέπει σε άλλη παράγραφο την δυνατότητα άρσης του καθεστώτος προστασίας του είδους µε έγκριση του Υπουργού Γεωργίας! Αυτό προβλέπεται για τις περιπτώσεις όπου κρίνεται ότι παρουσιάζεται περιοδική έξαρση περιστατικών επιδροµών του ζώου σε παραγωγικό κεφάλαιο µε επιπτώσεις στην αγροτική οικονοµία. Τέτοια εφαρµογή του νόµου έγινε για τελευταία φορά το 1981 στη περιοχή Ζαγορίου - Ιωαννίνων µε µαζική εξόντωση ζώων! Η αντίφαση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι η αρµοδιότητα της κατά περίπτωση άρσης του καθεστώτος προστασίας της καφέ αρκούδας έχει εξολοκλήρου µεταβιβαστεί στους κατά τόπους νοµάρχες των περιοχών όπου επιβιώνει το είδος, µε τις διατάξεις του Β.. 733/69! Τέλος η καφέ αρκούδα περιλαµβάνεται στο "Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούµενων Ειδών" (Red Data Book) όπου χαρακτηρίζεται ως "κινδυνεύον" είδος. Σύµφωνα µε τον παραπάνω κατάλογο, που αποτελεί και την πρώτη συστηµατική και επίσηµη καταγραφή µίας σηµαντικής κατηγορίας απειλούµενων ειδών στη χώρα µας, η πανίδα των χερσαίων θηλαστικών της Ελλάδας (εξαιρουµένων των κητωδών) περιλαµβάνει 99 είδη. Η µεγάλη αυτή βιοποικιλότητα κατατάσσει την Ελλάδα στην τέταρτη θέση µεταξύ των 31 χωρών της Ευρώπης. Από τα παραπάνω είδη, τα 45 χαρακτηρίζονται σύµφωνα µε το "Κόκκινο Βιβλίο" ως: 1. Υπό εξαφάνιση, 2. Απειλούµενα, 3.Τρωτά, 4. Ενδηµικά, 5. Σπάνια σε ευρωπαϊκή και παγκόσµια κλίµακα. (09/04/05) Γ. Μερτζάνης ρ. βιολόγος-ζωολόγος Επιστηµονικός υπεύθυνος ΜΚΟ "ΚΑΛΛΙΣΤΩ". Νικηφόρου Φωκά 5, 54621, Θεσσαλονίκη T: F: e:

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς Τεύχος 1 Σεπτέμβριος 2014 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς LIFE12NAT/CY/000758 Περιεχόµενα Περισσότερες πληροφορίες www.life-rizoelia.eu

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος & αρκούδα Εφικτή Συνύπαρξη

Άνθρωπος & αρκούδα Εφικτή Συνύπαρξη Άνθρωπος & αρκούδα Εφικτή Συνύπαρξη www.callisto.gr Λίγα λόγια για την αρκούδα στην Ελλάδα Η γεωγραφική κατανομή της αρκούδας στη χώρα μας καλύπτει μεγάλο μέρος της οροσειράς της Πίνδου καθώς και την οροσειρά

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ

ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο, ΤΜ. Βιολογίας, Πανεπ. Αθηνών Διημερίδα: Έτος βιοποικιλότητας, η επόμενη μέρα και η ελληνική πραγματικότητα, Δίκτυο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα μέσα της δεκαετίας του 50 μέχρι σήμερα, έχουν κατασκευαστεί από τη ΔΕΗ Α.Ε. και βρίσκονται σε λειτουργία, 15 μεγάλα και 9 μικρά Υδροηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΚΗ * ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ * ΕΥΘΥΝΗ

ΕΤΑΙΡΙΚΗ * ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ * ΕΥΘΥΝΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η εταιρική κοινωνική ευθύνη αναφέρεται στις ενέργειες των επιχειρήσεων που αποσκοπούν στην συμβολή αντιμετώπισης περιβαλλοντικών και κοινωνικών ζητημάτων. Η Βασιλείου

Διαβάστε περισσότερα

Αγρανάπαυση. Κομισιόν: Τέλος στην αγρανάπαυση στα δημητριακά λόγω ανόδου των τιμών. Αμειψισπορά

Αγρανάπαυση. Κομισιόν: Τέλος στην αγρανάπαυση στα δημητριακά λόγω ανόδου των τιμών. Αμειψισπορά Αγρανάπαυση Αγρανάπαυση ονομάζεται η προσωρινή διακοπή της καλλιέργειας ενός αγρού για να αποκτήσει ξανά την παραγωγικότητα του. Συνήθως διαρκεί ένα χρόνο και εξαρτάται από το είδος του εδάφους και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ Τσαπάρης Δημήτρης (δρ. Βιολόγος), Ηλιόπουλος Γιώργος (δρ. Βιολόγος), 2013 Η Οίτη και οι γειτονικοί ορεινοί όγκοι των Βαρδουσίων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Βασικά απειλούμενα είδη 1.1. Βασιλαετός..σελ.2 1.2. Χρυσαετός..σελ.3 1.3. Σπιζαετός..σελ.4 2.

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Λίμνες και ποτάμια της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων. Τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και δυστυχώς σε βαθμό που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΙΧΜΑΛΩΤΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Άνθρωποι και Ζώα: Συγκάτοικοι στην ίδια πόλη

«ΑΙΧΜΑΛΩΤΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Άνθρωποι και Ζώα: Συγκάτοικοι στην ίδια πόλη «ΑΙΧΜΑΛΩΤΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» Άνθρωποι και Ζώα: Συγκάτοικοι στην ίδια πόλη ΚΠΕ Κορδελιού Θεσσαλονίκη, 22-23 Νοεμβρίου 2013 Ο άνθρωπος αιχμαλωτίζει άγρια ζώα εδώ και χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑ 3 Σαλιγκαροτροφία Η αναζήτηση καινοτόμων δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α ΑΣΟΓΕΩΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ ΓΗΣ Θεσσαλονίκη, 4 Φεβρουαρίου 2005 ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE Βασίλειος Π. Παπαναστάσης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή στο δίκτυο NATURA 2000 2. Βασικά υδρολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Τ Tο πρόβλημα της διατροφής του ανθρώπου σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ιδιαίτερα οξύ και καθημερινά οξύνεται περισσότερο, εξαιτίας του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού της γης τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτική δραστηριότητα

Μεταλλευτική δραστηριότητα Μεταλλευτική δραστηριότητα και μέλισσες A. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας, ΑΠΘ H μεταλλευτική δραστηριότητα στη Χαλκιδική θα επηρεάσει σημαντικά το περιβάλλον της μέλισσας και συνεπώς την ίδια τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΥΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΥΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΟΡΗΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΥΣΗ O ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ Σ Καλλιστώ, ιέρεια του κυνηγιού, ήταν κόρη του βασιλιά Λυκάονα της Η Αρκαδίας και προστατευόμενη της θεάς Άρτεμης. Η ομορφιά της προσέλκυσε

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Η Περίπτωση της Ελλάδος

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Η Περίπτωση της Ελλάδος ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Η Περίπτωση της Ελλάδος του Δρ. Κωνσταντίνου Αραβώσης Λέκτορα Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ως Βιώσιµη Ανάπτυξη ορίζεται η ανάπτυξη η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακοίΣυλλέκτες. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακοίΣυλλέκτες. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακοίΣυλλέκτες Γιάννης Κατσίγιαννης Ηλιακοίσυλλέκτες Ο ηλιακός συλλέκτης είναι ένα σύστηµα που ζεσταίνει συνήθως νερό ή αέρα χρησιµοποιώντας την ηλιακή ακτινοβολία Συνήθως εξυπηρετεί ανάγκες θέρµανσης

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων ΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Τα φυτά αποκαλούνται ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ επειδή

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Η φροντίδα του σκύλου σας

Η φροντίδα του σκύλου σας Η φροντίδα του σκύλου σας Άνθρωποι και σκύλοι ζουν μαζί εδώ και περισσότερο από 10.000 χρόνια. Ο σκύλος υπηρετεί τον άνθρωπο ως σύντροφος, φύλακας, τσοπανόσκυλο ή οδηγός για τυφλούς και ανθρώπους με ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των πρωτευόντων

Εξέλιξη των πρωτευόντων Π. Πάσχου Εξέλιξη των πρωτευόντων Η ιστορία των σπονδυλωτών στη γη διαιρείται σε τρεις εποχές (αιώνες) -Παλαιοζωικό η εποχή της αρχαίας ζωής µε ψάρια, αµφίβια και πρωτόγονα ερπετά -Μεσοζωικό ενδιάµεση

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis αισθητική προσώπου Dr. Stefanos Goudelas, Dermatologist η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική αγωγή για τις ρυτίδες έκφρασης Dr. Stefanos Goudelas

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝ ΟΣ: Εθνικό Πάρκο Β. Πίνδου

ΠΙΝ ΟΣ: Εθνικό Πάρκο Β. Πίνδου ΠΙΝ ΟΣ: Εθνικό Πάρκο Β. Πίνδου Ο επιβλητικός ορεινός όγκος που προβάλλει από τα βόρεια σύνορα της χώρας διατρέχει την ηπειρωτική Ελλάδα (σε µήκος 250 χλµ και πλάτος 70 χλµ) και βυθίζεται στον Κορινθιακό

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης Κ. Μαντζανάς Εργαστήριο Λιβαδικής Οικολογίας Σχολή ασολογίας και Φ. Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις Εδώ και µια εικοσαετία, οι Έλληνες καταναλωτές έχουν εξοικειωθεί µε τους ηλιακούς θερµοσίφωνες για την παραγωγή ζεστού νερού. Απόρροια

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Σανταµούρης ΚΑΠΕ - ΕΚΠΑ

Μ. Σανταµούρης ΚΑΠΕ - ΕΚΠΑ EXOIKONOMHΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΤΙΡΙΑΚΟ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ Μ. Σανταµούρης ΚΑΠΕ - ΕΚΠΑ Σύµφωνα µε το Εθνικό Σχέδιο ράσης και το σενάριο αναφοράς, αναµένεται για το 2030 αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Οικοδοµικής και Φυσικής των Κτιρίων lbcp.civil.auth.gr Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Θ.Γ.Θεοδοσίου, επ.καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 26.6.2015 L 161/9 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 2015/1005 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Ιουνίου 2015 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1881/2006 όσον αφορά τα μέγιστα επιτρεπτά επίπεδα μολύβδου σε ορισμένα τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

«ΠεριβαλλοντικέςΕπιπτώσεις απότη γιαµια

«ΠεριβαλλοντικέςΕπιπτώσεις απότη γιαµια «ΠεριβαλλοντικέςΕπιπτώσεις απότη τηχρήσηηλιακώνσυστηµάτων γιαµια µιααειφόροπροοπτική» Ν. Φραντζεσκάκη 1, Β. Γκέκας 1 και Θ. Τσούτσος 2 1. Τµήµα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πολυτεχνείο Κρήτης, Χανιά 2. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

Εντατικές στην... Εντατική!

Εντατικές στην... Εντατική! Author: Theodora Tsoli National nominee for Greece Media: BHMA Newspaper, 03/05/2009 Εντατικές στην... Εντατική! Λάθη κατά συρροήν γίνονται στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας όλου του κόσµου, όπως προέκυψε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα