Η ιστοριογραφία της ταξικής σύνθεσης του ιταλικού προλεταριάτου από το τέλος του Β' Παγκοσμίου μέχρι το κίνημα του 1977

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ιστοριογραφία της ταξικής σύνθεσης του ιταλικού προλεταριάτου από το τέλος του Β' Παγκοσμίου μέχρι το κίνημα του 1977"

Transcript

1 Η ιστοριογραφία της ταξικής σύνθεσης του ιταλικού προλεταριάτου από το τέλος του Β' Παγκοσμίου μέχρι το κίνημα του 1977 Επεξεργασμένη εισήγηση για τις ανάγκες του αυτομορφωτικού διημέρου με θέμα Οι μετα-68 αρνήσεις της εργασίας σε Ιταλία και Ελλάδα που διοργανώθηκε στις 28 & 29 Ιουνίου 2013 στο xanadu από την ομάδα αρχείου arc-lab σε συνεργασία με συντρόφους & συντρόφισσες.

2

3 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί την επεξεργασμένη εισήγηση που έγινε τη πρώτη μέρα του διημέρου αυτομορφωτικών συζητήσεων με θέμα οι μετα-'68 αρνήσεις της εργασίας: το παράδειγμα της Ιταλίας. Το διήμερο οργανώθηκε από την ομάδα αρχείου arc-lab σε συνεργασία με συντρόφους και συντρόφισσες στις 28 & 29 ιούνη 2013 στον αυτοδιαχειριζόμενο χώρο xanadu, στην Ξάνθη. Στις σελίδες που ακολουθούν η συντάκτρια καταπιάνεται με το ζήτημα της ταξικής σύνθεσης του ιταλικού προλεταριάτου, την γενεαλογία των προσεγγίσεων της ιταλικής αριστεράς πάνω στις θεωρίες ταξικής συγκρότησης και την ιστοριογραφία του εργάτη-μάζα, έτσι όπως αυτή αναπτύχθηκε από τους θεωρητικούς του Operaismo. Σε μεγάλο βαθμό, το βιβλίο του Steve Wright, Η έφοδος στον ουρανό (Κόκκινο Νήμα, 2012) αποτέλεσε την πηγή της έρευνας σε συνδυασμό με την έκδοση του ανθολόγιου κειμένων της Λέσχης Κατασκόπων του 21ου αιώνα με τίτλο Autonomia: απόψεις, αγώνες, μαρτυρίες των Ιταλών Αυτόνομων ( ), και συγκεκριμένα το κείμενο του Mario Tronti Η στρατηγική της άρνησης που αποτελεί την εισαγωγή στο βιβλίο Operai e Capitale (Εργάτες και Κεφάλαιο), τον δεύτερο τόμο των Κόκκινων Σελίδων (Λέσχη κατασκόπων του 21ου αιώνα, 2013) με τίτλο Η άρνηση της εργασίας στο Πόρτο Μαργκέρα-Βενετία, το βιβλίο του Αντόνιο Νέγκρι Η μηχανή του χρόνου (Ελευθεριακή Κουλτούρα 1992) όπου εμπεριέχεται το κείμενο Αρχαιολογία και πρόταγμα: από τον εργάτη-μάζα στον κοινωνικό εργάτη και, τέλος, μια σειρά άρθρων από το περιοδικό Sarajevo (τχ. Ιουνίου-Σεπτεμβρίου 2011) με τίτιλο Αυτό είναι η αυτονομία. Κατά τα υπόλοιπα, όλα όσα έχουμε πει ισχύουν...

4 ΤΟ ΙΤΑΛΙΚΟ ΘΑΥΜΑ Το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου βρήκε την Ιταλία οικονομικά εξασθενημένη, τις παραγωγικές πηγές της εθνικής της οικονομίας κατεστραμμένες, τους μισθούς πεσμένους στο 1/5 του προπολεμικού επιπέδου και την καθημερινή επιβίωση να αποτελεί την μοναδική μέριμνα για το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού. Αυτή η «έρημος» της γενικής υποτίμησης του επιπέδου ζωής για το συντριπτικό μέρος της ιταλικής κοινωνίας αποτέλεσε την εκ των ουκ άνευ προϋπόθεση της μεταπολεμικής ανάπτυξης του ιταλικού καπιταλισμού και την εκκίνηση νέων κύκλων κεφαλαιακής συσσώρευσης. Με το 1/8 του άρρενος οικονομικά ενεργού πληθυσμού της χώρας να έχει «ποτίσει» τα πεδία των μαχών, η επανεκκίνηση της ιταλικής μηχανής είχε συγκεντρώσει τις απαραίτητες εκείνες προϋποθέσεις που εξασφαλίζονται από αυτό που ο Μαρξ είχε αποκαλέσει «δημιουργική καταστροφή της εργατικής δύναμης»: τον αρχέγονο, ζωτικό πόλεμο. Το μεταπολεμικό αναπτυξιακό «θαύμα» της Ιταλίας απαιτούσε την εκ νέου και από μηδενική βάση οικοδόμηση δύο κεντρικών πυλώνων της καπιταλιστικής σφαίρας: την αύξηση της παραγωγής με την παράλληλη αύξηση της κατανάλωσης. Ως εκ τούτου απαιτούσε ριζικές τομές στο κοινωνικό πεδίο και τις δημοκρατικές εννοήσεις, όπως κάθε νέος κύκλος της διαρκούς πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου. Περισσότερο απ' όλα, τα ιταλικά αφεντικά χρειαζόταν την οριστική συνθηκολόγηση των προπολεμικών εμφύλιων αντιπαραθέσεων μεταξύ της δεξιάς και της αριστεράς, ή όπως το διακήρυξε ο πρόεδρος του PCI (Partito Communisti Italiano-Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα) το 1945 μία «εθνική συστράτευση για την ανάπτυξη της οικονομίας μας». Εν τω μεταξύ, την αντίστροφη όψη της μεταπολεμικής ανάπτυξης του ιταλικού καπιταλισμού αποτέλεσε η μαζική προλεταριοποίηση των αγροτικών πληθυσμών του Νότου και η σταδιακή μετανάστευσή τους προς τα αστικά κέντρα του βιομηχανικού βορρά, όπου είχε εδαφικοποιηθεί το αναπτυξιακό σχέδιο. Αυτό το μεταναστευτικό υποκείμενο, ο άνδρας πρώην αγρότης και κατόπιν ανειδίκευτος εργάτης, που εγκατέλειψε τις πατρογονικές του εστίες και τις καπιταλιστικά υπανάπτυκτες περιοχές και μεθοδικά εποίκισε τα εμπορευματικά κέντρα των βιομηχανικών μητροπόλεων του βορρά, ο προλετάριος «γκασπαράτσο» 1, Φτωχός και εργατικός, μια «άξεστη άγρια ράτσα» όπως τον αποκάλεσε ο Τρόντι, ο εσωτερικός μετανάστης εργάτης της αλυσίδας παραγωγής θα δουλεύει σε εκατοντάδες χιλιάδες «αντίγραφα» στην αυτοκινητοβιομηχανία της FIAT ή της ALFA ROMEO, στην πετροχημική βιομηχανία του Marghera, στην OLIVETTI, στην PIRELLI και οπουδήποτε αλλού. Ένας απ' όλους αυτούς μας διηγείται: Θυμάμαι ότι αμέσως μετά τον πόλεμο ο Τολιάτι ήρθε να μιλήσει στην πλατεία Κρίσπι -ύστερα ήρθε και ο Ντε Γκάσπερι- και οι δύο υποστήριξαν ακριβώς το ίδιο πράγμα: την ανάγκη να σωθεί η οικονομία... «Πρέπει να δουλέψουμε σκληρά γιατί η Ιταλία έχει γονατίσει, μας βομβάρδισαν οι Αμερικάνοι...αλλά μην ανησυχείτε γιατί αν αυξήσουμε την παραγωγή, αν δουλέψουμε σκληρά, σε ένα-δυο χρόνια όλα θα είναι μια χαρά». Έτσι οι αγωνιστές του ΙΚΚ μέσα στο εργοστάσιο τάχθηκαν στο πολιτικό τους καθήκον, να παράγουν για να σωθεί η εθνική οικονομία και οι εργάτες έμειναν χωρίς κόμμα. (Παρατίθεται στο Steve Wright, Η έφοδος στον ουρανό: ταξική σύνθεση και ταξική πάλη στον ιταλικό αυτόνομο μαρξισμό, Κόκκινο Νήμα, 2012, σελ. 23) Η κληρονομία που άφησε η ιταλική αριστερά μετά τον πόλεμο είναι κάπως διφορούμενη. Η πολιτική επιλογή του ΙΚΚ για συστράτευση στην εθνική ανάπτυξη δεν έγινε απρόσκοπτα. Συνάντησε, από την μία, το ανάχωμα κάποιων στελεχών του κόμματος που έφεραν τις επαναστατικές παραδόσεις του 1 Ο Gasparaco αποτέλεσε τον ήρωα μιας σειράς κόμικ που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Potere Operaio και στο πρόσωπό του δηλωνόταν η φιγούρα του νοτιοϊταλού μετανάστη εργάτη που εργάζεται στην βιομηχανία του βορρά, έχει ακέραιη ηθική και φιλότιμο αλλά δεν έχει καμμία εμπιστοσύνη στους θεσμικούς φορείς του συνδικαλισμού. Παρόλα αυτά εμπνεόταν από μία πηγαία εργατική μαχητικότητα.

5 Amadeo Bordiga και της μεσοπολεμικής πάλης ενάντια στον φασισμό και, από την άλλη, μια ουσιώδη αμηχανία της βάσης να πειστεί για την ανάγκη μιας ταξικής συνθηκολόγησης στο όνομα της οικονομικής ανάπτυξης. Σταδιακά ένα μέγεθος πολιτικής ανυπακοής στην γραμμή του κόμματος άρχισε να εμφανίζεται και να συνοδεύεται κατά τόπους από μια άρση της εμπιστοσύνης εκ μέρους των εργατών στους επίσημους συνδικαλιστικούς φορείς. Ένα ανήσυχο μέλος του ΙΣΚ (Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα) και αργότερα κεντρική φιγούρα του Operaismo (Εργατισμός), ο Raniero Panzieri σημείωνε: Αν η κρίση των οργανώσεων- κομμάτων και συνδικάτων- οφείλεται στο διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα σε αυτά και το πραγματικό κίνημα της τάξης, ανάμεσα στις αντικειμενικές συνθήκες του αγώνα και την πολιτική των κομμάτων, τότε το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο αν ξεκινήσουμε από τις συνθήκες, τις δομές και το κίνημα της βάσης. Η ανάλυση μπορεί να ολοκληρωθεί μόνο μέσω της συμμετοχής στους αγώνες. (Ρανιέρο Παντσιέρι, Η κρίση του εργατικού κινήματος, 1973) O OPERAISMO Κάπου μέσα σε αυτό το κλίμα έντασης και ασυμβατότητας μεταξύ βάσης και κόμματος φαίνεται να γεννιέται ο Operaismo. H ανάγκη για μία εκ νέου ανάλυση του αναπτυσσόμενου και αναδιαρθρώμενου καπιταλισμού και η αντίληψη ότι η ταξική σύνθεση έχει αλλάξει ριζικά μετά τον ΒΠΠ και ως εκ τούτου η επαναστατική θεωρία πρέπει να συγχρονιστεί και να ακολουθήσει τα νέα δεδομένα, οδήγησαν στην διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου ρεύματος διανοητών που κινούνταν στην ιταλική αριστερά. Κάποιοι από αυτούς όπως ο Μάριο Τρόντι, ο Σέρτζιο Μπολόνια, ο Ρανιέρο Παντσιέρι και ο Αντόνιο Νέγκρι αποτελούν την συντακτική ομάδα που στο δεύτερο εξάμηνο του 1961 κυκλοφόρησε το περιοδικό Quaderni Rossi (Κόκκινα Τετράδια), εισάγωντας ένα νέο εργατίστικο αέρα, ο οποίος προκάλεσε αμέσως αίσθηση στο αναγνωστικό κοινό. Αν η πρώτη περιοχή που οικειοποιήθηκαν τα Quaderni Rossi (στο εξής QR) από τον αιρετικό μαρξισμό ήταν η αντίληψη περί «αυτονομίας της εργατικής τάξης», ένα δεύτερο αφορούσε την χρησιμότητα της κοινωνιολογίας ως μέσου κατανόησης της πραγματικότητας της εργατικής τάξης. Η αναζήτηση της «άμεσης βιωμένης εμπειρίας» του βιομηχανικού εργάτη, η σύνταξη εργατικών ερωτηματολογίων και η κατάφαση της αναγκαιότητας μιας επιστημονικά έγκυρης εργατικής έρευνας από και για λογαριασμό της εργατικής τάξης αποτέλεσαν τα πρώτα θεωρητικά υποστυλώματα του Εργατισμού. Μια σύγχρονη ανάλυση του καπιταλισμού ερχόταν στο προσκήνιο και τα QR αποτελούσαν τον ιδανικό φορέα για να την φιλοξενήσει. Απηχώντας τις θέσεις του εργατισμού ο Τρόντι υποστήριζε ότι: Αν σήμερα η λογική του «Κεφαλαίου» αποκτά υπόσταση είναι επειδή για την σκέψη της εργατικής τάξης έχει επανέλθει στο προσκήνιο η αντικειμενική αναγκαιότητα μιας ανάλυσης του καπιταλισμού. Τα αναλυτικά εργαλεία επαναξιολογούνται όταν το αντικείμενο της ανάλυσης ανακαλύπτεται εκ νέου. Αν το αντικείμενο είναι η καπιταλιστική κοινωνία, τότε το εργαλείο δεν μπορεί παρά να είναι η μέθοδος του Μαρξ, η οποία παρέχει την πρώτη και μοναδική επιστημονική περιγραφή του αντικειμένου αυτού. Επιστρέφει κανείς στο «Κεφάλαιο» κάθε φορά που ξεκινάει από τον καπιταλισμό και αντίστροφα. (Παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 43) Στην πραγματικότητα ο Εργατισμός θα διαμορφωνόταν πλήρως μόνο με την έκδοση του περιοδικού Classe Operaia (Εργατική τάξη), που διαδέχθηκε τα QR. Εν τω μεταξύ, το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '50 βρίθει από αγώνες των εργατών του Βορρά, που σταδιακά αναπτερώνουν την ταξική τους αυτοπεποίθηση, κάνοντας εμφανές ότι η νέα ταξική σύνθεση του ιταλικού προλεταριάτου επιχειρεί προς αναζήτηση μιας νέας πολιτικής μορφής. Η πιο πρόδηλη στιγμή αυτού του κύκλου αγώνων ήταν το κύμα διαδηλώσεων και συγκρούσεων που συντάραξε την Ιταλία το καλοκαίρι του 1960, το οποίο

6 ξέσπασε μετά από την απόφαση της κυβέρνησης να επιτρέψει στο νεοφασιστικό κόμμα Movimento Sociale Italiano (Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα) να κάνει το συνέδριό του στην κόκκινη Γένοβα, παραδοσιακό προπύργιο της εργατικής τάξης. Όταν το «ταξικό νόημα της καπιταλιστικής ανάπτυξης» μπήκε στο τραπέζι των θεωρητικών του Operaismo γέννησε κάποιες σημαντικές στιγμές της ταξικής ανάλυσης. Η άποψη ότι «η εργατική τάξη, παρότι στοχεύει στην καταστροφή του κεφαλαίου ως ταξική σχέση, είναι προσδεδεμένη σε αυτό ως κοινωνική σχέση» περιγράφηκε για πρώτη φορά στο La fabbrica e la societa (Το εργοστάσιο και η κοινωνία) του Τρόντι:...η πίεση που ασκεί η εργατική δύναμη μπορεί να αναγκάσει το κεφάλαιο να τροποποιήσει την ίδια του την εσωτερική σύνθεση, παρεμβαίνοντας εντός του κεφαλαίου ως ουσιαστικό στοιχείο της καπιταλιστικής ανάπτυξης. (M. Tronti, Operai e capitale, παρατίθεται στο Autonomia, ό.π., Λέσχη των κατασκόπων του 21ου αιώνα) Μια ιδέα σίγουρα ανανεωμένη αλλά όχι καινούργια καθώς ήδη ο Λούκατς στο Ιστορία και ταξική συνείδηση είχε υποστηρίξει ότι «η μοίρα του εργάτη γίνεται η μοίρα ολόκληρης της κοινωνίας» για τον λόγο ότι στο εργοστάσιο εμπεριέχεται με συμπυκνωμένο τρόπο η δομή ολόκληρης της καπιταλιστικής κοινωνίας. Γίνεται, επομένως, εμφανές ότι για τους Εργατιστές ο βιομηχανικός μαζικοποιημένος εργάτης βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάλυσής τους για την ταξική σύνθεση, ως εκείνη η καινοτόμος μα και πρωτοποριακή φιγούρα της ζωντανής εργασίας (lavoro operai), ενώ το εργοστάσιο γίνεται κατανοητό σαν το προνομιακό πεδίο παρέμβασης του κομμουνιστικού προγράμματος. Με τα λόγια του ίδιου του Τρόντι: Όταν το εργοστάσιο κατακτήσει όλους τους χώρους που βρίσκονται έξω από την καπιταλιστική παραγωγή καθεαυτή, ξεκινά την διαδικασία εσωτερικής αποικιοποίησης. Πράγματι μόνο όταν ο κύκλος της αστικής κοινωνίας -παραγωγή, διανομή, ανταλλαγή, κατανάλωση- ολοκληρωθεί, μπορεί κανείς να μιλάει για καθεαυτό καπιταλιστική ανάπτυξη...στο υψηλότερο επίπεδο καπιταλιστικής ανάπτυξης η κοινωνική σχέση γίνεται μια στιγμή της σχέσης παραγωγής, ολόκληρη η κοινωνία γίνεται μία συνάρθρωση της παραγωγής. Με άλλα λόγια, ολόκληρη η κοινωνία υπάρχει σαν μια λειτουργία του εργοστασίου και το εργοστάσιο επεκτείνει την αποκλειστική κυριαρχία του πάνω στο σύνολο της κοινωνίας. Σε αυτή τη βάση ο μηχανισμός του πολιτικού κράτους τείνει περισσότερο παρά ποτέ να ταυτιστεί με την φιγούρα του συλλογικού καπιταλιστή, γίνεται όλο και περισσότερο ιδιότητα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, και κατά συνέπεια μια λειτουργία του καπιταλιστή. (Παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ ) Ενώ η υπαγωγή όλων των κοινωνικών σχέσεων στο κεφάλαιο έφερε μαζί της και την γενίκευση της μισθωτής σχέσης, η αυξανόμενη προλεταριοποίηση νέων κοινωνικών στρωμάτων προσέλαβε μια μυστικοποιημένη μορφή. «Όταν όλη η κοινωνία ανάγεται σε εργοστάσιο, τότε το εργοστάσιο καθεαυτό μοιάζει να εξαφανίζεται» και μαζί του η ίδια η εργατική δύναμη ως εμπόρευμα. Αυτός είναι ένας μόνο από τους αντεστραμμένους συλλογισμούς που συνδέονται με αυτό που ο Τρόντι αποκάλεσε κοινωνικό εργοστάσιο. Από την θεωρητική προσύλωση των εργατιστών στην άμεση παραγωγική διαδικασία και τα καπιταλιστικά νοήματα που αυτή συνθέτει προέκυψε η κριτική στις «νέες μηχανές» και την τεχνολογική αναδιάρθρωση, νοούμενη ως ελιγμός του κεφαλαίου που έχει στόχο να καθυποτάξει την εργατική αρνητικότητα, να ορθολογικοποιήσει την παραγωγή και, επομένως, να ελέγξει εξ' ολοκλήρου την εργατική δύναμη. Πρώτος ο Ρανιέρο Παντσιέρι, σκαρώνοντας τις γραμμές εκείνες που αργότερα ο Μπενζαμέν Κοριά 2 και ο George Caffentzis θα ανέλυαν λεπτομερώς, επιχείρησε μια πρώτης τάξης σύνδεση μεταξύ τεχνολογικής καινοτομίας και ταξικής πάλης....το ιδιαίτερο στοιχείο της διαδικασίας της «ενωτικής ανασύνθεσης» δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό εάν μας διαφύγει η σύνδεση ανάμεσα στο τεχνολογικό και στο πολιτικό-οργανωτικό στοιχείο της καπιταλιστικής παραγωγής. Το επίπεδο της τάξης εκδηλώνεται όχι ως πρόοδος, αλλά ως ρήξη. 2 Μπ. Κοριά, Ο εργάτης και το χρονόμετρο, Κομμούνα 1985

7 Όχι ως αποκάλυψη της συγκεκαλυμμένης ορθολογικότητας που είναι εγγενής στην σύγχρονη παραγωγική διαδικασία αλλά ως οικοδόμηση μιας ριζικά νέας ορθολογικότητας, αντιτιθέμενης στην ορθολογικότητα που προωθεί ο τεχνολογικός καπιταλισμός. (Παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ.60-61) Η ανάλυση του Παντσιέρι αποτέλεσε την αφετηρία μιας πληθώρας τέτοιων αναλύσεων που «απομυστικοποιούσαν» την τεχνολογική πρόοδο, την αποκαθαιρούσαν από την θέση που κατείχε πλάι στην «ανθρώπινη πρόοδο» και την τοποθετούσαν εκεί όπου πραγματικά ανήκει: μέσα στις ταξικές σχέσεις κυριαρχίας και εκμετάλλευσης. «Γι' αυτό», κατέληγε ο Παντσιέρι, η ανάπτυξη του καπιταλιστικού σχεδιασμού είναι κάτι που σχετίζεται στενά με την ανάπτυξη της καπιταλιστικής χρήσης των μηχανών. Στην ανάπτυξη της συνεργασίας, της κοινωνικής εργασιακής διαδικασίας, αντιστοιχεί η ανάπτυξη του τεχνολογικού σχεδιασμού ως δεσποτισμός. (ό.π. σελ. 61) ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Οι νέοι εργάτες δεν μιλούν αφηρημένα για κοινωνική επανάσταση, αλλά ούτε είναι πρόθυμοι να εμπλακούν σε ρεφορμιστικές περιπέτειες, οι οποίες αφήνουν ανέγγιχτα τα θεμελιώδη ζατήματα της ταξικής εκμετάλλευσης όπως αυτοί τα βιώνουν στον χώρο εργασίας. (R. Alquati, Sulla FIAT e altri scritti, 1975) Για τον Αλκουάτι, μέλος της συντακτικής ομάδας των QR, το κεντρικό ζήτημα του μαρξισμού-λενινισμού ήταν το ζήτημα της πολιτικής οργάνωσης, δηλαδή ο μετασχηματισμός των αντικειμενικών δυνάμεων σε υποκειμενικές. Όπως όλα τα μέλη του Operaismo, έτσι και ο Αλκουάτι θεωρούσε ότι τα υπάρχοντα κόμματα της αριστεράς δεν μπορούσαν να παρακολουθήσουν τις ανακατατάξεις στην ταξική σύνθεση. Μια οργάνωση που θα ανταποκρινόταν στην σύγχρονη πραγματικότητα της ταξικής σύνθεσης αποτελούσε πλέον αναγκαιότητα. Ο πυρήνας των αντιλήψεων του Operaismo προσφερόταν για αυτό καθώς παρείχε μια σύγχρονη ενοποιητική θεωρία για την πολυπληθέστερη κατηγορία της ιταλικής κοινωνίας: την εργατική τάξη. Η ταύτιση της εργατικής τάξης με την υπαγμένη στην άμεση παραγωγική διαδικασία εργασία, η έμφαση στον αγώνα για τον μισθό ως κεντρικό πεδίο της πολιτικής σύγκρουσης και η επιμονή στο ότι η εργατική τάξη είναι η κινητήρια δύναμη της καπιταλιστικής κοινωνίας αποτέλεσαν τον θεωρητικό πυρήνα και ταυτόχρονα το σημείο εκκίνησης για τους εργατιστές. Εν τω μεταξύ, η παραδοσιακή λενινιστική διάκριση μεταξύ πολιτικών και οικονομικών αγώνων τέθηκε υπό αμφισβήτηση διότι, όπως υποστήριξε ο Τρόντι το 1971 στο «Εργάτες και Κεφάλαιο», Από τη σκοπιά της εργατικής τάξης πολιτικός αγώνας είναι ο αγώνας εκείνος που επιδιώκει συνειδητά να θέσει σε κρίση τον οικονομικό μηχανισμό της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Σταδιακά στο εσωτερικό του Operaismo γινόταν κοινός τόπος ότι η πολιτική ανασύνθεση της εργατικής τάξης, δηλαδή η ενοποίησή της και η αντικειμενικοποίηση της πάλης της ενάντια στο κεφάλαιο, δεν μπορούσε να γίνει έξω από την μορφή-κόμμα: Όπως έγραφε ο Τρόντι, Η δύναμη της εργατικής τάξης, αντίθετα με αυτή των καπιταλιστών, είναι εκ φύσεως μη θεσμική αφού μπορεί να υφίσταται ανεξάρτητα από την επίσημη μορφή της αντιπροσώπευσής της...μόνο μέσω μια υποκειμενικής, συνειδητής παρέμβασης από τα πάνω...θα καταστεί δυνατό να οργανωθεί η πολιτική ανάπτυξη της εργατικής τάξης έτσι ώστε τελικά να ανατρέψει την σχέση μεταξύ των τάξεων και να καταστρέψει την μηχανή του κράτους. Ο Αζόρ Ρόζα, μία άλλη εξέχουσα φιγούρα του Operaismo, μέσα από μια σειρά άρθρων στα περιοδικά QR και CO έθιξε μία άλλη βασική διασταση της ανάλυσης του Τρόντι για την πολιτική οργάνωση: την σχέση μεταξύ στρατηγικής (που ενυπάρχει σε εμβρυακή μορφή στην εργατική τάξη) και τακτικής, η οποία καθορίζεται εξ' ολοκλήρου από το κόμμα. Για τον Νέγκρι, αυτή η αντίληψη αποτέλεσε μια πολύτιμη κληρονομιά, ενώ για τον Τρόντι

8 ...μία σωστή σχέση μεταξύ τάξης και κόμματος προϋποθέτει εκείνη την πρακτική ικανότητα πρόβλεψης και καθοδήγησης των κινήσεων της τάξης σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες: όχι μόνο την γνώση των νόμων της δράσης αλλά την χειροπιαστή ικανότητα του πράττειν...η εργατική τάξη διαθέτει μια αυθόρμητη στρατηγική των κινήσεων και της ανάπτυξής της. Το κόμμα πρέπει να την παρακολουθεί, να την εκφράζει και να την οργανώνει. (Μ. Τρόντι, ό.π., σελ.112) ΤΑΞΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Μετά τον Μαρξ κανείς δεν έχει ανακαλύψει τίποτα καινούργιο για την εργατική τάξη. Αυτή παραμένει ακόμα και σήμερα μια άγνωστη ήπειρος. Ξέρουμε σίγουρα ότι υπάρχει επειδή όλοι έχουμε ακούσει να μιλάνε για αυτήν και όλοι έχουμε διαβάσει υπέροχους θρύλους για αυτήν. Αλλά κανείς δεν μπορεί να πει: έχω δει κι έχω κατανοήσει. (Μ. Τρόντι, 1971, παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 94) Η δεκαετία του '60 αποτελεί περίοδο ζύμωσης του ιταλικού εργατικού κινήματος. Ταυτόχρονα, η συμπεριφορά των νέων ταξικών υποκειμένων αποτελεί την αφορμή για μια πληθώρα ριζοσπαστικών προσεγγίσεων πάνω στην σύγχρονη ταξική πραγματικότητα. Για τον Τρόντι, Η επέκταση της διαρκούς πάλης πέρα από τις άγριες απεργίες απαιτεί πάνω απ' όλα μια υπέρβαση στην πρόβλεψη, στην θεωρία, στην οργάνωση, στην στρατηγική και επομένως μια υπέρβαση στην παγκόσμια οργάνωση του επαναστατικού πολιτικού αγώνα, (ό.π., σελ 197) ενώ για τον Νέγκρι, που μόλις έχει αποκτήσει την έδρα της Θεωρίας του Κράτους στο Πανεπιστήμιο της Padova, όπου και επιχειρούσε να δημιουργήσει ένα προγεφύρωμα του Operaismo στην ακαδημαϊκή κοινότητα, Η εργατική τάξη γίνεται ολοένα και πιο κλειστή και συμπαγής εσωτερικά και προσπαθεί το εσωτερικό της να συναρθρώσει την ολοένα και μεγαλύτερη ενότητά της σε οργάνωση. Σήμερα το σύνολο της αγωνιζόμενης εργατικής τάξης αποτελεί την πρωτοπορία. (Toni Negri, Operai senza alleati (εργατική τάξη χωρίς συμμάχους), περ. Classe Operaia, Mάρτιος 1964, παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 97) Η κοινωνικοποίηση των καπιταλιστικών σχέσεων και η μοριοποίηση της παραγωγής αποτέλεσαν τα νέα πεδία ερευνών για να εντοπιστεί και να αναλυθεί το νέο εργατικό υποκείμενο. Σύμφωνα με τον Alquati, Ένα εμπόδιο στην κατανόηση της δομής της εργατικής δύναμης σε κοινωνικό επίπεδο αποτελεί η τεράστια διαφοροποίηση μεταξύ των επιπέδων της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης στις διάφορες ζώνες, τομείς, εταιρίες. (R. Alquati, ό.π., σελ. 294) ενώ η αντίληψη ότι καμία στιγμή της ζωής ενός εργάτη δεν μπορεί να ξεφύγει από την «άμεση καπιταλιστική κυριαρχία» συγκρότησε την αντίληψη περί κοινωνικού εργοστασίου: Το Τορίνο θεωρείται πόλη-εργοστάσιο. Αληθεύει μάλιστα ότι δεν υπάρχει ούτε μία πλευρά της κοινωνικής ζωής της πόλης που να μην αποτελεί στιγμή του εργοστασίου, με την λενινιστική έννοια της κοινωνικής σχέσης παραγωγής. Αλλά είναι, επίσης, πόλη-εργοστάσιο επειδή σύμφωνα με την πληθυσμιακή απογραφή, περισσότερο από το 60% των εργαζομένων της είναι βιομηχανικοί εργάτες. Διότι η μάζα των εργοστασιακών εργατών είναι συγκεντρωμένη στην πόλη, εργάζεται στα εργοστάσια και ζει γύρω απ' αυτά. Επομένως δεν υπάρχει κάποια απλή, ξεκάθαρη διάκριση ανάμεσα στα εργοστάσια στα οποία παράγεται η υπεραξία, τις οικιστικές ζώνες όπου η εργατική δύναμη αναπαράγεται και τα κέντρα διεύθυνσης της διακίνησης του μεταβλητού κεφαλαίου, των εμπορευμάτων, των προϊόντων και των πρώτων και βοηθητικών υλών. (R. Alquati, ό.π., παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 100)

9 ΝΕΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ Θυμάμαι την δυσκολία μας να ερμηνεύσουμε τον βαθύτερο κοινωνικό μηχανισμό, να κατανοήσουμε την σχέση μεταξύ του κινήματος στα πανεπιστήμια και της διαμόρφωσης της εργατικής τάξης. (Sergio Bologna, Dieci interventi sulla storia sociale, 1981) Μια θεσμική αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης το 1967 αποτέλεσε την αφορμή για ένα ξέσπασμα αγώνων μέσα στα ιταλικά πανεπιστήμια. Μέσα στο επόμενα χρόνια και με την ώθηση που έδωσε ο Μάης του '68, το ιταλικό φοιτητικό κίνημα απέρριψε εμφατικά τους επίσημους φοιτητικούς θεσμούς και στράφηκε προς την συγκρότηση αυτόνομων φοιτητικών οργανώσεων. Το φοιτητικό κίνημα αμφισβήτησε την λειτουργία των σχολών ως «άμεσο εργαλείο υποταγής» το οποίο, μέσω της οργάνωσης, της συναίνεσης και της παθητικότητας χειραγωγούσε τους φοιτητές πείθοντάς τους να αποδεχθούν τον καταμερισμό της εργασίας και την ιεραρχική διαστρωμάτωση των κοινωνικών ρόλων. Εν τω μεταξύ, η σύνδεση του ΦΚ με τον Operaismo έγινε μέσω ενός κειμένου κάποιων διαφωνούντων φοιτητών με τις οργανώσεις της αριστεράς, οι οποίοι κατά την διάρκεια μιας κατάληψης του πανεπιστημίου της Πίζας τον Φεβρουάριο του 1967 συνέταξαν ένα κείμενο διαφωνίας μέσω του οποίου επιχειρούσαν να σκιαγραφήσουν την ταξική θέση των φοιτητών μέσα στον ιταλικό καπιταλισμό και την σύνδεσή τους με τον αγώνα της εργατικής τάξης. Ο ΕΡΓΑΤΗΣ ΜΑΖΑ ΠΑΙΡΝΕΙ ΜΟΡΦΗ Ο εργάτης μάζα διέθετε τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα: ήταν μαζικοποιημένος, εκτελούσε απλή εργασία και βρισκόταν στην καρδιά της άμεσης διαδικασία παραγωγής. Για την Potere Operaio (Εργατική Εξουσία), που μόλις είχε δημιουργηθεί μέσα από τον κύκλο του Operaismo και στόχευε να αποτελέσει τον μαζικό φορέα της εργατικής τάξης υπό την θεωρητική ανάλυση του Εργατισμού, ο εργάτης-μάζα αποτέλεσε την κεντρική φιγούρα και το αγαπημένο της υποκείμενο. Σε ένα τεύχος του περιοδικού Potere Operaio που κυκλοφόρησε τον Φλεβάρη του 1968 γραφόταν ότι: σήμερα το πολιτικό πεδίο στο οποίο φαίνεται ποιος είναι ο συσχετισμός δυνάμεων μεταξύ εργατών και καπιταλιστών είναι το εργοστάσιο και η σχέση μισθού-παραγωγικότητας είναι το κλειδί για την όλη λειτουργία της καπιταλιστικής κοινωνίας. Αυτό που χθες ήταν οικονομικό σήμερα είναι το μόνο αληθινά πολιτικό πεδίο. Το ζήτημα του μισθού ήταν κεντρικότατο για τους εργατιστές. Στην γενική του μορφή συνεπαγόταν την πάλη για «μεγαλύτερο μισθό και λιγότερη εργασία», μια πάλη που σύμφωνα με την PO αύξανε τον έλεγχο των εργατών πάνω στην εργατική τους δύναμη, ενώ από την άλλη αποσυνέδεε το ύψος του μισθού από το μέγεθος της παραγωγικότητας. Στην περίπτωση αυτή, η συζήτηση για τον μισθό σήμαινε κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή αύξηση τους εισοδήματος καθώς ήταν αδιάρρηκτα συνδεδεμένη με την εναντίωση στις μισθολογικές κατηγορίες και την εντατικοποίηση του ρυθμού παραγωγής, που αποδυνάμωνε τους εργάτες ως κοινωνική δύναμη. Με άλλα λόγια ήταν η άρνηση του υπάρχοντος καταμερισμού της εργασίας, η πάλη για την οικειοποίηση όλου του κοινωνικού πλούτου έξω από την λογική των εμπορευματικών σχέσεων. Αυτό ήταν σε γενικές γραμμές και το νόημα της κριτικής που ασκούσαν ο Μπολόνια και ο Νταγκίνι στους αριστεριστές που οδύρονταν για την «αδιαφορία των εργατών για ποιοτικά αιτήματα» σε μια εποχή που ακόμα και οι ίδιοι οι εργοδότες αντιμετώπιζαν την αστική τάξη σαν μία ακόμα «μεταβλητή του μισθού». Θα πρέπει επομένως να αφήσουμε μόνο τον αντίπαλο να μιλάει για τους μισθούς; Θα πρέπει να παραμείνουμε δέσμιοι της αστικής ιδεολογίας και του διαχωρισμού μεταξύ οικονομικού και πολιτικού; (Bologna και Daghini, 1968)

10 Σε συνάρτηση με την γαλλική εμπειρία του Μάη, όπου το αίτημα για «αυτοδιαχείριση της παραγωγής» αφομοιώθηκε από μεγάλο μέρος του ΓΚΚ, στο εσωτερικό της ιταλικής ακροαριστεράς το αίτημα για μισθό ορθωνόταν στον αντίποδα του αιτήματος για αυτοδιαχείριση, αντλώντας τα επιχειρήματά του από την ιστορική χρεωκοπία-αποτυχία-αφομοίωση των κολλεκτίβων. Σύμφωνα με τον Μάσιμο Κατσιάρι, ο οποίος υποστήριζε ότι η αυτοδιαχείριση δεν αμφισβητούσε τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής παρά μόνο το δικαίωμα των σημερινών λειτουργών του να τον διευθύνουν,...κατ' αυτόν τον τρόπο η αυτοδιαχείριση αφοπλίζει την εργατική τάξη: στην θέση των εξαιρετικών όπλων που η τάξη έχει ανακαλύψει και ισχυροποιήσει εναντίον της καπιταλιστικής σχέσης παραγωγής, προσφέρει ένα μοντέλο απελευθέρωσης, το οποίο είναι αντικειμενικά αντιδραστικό ακόμα και με τους όρους της ίδιας της καπιταλιστικής σχέσης παραγωγής. (Massimo Cacciari, 1969) Ένα πεδίο όπου ο Operaismo δοκιμάστηκε, τόσο θεωρητικά όσο και οργανωτικά ήταν στην πετροχημική ζώνη του Marghera, στην επαρχία Venetο- Emiliano. Ο τοπικός πυρήνας της Potere Operaio μετονομάστηκε σε Comitato Operaio (Εργατική Επιτροπή) και αναφερόμενη στον εαυτό της έλεγε ότι πρόκειται για μια...νέα οργάνωση, η οποία δεν προτίθεται να αποδεχθεί τον εγκλωβισμό των αγώνων και την μυστικοποίηση της προοπτικής που προωθούν το κόμμα και τα συνδικάτα. Ο άμεσος στόχος μας είναι η δημιουργία ενός δικτύου επαφών της εργατικής τάξης, ικανού να ηγηθεί των αγώνων. (παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 143) Η περίπτωση του Porto Marghera είναι κομβική για τον Operaismo ακριβώς επειδή το πρόγραμμα της Potere Operaio έγινε δεκτό από τις βιομηχανικές επιτροπές και τα εργατικά αιτήματα αντικειμενικοποιήθηκαν ρητά απέναντι στην εργοδοσία. Και πάλι η μάχη για μεγαλύτερο μισθό και λιγότερο χρόνο εργασίας ήταν στο επίκεντρο του ανταγωνισμού. Τα γεγονότα της 3ης Ιουλίου 1969 στην αυτοκινητοβιομηχανία της FIAT Mirafiori, οι συγκρούσεις των εργατών με τους Carabinieri και η μερική κατάληψη του εργοστασίου αποτέλεσε την έμπρακτη απόδειξη για την PO ότι ο εργάτης-μάζα βρισκόταν στην πρωτοπορία της εργατικής τάξης, την ίδια στιγμή που η αποστροφή του για την θεσμική αντιπροσώπευση και η προτίμησή του σε αυτόνομες μορφές αγώνα, οδήγησε την οργάνωση να κάνει λόγο για «εξαιρετικό επίπεδο ταξικής αυτονομίας» ενώ το περιοδικό La Classe (Η Τάξη) να θριαμβολογεί:...έχουν περάσει 20 χρόνια από τότε που οι εργάτες της FIAT μπόρεσαν να κάνουντην παρουσία τους αισθητή στον δρόμο, μαχόμενοι στόμα με στόμα με την αστυνομία και να στεφθούν νικητές. ΟΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΜΠΗ ΤΩΝ '70s Η άρνηση της εργασίας, η εκτίμηση ότι το επαναστατικό πρόγραμμα μπορεί να εφαρμοστεί μόνο μέσω μιας αυτόνομης και αντιθεσμικής ταξικής οργάνωσης και η κεντρικότητα της πρωτοποριακής φύσης του εργάτη-μάζα δεν αποτελούσαν απλά την επιχειρηματολογία των ακροαριστερών οργανώσεων αλλά αφορούσαν την πολιτική έκφραση ολόκληρου του πολύμορφου κινήματος. Οι σημαντικότερες -μεταξύ δεκάδων- από άποψη απήχησης οργανώσεις ήταν οι Potere Operaio, Lotta Continua (Διαρκής Αγώνας) και Avanguardia Operaia (Εργατική Πρωτοπορία), οι οποίες αποτελούσαν την επονομαζόμενη triplice της ιταλικής αυτόνομης ακροαριστεράς. Ισχύει ότι ο Μάης του '68 στην περίπτωση της Ιταλίας διήρκεσε μια δεκαετία περισσότερο, χαρίζοντας στην κομμουνιστική εμπειρία κάποιες σπουδαίες στιγμές αμφισβήτησης του καπιταλιστικού μοντέλου ζωής. Οι εργοστασιακές επιτροπές και τα αυτόνομα ραδιόφωνα, οι συνελέυσεις των εργατικών

11 γειτονιών και το κίνημα των αυτομειώσεων, οι ένοπλες οργανώσεις και το φοιτητικό κίνημα, οι προλεταριακές περίπολοι και οι ιθαγενείς προλετάριοι της μητρόπολης αποτέλεσαν κάποιες όψεις εκείνου του πολύπλοκου μωσαϊκού. Έτσι χαρακτήρισε κάποια χρόνια αργότερα, την Autonomia Operaia Organizzazione (Οργανωμένη Εργατική Αυτονομία) ένας από τους διώκτες της, ο εισαγγελέας και προσκείμμενος στο ΙΚΚ Pietro Calogero.Δεν αποτελεί απλό έργο να κατανοήσει κανείς την ταξική σύνθεση και το πολιτικό έυρος αυτού που ονομάστηκε Area (Χώρος) κατά την διάρκεια της δεκαετίας του '70, δηλαδή το σύνολο των οργανώσεων του ακροαριστερού χώρου. Γεωγραφικά διασκορπισμένος, ιδεολογικά πολύμορφος, χωρίς κάποιου είδους κεντρική οργάνωση αλλά με πάγια συμμετοχή στους αγώνες και με ένα είδος αυτόνομης εργατικής κουλτούρας που αναπτύχθηκε στο εσωτερικό του, ο Area μπολιάστηκε από τις απόψεις του εργατισμού αλλά σαν γνήσιο πολιτικό τέκνο αμφισβήτησε τους γεννητορές του. Να τι έγραφε έναν χρόνο πριν αυτοδιαλυθεί με σκοπό να ενσωματωθεί στην Autonomia η Potere Operaio, στα μέσα του 1972: Αν δεν οικοδομηθεί το κόμμα της εξέγερσης τότε το μόνο γενικό αποτέλεσμα θα είναι η ήττα του κινήματος. (Παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 171) Με τους ανέργους να πληθαίνουν, το ζητούμενο της ταξικής ανασύνθεσης άρχισε να τίθεται σε μία νέα βάση. Χωρίς να απομακρύνουν το βλέμμα τους από το εργοστάσιο, ως προνομιακό πεδίο της ταξικής πάλης, οι εργατιστές έγκαιρα διέβλεψαν την σπουδαιότητα αυτής της νεόκοπης προλεταριακής μάζας που επεδείκνυε μια καθαρόαιμη ταξικη συμπεριφορά. Το επόμενο απόσπασμα προέρχεται από προκύρηξη που κυκλοφόρησε η PO το 1972 και είχε τον τίτλο Οι προλετάριοι και ο ταξικός πόλεμος : Η νέα πολιτική σύνθεση της τάξης, η έννοια του προλεταριάτου ω πλειοψηφίας των εργαζομένων, δεν προκύπτει από την αντικειμενικότητα της παραγωγικής διαδικασίας, ούτε μπορεί να γίνει αντιληπτή και να αντιπροσωπευθεί από έναν συγκεκριμένο θεσμό, μια συγκεκριμένη ιδεολογία ή τον σχηματισμό μιας ενιαίας άποψης. Σ' αυτό το νέο πεδίο η διαστρωμάτωση, οι διαφορές πολλαπλασιάζονται και παίζουν ενεργό ρόλο. Όχι, η πολιτική φυσιογνωμία του εκ νέου ενωμένου προλεταριάτου εκφράζεται μόνο ως αποξένωση, ως πάλη, ως αγώνας ενάντια στο καπιταλιστικό σύστημα, ως βούληση καταστροφής και ως κομμουνιστικό πρόγραμμα. Με την ανάδυση της φεμινιστικής κριτικής, τον εμπλουτισμό της ταξικής σύνθεσης με νέα υποκείμενα όπως οι άνεργοι του Νότου και οι φοιτητές του Βορρά, η αναλυτική κατηγορία του εργάτη-μάζα σταδιακά εισήλθε σε ένα στάδιο κρίσης. Έγραφε ο Della Mea το 1972: Μια σειρά από απλουστεύσεις που κάποτε μας ήταν χρήσιμες, όπως ο εργάτης-μάζα, έχουν πάψει πλέον να μας εξυπηρετούν. Χρειαζόμαστε κάτι που να είναι ταυτόχρονα λιγότερο και περισσότερο από αυτό. Χρειαζόμαστε, απ' τη μία, μια φιγούρα του προλετάριοιυ οπυ βιώνει την κρίση, που βιώνει την καταπιεστική κυκλική φύση της παραγωγής όσο και τις αυξημένες τιμές και τον πληθωρισμό κι απ' την άλλη, μια φιγούρα του προλετάριου που βιώνει την εκμετάλλευση καθόλη την διάρκεια της ημέρας. Ποια ακριβώς θα ήταν αυτή η φιγούρα δεν θα απαντιόταν πριν την έλευση της θεωριας του Negri για τον κοινωνικό εργάτη, η άφιξη της οποίας αμφισβήτησε όλο το περιεχόμενου του εργατισμού. Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΕΡΓΑΤΗΣ Απόρροια της θεωρίας που αναπτύχθηκε στο Crisi dello stato-piano (Κρίση του Κράτους-Σχέδιο), ο τρόπος με τον οποίο ο Νέγκρι αντιλαμβανόταν την έννοια του κοινωνικού εργάτη αποτελούσε μια ριζοσπαστική ρήξη στην γενεαλογία των ταξικών φιγούρων που είχε εξετάσει ο ιταλικός εργατισμός. Κατ'

12 αρχάς η φιγούρα του κοινωνικού εργάτη δεν ανταποκρίνεται εξ' ολοκλήρου σε ποιοτικές αλλαγές που συνέβησαν στην παραγωγική διαδικασία, με την έννοια που είχε η άμεση υπαγωγή του εργάτη-μάζα στον φορντικό τρόπο παραγωγής. Επιπλέον ο operaio sociale (κοινωνικός εργάτης) δεν ήταν συνδεδεμένος με έναν συγκεκριμένο παραγωγικό κλάδο: αντιπροσώπευε μάλλον ολόκληρο το προλεταριάτο, το υποκείμενο ως αφηρημένη εργασία, το οποίο συγκροτείται κατά την διάρκεια όλου του κύκλου της διαδικασίας αξιοποίησης. Ο Νέγκρι επέμενε ότι την περίοδο εκείνη η κοινωνικοποίηση της καπιταλιστικής σχέσης δεν είχε κατορθώσει να σπάσει την συνέχεια και την γενίκευση των αγώνων. Αντί να αποτελέσει μια ήττα για την εργατική τάξη, η καπιταλιστική αναδιάρθρωση δημιούργησε μια νέα ταξική ανασύνθεση. Προϊόν της ήταν ο κοινωνικός εργάτης. Ο Νέγκρι στο Proletari e Stato (Προλετάριοι και Κράτος) ανέπτυξε το θέμα του με έναν πολύ γενικό και αφηρημένο τρόπο. Πέρα από το να διακηρύξει την βαθιά κοινωνική φύση αυτής της νέας ταξικής φιγούρας, δεν αναφερόταν σχεδόν καθόλου στις αλλαγές στην φυσιογνωμία του εργάτη-μάζα, οι οποίες είχαν οδηγήσει στον σχηματισμό της. Για τον Νέγκρι τα πιο σημαντικά ζητήματα περιστρέφονταν γύρω απ' αυτό που θεωρούσε ότι ήταν το μαζικό επαναστατικό δυναμικό του κοινωνικού εργάτη και το ξεδίπλωμα μιας διαδικασίας ανασύνθεσης ασυνήθιστου εύρους και έντασης. Η νέα θεωρία του Νέγκρι και τα νέα δεδομένα στην προσέγγιση της ταξικής σύνθεσης του ιταλικού προλεταριάτου συνάντησαν αρχικά ένα καχύποπτο κοινό. Ο Roberto Battagia γράφοντας το 1981 στο περιοδικό Primo Maggio (Πρώτη Μάη) θα προσάψει στον Νέγκρι ότι το νέο υποκείμενο είναι μια κατηγορία που έχει παραχθεί μόνο κατ' αναλογία προς τον εργάτη-μάζα, χωρίς όμως να διαθέτει το βασικό χαρακτηριστικό του τελευταίου: την στενή σχέση ανάμεσα στις υλικές συνθήκες της εκμετάλλευσης και τις πολιτικές συμπεριφορές. ΤΟ ΕΝΟΠΛΟ ΚΟΜΜΑ ΚΑΙ Η ΕΚΡΗΞΗ ΤΟΥ '77 Θα ήταν ανέφικτο να κατανοήσει κανείς την ιστορία του post-68 κινήματος στην Ιταλία δίχως να μελετήσει την ένοπλη ακροαριστερή πάλη. Παρότι το ένοπλο κόμμα, έτσι όπως το οραματίστηκαν οι εμπνευστές του, δεν προσιδίαζε απαραίτητα στο μπλοσεβίκικο μοντέλο οργάνωσης, η σημασία του για το ζητούμενο της ανασύνθεσης της εργατικής τάξης δεν αμφισβητήθηκε καθόλου και από κανέναν: Η πρωτοπορία πρέπει να αποδεικνύεται ικανή να ερμηνεύει και να κατευθύνει την μαζική τάση για απαλλοτρίωση ενάντια στην επιχείρηση, ενάντια στον δεσποτισμό του εργοστασίου που επιβάλλεται στην τάξη. Η δράση μόνο εκ μέρους της πρωτοπορίας είναι κενή, η δράση μόνο εκ μέρους των μαζικών οργανισμών είαι τυφλή. Όμως είναι εξίσου επικίνδυνη η προσπάθεια σύνδεσης των δυό στιγμών σε ενοποιημένες μαζικές πρωτοπορίες. (Τόνι Νέγκρι, Από τον εργάτη-μάζα στον κοινωνικό εργάτη, Ελευθεριακή Κουλτούρα 1986) Μπροστά στις απέλπιδες προσπάθειες των αφεντικών για την διατήρηση της ταξικής τους ηγεμονίας και ενώπιον του εντεινόμενου αστυνομικού και κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους, τίποτα άλλο πέρα από την λενινιστική θεματική της εξέγερσης δεν θα μπορούσε να αποτελέσει τον γενικό προσανατολισμό των ταξικών αγώνων. Σύμφωνα με την Potere Operaio, Εάν η κρίση της Αυτονομίας μπροστά στην επίθεση των αφεντικών μας κάνει να πιστεύουμε ότι θα υποχωρήσουν οι αυτόνομες συμπεριφορές μέσα στους εργατικούς αγώνες, τότε το πρόβλημα της ανατροπής του συσχετισμού δυνάμεων υπέρ της εργατικής τάξης μπορεί να επιλυθεί εξαρχής μόνο μέσω μιας επιθετικής στρατηγικής. Και κάπου αλλού,

13 Η εργατική τάξη είναι το μόνο υποκείμενο που μας ενδιαφέρει. Οποιαδήποτε άλλη μορφή υποκειμενισμού συνιστά απλώς μια προσπάθεια να παραγκωνιστεί η εργατική τάξη. Κατά συνέπεια το ζήτημα της στρατιωτικοποίησης υπάγεται πλήρως στην αναπτυξη του μαζικού αγώνα και πρέπει να διευθύνεται, ακόμα και στις τεχνικές πλευρές του, από την παρούσα μορφή του κόμματος. Η ένοπλη εργατική υποκειμενικότητα τέθηκε στην διαμόρφωση των τάσεων της Autonomia αλλά και των ραγδαία μεταβαλλόμενων δεδομένων της ιταλικής κοινωνικής πραγματικότητας, αλλά η αφήγησή της απαιτεί πολλές παραπάνω σελίδες. Το 1977 ήταν μια αποφασιστική χρονιά για την ιταλική άκρα αριστερά. Ο κυκλος αγώνων που άνοιξε με την εκδίωξη του ηγέτη της CGIL (τριτοβάθμιος συνδικαλιστικός φορέας που πρόσκεται στο ΙΚΚ, κάτι αντίστοιχο με το ΠΑΜΕ με την διαφορά ότι η CGIL μπορούσε να προκηρύξει απεργία), Luciano Lama, από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου έκλεισε το 1979 με την μιλιταριστική απομόνωση ενός μέρους του κινήματος και μια πρωτοφανή καμπάνια καταστολής που οδήγησε αυτόνομους στα κελιά των ιταλικών φυλακών στα τέλη του ίδιου έτους. Το νέο υποκείμενο που προέκυψε από το κίνημα του '77 αμφισβήτησε το σύνολο της ταξικής και πολιτικής του παράδοσης. Όπως έγραφε ο Bologna: To κίνημα του '77 δεν ανέδειξε μόνο έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο κατανόησης της σχέσης μεταξύ ζωής και πολιτικής, αλλά μια σειρά από περιεχόμενα και αξίες που δεν είχαν ποτέ ως τότε συμπεριληφθεί στην πολιτική ατζέντα. Για αυτόν τον λόγο, μολονότι φαινομενικά άφησε πίσω του ένα κενό, μολονότι φαινομενικά αποκάλυψε μόνο την κρίση της μορφής-κόμμα, το 1977 θα πρέπει να θεωρείται μία από τις σημαντικότερες στιγμές προεικόνισης των μορφών και των περιεχομένων της πολιτικής και κοινωνικής ζωής που εμφανίστηκαν τα τελευταία χρόνια. Μετά το 1977 δεν υπάρχει γυρισμός παρά τα λάθη που έγιναν και για τα οποία πολλοί εξακολουθούν να πληρώνουν με φρικτό τρόπο. Το 1977 ήταν μια χρονιά κατά την οποία ο πλούτος και η πολυπλοκότητα των ζητημάτων ήταν τέτοια που δεν στάθηκε δυνατό να βρεθεί η πολιτική μορφή που θα ήταν ικανή να τα συμπεριλάβει και να τα οργανώσει όλα με επαρκή τρόπο. (Sergio Bologna, Composizione di classe e systema politico, παρατίθεται στο Steve Wright, ό.π., σελ. 236) Αυτό το νέο υποκείμενο που αντλούσε την φυσιογνωμία του από την αποκλεισμένη φιγούρα του νεολαίου μητροπολιτάνου θα αναλυθεί με επιμέλεια στο έργο του Μπολόνια Η φυλή των τυφλοπόντικων. Εκεί ο Μπολόνια υποστηρίζει ότι εν τέλει η συμπεριφορά των νέων υποκειμένων δεν πήγαζε από μια υλική θέση έξω από τον κόσμο της παραγωγής. Αντιθέτως, η νέα αυτή ταξική υποκειμενικότητα συγκροτήθηκε γύρω από την επισφάλεια, την περιστασιακή εργασία, την ανάπτυξη των μικρών εργοστασίων και κυρίως την διόγκωση του τομέα των υπηρεσιών. Υπό αυτές τις συνθήκες, ένας νέος ορισμός της παραγωγικής εργασίας εμφανιζόταν δειλά στο προσκήνιο και αναγνώριζε τον κεντρικό ρόλο που κατέχει στην γενικότερη αναπαραγωγή του κεφαλαίου η εργατική δύναμη που μισθώνεται από το κεφάλαιο και βρίσκεται υπό την άμεση προσταγή του με κοινωνικούς όρους. Σύμφωνα με τον Bologna:...η οργάνωση οφείλει να κρίνει συνέχεια τον εαυτό της σε σχέση με την σύνθεση της τάξης.. (Παρατίθεται στο Αutonomia, ό.π.,) Η κατάρρευση του εργατισμού στα τέλη της δεκαετίας του '70, όπως το διατυπώνει ο Steve Wright αποτέλεσε μεν το τέλος μιας ισχυρής τάσης του επαναστατικού κινήματος στην Ιταλία, αλλά σίγουρα δεν καταδίκασε στην λήθη τα θεωρητικά του εργαλεία. Το αντίθετο: η θεωρητική ανάλυση και η πολιτική δράση του operaismo αποτέλεσε αφετηρία, έμπνευση και πολιτικό διακύβευμα για τους αγώνες του χθες αλλά και του σήμερα. Αποτέλεσε τον τοίχο στον οποίο κάποιοι από μας βάλαμε πλάτη στην συναρπαστική -ομολογουμένως- προσπάθειά μας, αρχικά, να κατανοήσουμε και, κατόπιν, να καταστρέψουμε αυτόν τον κόσμο και τους τυρράνους του.

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας, μέλος της Επιστ. Επιτρ. του ΜΜΜΛ (ΕΜΠ και ΥΠΠΟΤ), Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ιταλικό Εργατισµό (Operaismo) στον «Αυτόνοµο Μαρξισµό»

Από τον ιταλικό Εργατισµό (Operaismo) στον «Αυτόνοµο Μαρξισµό» Από τον ιταλικό Εργατισµό (Operaismo) στον «Αυτόνοµο Μαρξισµό» Βιβλιοκριτική: Storming Heaven: Class Composition and Struggle in Italian Autonomist Marxism του Steve Wright Reading 'Capital' Politically

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΛΥΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ

ΔΙΚΤΥΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΛΥΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΔΙΚΤΥΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΛΥΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ Τερζής Αναστάσιος, Πτυχίο Φαρμακευτικής ΑΠΘ M.B.A., ΠΑΜΑΚ M.Sc, Κλινική Φαρμακολογία και Θεραπευτική ΔΠΘ Πρόεδρος ΦΣ Έβρου, Γραμματέας ΣΥ.ΦΑ. Έβρου Βόλος,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή σας παρουσία. Η παρουσία σας σήμερα εδώ αποδεικνύει ότι

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτες, έννοιες και διάχυση του «αυτόνομου

Χάρτες, έννοιες και διάχυση του «αυτόνομου Επίμετρο Χάρτες, έννοιες και διάχυση του «αυτόνομου μαρξισμού» Σ αυτό το επίμετρο θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε εν συντομία τις σύγχρονες επαναστατικές διαδρομές που έχουν τις ρίζες τους στον ιταλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Καταστατικό Προοίμιο Το φοβερό μεταπολιτευτικό αδιέξοδο, εθνικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό, βύθισε την ελληνική κοινωνία σε μια βαθύτατη κρίση αξιών. Οι πολιτικές δυνάμεις του

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Το εργατικό κίνημα είναι η πρακτική των εργαζομένων να οργανώνονται μαζικά για την διεκδίκηση των όρων δουλειάς και ζωής κατ επέκταση στη βάση της

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

για να γίνει η ελπίδα πράξη...

για να γίνει η ελπίδα πράξη... για να γίνει η ελπίδα πράξη... Οι φετινές φοιτητικές εκλογές διεξάγονται ύστερα από την συντριβή των μνημονιακών κομμάτων στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές. Ο λαός μας ελπίζει και αισιοδοξεί για τη δικαίωση

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) Βρυξέλλες, Νοέμβριος 2013 ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του κοινωνικού, του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία της παραγωγικής ανασυγκρότησης και του κοινωνικού μετασχηματισμού

Ο ρόλος του κοινωνικού, του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία της παραγωγικής ανασυγκρότησης και του κοινωνικού μετασχηματισμού Ο ρόλος του κοινωνικού, του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία της παραγωγικής ανασυγκρότησης και του κοινωνικού μετασχηματισμού του Ηλία Ι.Νικολόπουλου πρώην αντιπροέδρου και καθηγητή της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά

Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά Τι έχει αλλάξει. Τι πιστεύει σήμερα η ελληνική κοινή γνώμη Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του ΣΚΑΪ Μάιος 2011 Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Σας καλωσορίζω και φέτος στην εκδήλωση μας που πραγματοποιείται με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Μέρας της Γυναίκας.

Σας καλωσορίζω και φέτος στην εκδήλωση μας που πραγματοποιείται με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Μέρας της Γυναίκας. Άνοιγμα Μαρίνας Κούκου Εκδήλωση 10 Μαρτίου 2014 ΠΕΟ Αγαπητές συναδέλφισσες και συνάδελφοι, Σας καλωσορίζω και φέτος στην εκδήλωση μας που πραγματοποιείται με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Μέρας της Γυναίκας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ & ΔΙΕΥΘΥΝΟΝΤΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ & ΔΙΕΥΘΥΝΟΝΤΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ & ΔΙΕΥΘΥΝΟΝΤΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ 19 th Roundtable with the Government of Greece EUROPE : THE COMEBACK? GREECE : HOW RESILIENT? Αθήνα, 15 Μαΐου

Διαβάστε περισσότερα

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, η ιταλική άρχουσα τάξη, µε τη βοήθεια του σχεδίου Μάρσαλ, ξεκίνησε την ανοικοδόµηση της καπιταλιστικής οικονοµίας.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, η ιταλική άρχουσα τάξη, µε τη βοήθεια του σχεδίου Μάρσαλ, ξεκίνησε την ανοικοδόµηση της καπιταλιστικής οικονοµίας. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο, η ιταλική άρχουσα τάξη, µε τη βοήθεια του σχεδίου Μάρσαλ, ξεκίνησε την ανοικοδόµηση της καπιταλιστικής οικονοµίας. Τα κόµµατα της Αριστεράς, µαζί και το Κοµµουνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

Μια σύντομη κριτική της αυτοοργάνωσης στην Ελλάδα *

Μια σύντομη κριτική της αυτοοργάνωσης στην Ελλάδα * Μια σύντομη κριτική της αυτοοργάνωσης στην Ελλάδα * Καθώς σήμερα στην Ελλάδα το κράτος αποσύρεται από την αναπαραγωγή της εργασιακής δύναμης με τη μορφή της πρόνοιας, αντικαθιστώντας την με τα «προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΑ 6 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΑ 6 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ SESSION 1 ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΜΥΘΟΙ O ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΣ ΟΙΚΟΚΥΚΛΟΣ ΤΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΩΡΙΩΝ ΤΟΥ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, ΟΙ 7 ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟΔΟΣ» ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 «Ελεύθερος χρόνος και

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας,

Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας, 1 Μακαριώτατε, Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Σεβαστοί πατέρες Κύριοι βουλευτές Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας, Κύριοι σύμβουλοι, αγαπητοί συνεργάτες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γιάννη Τασιούλα, προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων & Συναφών Επαγγελμάτων Ελλάδας, στο σεμινάριο της ΠΣΟ για τον αμίαντο, στις 30.10.2013.

Ομιλία του Γιάννη Τασιούλα, προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων & Συναφών Επαγγελμάτων Ελλάδας, στο σεμινάριο της ΠΣΟ για τον αμίαντο, στις 30.10.2013. Ομιλία του Γιάννη Τασιούλα, προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων & Συναφών Επαγγελμάτων Ελλάδας, στο σεμινάριο της ΠΣΟ για τον αμίαντο, στις 30.10.2013. Αγαπητοί Σύντροφοι, Χαιρετίζω τις εργασίες του σημερινού

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

1η Συνάντηση Διά βίου εκπαίδευση & συνδικάτο σ. 17-34

1η Συνάντηση Διά βίου εκπαίδευση & συνδικάτο σ. 17-34 1η Συνάντηση Διά βίου εκπαίδευση & συνδικάτο σ. 17-34 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1.1 Δραστηριότητες Γνωριμία & συνεργασία των μελών της ομάδας γνωριμίας & σ. 19 συνεργασίας των εκπαιδευομένων ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1.1 (Ανά

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα