ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ Διπλωματική Εργασία Σύνδεση βιολογικών παραγόντων με μαθησιακά προβλήματα Ανάλυση εκπαιδευτικών περιοδικών ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Γιώργος Τσιάκαλος ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Δήμητρα Παπαδοπούλου Θεσσαλονίκη 2006

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ...4 Ευγονική... 5 Τέλη 19 ου και αρχές 20 ου αιώνα... 5 Υιοθέτηση από το κράτος της ευγονικής με νόμους... 6 Α) ΗΠΑ... 6 Β) ΕΥΡΩΠΗ... 7 Ευγονική στο Τρίτο Ράιχ... 8 Η προϊστορία της «ευθανασίας»: από τον κοινωνικό δαρβινισμό στον εθνικοσοσιαλισμό... 8 Η άδεια της εξόντωσης ανάξιας ζωής από τους Binding και Hoche Αντιδράσεις στους Binding και Hoche Στείρωση και ιδρυματοποίηση στη θέση της ευθανασίας Η στείρωση των κατώτερων, η εξόντωση των περιθωριακών και η δυσφήμηση των θυμάτων μέσω της δημόσιας και ιδιωτικής πρόνοιας ανάμεσα στο 1933 και το )Η χρονιά Ο νόμος για τη στείρωση ) Φροντίδα κληρονομικής υγείας το 1934/ ) Το «ξεκαθάρισμα» των περιθωριακών ανάμεσα στο 1934 και Οι προάγγελοι της ευθανασίας των ασθενών και η εξόντωση των περιθωριακών από το Ευθανασία Μετά το Καινούριες μορφές ευγονικής Έκτρωση για λόγους ευγονικής Γενετική διάγνωση πριν την εμφύτευση...(preimplantation genetic diagnosis) 31 ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ...33 Γενικά Ανοιχτό Σχολείο Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης Εκπαιδευτική Κοινότητα Θέματα Ειδικής Αγωγής Θέματα Παιδείας Ρωγμές εν τάξει Σύγχρονη Εκπαίδευση Η χρήση της γλώσσας ως φορέα μηνυμάτων Συμπεράσματα

3 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 Εισαγωγή Το γενικό σχολείο ήταν ανέκαθεν ένα ειδικό σχολείο για «κανονικά» παιδιά, δηλαδή για παιδιά με γνωστικές ικανότητες ενός συγκεκριμένου τύπου και συχνά με συγκεκριμένες κοινωνικές και πολιτισμικές καταβολές. (Τσιάκαλος, 2002). Ο αποκλεισμός των υπόλοιπων παιδιών αιτιολογούνταν με βάση την υποτιθέμενη ανεπάρκειά τους να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του σχολείου. Αυτή η αντίληψη οφειλόταν σε μια συγκεκριμένη εικόνα που είχαν γι αυτές τις ομάδες παιδιών. Σήμερα μία από τις ομάδες που αποκλείονται από το γενικό σχολείο είναι τα παιδιά με αναπηρίες. Αυτό το γεγονός προκαλεί ερωτήματα σχετικά με την εικόνα των παιδιών αυτών, πράγμα που ερευνάται στην παρούσα εργασία. Συγκεκριμένα ερευνάται στο πρώτο μέρος της εργασίας η εικόνα των ατόμων με αναπηρίες στο 3 ο Ράιχ, καθώς τότε έτυχαν της χειρότερης δυνατής αντιμετώπισης, που έφτασε μέχρι τις μαζικές δολοφονίες, αλλά και σε άλλες χώρες όπου υπήρχαν ιδέες και πρακτικές αξιολόγησης των ανθρώπων και ευγονικής. Τα στοιχεία για το 3 ο Ράιχ προέρχονται στην πλειοψηφία τους από το βιβλίο του Ernst Klee: Euthanasie im NS- Staat. Die Vernichtung lebensunwerten Lebens, και από άλλες πηγές όταν αναφέρονται. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας μελετάται η εικόνα των παιδιών με αναπηρίες σήμερα όπως εμφανίζεται στα παιδαγωγικά περιοδικά. Ειδικότερα εξετάζεται η σύνδεση των βιολογικών παραγόντων με τα μαθησιακά προβλήματα των παιδιών, δηλαδή αν οι μαθησιακές δυσκολίες των παιδιών αποδίδονται σε αδυναμίες των ίδιων ή στην παράβλεψη της ιδιαιτερότητάς τους από το εκπαιδευτικό σύστημα και ό,τι αυτή συνεπάγεται στην εκπαιδευτική πράξη. 3

5 Πρώτο μέρος 4

6 Ευγονική Ο όρος «ευγονική» πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 1883 από τον βρετανό ανθρωπολόγο Francis Galton ( ), ο οποίος την όρισε ως "μελέτη των κοινωνικά ελέγξιμων παραγόντων που μπορούν να βελτιώσουν ή να μειώσουν τα φυλετικά προσόντα των μελλοντικών γενεών, τόσο σωματικά όσο και νοητικά". (Francis Galton, Eugenics: Its definition, scope, and aims. The American Journal of Sociology, Volume X; July, 1904; Number 1) Επιθυμητή ήταν η «βελτίωση» του γονιδιακού υπόβαθρου του πληθυσμού και η μείωση της εμφάνισης κληρονομικών ασθενειών. Η επίτευξη αυτών των στόχων θα γινόταν με δύο τρόπους. Από τη μια μέσα από την ενθάρρυνση της αναπαραγωγής «υγιών» ανθρώπων μέσω πρώιμων γάμων και την υποστήριξη της δημιουργίας πολλών απογόνων, και από την άλλη μέσα από την παρεμπόδιση της αναπαραγωγής «αρρώστων» μέσω της αντισύλληψης. Εκδηλώσεις ευγονικής στο παρελθόν υπήρξαν μορφές βρεφοκτονίας σε αρχαίες κοινωνίες. Στην ενίσχυση και αποδοχή της ευγονικής βοήθησε η δυσφορία που προκαλούσε στην άρχουσα τάξη το πλήθος των κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών στις αρχές του 20 ου αιώνα. Η γρήγορη εκβιομηχάνιση προκάλεσε το γιγαντισμό των πόλεων. Οι φτωχοί, αμόρφωτοι εσωτερικοί και εξωτερικοί μετανάστες απειλούσαν την καθωσπρέπει κοινωνία. Οι κανόνες που χώριζαν επί αιώνες τη μια τάξη από την άλλη κινδύνευαν να καταρρεύσουν. (Shipman, 1998) Τέλη 19 ου και αρχές 20 ου αιώνα Στα τέλη του 19ου αιώνα τέθηκαν οι βάσεις για την επιστημονική θεώρηση της ευγονικής με αφορμή τόσο τις θεωρίες περί φυσικής επιλογής ως παράγοντα εξέλιξης που διατύπωσε ο Δαρβίνος όσο και τους νόμους της κληρονομικής μεταβίβασης των χαρακτηριστικών που περιέγραψε ο Μέντελ. Ένας από τους πρώτους υποστηρικτές της ευγονικής ήταν ο Alexander Graham Bell, ο οποίος ερεύνησε από το 1882 μέχρι το 1892 τη συχνότητα της κώφωσης στο νησί Martha s Vineyard κοντά στη Βοστόνη, ΗΠΑ. Από αυτές τις έρευνες έβγαλε συμπεράσματα που σήμερα θεωρούνται λαθεμένα, χωρίς να γνωρίζει τους νόμους του Mendel που είχαν διατυπωθεί μόνο λίγα χρόνια νωρίτερα. Στο έργο του «Memoir upon the Formation of a Deaf Variety on the Human Race» συνιστούσε την απαγόρευση γάμου μεταξύ κωφαλάλων, τον ευγονικό έλεγχο αυτών που ήθελαν να μεταναστεύσουν στις ΗΠΑ και προειδοποιούσε για τα ιδρύματα στις σχολές κωφαλάλων ως πιθανά εκκολαπτήρια μιας φυλής κωφών. Συνέπεια ήταν να υποστούν στείρωση πάρα πολλοί κωφοί χωρίς να το ξέρουν και χωρίς να συναινέσουν. (http://de.wikipedia.org/wiki/eugenik) 5

7 Υιοθέτηση από το κράτος της ευγονικής με νόμους Α) ΗΠΑ Το 1896 θεσπίστηκε νόμος στο Κονέκτικατ που απαγόρευε το γάμο μεταξύ «επιληπτικών, ηλιθίων και ψυχασθενών». Αργότερα αυτή η απαγόρευση επιβλήθηκε με αναγκαστικές στειρώσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις στειρώθηκαν στις ΗΠΑ στα πλαίσια αυτού του προγράμματος πάνω από άνθρωποι. Μάλιστα πολύ συχνά οι άνθρωποι που υποβαλλόταν στην επέμβαση δεν ενημερωνόταν γι αυτήν. Το 1903 η American Breeders Association (Ένωση των Αμερικανών Εκτροφέων Βοδιών) αποφάσισε να ιδρύσει μια επιτροπή, την επονομαζόμενη Επιτροπή Ευγονικής. Αυτή η επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τουλάχιστον 10 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή περίπου το 10% του τότε πληθυσμού των ΗΠΑ θα έπρεπε να εμποδιστούν να αναπαραχθούν. Το 1907 θεσπίστηκε ο πρώτος νόμος που επέτρεπε την αναγκαστική στείρωση για λόγους ευγονικής στο κρατίδιο Indiana. Μ αυτόν τον νόμο εξουσιοδοτήθηκαν γραφειοκράτες και γιατροί να επιλέγουν την αναγκαστική στείρωση «πνευματικά ασθενών», που έμεναν σε ιδρύματα, αλλά και ανθρώπων που έμεναν σε φυλακές και πτωχοκομεία. Αρχικά οι σχετικοί υπάλληλοι ήταν επιφυλακτικοί στην εφαρμογή των καινούργιων νόμων αναγκαστικής στείρωσης. Η μεγάλη πλειονότητα των καθολικών στις ΗΠΑ απέρριπτε τέτοιου είδους επεμβάσεις. Οι προτεσταντικές ελίτ όμως είχαν διαφορετική άποψη: το 1913 ο Ρούζβελτ, πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, υποστήριξε δημόσια την αποτροπή δημιουργίας «κατώτερων» απογόνων. Την ίδια χρονιά εκλέχτηκε για πρώτη φορά πρόεδρος των ΗΠΑ ένας πολιτικός που ως κυβερνήτης του New Jersey είχε υπογράψει το 1911 έναν από τους νέους νόμους αναγκαστικής στείρωσης. Το 1933 υπήρχαν στις ΗΠΑ σε 41 (από τα 48 τότε) κρατίδια νομικές απαγορεύσεις γάμου ανάμεσα σε «πνευματικά ασθενείς» και σε 30 κρατίδια νόμοι στείρωσης για λόγους ευγονικής. (www.koopiworld.de/pub/eugenik.htm) Ανάμεσα στο 1907 και το 1933 στειρώθηκαν στις ΗΠΑ άτομα, μέχρι το 1939 διπλασιάστηκε ο αριθμός στις περίπου. Το δε 1964 ο συνολικός αριθμός έφτασε τουλάχιστον τις (http://de.wikipedia.org/wiki/eugenik) Το 1921 έγινε το δεύτερο διεθνές συνέδριο ευγονικής υπό την αιγίδα του American Museum of Natural History στη Νέα Υόρκη. Επίτιμος πρόεδρος ήταν ο Alexander Graham Bell, που επεδίωκε μαζί με τους οργανωτές τη θέσπιση νόμων για την παρεμπόδιση της εξάπλωσης «ελαττωματικών φυλών». Πριν το 2 ο παγκόσμιο πόλεμο οι προϋποθέσεις εισόδου στις ΗΠΑ είχαν γίνει τόσο αυστηρές ώστε ο νόμος περί μετανάστευσης εμπόδιζε τους Εβραίους που διέφευγαν από τους Ναζί να βρουν καταφύγιο στις ΗΠΑ. Η ομοσπονδία ευγονιστών Eugenics Record Office είχε πολυάριθμα μέλη. Πολλά από αυτά ήταν γνωστά και ευυπόληπτα στη Γερμανία, όπως για παράδειγμα ο επικεφαλής Harry Laughlin που ανακηρύχτηκε στη Γερμανία επίτιμος διδάκτωρ. Ο γνωστότερος μάλλον ευγονιστής ήταν ο Lothrop Stoddard, που είχε γνωρίσει το Χίτλερ προσωπικά και υποστήριζε τη μανία του 6

8 με το θέμα της φυλής. Ένας άλλος ευγονιστής με επιρροή ήταν ο Charles Davenport. Β) ΕΥΡΩΠΗ Και στην Ευρώπη η ευγονική κέρδιζε όλο και περισσότερο έδαφος ιδιαίτερα σε προηγμένα βιομηχανικά κράτη με μεγαλύτερο προτεσταντικό πληθυσμό. Ήδη το 1910 υπήρχαν σε κάποια από αυτά τα κράτη και στη Γερμανία εθνικές ενώσεις ευγονικής, στη Γερμανία με το όνομα «Ένωση για τη Φυλετική Υγιεινή». Μέχρι το 1918 την καθοδηγούσαν λαϊκοί υποστηρικτές της φυλετικής υγιεινής όπως ο Alfred Ploetz, μετά το 1922 ανέλαβαν την προεδρία μέτριοι επιστήμονες όπως ο Hermann Muckermann και πριν το 1933 κοντινοί τους Ναζί υποστηρικτές της φυλετικής υγιεινής όπως ο Ernst Ruedin. Στην Σοβιετική Ένωση υπήρξε μια «Ευγονική μπολσεβίκων» στη δεκαετία του 1920 την οποία ο Στάλιν αργότερα κατήργησε. Καθώς η καλλιέργεια «ανώτερων» απογόνων («θετική ευγονική») δεν μπορούσε να στηριχτεί επιστημονικά, οι οπαδοί της ευγονικής επικεντρώθηκαν πρωταρχικά στην παρεμπόδιση «κατώτερων» απογόνων («αρνητική ευγονική»). Βέβαια στον καθορισμό των φορέων «κατώτερου γενετικού δυναμικού» έπαιζαν καθοριστικό ρόλο παραδοσιακές κοινωνικές προκαταλήψεις. Σ αυτήν τη βάση εμφανίστηκαν μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και στην Ευρώπη πολιτικές στειρώσεων. Την αρχή έκανε το 1929 η Δανία με σχετικό νόμο, το 1934 και το 1935 την ακολούθησαν η Σουηδία, η Νορβηγία και η Φινλανδία, το 1937 και το 1938 και η Ισλανδία και η Λετονία. Σχεδόν όλα αυτά τα κράτη είχαν τότε δημοκρατικές κυβερνήσεις. (www.wissensnavigator.com/interface2/coding/life/eugenik/) Η ευγονική έμεινε μέχρι το 1933 πολύ περιορισμένη σε πολιτικό επίπεδο: το 1920 η γερμανική εθνοσυνέλευση αποφάσισε την εισαγωγή ενός ενημερωτικού εντύπου για την ευγονική (με προειδοποιήσεις για απογόνους με πιθανές κληρονομικές ασθένειες) πριν από κάθε τέλεση γάμου, αλλά απέρριψε την απαγόρευση γάμου των «κατώτερων». Νόμοι στείρωσης συζητιόταν κατά καιρούς, αλλά αυτό που υλοποιήθηκε ήταν ένας νόμος για εκούσια στείρωση το 1932 από το πρωσικό κρατίδιο, ο οποίος δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ. Ήδη πριν από το 1933 όμως ακολουθούνταν αρχές της ευγονικής: στην Γερμανία υπήρξαν θύματα της αναγκαστικής στείρωσης χιλιάδες μιγάδες (Rheinlandbastarden). Μεταξύ των κινήτρων γι αυτό το έγκλημα ήταν και η επιθυμία να απομακρυνθεί το «όνειδος των μιγάδων». Στην Αυστρία ο ψυχίατρος August Forel ( ) ήταν ο πρωτεργάτης των ευγονιστών. Στα πλαίσια της ευγονικής μπορεί να ιδωθεί και το Παιδιά του δρόμου που ήταν ένα πρόγραμμα για την καταστολή του νομαδικού τρόπου ζωής που ακολουθούσαν κάποιες ομάδες στην Αυστρία. Δημιουργήθηκε το 1926 με στόχο να αναγκαστούν οι μετακινούμενοι άνθρωποι να εγκατασταθούν κάπου μόνιμα. Γι αυτόν το σκοπό έπαιρναν τα παιδιά από τις μητέρες λίγο μετά τη γέννα και τα πήγαιναν σε ιδρύματα. Αυτό συνέβη σε περίπου 600 περιπτώσεις, μέχρι που σταμάτησε το Ο στόχος αυτού του προγράμματος ήταν να 7

9 αναγκάσει τους ανθρώπους σε έναν τρόπο ζωής που ανταποκρινόταν στις αστικές αντιλήψεις περί τάξης και καθαριότητας. (http://de.wikipedia.org/wiki/kinder_der_landstrasse) Ευγονική στο Τρίτο Ράιχ Στη Γερμανία κύριος εκπρόσωπος της ευγονικής ήταν ο καθηγητής της ιατρικής Alfred Ploetz ( ), ο οποίος και εισήγαγε, αντί του ελληνικής προέλευσης όρου «ευγονική» τον όρο «φυλετική υγιεινή» (Rassenhygiene). (Παπαδημητρίου, 2000) Μετά την ανάληψη της εξουσίας από το Χίτλερ θεσπίστηκε ήδη τον Ιούλιο του 1933 ένας νόμος ευγονικής που αφορούσε τις στειρώσεις ως σημαντικό μέρος της εθνικοσοσιαλιστικής ιδεολογίας ( Νόμος για την πρόληψη απογόνων με κληρονομικές ασθένειες ): Σε αντιδιαστολή με παλιότερα σχέδια προέβλεπε και αναγκαστική στείρωση, απέδιδε σε σχετικά μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες κληρονομική κατωτερότητα και οδήγησε χωρίς να υπάρχει διεθνώς άλλο τέτοιο παράδειγμα στα χρόνια στην αναγκαστική στείρωση περίπου ατόμων και άλλων μέχρι το Ένα μέρος αυτών πέθανε μετά την εγχείρηση. Στις ΗΠΑ αντίστοιχα στειρώθηκαν από το 1907 μέχρι το 1939 περίπου άτομα, ενώ στη Σουηδία από το 1934 μέχρι το 1948 περίπου (http://en.wikipedia.org/wiki/racial_hygiene) Ο νόμος έκανε δυνατή τη στείρωση όταν υπήρχαν διάφορες ασθένειες, για τις οποίες υπήρχε η υποψία γενετικών αιτιών, δηλαδή «εγγενή τρέλα, σχιζοφρένεια, μανιοκατάθλιψη, κληρονομική επιληψία, κληρονομική χορεία (Huntington Chorea), κληρονομική τύφλωση, κληρονομική κώφωση, μεγάλη κληρονομική σωματική παραμόρφωση, βαρύς αλκοολισμός.» (Guett/Ruedin/Ruttke (1934) Zur Verhuetung erbkranken Nachwuchses. Gesetz und Erläuterungen, München: J.F.Lehmanns Verlag, σελ. 56). Η στείρωση έπρεπε να αποφασιστεί από τα λεγόμενα «δικαστήρια κληρονομικής υγείας» μετά από αίτηση του υποψήφιου για στείρωση, του κηδεμόνα του ή διορισμένων γιατρών ή από τη διεύθυνση του ιδρύματος και μπορούσε «να εφαρμοστεί ακόμη και ενάντια στη θέληση αυτού που επρόκειτο να στειρωθεί». (Gütt et al. 1934: 58). Η πρακτική της ευγονικής είχε ως αποτέλεσμα μέσω της υποτίμησης των «κατώτερων» να διευκολυνθεί η συστηματική ευθανασία με την έννοια της εξόντωσης ανάξιας ζωής, η οποία άρχισε το 1939 και αποτέλεσε με τη σειρά της μια γέφυρα για το ολοκαύτωμα των Εβραίων. Αυτή η περίοδος εξετάζεται παρακάτω αναλυτικότερα. Η προϊστορία της «ευθανασίας»: από τον κοινωνικό δαρβινισμό στον εθνικοσοσιαλισμό Το 1859 εκδίδεται το βιβλίο του Άγγλου φυσιοδίφη και διάσημου βιολόγου Charles R. Darwin με τον τίτλο «Περί της καταγωγής των ειδών δια της φυσικής επιλογής ή η διατήρηση των ευνοημένων φυλών στον αγώνα για την 8

10 επιβίωση». Στο βιβλίο αυτό ο Darwin ασχολείται με το νόμο της «φυσικής επιλογής», επισημαίνοντας ότι στον «αγώνα για τη ζωή» επικρατούν τελικά εκείνα τα είδη που έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται στις περιβαλλοντικές συνθήκες, ενώ όλα τα άλλα είναι καταδικασμένα να εξαφανιστούν. Ο Darwin βέβαια δε μιλά για ανθρώπους, αλλά για ζώα και φυτά. Οι οπαδοί του κοινωνικού δαρβινισμού όμως υποστηρίζουν ότι η εξελικτική θεωρία του Darwin είναι δυνατόν να μεταφερθεί από τη φύση στην ανθρώπινη κοινωνία, αρκεί στη θέση των ζώων και των φυτών να μπουν οι άνθρωποι. Σύμφωνα με την αρχή της «επιβίωσης του ισχυρότερου», νικητές στον «αγώνα για τη ζωή» αναδεικνύονται τα δυνατά, ελεύθερα και υπεύθυνα άτομα. Εκφράζουν μάλιστα την άποψη πως το κράτος δε θα πρέπει να παρεμβαίνει στο έργο της φύσης λαμβάνοντας μέτρα κοινωνικής πολιτικής για την ενίσχυση των αδυνάτων. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις, ισχυρίζονται, επιδρούν αρνητικά στην εξέλιξη της κοινωνίας, διότι εμποδίζουν την απρόσκοπτη λειτουργία του νόμου της φυσικής επιλογής, με αποτέλεσμα να επιβιώνουν άτομα που δε διαθέτουν τις απαραίτητες βιολογικές προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα το 1868 ο Γερμανός ζωολόγος Ernst Haeckel, ηγετική μορφή του δαρβινισμού στη Γερμανία, μεταφέρει τον «αγώνα για τη ζωή» στην ιστορία των λαών με το βιβλίο του «Φυσική Ιστορία της Δημιουργίας». Στην φυσική επιλογή προσθέτει και μια τεχνητή επιλογή υποδεικνύοντας τους Σπαρτιάτες, οι οποίοι σκότωναν τα ασθενικά παιδιά. Τεχνητή επιλογή είναι για τον Haeckel και η ποινή του θανάτου, καθώς δεν επιτρέπει στον εγκληματία να κληροδοτήσει τις εγκληματικές του τάσεις. Πριν από την αλλαγή του αιώνα πληθαίνουν οι προτάσεις των οπαδών του κοινωνικού δαρβινισμού. Μερικά παραδείγματα αρκούν: Το 1893 βγαίνει στην αγορά ένα έργο του Άγγλου φυσιοδίφη John B. Haycraft, «Φυσική Επιλογή και βελτίωση των φυλών». Ο Haycraft θεωρεί τις λοιμώδεις ασθένειες και τις βλάβες που δημιουργεί ο αλκοολισμός ως χρήσιμους παράγοντες επιλογής. Το 1895 κυκλοφορεί το δοκίμιο του νομικού Adolf Jost, με τίτλο «Το δικαίωμα στον θάνατο», όπου συγχέει την ευθανασία σε πάσχοντες από ανίατη ασθένεια με τη θανάτωση ψυχασθενών. Το κριτήριο: ένα ελάχιστο όφελος απαιτεί τα μέγιστα σε κόπους. Την ίδια χρονιά ο Alfred Ploetz, ιδρυτής του «συλλόγου για φυλετική υγιεινή» προτείνει όταν ένα νεογέννητο αποδεικνύεται πως είναι ασθενικό, μια ιατρική επιτροπή να μεθοδεύει έναν ήπιο θάνατο, για παράδειγμα με μια δόση μορφίνης. Η φτώχεια σύμφωνα με τον Ploetz εξυπηρετεί την οικονομική επιλογή. Απορρίπτει την κοινωνική ασφάλιση γιατί παρεμβαίνει στον αγώνα για τη ζωή και την επακόλουθη επιβίωση των ισχυρότερων. Η σύνδεση του κοινωνικού δαρβινισμού με την πολιτική ζωή της Γερμανίας είναι ιδιαίτερα εμφανής στην περίπτωση του Alfred Krupp. O Κrupp, ένας από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές όπλων της Γερμανίας στις αρχές του αιώνα μας και υπέρμαχος του γερμανικού επεκτατισμού, προκήρυξε το 1900 διαγωνισμό δοκιμίου με θέμα: «Τι μπορούμε να αποκομίσουμε από τις αρχές του δαρβινισμού όσον αφορά την εφαρμογή τους στην εσωτερική πολιτική ανάπτυξη και τους νόμους του κράτους;». Από τις εξήντα περίπου εργασίες που κατατέθηκαν, βραβεύτηκε τελικά η εργασία του γιατρού Wilhelm Schallmeyer. O Schallmeyer προτείνει, μεταξύ άλλων, τη σύσταση υπηρεσίας ευγονικού ελέγχου του γερμανικού λαού, η οποία και ιδρύθηκε τελικά, όταν το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς του Hitler προχώρησε στην εφαρμογή του περιβόητου προγράμματος «φυλετικής υγιεινής». 9

11 Μέχρι τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο προωθείται η στείρωση και η εξόντωση αυτών που πάσχουν από κληρονομικές ασθένειες και άλλων υποτιθέμενων παρασίτων του λαού, κυρίως σε κύκλους ατόμων με ακραίες αντιλήψεις. Η άδεια της εξόντωσης ανάξιας ζωής από τους Binding και Hoche Ο καθηγητής ανωτάτης σχολής Alfred E. Hoche ισχυρίζεται σε δοκίμιό του το 1915 ότι οι Γερμανοί πλέον δεν έχουν δικαίωμα για προσωπική χαρά ή πένθος, αλλά ότι όλος ο λαός έχει μεταμορφωθεί σε έναν ενιαίο, κλειστό οργανισμό. Έτσι προετοιμάζεται η αυτοθυσία προς όφελος του κράτους. Το 1920 κυκλοφορεί το σύγγραμμα «Η νομιμοποίηση της εξόντωσης της ανάξιας ζωής. Οι διαστάσεις και η μορφή της.» (Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens. Ihr Mass und ihre Form.) του πανεπιστημιακού καθηγητή Karl Binding, στο οποίο θα βασίζονται αργότερα αυτοί που θα σκοτώνουν ψυχασθενείς και άλλους θεωρούμενους ανάξιους να ζήσουν. Γι αυτό και θα αναφερθώ αναλυτικά σ αυτό. Κάτω από τον τίτλο «Καμιά ιδιαίτερη άδεια δε χρειάζεται η καθαρή πρόκληση της ευθανασίας στα σωστά όρια» ο Binding ισχυρίζεται ότι «ο θάνατος του αρρώστου ή του πληγωμένου είναι σίγουρος και άμεσος, έτσι ώστε η διαφορά χρόνου ανάμεσα στον θάνατο εξαιτίας της αρρώστιας και σ αυτόν που θα προκληθεί τεχνητά δεν αξίζει να ληφθεί υπόψη. Για αισθητή μείωση της ζωής δε γίνεται καθόλου λόγος ή το πολύ σε ελάχιστες περιπτώσεις. Όποιος λοιπόν σε παράκληση ενός παραλυτικού ή χωρίς αυτήν του δίνει τη θανατηφόρα δόση μορφίνης στην αρχή της ασθένειάς του η οποία ίσως θα κρατούσε χρόνια, για αυτόν δε γίνεται λόγος για καθαρή ευθανασία. Εδώ πρόκειται για μια σοβαρή, και για το νόμο ακόμη, μείωση της ζωής, που είναι ανεπίτρεπτη χωρίς νομική άδεια. Αλλά την ίδια στιγμή γίνεται φανερό: Η σίγουρη αιτία μαρτυρικού θανάτου ήταν οριστικά δοσμένη, η προοπτική του προσεχούς θανάτου ήταν σίγουρη. Σ αυτήν την κατάσταση δεν άλλαξε τίποτα εκτός από την αντικατάσταση της υπάρχουσας αιτίας θανάτου από μια άλλη ίδιας επίδρασης που μάλιστα υπερέχει λόγω της έλλειψης πόνου. Άρα αυτό δεν είναι <υπόθεση θανάτωσης στα πλαίσια του νόμου>, αλλά μια τροποποίηση της αμετάκλητης αιτίας θανάτου. Στην πραγματικότητα είναι καθαρά μια πράξη θεραπείας.» Για να γίνει αυτή η πράξη δε χρειάζεται σύμφωνα με τον Binding να υπάρχει και η συγκατάθεση του ασθενή. Επικαλούμενος τον Jost, σύμφωνα με τον οποίον η θανάτωση εξαρτάται από το αν ένα ελάχιστο όφελος απαιτεί τα μέγιστα σε κόπους, έρχεται στο βασικό του ζήτημα: «Υπάρχουν ανθρώπινες ζωές, οι οποίες έχουν χάσει κάθε αξία για τους ίδιους τους ανθρώπους που τις ζουν όσο και για την κοινωνία; Χρειάζεται μόνο να τις δείξουμε και ο καθένας που συνηθίζει να αξιολογεί την αξία κάθε ζωής γι αυτόν που τη ζει και για την κοινωνία νιώθει μεγάλη στενοχώρια. Αντιλαμβάνεται με πόνο πόσο σπάταλα μεταχειριζόμαστε τις πιο πολύτιμες ζωές όπως τη δική του και σε ποιο βαθμό χαραμίζουμε άσκοπα εργατικό δυναμικό, υπομονή και οικονομίες για να συντηρούμε ζωές ανάξιες, ώσπου η φύση συχνά τόσο άσπλαχνα αργά τους αφαιρεί κάθε δυνατότητα για συνέχεια. Αν σκεφτεί κανείς από τη μια ένα πεδίο μάχης γεμάτο με χιλιάδες 10

12 νεκρούς νέους ή ένα ορυχείο όπου εκατοντάδες φιλόπονοι εργάτες θάβονται ζωντανοί από εκρηκτικό αέριο, και από την άλλη τα ιδρύματα ηλιθίων με την επιμέλεια που δείχνουν στους ζωντανούς τροφίμους τους, θα είναι βαθύτατα συγκλονισμένος από τη χτυπητή παραφωνία ανάμεσα στη θυσία άξιων ανθρώπων από τη μια και της μεγαλύτερης δυνατής φροντίδας απόλυτα άχρηστων από την άλλη μεριά.» Οι παραπάνω σκέψεις πάνω στην αποδοτικότητα θα χρησιμοποιούνται αργότερα συχνά από τους Εθνικοσοσιαλιστές. Ο ίδιος ο Binding βάζει όμως έπειτα και περιορισμούς: «Απόλυτα απαραίτητος είναι όμως ο σεβασμός της θέλησης για ζωή όλων, ακόμη και των πιο άρρωστων, των πιο βασανισμένων και των πιο άχρηστων ανθρώπων Είναι αυτονόητο ότι ακόμα και όσον αφορά τον ψυχασθενή, ο οποίος αισθάνεται ευτυχισμένος με τη ζωή του, δεν γίνεται λόγος για θανάτωσή του.» Ο Binding βρήκε δύο ομάδες και μια ενδιάμεση ομάδα, οι οποίες μπορούν να εξοντωθούν. Όσον αφορά την ενδιάμεση ομάδα, πρόκειται για διανοητικά υγιείς προσωπικότητες, οι οποίες για παράδειγμα έχασαν τις αισθήσεις τους λόγω ενός σοβαρού ατυχήματος, και οι οποίες αν ξυπνούσαν από το κώμα, «θα ξυπνούσαν σε μια ακατονόμαστη δυστυχία». Σ αυτές τις περιπτώσεις δε θέλει ο Binding να βάλει κανόνες, αλλά αν θανατωθεί εσπευσμένα κάποιος που βρίσκεται σε κώμα («υποθέτοντας ότι πράττεται το σωστό») πιστεύει ότι αυτή η πράξη δεν πρέπει να τιμωρείται. Η πρώτη ομάδα, της οποίας η εξόντωση πρέπει να επιτραπεί περιλαμβάνει αυτά τα άτομα που εξαιτίας μιας αρρώστιας δεν μπορούν να σωθούν και έχουν εκφράσει την έντονη επιθυμία για λύτρωση. Ξεχωριστά αναφέρονται οι μη-ιάσιμοι καρκινοπαθείς και οι φυματικοί όπως και οι θανατηφόρα πληγωμένοι. Εδώ πρόκειται για μια «υποχρέωση νομικής συμπόνιας» - ένα θέμα λοιπόν που όντως αφορά την ευθανασία, δηλαδή τη θανάτωση μετά από την αίτηση του ασθενή. Η δεύτερη κατηγορία αποτελείται από τους «πνευματικά καθυστερημένους»: «Αυτοί δεν έχουν ούτε την επιθυμία να ζήσουν ούτε να πεθάνουν. Έτσι από τη μεριά τους δεν υπάρχει καμία αξιόλογη συγκατάθεση στη θανάτωση, από την άλλη όμως δε συναντούμε θέληση για ζωή η οποία θα έπρεπε να εξουδετερωθεί. Η ζωή τους είναι τελείως μάταιη, αλλά δεν την αισθάνονται ανυπόφορη. Για τους συγγενείς τους όπως και για την κοινωνία αποτελούν ένα αφόρητα βαρύ φορτίο. Ο θάνατός τους δεν αφήνει το παραμικρό κενό εκτός ίσως στα συναισθήματα της μητέρας ή της πιστής νοσηλεύτριας. Καθώς χρειάζονται μεγάλη φροντίδα, αποτελούν αφορμή να δημιουργηθεί ένα επάγγελμα το οποίο έχει ως μοναδικό σκοπό του να διατηρεί απόλυτα ανάξια ζωή για χρόνια και δεκαετίες Πάλι δε βρίσκω ούτε από νομικής, ούτε από κοινωνικής, ούτε από ηθικής, ούτε από θρησκευτικής άποψης κανένα λόγο να μη δοθεί άδεια φυσικά όχι στον καθένα - για τη θανάτωση αυτών των ανθρώπων, που αποτελούν τη φοβερή <αντιεικόνα> πραγματικών ανθρώπων και προκαλούν φρίκη σχεδόν στον καθένα, που τους συναντά. Σε καιρούς με περισσότερη ηθική στους δικούς μας χάθηκε όλος ο ηρωισμός θα λυτρώναμε επίσημα αυτούς τους καημένους ανθρώπους από τον εαυτό τους. Ποιος όμως θα έπαιρνε απόφαση σήμερα στον εκνευρισμό μας να ομολογήσει αυτήν την αναγκαιότητα, και να προχωρήσει σε τέτοια εξουσιοδότηση;» Σε μια υποσημείωση ο Binding εφιστά την προσοχή του αναγνώστη στις τερατογενέσεις. Εδώ και χρόνια παρατηρεί με φρίκη, πώς αυτοί οι καημένοι 11

13 άνθρωποι αντιμετωπίζονται σαν αξιοθέατα και τους κοροϊδεύουν. Αυτή η κατάσταση του να είναι πάντα δακτυλοδεικτούμενοι θα τελείωνε αν κάποιος τους έκανε την «χάρη». Μια αλλόκοτη λογική: Για να μην τους κοροϊδεύουν, τους εξαλείφουν. Σύμφωνα με τον Binding πρέπει μια επιτροπή (δύο γιατροί, ένας νομικός) να αποφασίζει ομόφωνα τη θανάτωση. Τι γίνεται όμως όταν οι πραγματογνώμονες κάνουν λάθος; Ο Binding πιστεύει ότι το καλό και το σωστό πρέπει να γίνεται παρά το ρίσκο του λάθους. «Αν υποθέσει κανείς ότι το λάθος αποδεικνύεται, τότε η ανθρωπότητα έχει μια ζωή λιγότερο. Αυτή η ζωή θα μπορούσε να είχε γίνει ιδιαίτερα πολύτιμη. Τις περισσότερες φορές όμως μάλλον δε θα άξιζε πάνω από το μέτριο. Για τους συγγενείς θα ήταν φυσικά πολύ μεγάλη η απώλεια. Αλλά η ανθρωπότητα χάνει εξαιτίας λαθών τόσα μέλη, ώστε ένα περισσότερο ή λιγότερο δεν έχει ιδιαίτερη διαφορά.» Στο δεύτερο μέρος του συγγράμματος «Η άδεια της εξόντωσης της ανάξιας ζωής. Οι διαστάσεις και η μορφή της.» ο ψυχίατρος και νευροπαθολόγος Alfred E. Hoche προσθέτει «Ιατρικές παρατηρήσεις». Ήδη στο παρελθόν χρειάστηκε οι γιατροί να εξοντώσουν ζωές. Τα παραδείγματα δεν πείθουν: «Θανάτωση του παιδιού κατά τη γέννα για να σωθεί η μητέρα, διακοπή κύησης για τους ίδιους λόγους.» Και σε εγχειρήσεις υπολογίζεται σιωπηρά ένα συγκεκριμένο ποσοστό με θανατηφόρα έκβαση: «Το υψηλότερο αγαθό της αποκατάστασης της υγείας μιας πλειοψηφίας καθιστά κάποια θύματα απαραίτητα». Ο Ηοche καταρτίζει έναν κατάλογο με τους ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από «ανίατη ηλιθιότητα» και με μια «πιο ευγενική διατύπωση» λέγεται ότι βρίσκονται σε «κατάσταση πνευματικού θανάτου», η οποία μπορεί να προέρχεται από: αλλαγές στον εγκέφαλο λόγω ηλικίας, η λεγόμενη μαλάκυνση του εγκεφάλου (Dementia paralytica), αλλαγές στον εγκέφαλο λόγω αρτηριοσκλήρυνσης και διαδικασίες αποβλάκωσης νέων (Dementia praecox). Αυτοί αποτελούν μια κατηγορία. Γιατί ο «πνευματικός θάνατός» τους επήλθε έπειτα από μια πλήρη ζωή. Η δεύτερη ομάδα αποτελείται από ασθενείς, των οποίων ο «πνευματικός θάνατος» είναι εγγενής ή επήλθε σε μικρή παιδική ηλικία: μεγάλες παραμορφώσεις του εγκεφάλου, έλλειψη διαφόρων μερών του, παρεμποδίσεις της ανάπτυξης κατά τη διάρκεια της κύησης ή μια διακοπή της ανάπτυξης σε έναν φυσιολογικό εγκέφαλο. «Ο πραγματογνώμονας είναι σε θέση κατά κανόνα ακόμη και χωρίς γνώση της προϊστορίας ενός πνευματικά νεκρού ανθρώπου και χωρίς σωματική εξέταση, από το είδος της πνευματικής βλάβης να κάνει διάκριση των νωρίς ή αργά αποκτημένων παθήσεων.» Ο Hoche διαχωρίζει τις δύο ομάδες, γιατί στους «πολύ νωρίς αποβλακωμένους» ποτέ δεν υπήρξε «πνευματική επικοινωνία» με το περιβάλλον, ενώ αυτό στις αργότερα αποκτημένες καταστάσεις ίσως να είχε γίνει στον μέγιστο βαθμό, δηλαδή ο «πνευματικά νεκρός» να έχει μια τελείως διαφορετική «συναισθηματική αξία» (συναισθήματα ευλάβειας, ευγνωμοσύνης) για τους συγγενείς. Αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη στο θέμα της θανάτωσης. Πιο πολύ από όλους επιβαρύνουν το κοινωνικό σύνολο οι «τελείως ηλίθιοι»: Φτάνουν κατά μέσο όρο στην ηλικία των 50 ετών και η φροντίδα τους αφαιρεί από την εθνική περιουσία ένα τεράστιο κεφάλαιο σε μορφή τροφίμων, ρουχισμού και θέρμανσης (και αυτό για μη παραγωγικούς σκοπούς!): «Είναι ντροπιαστική η ιδέα ότι ολόκληρες γενιές από νοσηλευτές γερνούν δίπλα σ αυτές τις άδειες ανθρώπινες φλούδες, από τις οποίες όχι λίγες 12

14 φτάνουν τα 70 και παραπάνω χρόνια. Το ερώτημα, αν για αυτές τις κατηγορίες άχρηστων υπάρξεων ο αναγκαίος κόπος είναι από όλες τις απόψεις δικαιολογημένος, δεν ήταν επείγον στους περασμένους καιρούς της ευημερίας. Αλλά τώρα άλλαξαν τα πράγματα και πρέπει να ασχοληθούμε σοβαρά μ αυτό. Η θέση μας είναι όπως αυτή των συμμετεχόντων σε μια δύσκολη αποστολή εξερεύνησης, στην οποία η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποδοτικότητα όλων είναι αναντικατάστατη προϋπόθεση για την επιτυχία του εγχειρήματος. Το γερμανικό μας καθήκον θα είναι για πολύ καιρό: μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ένωση όλων των δυνατοτήτων, μια απελευθέρωση κάθε διαθέσιμης αποδοτικότητας για τους προς προώθηση σκοπούς. Την πραγματοποίηση αυτού του καθήκοντος εμποδίζει η σύγχρονη προσπάθεια, να κρατήσουμε στη ζωή όσο το δυνατόν περισσότερο τους ασθενικούς κάθε είδους και να παρέχουμε φροντίδα και προστασία σε όλους, ακόμη και σ αυτούς που δεν είναι πνευματικά νεκροί, αλλά όμως κατώτεροι. Αυτοί οι κόποι αποκτούν την ιδιαίτερη σημασία τους από το γεγονός ότι μέχρι τώρα δεν ήταν δυνατό ούτε και έγινε σοβαρή προσπάθεια, να εμποδιστούν αυτοί οι ελαττωματικοί άνθρωποι από την αναπαραγωγή.» Ο Alfred E. Hoche εισήγαγε αυτές τις έννοιες, οι οποίες σε λίγο καιρό θα χρησιμοποιούνταν ως καταδίκες θανάτου: «άχρηστες υπάρξεις», «πνευματικά νεκροί». Παρόλα αυτά δε νομιμοποίησε την «ευθανασία» παιδιών που θα εφαρμοζόταν αργότερα: «Φυσικά δεν μπορεί κανένας γιατρός να διαγνώσει με βεβαιότητα διαρκή πνευματικό θάνατο σε ένα παιδί δύο ή τριών ετών.» Ο Hoche, ο οποίος είχε φανταστεί και τεκμηριώσει την «ευθανασία», στράφηκε αργότερα εναντίον της θανάτωσης των ασθενών, όταν μια συγγενής του έπεσε θύμα της «ευθανασίας». Αντιδράσεις στους Binding και Hoche Στις 19 Νοεμβρίου 1920 ο πανεπιστημιακός καθηγητής Κarl Klee, σύμβουλος του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Βερολίνου, ισχυρίζεται σε μια διάλεξη μπροστά στην Ιατρική Ένωση, ότι δεν μπορούν πια να είναι σκεπτικοί σχετικά με τη θανάτωση ανθρώπων «βλαβερών για την κοινωνία» και «άχρηστων». Ο Κarl Klee διακρίνει «παθητικά παράσιτα» (οι διανοητικά ασθενείς) και «ενεργητικά παράσιτα» (οι εγκληματίες). Η θανάτωση αυτών των ατόμων είναι σύμφωνα μ αυτόν ένα μέτρο κοινωνικής υγιεινής. Επίσης το 1920 ο ανώτατος ιατρικός σύμβουλος Ewald Meltzer, διευθυντής του κρατικού ιδρύματος περίθαλψης του Grosshennersdorf, στέλνει 200 ερωτηματολόγια στους γονείς των «ηλιθίων» παιδιών που βρίσκονται υπό περίθαλψη στο ίδρυμά του. Θέλει να ξέρει ποια είναι η στάση τους όσον αφορά την ανώδυνη αφαίρεση της ζωής των παιδιών τους. Από τους 162 γονείς, οι οποίοι απαντούν, είναι μόνο 19 σαφώς κατά της θανάτωσης των παιδιών τους, η οποία κατ ευφημισμόν ονομάζεται «μείωση της ζωής». Ο Meltzer ήθελε με αυτή τη δημοσκόπηση να διαψεύσει τους Binding και Hoche. Πέρα από τους Binding και Hoche εμφανίζεται στη δημοσιότητα το 1920 ένας φανατικός της επιλογής υπό το ψευδώνυμο Ernst Mann. Στο σύγγραμμά 13

15 του «Η ηθική της δύναμης» απαιτεί να εξετάζεται ο λαός σε ετήσιες συγκεντρώσεις ελέγχου για την κατάσταση της υγείας του και να παραδίδονται άρρωστοι και άθλιοι άνθρωποι στην αστυνομία την αρμόδια για την υγεία. «Από τους φιλάσθενους και τους αδύναμους», εξηγεί ο συγγραφέας, «προκύπτουν για την ανθρωπότητα μόνο αρνητικές συνέπειες τρελοκομεία, ιδρύματα για ανάπηρους και ασθενικούς είναι μια κοροϊδία για κάθε ανθρώπινη φιλευσπλαχνία και νοημοσύνη.» Ο Ernst Mann μεταφέρει και τα επόμενα χρόνια επιμελώς στο χαρτί το μίσος του για όλους, οι οποίοι κατά λέξη «ασχημαίνουν» τον κόσμο. Το 1922 υποβάλλει εκτός των άλλων στη βουλή «Τέσσερα αιτήματα της φιλευσπλαχνίας», τα οποία έχουν περιεχόμενο τη θανάτωση διανοητικά ασθενών και ανάπηρων παιδιών. Το 1922 δημοσιεύει ο Borchardt, δημοτικός σύμβουλος του Liegnitz, στην «Γερμανική Εφημερίδα Ποινικού Δικαίου» ένα σχέδιο: «Νόμος για την άδεια της θανάτωσης ανίατα διανοητικά ασθενών». Το 1925, τη χρονιά που δημοσιεύεται το βιβλίο του Lothrop Stoddard «Η ανατροπή του πολιτισμού» με τον υπότιτλο «Η απειλή του υπανθρώπου» βγαίνει και το έργο του ήδη αναφερομένου ιατρικού συμβούλου Meltzer: «Το πρόβλημα της μείωσης της <ανάξιας> ζωής». Ο συγγραφέας δεν αναφέρει μόνο δηλώσεις γονέων πνευματικά καθυστερημένων, αλλά και απόψεις γνωστών θεολόγων για την «εξόντωση» των ψυχασθενών. Η άποψη του Karl Weidel, πανεπιστημιακού καθηγητή του Magdeburg, αναφέρεται στο βιβλίο ως εξής: «Θεωρεί την φροντίδα «ανίατα ηλίθιων» παιδιών εξίσου μάταιη με την πράξη των αιγυπτιακών μοναχών, οι οποίοι για να εξασκηθούν στην αυταπάρνηση έβαζαν ξερά κλαδιά στη γη και τα πότιζαν καθημερινά.» Ο θεολόγος-παιδαγωγός Ernst Thraendorf ισχυρίστηκε ότι είναι σίγουρα πολύ τραβηγμένο, αν αφήνουμε να παρακμάζουν αποδοτικοί άνθρωποι προς όφελος καθόλου αποδοτικών ανθρώπων, για τους οποίους χτίζουμε και παλάτια από πάνω. O πανεπιστημιακός καθηγητής του Βερολίνου Titius, ο οποίος αργότερα προσχώρησε στους «Γερμανούς Χριστιανούς», θεωρεί σωστό να αφανίζονται οι «ηλίθιοι», «όπως οποιοιδήποτε άλλοι βλαστοί της φύσης που παρεμποδίζουν το καθήκον». Ο καθηγητής θεολογίας της Χαϊδελβέργης Ludwig Lemme εκφράζει την άποψη, ότι ένας μεμονωμένος Χριστιανός δεν επιτρέπεται να σκοτώνει, αλλά μια κρατική αρχή έχει το δικαίωμα όπως στην ποινή του θανάτου να αφαιρέσει «ανάξιες» ζωές, οι οποίες είναι μόνο βάρος για τους άλλους. Καθώς εξαρτά τη θανάτωση των ψυχασθενών από το αν αυτοί που πρόκειται να εξοντωθούν έχουν ψυχή, αναγνωρίζει αποφασιστική σημασία στον αρμόδιο ιερέα. Μερικά «άτομα της πράξης» δοκιμάζουν να υποστηρίξουν τους προστατευόμενούς τους. Έτσι και ο διευθυντής ενός από τα μεγαλύτερα «ιδρύματα για ανώμαλους» (Magdeburg-Cracau), ο διδάκτορας θεολογίας Martin Ulbrich (στο Martin Ulbrich: Duerfen wir minderwertiges Leben vernichten? Ein Wort an die Anhaenger und Verteidiger der Euthanasie, Berlin 1925 σύμφωνα με Klee), o οποίος ισχυρίζεται ότι από τα χέρια του πέρασαν «ανώμαλοι κάθε είδους», παρουσιάζει τους «ανώμαλους» όπως ένας διευθυντής τσίρκου το σόου με τους παραμορφωμένους: «Δεν μπορούν να μιλάνε και να σκέφτονται, να απασχολούνται, πρέπει να σηκώνονται, να μεταφέρονται και να ταΐζονται, είναι ακάθαρτοι και ανυπόφοροι, μοιάζουν με σβώλους κρέατος που φυτοζωούν, των οποίων οι εκδηλώσεις ζωής περιορίζονται στο να τρώνε, να πίνουνε, να κάνουν την ανάγκη τους και να κοιμούνται. Βρίσκουμε πλήθος από αυτούς σε ιδρύματα χριστιανικών πράξεων αγάπης και σε ιδρύματα της επαρχίας. Εκεί μπορεί 14

16 κανείς να δει μικροκέφαλους και υδροκέφαλους, κρανία πουλιών;, μογγολοειδείς, νεγροειδείς, τύπους Αζτέκων, πάσχοντες από στραβισμό, παράλυτους, ανθρώπους με συρίγγια που προκαλούν αηδία, με αηδιαστικά εξανθήματα, με διαβρωμένο πρόσωπο, μανιακούς, οι οποίοι μοιάζουν με τους δαιμονισμένους της Βίβλου, επιληπτικούς, των οποίων ολόκληρη η ζωή αποτελείται από μια αλυσίδα κρίσεων που διαλύουν τα νεύρα κλπ.» (σελ. 3 ο.π.) «Επιτρέπεται να εξοντώσουμε κατώτερη ζωή; Λίγα λόγια στους οπαδούς και τους υποστηρικτές της ευθανασίας», έτσι ονομάζει ο συγγραφέας το φυλλάδιό του, το οποίο πραγματεύεται ένα ήδη το 1925! καυτό ζήτημα. Ο Ulbrich αναφέρει παραδείγματα, τα οποία είναι υπέρ του να αφήσουμε στη ζωή τους πάσχοντες από ανίατη ασθένεια: Υπάρχουν γονείς, οι οποίοι είναι αφοσιωμένοι με τη μεγαλύτερη αγάπη στα άθλια παιδιά τους: «Νιώθουν ένοχοι απέναντι στο παιδί, καθώς γνωρίζουν ότι πολλές φορές η αθλιότητα προέρχεται από κληρονομικότητα(!).» (σελ. 10 ο.π.). Ειδικά ασθενικά παιδιά είναι «ένα ιδιαίτερο συνδετικό μέσο» για <εύθραυστους> γάμους. (σελ. 10 ο.π.). Ένα άλλο επιχείρημα: «Στο Breslau ζούσε πριν από πολλά χρόνια ένας ανώτερος αξιωματικός με πολύ μεγάλη περιουσία, ο οποίος παντρεύτηκε σε μεγάλη ηλικία μια φτωχή νεαρή κυρία. Από αυτόν τον γάμο προέκυψε ένας ηλίθιος γιος, ο οποίος μετά από λίγα χρόνια κληρονόμησε την περιουσία του πατέρα του, καθώς αυτός πέθανε. Όταν πέθανε ο γιος την περιουσία την κληρονόμησε η μητέρα, η οποία άφησε όλη τη μεγάλη περιουσία μετά το θάνατό της στους πολυάριθμους, ιδιαίτερα φτωχούς συγγενείς της, τους οποίους και ωφέλησε πολύ. Αν ο ηλίθιος γιος είχε εξοντωθεί πιο μπροστά, τότε θα ήταν κληρονόμος του αξιωματικού ο ήδη πάμπλουτος ανιψιός του. Μ αυτόν τον τρόπο τα λεφτά θα πήγαιναν στα λεφτά.» (σελ. 11 ο.π.) Κατά κύριο λόγο όμως τα παιδιά με ανίατες ασθένειες είναι προειδοποιήσεις του Θεού, να ζούμε ευπρεπώς: «Η αξία της διατήρησης των κατώτερων ανθρώπων επεκτείνεται όμως ακόμη παραπάνω Σε μια περίπτωση που παντρεύτηκαν θείος (Οheim) και ανιψιά προέκυψε ένας τελείως ηλίθιος γιος, ο οποίος πέρασε τη ζωή του σε ένα ίδρυμα. Όταν ρωτήθηκε ο διευθυντής: <Γιατί δεν αφανίζουμε ένα τέτοιο παιδί, ώστε να αφαιρέσουμε από τους γονείς ένα τέτοιο βάρος;> έπρεπε να απαντήσει: <Τότε θα γεννιόταν τέτοια παιδιά κάθε χρόνο, και κάθε χρόνο θα σκοτώναμε ένα καινούργιο παιδί.> Το υπάρχον παιδί ήταν για τους γονείς ένας κατήγορος και προειδοποιητής. Ο γάμος ανάμεσα σε κοντινούς συγγενείς εξ αίματος είναι ενάντια στο λόγο του Θεού» (σελ. 11 ο.π.) Για την αθλιότητα των ανώμαλων δεν φταίνε όμως μόνο οι συγγένειες εξ αίματος, αλλά και η «ζωική λαγνεία» (σελ. 12): «Αυτοί που φροντίζουν τους ανώμαλους γνωρίζουν, ότι οι χειρότερες αιτίες της κατωτερότητας των απογόνων» - Ο Ulbrich ονομάζει δηλαδή αυτούς που υποστηρίζει κατώτερους και ο ίδιος «είναι τα πάθη του λαού, κυρίως ο αλκοολισμός και οι σεξουαλικές παρεκκλίσεις, στα οποία προσφάτως προστέθηκε και η επιδημία του τσιγάρου.» (σελ. 13 ο.π.) Η επιχειρηματολογία είναι σαφής: «Πρέπει να ενδυναμωθούν τα ήθη και η θρησκευτικότητα. Τότε θα εξαφανιστεί ένα επιπλέον μέρος της αθλιότητας των ανώμαλων.» (σελ. 13 ο.π.) Σεξουαλικές και άλλες αμαρτίες είναι η αιτία που υπάρχουν τόσοι «κατώτεροι άνθρωποι». Αν αφανιζόταν μέσω «ευθανασίας», τότε δε θα έβλεπαν οι άνθρωποι τα προϊόντα της αμαρτίας, κι έτσι θα αδιαφορούσαν, έτσι ώστε «η αμαρτία να εξαπλωθεί.» (σελ. 15 ο.π.) 15

17 Ο Ulbrich δε βλέπει ότι αυτός που στιγματίζει τους ανάπηρους ως ελαττωματικούς ανθρώπους, ώστε να τους χρησιμοποιήσει ως υλικό για προπαγάνδα στην εκστρατεία κατά της αμαρτίας του κόσμου, το μόνο που καταφέρνει είναι να στηρίξει τους υποστηρικτές της «ευθανασίας», ακόμη κι όταν γράφει καλόπιστα: «Η χριστιανική αγάπη βλέπει σε κάθε ανώμαλο άνθρωπο ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αλλά όχι να απαλειφθεί.» (σελ. 15 ο.π.) Ο ιερέας Hermann Buechsel, διευθυντής των ιδρυμάτων του Neinstedt, σε μια μελέτη στη χριστιανική καθημερινή φυλλάδα «Προς τα πάνω» γράφει: «Δεν είναι ξεκάθαρη για να μιλήσουμε μόνο για τα ιδρύματά μας η σχέση μεταξύ ηλιθιότητας και αμαρτίας; Αν δεν υπήρχαν ο αλκοολισμός και η ασέλγεια, οι οίκοι ανοχής, τα αφροδίσια νοσήματα και η υπερβολή του πόθου, τότε θα μπορούσαμε να κλείσουμε τα περισσότερα ιδρύματα της εσωτερικής ιεραποστολής.» Ο ανόητος καταλογισμός ευθυνών (στο κάτω κάτω «ηλίθια» παιδιά γεννιούνται ακόμη και σε «ευσεβείς» οικογένειες ιερέων) δεν αντιμετωπίζει την αύξουσα επίδραση των συγγραμμάτων των Binding και Hoche: «Επειδή ο κόσμος είναι κόσμος και επειδή ο λαός μας είναι έτσι όπως έγινε, γι αυτό υπάρχουν ηλίθιοι και επιληπτικοί και κρετίνοι και ασθενείς αφροδισίων νοσημάτων και φυματικοί και σακάτηδες και τρελοί, παραλυτικοί, ψυχοπαθείς, εγκληματίες και αυτοί που έχουν ανάγκη την κοινωνική πρόνοια. Είναι λοιπόν ορθό και δίκαιο μια γενιά που ξέρει ότι είναι υπεύθυνη στο σύνολό της να αποκλείει σα παράσιτα τα θύματα των αμαρτιών της, τα οποία μεμονωμένα είναι αθώα και να τα παραδίδει στην ένεση μορφίνης; Οι πωλητές οινοπνευματωδών ποτών και οι ιδιοκτήτες οίκων ανοχής, αυτοί που γράφουν αισχρά αστεία, οι κερδοσκόποι του χρηματιστηρίου και ολόκληρος ο εξαρτημένος από απολαύσεις λαός, ο οποίος δε γνωρίζει τίποτα παραπάνω από ανούσιες διασκεδάσεις και αισχρά αστεία, όλοι αυτοί να ζήσουν. Και τα καημένα νεογέννητα παιδιά που τα φέρνει στον κόσμο αυτή η γενιά των μοιχών και κουβαλούν τις αμαρτίες των γονιών τους μια ζωή, αυτά να πεθάνουν»(hermann Buechsel στο Aufwaerts, Nr. 280, σύμφωνα με Klee) Στείρωση και ιδρυματοποίηση στη θέση της ευθανασίας Το φλέγον ζήτημα της δεκαετίας του 1920 είναι για τους υποστηρικτές της φυλετικής υγιεινής η στείρωση. Τα επιχειρήματα υπέρ προέρχονται από ιδέες για εξευγενισμό της φυλής, για καταπολέμηση του εγκλήματος και γενικά για παρεμπόδιση απογόνων «μη άξιων να ζήσουν». Για πολλούς η στείρωση είναι ελάχιστη διεκδίκηση απέναντι στην «ευθανασία». Ενώ η «ευθανασία» αφανίζει αμέσως αυτούς που θεωρήθηκαν ανάξιοι να ζήσουν, η στείρωση χρησιμεύει 16

18 για τον αφανισμό μελλοντικής «ανάξιας» ζωής. Ο στόχος, δηλαδή η εξόντωση των «κατώτερων ανθρώπων», είναι ο ίδιος, αλλά τα μέσα διαφέρουν. Ο Ελβετός φυσιολόγος (καθηγητής πανεπιστημίου στο Halle), εκδότης του περιοδικού «Ηθική» και μυστικός σύμβουλος Emil Abderhalden, γράφει για το θέμα που παραλλάζουν συνεχώς οι εθνικοσοσιαλιστές: «Όσο το κράτος πρέπει να ξοδεύει υπέρογκα ποσά για να κρατά στη ζωή με κόπο άτομα ανίκανα για ζωή, να δίνει εκατομμύρια για πνευματικά κατώτερους ανθρώπους, να συντηρεί τεράστια νοσοκομεία και κυρίως τρελοκομεία, δε θα μένει για τους σωματικά και διανοητικά υγιείς παρά μόνο ένα μέρος αυτών των ποσών, τα οποία διαφορετικά θα ήταν διαθέσιμα.» (Emil Aberhalden: Das Recht auf Gesundheit, zit. nach Bastian, σελ. 74 σύμφωνα με Klee) Ενώ ο μυστικός σύμβουλος ζητά στο σύγγραμμά του «Το δικαίωμα στην υγεία» τη στείρωση ανίκανων για ζωή ατόμων, ο ιατρικός σύμβουλος του Zwickau κάνει στειρώσεις ήδη από το 1921 ενάντια στο νόμο. Το 1924 καλεί την ιατρική κοινότητα στο «Φυλλάδιο του ιατρικού σωματείου» να κάνουν στειρώσεις, το 1925 παρουσιάζει στη βουλή τις αρχές του. Πολλές τέτοιες αιτήσεις γίνονται σε διάφορες περιοχές (στα κοινοβούλια της Πρωσσίας και του Hessen). Στην ετήσια συγκέντρωση του γερμανικού συλλόγου ψυχιατρικής το 1925 ο καθηγητής ψυχιατρικής του Tuebingen Robert Gaupp κάνει μια διάλεξη: «Η στείρωση πνευματικά και ηθικά ασθενών και κατώτερων». Την ίδια χρονιά ιδρύεται ο «Γερμανικός Σύλλογος για Ψυχική Υγιεινή», και ο Alfred Grotjahn, βουλευτής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας, ένας προπαγανδιστής της κοινωνικής υγιεινής, κατονομάζει στις «Βασικές αρχές για την κοινωνική υγιεινή» τα άτομα που σε οχτώ χρόνια θα απειλούνται να εξοντωθούν: «το πλήθος των αλητών, αλκοολικών, εγκληματιών και ιερόδουλων, το <κατακάθι> του πληθυσμού που οι οικονομολόγοι ονομάζουν <προλεταριάτο των κουρελιών> (λούμπεν προλεταριάτο), οι επιληπτικοί, οι ψυχασθενείς και οι ηλίθιοι, οι παράξενοι τύποι και οι παράλυτοι» (Grotjahn zit. nach Bastian, σελ. 79 σύμφωνα με Klee) Από την αρχή συζητιέται όχι μόνο η εξόντωση των ψυχασθενών, αλλά η εξόντωση όλων των «παρασίτων του λαού», με την οποία εννοούν θανάτωση, στείρωση ή ακόμη και ιδρυματοποίηση ανάλογα με την περίπτωση. Στις 12 Απριλίου 1926 συνεδριάζει για παράδειγμα στο Muenster μια διοικητική επιτροπή υπό την προεδρία του Dieckmann, πρωθυπουργού ενός ομόσπονδου κρατιδίου, στην οποία ανήκουν και ο Schulte-Himmelpforten, υπουργός ομόσπονδου κρατιδίου και ο ιερέας von Bodelschwingh και ζητά: «Είναι επείγουσα η έκδοση του προκείμενου νόμου περί φύλαξης, για να καταστεί δυνατό να τοποθετηθούν ανάλογα και να κρατηθούν σε απόσταση από το κοινωνικό σύνολο τα από φύση (!) περιθωριακά και αντιοικονομικά (!) στοιχεία, ψυχοπαθείς και περιπλανώμενοι.» (Niederschrift ueber die Sitzung des fuer die Durchfuehrung des Wanderarbeitsstaettengesetzes bestellten Verwaltungsschussew am im Landeshaus zu Muenster σύμφωνα με Klee) Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων πριν από την ανάληψη της εξουσίας από τους Εθνικοσοσιαλιστές καιροί οικονομικής ανέχειας σε αυξανόμενα έξοδα κοινωνικής πρόνοιας υπάρχει κατά βάθος σε όλους τους συμμετέχοντες μια διάχυτη ομοφωνία: Πρέπει κάτι να γίνει, έτσι δεν μπορεί να συνεχιστεί η κατάσταση. «Στο λαό μας πράγματι αυξήθηκε σοβαρά μετά τον πόλεμο ο αριθμός των ηλιθίων» γράφει στην αναφορά για τον διοικητικό 17

19 σύμβουλο του διακονικού ιδρύματος Hephata το 1927, «και έχουμε τη ανησυχία ότι η ανάπτυξη δε θα σταματήσει ακόμη.» (Bericht vom (αρχείο του Hephata) σύμφωνα με Klee) Ο δημόσιος γιατρός Hans Krauss από το Lichtenfels παινεύει το 1927 στην «Ιατρική εβδομαδιαία εφημερίδα του Μονάχου» - όπως τόσοι άλλοι τους Σπαρτιάτες, που διέλυαν άτεκνους γάμους, θανάτωναν τα παραμορφωμένα και ασθενικά παιδιά, και ασκούσαν τη φροντίδα του σώματος σα «θεία λειτουργία». Έτσι γράφει: «Δεν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το δημόσιο γιατρό ως βασικό εκπρόσωπο της εφαρμοσμένης φυλετικής υγιεινής; Δεν επιδιώκουμε όλο και παραπάνω να εμβαθύνουμε πιο πολύ τη δουλειά μας πάνω στην ευημερία του λαού, επειδή δε θα μπορούσε να μας είναι αρκετό να καταπολεμούμε μόνο βακίλους και να φροντίζουμε όλους τους πνευματικά και σωματικά ανάπηρους;» (Der Tuermer, Monatsschroft fuer Gemuet und Geist, H. 1, σύμφωνα με Klee) Ο Χίτλερ εξηγεί το 1929 στην τελική του ομιλία στο συνέδριο του κόμματος στη Νυρεμβέργη, ότι αν γεννιούνται κάθε χρόνο στη Γερμανία ένα εκατομμύριο παιδιά και ταυτόχρονα αφανίζονται ως των πιο αδύναμων μιλά κατά λέξη για «αφανισμό» -, το τελικό αποτέλεσμα θα ήταν ακόμη και αύξηση των δυνάμεων. (Voelkischer Beobachter, Bayernausgabe , zit. nach Doerner, σελ. 83 σύμφωνα με Klee) Το 1930 γράφουν στα «Εθνικοσοσιαλιστικά μηνιαία περιοδικά»: «Θάνατος στην ανάξια ζωή!» H κεντρική επιτροπή της ευαγγελικής εσωτερικής ιεραποστολής σχηματίζει το 1931 μια διάσκεψη ειδικών στο θέμα «Ευγονική και κοινωνική πρόνοια». Στην πρώτη διάσκεψη, στις 20 Μαΐου 1931 στην πόλη Treysa, απορρίπτεται σαφώς η εξόντωση ανάξιας ζωής. Παρόλα αυτά λέγονται πράγματα όπως: «Ενόψει της κοινής ευημερίας πρέπει να αναλογιστούμε ότι στην ανθρώπινή μας κοινωνία υπάρχουν πολύ μεγαλύτερα παράσιτα (για παράδειγμα ιδιοκτήτες οίκων ανοχής) από τους σωματικά και πνευματικά ασθενείς». Αν όμως οι ιδιοκτήτες οίκων ανοχής είναι τα μεγαλύτερα «παράσιτα», οι ασθενείς παραμένουν επομένως ως τα μικρότερα «παράσιτα» παρόλα αυτά παράσιτα! Προειδοποιητικά εξηγούν οι υπεύθυνοι: «Συνταρακτικά όσο σχεδόν τίποτα άλλο προτρέπει το θέαμα αυτών των καχεκτικών και άθλιων τον υγιή άνθρωπο, να διατηρεί το σώμα του ακέραιο και καθαρό και να συνειδητοποιήσει τη μεγάλη του ευθύνη στην ίδρυση οικογένειας. Δε θέλουμε να αφανίσουμε τα θύματα της ενοχής και της αμαρτίας, αλλά μόνο να επιδιώξουμε την πρόληψή τους» (Ev. Dok., σελ. 48 σύμφωνα με Klee) Το να δυσφημούν τόσο απλά τους καχεκτικούς και τους άθλιους ως «θύματα της ενοχής και της αμαρτίας» δείχνει παρεπιπτόντως και ελλιπή μελέτη της Βίβλου: Όταν οι μαθητές του Χριστού συναντούν έναν γεννημένο τυφλό, ρωτάνε ποιος αμάρτησε, ο τυφλός ή οι γονείς του. Ο Ιησούς απαντά: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του» (κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, κεφ. 9, στ. 3) Η κεντρική επιτροπή της εσωτερικής ιεραποστολής αποφασίζει το 1931 ενάντια στην εξόντωση «ανάξιας ζωής», σκοπεύει όμως να εμποδίσει περαιτέρω ανάξια ζωή. Η διακήρυξη της πόλης Treysa «Ευγονική και κοινωνική πρόνοια» έχει εμπνευστεί από το πνεύμα των καιρών και σ αυτό δεν αλλάζει τίποτα ούτε η εισαγωγή: «Πρέπει να υποδείξουμε με έμφαση, ότι η κληρονομική υγεία δεν είναι ταυτόσημη με την «άριστη ποιότητα». Η εμπειρία όλων των καιρών διδάσκει μάλλον, ότι ακόμη και σωματικά και πνευματικά ασθενείς μπορούν να είναι 18

20 ηθικά και κοινωνικά άξιοι άνθρωποι. Οι μεταβολές στη δομή του πληθυσμού μας και η ποσοτική και ποιοτική αλλαγή της αύξησης του πληθυσμού, η οποία εκφράζεται κυρίως με τη μείωση της μέσης οικογένειας στις ομάδες των κληρονομικά και κοινωνικά ικανών και αποδοτικών ατόμων, κάνουν να φαίνεται επειγόντως αναγκαίος ένας ευγονικός επαναπροσδιορισμός της κοινωνικής μας πρόνοιας.» (Ev. Dok., σελ. 47 f. σύμφωνα με Klee ) Πόσο πολύ περιέχει η διακήρυξη εθνικοσοσιαλιστικές ιδέες φαίνεται αν κάνουμε μια σύγκριση με μια ομιλία στο ραδιόφωνο του Arthur Guett, διευθυντή στο υπουργείο εσωτερικών. Ο Guett θα αιτιολογήσει στις 26 Ιουλίου το νόμο περί στείρωσης ως εξής: «Δεν είναι όμως μόνο η μείωση του πληθυσμού που δίνει αφορμή για σοβαρούς ενδοιασμούς, αλλά στον ίδιο βαθμό και το όλο και χειρότερο κληρονομικό υλικό του λαού μας, η διαρκής αύξηση των ανθρώπων με πνευματικά και σωματικά παθολογικές κληρονομικές καταβολές, οι οποίοι λόγω της κληρονομικότητας είναι κατώτεροι και περιθωριακοί, δηλαδή τελείως άχρηστοι για τη ζωή. Ενώ οι κληρονομικά υγιείς οικογένειες πέρασαν κατά το μεγαλύτερο μέρος στην οικογενειακή δομή με ένα ή κανένα παιδί, αμέτρητοι κληρονομικά επιβαρημένοι αναπαράγονται ασταμάτητα και οι άρρωστοι και περιθωριακοί απόγονοί τους γίνονται βάρος στο κοινωνικό σύνολο. Είναι δυστυχώς ένα ανησυχητικό γεγονός, ότι για παράδειγμα συχνά ειδικά οι ελλιπώς προικισμένοι και οι ηλίθιοι αναπαράγονται πολύ παραπάνω από τις πολύτιμες ομάδες. Ενώ η υγιής γερμανική οικογένεια, ειδικά των μορφωμένων στρωμάτων, έχει κατά μέσο όρο μόνο δύο παιδιά, εμφανίζουν οι ηλίθιοι και άλλοι κληρονομικά κατώτεροι αριθμούς γεννήσεων κατά μέσο όρο τριών μέχρι τεσσάρων παιδιών σε κάθε γάμο.» (απομαγνητοφώνηση της ομιλίας, Dt. RA, Nr. C 1164 σύμφωνα με Klee) Η εσωτερική ιεραποστολή φαίνεται να θέλει να αντιμετωπίσει με την διακήρυξη της Treysa κατηγορίες, σαν αυτές που εξέφρασε ο Εθνικοσοσιαλιστής προπαγανδιστής Alfred Rosenberg. Ο Rosenberg ισχυρίστηκε ότι η θρησκευτική συμπόνια τρέφεται για όλους τους «κατώτερους, αρρώστους, ανάπηρους και εγκληματίες». (Alfred Rosenberg: Der Mythus des 20. Jahrhunderts. Eine Wertung der seelisch-geistigen Gestaltenkaempfe unserer Zeit, σύμφωνα με Klee) Η εσωτερική ιεραποστολή πάντως τάσσεται στο δεύτερο μέρος της διακήρυξης της υπέρ μιας πρόνοιας που διαβαθμίζεται ανάλογα με το κοινωνικό σθένος και την αποδοτικότητα: «Στη θέση μιας κοινωνικής πρόνοιας χωρίς διακρίσεις πρέπει να έρθει μια πρόνοια που θα κάνει διαχωρισμούς. Σημαντικά έξοδα θα έπρεπε να γίνονται μόνο για άτομα που σύμφωνα με τις προβλέψεις μπορούν να επανακτήσουν την πλήρη αποδοτικότητά τους Φορείς κληρονομικών καταβολών που είναι αιτίες κοινωνικής κατωτερότητας και ανάγκης κοινωνικής πρόνοιας θα έπρεπε οπωσδήποτε να εμποδιστούν από την αναπαραγωγή.» (Ev. Dok., σελ. 48, σύμφωνα με Klee) Όταν το 1933 ο κόσμος καλείται σε κυνήγι των «περιθωριακών» και «κατώτερων ανθρώπων» πολλοί από τους διορισμένους σε υπηρεσίες και εκκλησιαστικούς βοηθούς έχουν ήδη καταληφθεί από ζήλο για κυνήγι, όπως θα δείξει ο πρώτος χρόνος της κυριαρχίας των Εθνικοσοσιαλιστών. Ο καιρός φαίνεται κατάλληλος, όπως μπορούμε να δούμε στην κατάθεση μιας νοσηλεύτριας του Grafeneck: «Εγώ η ίδια είχα ακούσει ήδη το 1932 στο Βuch μια διάλεξη ενός Δρ. Schellwort για τις προσπάθειες και μάλιστα των ψυχιάτρων διεθνώς, να αφανίσουν ανάξια ζωή μέσω ευθανασίας. Δεν εξέφρασε για το θέμα θετική 19

21 άποψη, αλλά άφησε ανοιχτό το ζήτημα της λειτουργικότητας και της δυνατότητας άδειας λειτουργίας, ώσπου να γίνει κάποια νομική ρύθμιση του θέματος. Παρόμοιες παρουσιάσεις υπήρχαν και στο «Η σκοπιά των νοσηλευτών», το εξειδικευμένο περιοδικό του συνδικάτου νοσηλευτών του Βερολίνου.» (κατάθεση της νοσηλεύτριας στις στο AG Meiningen σύμφωνα με Klee) Αυτή η προπαγάνδα που έγινε σχετικά με την κατωτερότητα και ουσιαστικά τη μη ανθρώπινη φύση των ατόμων με ειδικές ανάγκες προετοίμασε το έδαφος και δικαιολόγησε την εφαρμογή της στείρωσης και της ευθανασίας, την εξάλειψη δηλαδή των ατόμων που δεν ήταν «άξια για να ζήσουν». Έτσι δεν υπήρξαν ιδιαίτερες αντιδράσεις που θα μπορούσαν να εμποδίσουν αυτές τις πρακτικές εξόντωσης που θα δούμε παρακάτω. Η στείρωση των κατώτερων, η εξόντωση των περιθωριακών και η δυσφήμηση των θυμάτων μέσω της δημόσιας και ιδιωτικής πρόνοιας ανάμεσα στο 1933 και το )Η χρονιά 1933 Στις 30 Ιανουαρίου 1933 ο Χίτλερ διορίζεται καγκελάριος, και η μέρα αυτή μένει στην ιστορία ως η μέρα της κατάληψης της εξουσίας από τους Εθνικοσοσιαλιστές. Στα μέσα Μαρτίου ο Hermann Göring δηλώνει σε μια ομιλία στο ραδιόφωνο ότι θα αρχίσει τον πόλεμο ενάντια στην <ακαθαρσία>. Οι πόλεις θα έπρεπε να καθαρίσουν από στοιχεία ξένα προς το λαό και τη φυλή. Στις 20 Μαρτίου οι διευθυντές της εσωτερικής ιεραποστολής (Innere Mission) συνεδριάζουν. Στο πρωτόκολλο γράφεται: «Φλέγον είναι το ζήτημα της πρόληψης της ανεμπόδιστης αναπαραγωγής περιθωριακών στοιχείων.» Στις 21 Μαρτίου οι αναγνώστες εφημερίδας στο Μόναχο μαθαίνουν ότι εγκαινιάζεται το πρώτο στρατόπεδο συγκέντρωσης κοντά στο Dachau. Εκεί θα εκπαιδευόταν παραμελημένα άτομα για την αληθινή ζωή. Ο Heinrich Himmler, ο αρχηγός των SS, περιγράφει δύο χρόνια αργότερα μπροστά σε εκπροσώπους της δικαιοσύνης τις καταδιώξεις που άρχισαν το 1933: «Δουλέψαμε σκληρά και χτυπήσαμε σκληρά, συλλάβαμε τους ανθρώπους σχεδόν ανελέητα. Έπειτα προχωρήσαμε εκτός από τη σύλληψη των κομμουνιστών στο να συγκεντρώσουμε όλο τον εγκληματικό λαό.» Είναι αυτονόητο ότι αυτό συνέβη «χωρίς νομική βάση»( O Himmler στις , Dt. Ra, Nr.74 U3196/1 σύμφωνα με Klee) Ο Himmler ξαναμίλησε για το θέμα μπροστά σε στρατιωτικούς διοικητές: «Προχωρήσαμε συνειδητά στο να εξουδετερώσουμε τον υπάνθρωπο που υπάρχει σε κάθε λαό.» Ανέφερε περήφανα ότι δεν περίμενε να διαπράξει κάποιος ένα έγκλημα, αλλά συνέλαβε και «εγκληματίες που δεν είχαν διαπράξει κανένα έγκλημα». Προφανώς έκανε πολλά πράγματα τα οποία δε θα ήταν 20

ΣΥΝΔΕΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΝΔΕΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Παπαδοπούλου Δήμητρα, Εκπαιδευτικός Εισαγωγή Το γενικό σχολείο ήταν ανέκαθεν ένα ειδικό σχολείο για «κανονικά» παιδιά, δηλαδή για παιδιά με γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

eλiza www.eliza.org.gr

eλiza www.eliza.org.gr eλiza www.eliza.org.gr H ιστορία της ΕΛΙΖΑΣ είναι η αληθινή ιστορία ενός παιδιού που δεν πρόλαβε να ανοίξει τα φτερά του. Χωρισμένοι γονείς. Ένας πατέρας που της στάθηκε αλλά χάθηκε νωρίς. Μια άρρωστη

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Καλές Σχέσεις 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους )

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα στο απόρρητο των πληροφοριών.το προσωπικό της Bloomsbury International δεν θα περάσει προσωπικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

E.E., Παρ. I, Αρ. 2659, 13.12.91

E.E., Παρ. I, Αρ. 2659, 13.12.91 E.E., Παρ. I, Αρ. 2659, 13.12.91 2005 Ν. 222/91 Ο περί Στεγών για Ηλικιωμένους και Αναπήρους Νόμος του 1991 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ

Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ Τι είναι η «υγεία»; Η κατάσταση πλήρους σωματικής, πνευματικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Έρευνα Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου. Αποτελέσματα από επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους

Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους Σελίδα 1 από 72 Αυτό το κείμενο είναι όλη η συμφωνία. Η συμφωνία είναι νόμος της Ελλάδας από τις 11 Απριλίου 2012. Μπορείς να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία 1 4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία «Αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει στα βουνά, θα περάσεις μια ζωή πιστεύοντας πως το ψάρι είναι ηλίθιο» έλεγε Αϊνστάιν και μ έκανε να σκεφτώ, πόσοι

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ IΘΑΚΗΣ 29, 112 57 ΑΘΗΝΑ url: http://www.aueb.gr/statistical-institute ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Ιθάκης 29 Αθήνα 112 57

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913 Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Η Κρητική Πολιτεία κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για την βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ. Ιανουάριος 2013 Απρίλης 2013 8 ο Γενικό Λύκειο Πατρών

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ. Ιανουάριος 2013 Απρίλης 2013 8 ο Γενικό Λύκειο Πατρών ΦΤΩΧΕΙΑ Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Αβραμοπούλου Χαρά Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος Κατσιγιάννη Ακριβή Μπελεζάκης Βασίλης Ιανουάριος 2013 Απρίλης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Καταστατικό Προοίμιο Το φοβερό μεταπολιτευτικό αδιέξοδο, εθνικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό, βύθισε την ελληνική κοινωνία σε μια βαθύτατη κρίση αξιών. Οι πολιτικές δυνάμεις του

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Νομικά και οικονομικά θέματα. Επιμέλεια. Miguel Santos. Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA

Οδηγός Εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Νομικά και οικονομικά θέματα. Επιμέλεια. Miguel Santos. Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Νομικά και οικονομικά θέματα Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εκπαιδευτική ενότητα Νομικά και οικονομικά θέματα Αυτή

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα