Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας στην Ελλάδα,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας στην Ελλάδα, 2009 2015"

Transcript

1 ΕθνικήΣτρατηγικήκαιΣχέδιοΔράσης γιατηνπροστασία τηςμεσογειακήςφώκιαςστηνελλάδα Αθήνα,2009

2 Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας στην Ελλάδα, Βιβλιογραφική αναφορά: Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας στην Ελλάδα, G. Notarbartolo Di Sciara, Σ. Αδαμαντοπούλου, Ε. Ανδρουκάκη, Π. Δενδρινός, Α. Καραμανλίδης, Β. Παράβας, Σ. Κοτομάτας. MOm, σελ.22. Ευχαριστίες Αυτή η έκδοση δεν θα είχε ετοιμαστεί χωρίς την υποστήριξη του συνόλου των στελεχών της MOm καθώς επίσης και του Γιώργου Παξιμάδη, Δημήτρη Καραβέλα και Κωνσταντίνου Λιαρίκου από το WWF Ελλάς. Θα θέλαμε επίσης να ευχαριστήσουμε τους Drs. George (Bud) Antonelis, Harun Guclusoy, David Lavigne, και Graham Pierce για τα σχόλιά τους και την ουσιαστική συμβολή τους στην διαμόρφωση της δομής της Στρατηγικής. Copyright: MOm, 2009 Η έκδοση αυτή παράχθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE Nature: MOFI: Μεσογειακή φώκια και αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες. Το πρόγραμμα MOFI υλοποιείται με τη συνδρομή του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Μαγνησίας, της Τράπεζας Πειραιώς και της IFAW. ii

3 Πίνακας Περιεχομένων 1. Εισαγωγή 1 2. Σκοπός 2 3. Στόχοι Σκεπτικό των στόχων Επεξηγηματικά σχόλια για τον κάθε στόχο 4 4. Το Σχέδιο Δράσης Δράσεις που σχετίζονται με τον Στόχο 1: Η καθιέρωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας ως εθνική προτεραιότητα Δράσεις που σχετίζονται με τον στόχο 2: Η εξασφάλιση της σημαντικής, για την προστασία του είδους, γνώσης της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας Δράσεις που σχετίζονται με τον Στόχο 3: Ο προσδιορισμός των περιοχών με σημαντικούς αναπαραγωγικούς βιότοπους μεσογειακής φώκιας, η θεσμική τους προστασία και η οργάνωσή τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών, στις οποίες οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας θα παραμένουν σταθεροί ή θα αυξάνονται Δράσεις που σχετίζονται με τον στόχο 4: Η θεσμοθέτηση μέτρων για την προστασία του είδους σε εθνικό επίπεδο και η αποτελεσματική εφαρμογή τους, έτσι ώστε να περιοριστούν οι απειλές και να μη χαθούν οι πληθυσμοί και οι βιότοποι της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα Αναθεώρηση και Αξιολόγηση της Στρατηγικής Πλάνο Υλοποίησης 13 iii

4 1. Εισαγωγή Παρά τη μέχρι σήμερα μη ικανοποιητική κατάσταση προστασίας της μεσογειακής φώκιας σε παγκόσμιο επίπεδο, το είδος είναι ακόμα δυνατό να σωθεί. Η Monachus monachus συνεχίζει να παραμένει στην Κόκκινη Λίστα των απειλουμένων ειδών στην κατηγορία Κρισίμως Κινδυνεύον, όπως ακριβώς ανακηρύχτηκε πριν από 13 χρόνια από την Διεθνή Ένωση για την Προστασία της Φύσης (IUCN). Η γενική τάση του πληθυσμού του είδους εξακολουθεί να είναι πτωτική και δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για την ανάκαμψή του πουθενά στη Μεσόγειο. Παρόλα αυτά, και ενάντια στις προβλέψεις, μικροί αναπαραγόμενοι πληθυσμοί φωκών συνεχίζουν να υπάρχουν στην Ελλάδα (καθώς και στην γειτονική Τουρκία), δίνοντάς μας λόγο να ελπίζουμε. Η πορεία για την ανάκαμψη του είδους που σκιαγραφείται σε αυτή τη Στρατηγική είναι ιδιαίτερα σαφής η αναγκαία θεσμική προστασία υφίσταται σε ικανοποιητικό βαθμό η βιολογική, οικολογική και κτηνιατρική γνώση, παρόλο που δεν είναι πλήρης, είναι σημαντική και ουσιαστική οι απειλές έχουν προσδιοριστεί και τα μέτρα για την αντιμετώπισή τους είναι ξεκάθαρα. Γιατί λοιπόν είναι τόσο δύσκολο να εμποδίσουμε τις μεσογειακές φώκιες να εξαφανιστούν και να τις κάνουμε να ανακάμψουν; Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι κάθε προσπάθεια για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητάς του, και ιδιαίτερα της μεσογειακής φώκιας που μπορεί εύκολα να καθιερωθεί σαν σύμβολο μια τέτοιας δράσης προστασίας, μπορεί να καθοδηγηθεί μόνο από αξίες. Η προστασία της μεσογειακής φώκιας και του βιοτόπου της στην περιοχή εξάπλωσής της, είναι μια υποχρέωση που η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να αναλάβει, μέσω πολλών εθνικών, περιφερειακών, ευρωπαϊκών και διεθνών θεσμικών εργαλείων. Όμως, το μέλλον της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα θα εξασφαλιστεί μόνο εάν ένα σημαντικό μέρος της ελληνικής κοινωνίας προσδώσει στο συγκεκριμένο είδος την αξία που του αρμόζει. Μόνο εάν η διατήρηση της μεσογειακής φώκιας θεωρηθεί σύμβολο της αναστροφής της πορείας της καταστροφής της φύσης που απειλεί τη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Δυστυχώς είμαστε μακριά από αυτές τις συνθήκες, αφού μεγάλο μέρος της κοινωνίας παραμένει απαθές στην κρίσιμη κατάσταση της μεσογειακής φώκιας και αδιαφορεί για τις απειλές που αντιμετωπίζει ο βιότοπός της. Αυτή ακριβώς είναι η κύρια πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή η Στρατηγική. Επιπλέον όμως, υπάρχει μία ακόμα αξία για την οποία πρέπει να δεσμευτεί η ελληνική κοινωνία για την προστασία της μεσογειακής φώκιας. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η προστασία της μεσογειακής φώκιας υπερβαίνει τους εθνικούς ορίζοντες. Καθώς συνεχίζεται η μείωση του είδους στη Μεσόγειο, με την εξαφάνιση αναπαραγόμενων πληθυσμών από τη δυτική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, η ευθύνη της διατήρησης της μεσογειακής φώκιας βρίσκεται πλέον στα χέρια μιας «χούφτας» χωρών της ανατολικής Μεσογείου. Από αυτές, η Ελλάδα είναι η χώρα που φιλοξενεί ακόμα τους περισσότερους και σημαντικότερους βιότοπους και τους μεγαλύτερους πληθυσμούς του είδους. Εδώ, διασκορπισμένοι σε απομακρυσμένες και μη αναπτυγμένες περιοχές κατά μήκος της εκτεταμένης ακτογραμμής της Ελλάδας, πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας συνεχίζουν να αναπαράγονται. Καθώς οι μεγαλύτεροι εναπομείναντες πληθυσμοί του είδους βρίσκονται τώρα στις ελληνικές θάλασσες, η διατήρηση της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα είναι το μοναδικό σημαντικό μέτρο σε παγκόσμιο επίπεδο, που μπορεί να αναστρέψει την φθίνουσα πορεία του είδους στη Μεσόγειο και να το σώσει από την εξαφάνιση. Αυτή η «Νέα Στρατηγική» βασίστηκε στην «Εθνική Στρατηγική του 1996», αξιοποιώντας τις επιτυχίες και τα επιτεύγματά της και μαθαίνοντας από τις αδυναμίες και τις αποτυχίες της. Τα περισσότερα από τα εργαλεία και τα μέσα προστασίας που προσδιορίστηκαν στην «Στρατηγική του 1996», διατηρήθηκαν και στη «Νέα Στρατηγική». Προσαρμόστηκαν όμως, με την αποκτηθείσα εμπειρία, ανάλογα με την πρόοδο που επιτεύχθηκε στους διάφορους τομείς. Λαμβάνοντας υπόψη την σημερινή κατάσταση του είδους, το οποίο αν και κρισίμως κινδυνεύον συνεχίζει να αναπαράγεται σταθερά στους φυσικούς βιοτόπους του στην Ελλάδα, σε αντίθεση με την «Στρατηγική του 1996», η αναπαραγωγή σε αιχμαλωσία και η δημιουργία νέων αποικιών δεν συμπεριελήφθησαν σαν εν δυνάμει μέτρα στη «Νέα Στρατηγική». Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο στρατηγικών είναι στη μεθοδολογία. Για να είναι ευκολότερη η αξιολόγηση της, η «Νέα Στρατηγική» διαρθρώνεται σε σκοπό, στόχους και δράσεις, συνδεδεμένα όλα σε ένα πλαίσιο εμπνευσμένο από την «Προσέγγιση Λογικού Πλαισίου/Logical Framework Approach» (e.g., AusAID 2005). Η Στρατηγική περιλαμβάνει έναν μακροπρόθεσμο σκοπό, ορίζει τέσσερις σαφείς στόχους για την επίτευξη του σκοπού αυτού, και καθορίζει τις συγκεκριμένες δράσεις που απαιτούνται για να επιτευχθούν οι στόχοι. Οι δράσεις 1

5 περιγράφονται στο Σχέδιο Δράσης και κατηγοριοποιούνται σε μορφή πίνακα στο Πλάνο Υλοποίησης, όπου προτείνονται και συγκεκριμένοι δείκτες αξιολόγησης των δράσεων και επίτευξης των στόχων. 2. Σκοπός Ο μακροπρόθεσμος σκοπός της Στρατηγικής για την προστασία της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα, είναι: «να διασφαλιστεί η ανάκαμψη και η μακρόχρονη βιωσιμότητα της μεσογειακής φώκιας στα ελληνικά νερά» 3. Στόχοι Για την επίτευξη του στρατηγικού σκοπού, καθορίζονται οι ακόλουθοι τέσσερις στόχοι για την περίοδο 2009 έως το 2015: Στόχος 1. Στόχος 2. Η καθιέρωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας ως εθνική προτεραιότητα. Η εξασφάλιση της σημαντικής, για την προστασία του είδους, γνώσης της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας. Στόχος 3. Ο προσδιορισμός των περιοχών με σημαντικούς αναπαραγωγικούς βιότοπους μεσογειακής φώκιας, η θεσμική τους προστασία και η οργάνωσή τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών, στις οποίες οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας θα παραμένουν σταθεροί ή θα αυξάνονται. Στόχος 4. Η θεσμοθέτηση μέτρων για την προστασία του είδους σε εθνικό επίπεδο και η αποτελεσματική εφαρμογή τους, έτσι ώστε να περιοριστούν οι απειλές και να μη χαθούν οι πληθυσμοί και οι βιότοποι της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα Σκεπτικό των στόχων Η Στρατηγική καλύπτει μια περίοδο επτά χρόνων, και για την επίτευξη του σκοπού της διαμορφώνεται μια σειρά αλληλένδετων στόχων. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι οι μεσογειακές φώκιες επηρεάζονται από πολλές και διαφορετικές απειλές, οπότε η ταυτόχρονη αντιμετώπιση όλων των απειλών κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα αποτελεί την πιο ενδεδειγμένη στρατηγική επιλογή. Όμως, ακόμα και σε αυτήν την «ολιστική» προσέγγιση είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε το γεγονός ότι κάποιες από τις απειλές έχουν διαφορετική σημασία σε σχέση με τις άλλες. Για παράδειγμα, η εξάλειψη της ηθελημένης θανάτωσης φωκών από τους ψαράδες μπορεί από μόνη της να κάνει τεράστια διαφορά, ίσως και να αναστρέψει την τάση μείωσης του πληθυσμού του είδους, ακόμα και αν δεν αλλάξουν όλοι οι άλλοι παράγοντες. Τέτοιες προσεγγίσεις και επιλογές είναι καθοριστικής σημασίας όταν οι διαθέσιμοι πόροι και ο διαθέσιμος χρόνος δεν είναι επαρκείς, όπως στην περίπτωση της διατήρησης της μεσογειακής φώκιας. Για να είναι αποτελεσματική η Στρατηγική, θα πρέπει οι δράσεις προστασίας της μεσογειακής φώκιας που θα υλοποιηθούν να στοχεύουν στην ελληνική κοινωνία σε δύο διαφορετικά επίπεδα: τοπικά και εθνικά. Οι δράσεις σε αυτά τα επίπεδα θα πρέπει να είναι συντονισμένες, αλληλένδετες και παράλληλα εφαρμόσιμες. Σε τοπικό επίπεδο, οι περιοχές με σημαντικούς βιοτόπους αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας, δηλαδή περιοχές όπου γεννιούνται τακτικά μικρά, αποτελούν μοναδική ευκαιρία για την δημιουργία «πυρήνων προστασίας», όπου οι διάφορες ενδεδειγμένες δράσεις θα υλοποιούνται με τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, με την δέουσα επιστημονική τεκμηρίωση, με χρηστή διαχείριση, με αμοιβαία εμπιστοσύνη και με οικονομική προοπτική. Τέτοιες σημαντικές περιοχές για τη μεσογειακή φώκιας θα πρέπει να αναδειχθούν σαν παραδείγματα «καλής πρακτικής» όπου οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας διατηρούνται και ενδυναμώνονται και οι τοπικές κοινωνίες, με έμβλημα τη μεσογειακή φώκια, γίνονται φύλακες του θαλάσσιου περιβάλλοντος και να χρησιμοποιηθούν για να προωθήσουν τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς μια πετυχημένη συνταγή για τη διαχείριση του είδους. Τέτοια «μοντέλα», μολονότι ημιτελή ακόμα, υπάρχουν ήδη σε περιοχές, όπως π.χ. η Κάρπαθος, και θα πρέπει να βελτιωθούν άμεσα με πλήρη θεσμική υποστήριξη, και να αναπαραχθούν και αλλού. 2

6 Ιδανικά, ο ηγετικός ρόλος σε αυτή την προσπάθεια θα πρέπει βαθμιαία να περάσει από τις εξειδικευμένες και εθνικής εμβέλειας μη κυβερνητικές Περιβαλλοντικές Οργανώσεις (όπως η MOm) στις τοπικές κοινότητες, που συνδέονται άμεσα με την τοπική πραγματικότητα. Θα πρέπει όμως οι τοπικές κοινωνίες, ακόμη και εάν χρειαστεί κάποιος χρόνος, να λειτουργούν με αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια, ηθικά πρότυπα και χρηστή και διαφανή διακυβέρνηση. Αυτό θα επέτρεπε στις εθνικής εμβέλειας Περιβαλλοντικές Οργανώσεις να επενδύσουν στον στρατηγικό συντονισμό και στην υποστήριξη αυτής της προσπάθειας. Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών θα πρέπει να αντιδράσουν στην υποβάθμιση των θαλασσών τους, που γίνεται μπροστά στα μάτια όλων, αποφασίζοντας να πάρουν οι ίδιοι πρωτοβουλίες και να δράσουν. Εάν η ώθηση για δράση προέλθει από τις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες η πιθανότητα επιτυχίας μιας τέτοιας προσπάθειας αυξάνεται σημαντικά, ιδιαίτερα όταν υπάρχει εξωτερική βοήθεια σε θέματα υποστήριξης, διευκόλυνσης, συνδεσιμότητας και δημιουργίας υποδομών και τεχνογνωσίας. Τα οικονομικά κίνητρα που προκύπτουν από μια σοφότερη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος π.χ. η δημιουργία Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών (ΘΠΠ) για την προστασία των ιχθυαποθεμάτων και της μεσογειακής φώκιας και της τοπικής οικονομίας πρέπει να φέρουν γρήγορα, σαφή και αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα στις τοπικές κοινωνίες. Η ευθύνη της συνύπαρξης με τις μεσογειακές φώκιες και της προστασίας τους δεν πρέπει να επιβαρύνει αποκλειστικά τις τοπικές κοινωνίες. Σε εθνικό επίπεδο, διάφορες κατευθύνσεις πρέπει να ακολουθηθούν συγχρόνως. Κατ' αρχάς, η διάσωση της μεσογειακής φώκιας από την εξαφάνιση πρέπει να συμβολίζει μια εθνική προσπάθεια, που εμπλέκει τον καθένα, για την διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος της χώρας και την επαναφορά του σε μια επιθυμητή φυσική κατάσταση. Η θάλασσα και η παράκτια ζώνη είναι ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της Ελλάδας, με ιδιαίτερα σοβαρές οικονομικές προεκτάσεις (π.χ. τουρισμός). Το θαλάσσιο περιβάλλον στην Ελλάδα θεωρείται γενικά ότι είναι σε καλή κατάσταση σε σχέση με αυτό της υπόλοιπης Μεσογείου, εντούτοις αυτό οφείλεται στη σχετικά χαμηλή πίεση από ανθρωπογενείς δραστηριότητες (έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου) διάσπαρτες μάλιστα κατά μήκος της μεγάλης ακτογραμμής, παρά στη συνειδητή διαχείριση του. Αντιθέτως, η στάση της Ελλάδας απέναντι στο θαλάσσιο περιβάλλον της (πέρα από ένα στενό κύκλο ανθρώπων που ασχολούνται με την μελέτη και προστασία του) χαρακτηρίζεται από σχετική κρατική απραξία σε συνδυασμό με αδιαφορία από τους μεμονωμένους χρήστες, που εμφανίζονται να θεωρούν τα αγαθά και τις διεργασίες του θαλάσσιου περιβάλλοντος ανεξάντλητα και δεδομένα παρά τη συνεχή υποβάθμιση του. Στην πραγματικότητα, τα σημάδια της υποβάθμισης (π.χ. υπεραλίευση, παράκτια κακοδιαχείριση, ρύπανση, απώλεια βιοποικιλότητας) είναι ήδη αρκετά ορατά σε έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό περιοχών. Όμως, ίσως υπό την επίδραση ενός συνδρόμου «μετατόπισης των καθοριστικών ορίων» (Pauly 1995), δεν φαίνεται να γίνονται επαρκώς αντιληπτά από το ευρύ κοινό. Επιπλέον, τα πολιτικά πλεονεκτήματα της διάσωσης της μεσογειακής φώκιας, καθώς επίσης και το πολιτικό κόστος του να αφεθεί να εξαφανιστεί, δεν έχει γίνει πλήρως κατανοητό από τους σχετικούς τομείς της ελληνικής κοινωνίας. Οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων στην Ελλάδα πρέπει να προκληθούν από την κοινωνία πολιτών, μέσω προσεκτικά σχεδιασμένων εκστρατειών, έτσι ώστε η πίεση για την παραμέληση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας να γίνει έντονη, ενώ παράλληλα η επιδοκιμασία για την λήψη πρωτοβουλιών και την επίτευξη προόδου να τους δώσει πολιτική ώθηση. Η ελληνική περιβαλλοντική κοινότητα, και ιδιαίτερα η MOm, έχει ήδη επιτύχει ουσιαστική πρόοδο σε αυτήν την κατεύθυνση οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συνεχιστούν με αμείωτη ένταση. Με αυτό το στόχο, θα πρέπει να δομηθεί το κατάλληλο νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο που θα εξασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων προστασίας. Η στρατηγική προστασίας της μεσογειακής φώκιας και η εφαρμογή της πρέπει να καθιερωθεί εθνικά, καθώς και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, σαν παράδειγμα βέλτιστης πρακτικής, και να ενσωματωθεί πλήρως στην γενικότερη στρατηγική για τη προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ελλάδα. Ιδανικά, η μεσογειακή φώκια πρέπει να γίνει το σύμβολο μιας ανανεωμένης προσπάθειας για την προστασία της θάλασσας στην Ελλάδα. Η υπάρχουσα κατάσταση θα πρέπει άμεσα να ανατραπεί, αν η Ελλάδα θέλει το θαλάσσιο περιβάλλον της να συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό φυσικό της πόρο και ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα. Δεύτερον, πρέπει να εξασφαλιστεί η γνώση της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας που είναι σημαντική για τις ενέργειες προστασίας. Τέτοια γνώση μπορεί να μην είναι άμεσα καθοριστική στην ανάκαμψη της μεσογειακής φώκιας: όπως προαναφέρθηκε, κάποια εξαιρετικά επείγοντα διαχειριστικά μέτρα, όπως η εξάλειψη των συνεχιζόμενων ηθελημένων θανατώσεων, δεν απαιτούν νέα επιστημονική γνώση. Εντούτοις, ο συνεχής εμπλουτισμός της γνώσης μέσω δράσεων παρακολούθησης και ερευνητικών προγραμμάτων, σε συνδυασμό με τις κατάλληλες 3

7 διαχειριστικές δράσεις, θα ενισχύσει σημαντικά και θα επιταχύνει την ανάκαμψη του είδους. Τρίτον, τα μέτρα προστασίας σε εθνικό επίπεδο για την αντιμετώπιση και μείωση των απειλών, μέσω της ρύθμισης της ανθρώπινης παρουσίας και των πιθανών επιβλαβών δραστηριοτήτων, πρέπει να υιοθετηθούν θεσμικά και να εφαρμοστούν αποτελεσματικά Επεξηγηματικά σχόλια για τον κάθε στόχο Στόχος 1. Η καθιέρωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας ως εθνική προτεραιότητα Η αξία της προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα πρέπει να εκτιμηθεί πλήρως και να γίνει συνειδητή στο σύνολο της κοινωνίας σε όλα τα επίπεδα. Η αναγκαιότητα της προστασίας Μ. monachus στις ελληνικές θάλασσες πρέπει να υιοθετηθεί σαφώς ως εθνική προτεραιότητα και να γίνει ο κύριος στόχος μιας σειράς συγκεκριμένων δράσεων. Το γεγονός ότι οι μεσογειακές φώκιες παραμένουν ακόμα κυρίως στις ελληνικές θάλασσες, αποτελεί μοναδική ευκαιρία για να αναδειχθεί η προσπάθεια προστασίας του είδους σαν μια «βέλτιστη πρακτική», ενταγμένη στην ευρύτερη στρατηγική για τη προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ελλάδα και στην ευρύτερη Μεσόγειο. Η επιτυχημένη ελληνική στρατηγική μπορεί να αποτελέσει μοντέλο σε εθνικό, περιφερειακό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, έτσι ώστε οι μεσογειακές φώκιες να γίνουν το σύμβολο μιας νέας προσπάθειας για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Για να επιτευχθεί αυτό, μια σειρά συνθηκών θα πρέπει να ισχύσουν. Κατ' αρχάς, το κατάλληλο νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο θα πρέπει να δομηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζει την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων προστασίας της μεσογειακής φώκιας, και όποια νομοθετικά και θεσμικά κενά υπάρχουν θα πρέπει να καλυφθούν. Για να διευκολυνθεί η διαδικασία, είναι απαραίτητη η ίδρυση μιας Εθνικής Επιτροπής Προστασίας Μεσογειακής Φώκιας. Το θεσμικό της πλαίσιο, θα καθορίσει ως βασικές της αρμοδιότητες: τον συντονισμό των εθνικών προσπαθειών για την προστασία της μεσογειακής φώκιας, την ενσωμάτωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην εθνική πολιτική για την προστασία της θάλασσας, την αναθεώρηση και ανανέωση της σχετικής νομοθεσίας για το είδος, έτσι ώστε να διασφαλίζεται επαρκώς η προστασία της μεσογειακής φώκιας και του οικοσυστήματός της (συμπεριλαμβανομένου του βιότοπου, της τροφής, και των οικολογικών σχέσεων της με τις ανθρώπινες δραστηριότητες). Δεύτερον, θεωρώντας ότι η πληροφόρηση και η εκπαίδευση του κοινού είναι καθοριστική για να εξασφαλιστεί η αποδοχή και η συνεργασία του, η επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία της μεσογειακής φώκιας (π.χ., ενάντια στις ηθελημένες θανατώσεις φωκών) θα πρέπει να συμπληρωθεί με δράσεις που θα προωθούν την ευαισθητοποίηση και τη συμμετοχή όλων των μελών της ελληνικής κοινωνίας, και ειδικότερα των μικρών παράκτιων κοινοτήτων, όπου υπάρχει βιότοπος αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας. Μια τέτοια προσπάθεια μπορεί να περιλαμβάνει ποικίλες πρωτοβουλίες, όπως τη δημιουργία μιας ομάδας εργασίας από σχετικές ΜΚΟ που θα έχει την ευθύνη σχεδιασμού μιας εθνικής ενημερωτικής εκστρατείας, τη συμμετοχή επαγγελματιών από το χώρο της επικοινωνίας, την παραγωγή τηλεοπτικού υλικού για το ευρύ κοινό, και τη διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης προς συγκεκριμένες ομάδες της κοινωνίας. Παραδείγματος χάριν, οι ενέργειες ενημέρωσης που στοχεύουν στους τουρίστες των περιοχών που φιλοξενούν αναπαραγόμενους πληθυσμούς μεσογειακής φώκιας και όπου ηθελημένες θανατώσεις συνεχίζουν να συμβαίνουν, θα ασκήσουν «από κάτω προς τα επάνω» επιρροή στις τοπικές κοινωνίες και θα οδηγήσουν στην αλλαγή της στάσης τους υπέρ της προστασίας της μεσογειακής φώκιας. Τρίτον, η σημαντική και ουσιαστική εμπειρία από την εφαρμογή δράσεων προστασίας για την μεσογειακή φώκια που έχει συσσωρευτεί στην Ελλάδα με την πάροδο του χρόνου, πρέπει να μεταδοθεί στις χώρες εξάπλωσης του είδους με ιδιαίτερη προτεραιότητα στην Τουρκία, την Κύπρο, τη Λιβύη και την Αλβανία, λαμβάνοντας υπόψη τη γειτνίαση αυτών των χωρών για να προωθηθεί η προστασία και η ανάκαμψη του είδους σε όλη την περιοχή εξάπλωσής του. Στόχος 2. Η εξασφάλιση της σημαντικής, για την προστασία του είδους, γνώσης της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας. Είναι προφανές ότι στην περίπτωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα η καθυστέρηση ανάληψης πρωτοβουλιών και η έλλειψη δράσης δεν μπορεί πλέον να στηριχτεί στη δικαιολογία ότι η επιστημονική γνώση για το είδος είναι ανεπαρκής. Όπως αναφέρθηκε ήδη στην παρούσα φάση στην προσπάθεια για την προστασία της μεσογειακής φώκιας οι ενέργειες που έχουν 4

8 τη μέγιστη προτεραιότητα και αποτελούν πλέον επείγουσα ανάγκη είναι οι άμεσες διαχειριστικές δράσεις (π.χ., ο περιορισμός της ηθελημένης θανάτωσης), που δεν απαιτούν για την αποτελεσματική εφαρμογή τους την πρόοδο στην υπάρχουσα γνώση για το είδος. Παρόλα αυτά, λείπουν ακόμα βασικές γνώσεις για την οικολογία και βιολογία του είδους, λόγω της ιδιαίτερα κρυπτικής φύσης των μεσογειακών φωκών και του δυσπρόσιτου περιβάλλοντος στο οποίο ζουν. Είναι λοιπόν αναγκαίο να συλλεχθούν επιπλέον στοιχεία, παράλληλα με τις δράσεις διαχείρισης και προστασίας, αφού η αύξηση της γνώση μας για το είδος θα υποστηρίξει σημαντικά την επίτευξη του στρατηγικού σκοπού. Η προσπάθεια αυτή θα πρέπει να στοχεύει σε τέσσερις κύριες θεματικές ενότητες: α) Ο εθνικός κατάλογος των περιοχών, όπου οι μεσογειακές φώκιες αναπαράγονται τακτικά, πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν. Περιοχές καθοριστικής αξίας για την προστασία της μεσογειακής φώκιας, όπου υπάρχει σταθερή και σημαντική σε μέγεθος αναπαραγωγή του είδους, όπως η πρόσφατα ανακαλυφθείσα περιοχή της Γυάρου, μπορούν ακόμα να υπάρχουν χωρίς να το γνωρίζει κανείς. Η γνώση της γεωγραφικής κατανομής του είδους και της εξάπλωσης των βιοτόπων στο σύνολο της χώρας πρέπει να είναι πλήρης, εάν θέλουμε η στρατηγική αυτή να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. β) Οι υπάρχουσες μέθοδοι για τον προσδιορισμό του μεγέθους και των τάσεων ενός πληθυσμού μεσογειακής φώκιας σε μια δεδομένη περιοχή (σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο) είναι ακόμα αρκετά πρωτόλειες και δεν είναι ικανές να παρέχουν με αποδεκτά επίπεδα ακρίβειας τα επιθυμητά αποτελέσματα. Είναι αλήθεια ότι οι υπάρχουσες αδυναμίες οφείλονται κυρίως στη φύση και συμπεριφορά των ζώων καθώς και στην δικαιολογημένη διστακτικότητα των ερευνητών που μελετούν το είδος, να συλλέξουν στοιχεία με παρεμβατικές μεθόδους που θα επιφέρουν μη αποδεκτά επίπεδα ενόχλησης ή θα θέσουν σε κίνδυνο τα ίδια τα ζώα και τους βιοτόπους τους. Παρόλα αυτά, πρέπει να ξεκινήσει μια κοινή προσπάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο μεταξύ των ειδικών στην οικολογία πληθυσμών θαλασσίων θηλαστικών, συμπεριλαμβανομένων των εξειδικευμένων στη μεσογειακή φώκια, που θα οδηγήσει στην βελτίωση της υπάρχουσας μεθοδολογίας, ώστε να είναι δυνατή η γρήγορη, τακτική και ασφαλής μέτρηση των μεγεθών και των τάσεων των πληθυσμών. Οι μέθοδοι αυτές, που θα πρέπει να αξιολογούνται με αυστηρά κριτήρια σε σχέση με τις απαιτήσεις που προκύπτουν από τους σκοπούς προστασίας, θα προσδιορίσουν τους όρους και τη συχνότητα παρακολούθησης των επιμέρους πληθυσμών του είδους. γ) Η προσπάθεια για αύξηση της γνώσης της οικολογίας και της βιολογίας της μεσογειακής φώκιας και ειδικότερα στα σημαντικά με την προστασία θέματα (π.χ. μετακινήσεις των ατόμων φώκιας, προσδιορισμός του ζωτικού χώρου, δομή των πληθυσμών, διατροφικές συνήθειες, οικολογία και τροφοδυναμική, αναπαραγωγική οικολογία και φυσιολογία) πρέπει να συνεχιστεί. Τα νέα δεδομένα που θα προκύψουν θα καλύψουν σημαντικά κενά στην τρέχουσα γνώση, αλλά κυρίως θα υποστηρίξουν και θα δώσουν την δυνατότητα να παρθούν νέες και πιο στοχευμένες αποφάσεις για την προστασία του είδους. δ) Τέλος, πρέπει να ερευνηθούν οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα. Η καλύτερη κατανόηση τόσο της επίδρασης των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και της στάσης των ανθρώπων απέναντι στις μεσογειακές φώκιες, όσο και οι επιπτώσεις της παρουσίας του είδους στις τοπικές κοινωνίες θα παρέχει σημαντικά εφόδια για τη βελτίωση των στρατηγικών προστασίας. Για το λόγο αυτό βασική προτεραιότητα είναι να πραγματοποιηθούν μελέτες που ποσοτικοποιούν τα οικονομικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που προέρχονται από την παρουσία μεσογειακής φώκιας σε μια δεδομένη περιοχή. Στόχος 3. Ο προσδιορισμός των περιοχών με σημαντικούς αναπαραγωγικούς βιότοπους μεσογειακής φώκιας, η θεσμική τους προστασία και η οργάνωσή τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών, στις οποίες οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας θα παραμένουν σταθεροί ή θα αυξάνονται. Για την επίτευξη του στόχου 3, τρεις κατηγορίες δράσεων θα πρέπει να υλοποιηθούν: α) η εγκαθίδρυση καθεστώτος προστασίας σε όλες τις περιοχές που φιλοξενούν σημαντικούς βιότοπους αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα. Αν και θα ήταν ιδιαίτερα επιθυμητό υπό τη στενή οπτική της προστασίας του είδους, αυτήν την στιγμή είναι αδύνατο να εξασφαλιστεί η επαρκής προστασία, κυρίως από πλευράς των ανθρωπογενών 5

9 απειλών, όλων των περιοχών που υπάρχουν μεσογειακές φώκιες, δηλαδή ολόκληρης της ελληνικής ακτογραμμής. Απαιτείται λοιπόν μια πιο προσεκτική προσέγγιση της υπάρχουσας κατάστασης. Περιοχές που έχουν καταγραφεί ως εξαιρετικά σημαντικές για την επιβίωση της μεσογειακής φώκιας, αφού φιλοξενούν ακόμα άτομα που αναπαράγονται τακτικά, θα πρέπει να διαθέτουν καλύτερους και αποτελεσματικότερους όρους προστασίας από ότι έχει επιτευχθεί μέχρι τώρα. Πολλές από αυτές τις περιοχές συνεχίζουν να δέχονται πιέσεις από την υπεραλίευση και την έντονη ανθρώπινη παρέμβαση, όπως το παράνομο ψάρεμα με δυναμίτη, ή ακόμα και από νόμιμες αλλά καταστροφικές στρατιωτικές ασκήσεις. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, ο καθένας μπορεί ακόμα να μπει στις σπηλιές ανάπαυσης και αναπαραγωγής, ακόμη και με μηχανοκίνητο σκάφος. Η ικανότητα της μεσογειακής φώκιας να προσαρμόζεται σε τέτοιες συνθήκες ακραίας ενόχλησης είναι εξαιρετική, αλλά δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι κάτι τέτοιο μπορεί να διαρκέσει για πολύ χωρίς επιπτώσεις στο είδος. Σημαντικές περιοχές που έχουν προσδιοριστεί στο παρελθόν (θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές που αποτελούν διατροφικά πεδία και βιοτόπους αναπαραγωγής του είδους), καθώς και οι νέες περιοχές που θα αναγνωριστούν μέσω των ενεργειών που σχετίζονται με τον Στόχο 2, πρέπει να προστατευθούν θεσμικά με επείγουσες διαδικασίες. Η επίτευξη ενός τέτοιου στόχου είναι ιδιαίτερα δύσκολη, λαμβάνοντας υπόψη ότι παρά τις προσπάθειες δεκαετιών η ελληνική πολιτεία κατόρθωσε να ιδρύσει μέχρι τώρα έναν πολύ μικρό αριθμό ΘΠΠ, που αποτελεί πολύ μικρό ποσοστό του απαιτούμενου. Η παντελής έλλειψη προστασίας των πληθυσμών και των βιοτόπων του είδους στο Ιόνιο Πέλαγος είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο στόχος αυτός όμως παραμένει, αφού είναι καθοριστικής σημασίας, και η επίτευξή του ή η αποτυχία του θα δείξει εάν η Ελλάδα σκοπεύει σοβαρά να προστατέψει τις μεσογειακές φώκιες της. β) η εξασφάλιση της αποτελεσματικής διαχείρισης όλων των προστατευόμενων περιοχών Οι προστατευόμενες περιοχές για τη μεσογειακή φώκια πρέπει να τύχουν αποτελεσματικής διαχείρισης, μέσω της τήρησης της νομοθεσίας, της τακτικής παρακολούθησης και της ενεργούς συμμετοχής των ντόπιων πληθυσμών που επηρεάζονται πιο άμεσα από τα μέτρα προστασίας. Η ζώνωση και οι επιμέρους ρυθμίσεις σε αυτές τις ΘΠΠ θα πρέπει να είναι οι κατάλληλες, ώστε να μειωθούν οι απειλές για το είδος. Πιο συγκεκριμένα, για να εξασφαλισθεί ότι οι πληθυσμοί μεσογειακών φωκών σε αυτές τις σημαντικές ΘΠΠ είναι σταθεροί ή αυξανόμενοι, θα πρέπει καταρχήν να αντιμετωπιστούν οι βασικές αιτίες θνησιμότητας του είδους, μέσω της διερεύνησης και συστηματικής παρακολούθησης των αιτιών θανάτου, και της διαμόρφωσης συγκεκριμένων μέτρων για την μείωση των απειλών αυτών, π.χ. ο κίνδυνος εμπλοκής των φωκών σε αλιευτικά εργαλεία (Grech et al. 2008). Όπως ήδη αναφέρθηκε, η αναγνώριση της αξίας της προστασίας της μεσογειακής φώκιας και του βιοτόπου της και η συναίνεση σε τοπικό επίπεδο είναι βασικές προϋποθέσεις για την αποτελεσματική προστασία και διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών. Αυτός ίσως είναι ο δυσκολότερος και πιο ευαίσθητος στόχος της στρατηγικής αυτής: η απόκτηση περιβαλλοντικής συνείδησης από πλευράς των ντόπιων (δηλ. των ανθρώπων που συνυπάρχουν με τις φώκιες) και η ενεργός συμμετοχή τους στην προστασία της μεσογειακής φώκιας. Οι ντόπιοι (κάτοικοι, μέλη της αλιευτικής κοινότητας, επαγγελματίες του τουριστικού τομέα, εμπλεκόμενοι φορείς, τοπικές αρχές, και ΜΚΟ) πρέπει να πεισθούν ότι η προστασία της μεσογειακής φώκιας δεν είναι μόνο υποχρέωση, αλλά κυρίως πλεονέκτημα για την κοινωνία τους. Οι ζημιές που μπορούν να προκληθούν στην παράκτια αλιεία από την μεσογειακή φώκια, πρέπει να επισκιαστούν από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα για τους κατοίκους που προκύπτουν από ένα υγιές θαλάσσιο περιβάλλον, το οποίο συμβολίζει η παρουσία της μεσογειακής φώκιας στις περιοχές αυτές. Όταν επιτευχθεί αυτό, η επίτευξη των υπόλοιπων στόχων θα ακολουθήσει. γ) η σύνδεση όλων των προστατευόμενων για τη μεσογειακή φώκια περιοχών, σε ένα λειτουργικό δίκτυο Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών (ΘΠΠ): Τέλος, η σύνδεση όλων των περιοχών προστασίας του είδους σε ένα εθνικό δίκτυο (οικολογικό και λειτουργικό), στα πλαίσια του Δικτύου Natura 2000, θα προσδώσει περαιτέρω αντοχή και σταθερότητα στο σύστημα. Σήμερα, αυξάνονται συνεχώς τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η δημιουργία δικτύων ΘΠΠ συνεισφέρει σημαντικά στην εξασφάλιση της βιολογικής συνδεσιμότητας και της ανθεκτικότητας των περιοχών αυτών ενάντια στην αλλαγή του κλίματος και στην υποβάθμιση των βιότοπων. Υπό αυτήν την έννοια, τα δίκτυα ΘΠΠ, βάση των οικολογικών, κοινωνικών και οικονομικών ωφελειών (IUCN WCPA 2008), αντιμετωπίζονται πλέον παγκόσμια ως πολύτιμα εργαλεία ολοκληρωμένης διαχείρισης και προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. 6

10 Στόχος 4. Η θεσμοθέτηση μέτρων για την προστασία του είδους σε εθνικό επίπεδο και η αποτελεσματική εφαρμογή τους, έτσι ώστε να περιοριστούν οι απειλές και να μη χαθούν οι πληθυσμοί και οι βιότοποι της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία για την κατανομή της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα, το είδος παραμένει ευρέως κατανεμημένο σε όλες τις ελληνικές ακτές. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το ότι ο ελάχιστος συνολικός πληθυσμός μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα εκτιμάται ότι είναι 220 άτομα, καταδεικνύει ότι τόσο οι πληθυσμοί όσο και οι βιότοποι του είδους δεν είναι συγκεντρωμένοι σε μερικές περιοχές αλλά καταγράφονται διασκορπισμένοι σε όλη την Ελλάδα. Αν και δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η σημαντικότητα της άμεσης προστασίας των σημαντικών περιοχών αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας, είναι εξίσου σημαντικό να υπάρξουν δράσεις προστασίας και σε εθνικό επίπεδο, όπου η παρουσία της μεσογειακής φώκιας είναι γνωστή. Οι δράσεις και τα μέτρα προστασίας σε εθνικό επίπεδο μπορούν να υλοποιηθούν με χαμηλότερη ένταση, έχοντας σαν βάση την εμπειρία που έχει αποκτηθεί από τις ΘΠΠ. Οι κύριες δράσεις, που θα πρέπει να υλοποιηθούν σε σχέση με το στόχο αυτό, είναι η συστηματική παρακολούθηση της παρουσίας και της θνησιμότητας του είδους, η τήρηση της ισχύουσας νομοθεσίας και η θέσπιση όλων των κατάλληλων μέτρων που θα μειώσουν τις απειλές για το είδος ( ηθελημένη θανάτωση, ενόχληση, εγκλωβισμός σε αλιευτικά εργαλεία, ρύπανση, υποβάθμιση και καταστροφή των βιότοπων) ιδιαίτερα κοντά σε περιοχές αναπαραγωγής. Ένα επιπλέον αναγκαίο και σημαντικό οριζόντιο μέτρο είναι η ορθολογική διαχείριση της αλιείας σε εθνικό επίπεδο. Το μέτρο αυτό όχι μόνο θα έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις και στην προστασία της μεσογειακής φώκιας, αλλά θα διασφαλίσει και την αειφορία των αλιευτικών δραστηριοτήτων (όπως απαιτείται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία Πλαίσιο για την Θαλάσσια Στρατηγική και προτείνεται σε λεπτομέρεια από το Σχέδιο Δράσης για την μείωση της αλληλεπίδρασης φώκιας αλιείας που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE Nature: MOFI: Μεσογειακή φώκια και αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες. Σημαντικά προβλήματα, όπως η υπεραλίευση και οι παράνομες πρακτικές αλιείας (π.χ., με δυναμίτη) με δυσμενείς επιπτώσεις στις μεσογειακές φώκιες (μείωση της διαθεσιμότητας τροφής και αύξηση του ανταγωνισμού και της εχθρότητας που οδηγεί σε ηθελημένες θανατώσεις), που σήμερα υπάρχουν λόγω της μη εφαρμογής της νομοθεσίας, της ανεπάρκειας των κανονισμών και της έλλειψης αλιευτικής διαχείρισης, θα αντιμετωπιστούν μέσω των διαχειριστικών μέτρων, που αποτελούν πλέον μέρος των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων της χώρας. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να εκπονηθεί και να είναι έτοιμο να εφαρμοστεί, αν χρειαστεί, ένα σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων για τα έκτακτα ή ασυνήθιστα περιστατικά μαζικής θνησιμότητας καθώς και για τα περιστατικά ρύπανσης μεγάλης κλίμακας (π.χ. από πετρέλαιο ή χημικές ουσίες). Τέλος, οι επιπτώσεις της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου (π.χ. άνοδος της στάθμης της θάλασσας) πρέπει να παρακολουθηθούν με ιδιαίτερη προσοχή και να αξιολογηθούν τόσο οι άμεσες όσο και οι πιθανές συνέπειές τους στην προστασία της μεσογειακής φώκιας (π.χ. διαθεσιμότητα βιότοπου αναπαραγωγής). 4. Το Σχέδιο Δράσης Οι τέσσερις στόχοι της Στρατηγικής θα επιτευχθούν μέσω της εφαρμογής μιας σειράς δράσεων που θα πρέπει να υλοποιηθούν την περίοδο 2009 με 2015, και οι οποίες παρουσιάζονται παρακάτω. Στην περίπτωση πιο σύνθετων δράσεων, αυτές υποδιαιρούνται σε διαφορετικές υπο δράσεις και παρουσιάζονται σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Τέλος, οι δράσεις συνοψίζονται και σε μορφή πίνακα στο κεφάλαιο 5: Πλάνο Υλοποίησης, και παρουσιάζεται επίσης μια σειρά συγκεκριμένων δεικτών που είναι αναγκαίοι για την μελλοντική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και των επιτευγμάτων του Σχεδίου Δράσης Δράσεις που σχετίζονται με τον Στόχο 1: Η καθιέρωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας ως εθνική προτεραιότητα 1A. Διαμόρφωση Νέας Νομοθεσίας Ίδρυση Εθνικής Επιτροπής για την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας Θα πρέπει να θεσμοθετηθεί νέα εθνική νομοθεσία, σχετικά με τη προστασία της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα, εμπνευσμένη και βασισμένη στο σκοπό, στους στόχους και στις δράσεις της «Νέας 7

11 Στρατηγικής». Συγκεκριμένα, η νέα νομοθεσία πρέπει να προβλέπει την ίδρυση μιας Εθνικής Επιτροπής για την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας (ΕΕΠΜΦ), η οποία θα έχει ως κύρια αρμοδιότητα της το συντονισμό και την παρακολούθηση των προσπαθειών προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα. Αποστολή της θα είναι η διευκόλυνση της ενσωμάτωσης της Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για το είδος στην ευρύτερη εθνική πολιτική για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Οι αρμοδιότητες της ΕΕΠΜΦ θα πρέπει να θεσμοθετηθούν, μέσω της νέας νομοθεσίας, που θα προσδιορίζει το ρόλο, τη σύνθεση, τις διαδικασίες λειτουργίας και τη χρηματοδότηση του νέου θεσμού. Μέσω του νέου αυτού θεσμικού οργάνου οι προσπάθειες προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα θα συντονίζονται με τις αντίστοιχες διεθνείς πρωτοβουλίες για την προστασία και διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος (π.χ., UNEP/MAP, ACCOBAMS, Οδηγία της ΕΕ για τα Πουλιά και τους οικοτόπους, Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο, κλπ.), θέτοντας με αυτόν τον τρόπο τη προστασία της μεσογειακής φώκιας στο ευρύτερο πλαίσιο της προστασίας των μεσογειακών θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Πιο σημαντικό όμως είναι το ότι η προστασία της μεσογειακής φώκιας, μέσω του έργου της ΕΕΠΜΦ, θα ενσωματωθεί πλήρως στην Εθνική Στρατηγική Προστασίας της Θάλασσας που η Ελλάδα θα αναπτύξει και θα εφαρμόσει, βάσει των υποχρεώσεων που καθορίζονται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική. Σημαντική επιπλέον αρμοδιότητα της ΕΕΠΜΦ θα πρέπει να είναι η διαμόρφωση και θεσμοθέτηση, μέσω νέας νομοθεσίας, εξειδικευμένων και συγκεκριμένων για τη μεσογειακή φώκια κριτηρίων, προδιαγραφών και οδηγιών για την προστασία των βιοτόπων, την έρευνα, την παρακολούθηση πληθυσμών, καθώς και τη διάσωση και περίθαλψη του είδους. Επιπρόσθετα, τα μέτρα για τη μείωση της αλληλεπίδρασης φώκιας αλιείας (όπως προτείνεται στο Σχέδιο Δράσης του Προγράμματος «MOFI») θα πρέπει να θεσμοθετηθούν, μέσω νέας νομοθεσίας. Τέλος, η ΕΕΠΜΦ θα πρέπει να μπορεί να προτείνει περαιτέρω αναθεωρήσεις στην υπάρχουσα νομοθεσία σχετικά με την προστασία του είδους και να συστήνει τροποποιήσεις, εάν το κρίνει απαραίτητο. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η υλοποίηση της δράσης αυτής, αποτελεί καθοριστική προϋπόθεση για την εφαρμογή των περισσότερων ενεργειών που προτείνονται για να επιτευχθεί ο στόχος 4. 1B. Υλοποίηση Δράσεων Ενημέρωσης σε Εθνικό Επίπεδο Ένα εκτεταμένο και συντονισμένο πρόγραμμα δράσεων ενημέρωσης και εκπαίδευσης για το είδος θα πρέπει να υλοποιηθεί σε εθνικό επίπεδο στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να υλοποιηθεί από μια εξειδικευμένη ομάδα των σχετικών ΜΚΟ και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων, σε συνεργασία και με την σύμφωνη γνώμη της ΕΕΠΜΦ και θα έχει στόχο την μέγιστη δυνατή δημοσιότητα και προβολή της επιτακτικής ανάγκης προστασίας της μεσογειακής φώκιας και του βιοτόπου της. Συγκεκριμένες ομάδες στόχοι θα επιλεγούν για τις δράσεις ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων του κοινού, των σχολείων (εκπαιδευτικοί και μαθητές), των πολιτικών και των σχετικών κυβερνητικών και υπηρεσιακών στελεχών, των λιμενικών αρχών, του πολεμικού ναυτικού, και των τομέων της οικονομίας που συνδέονται με τη χρήση της θάλασσας (π.χ., αλιεία, ναυτιλία, τουρισμός). 1Γ. Παροχή Τεχνογνωσίας σε Διεθνές Επίπεδο Η Ελλάδα θα πρέπει να παρέχει εξειδικευμένη τεχνογνωσία και υποστήριξη, σε σχετικά με τη διατήρηση της μεσογειακής φώκιας θέματα, σε διεθνές επίπεδο, οπουδήποτε εξακολουθούν να υπάρχουν είτε μεσογειακές φώκιες είτε κατάλληλοι βιότοποι, στο σύνολο της γεωγραφικής κατανομής του είδους. Η παρούσα Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης θα πρέπει να διαδοθεί ευρέως σε όλα τα άλλα μεσογειακά κράτη εξάπλωσης της μεσογειακής φώκιας, και η ελληνική εμπειρία στην εφαρμογή της Στρατηγικής Προστασίας για το είδος να διαχυθεί σε όλους τους σχετικούς φορείς (π.χ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διεθνείς περιβαλλοντικές συμβάσεις, κλπ.) με στόχο την πρόοδο της προστασίας του είδους σε όλη την περιοχή εξάπλωσής του και την προώθηση της ανάκαμψής του Δράσεις που σχετίζονται με τον στόχο 2: Η εξασφάλιση της σημαντικής, για την προστασία του είδους, γνώσης της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας 2A. Δημιουργία εθνικού καταλόγου καταφυγίων αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας Ο εθνικός κατάλογος των καταφυγίων αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας (π.χ., σπηλιές) θα πρέπει να ολοκληρωθεί, μέσω ερευνητικών αποστολών, για το σύνολο της χώρας και να προσδιοριστούν όλες οι τοποθεσίες, όπου συνεχίζεται η αναπαραγωγή του είδους. Η δράση αυτή θα δώσει την δυνατότητα να επεκταθούν οι δράσεις παρακολούθησης και προστασίας σε όλους τους εναπομείναντες βιοτόπους αναπαραγωγής στην Ελλάδα. 8

12 2B. Παρακολούθηση της κατάστασης της μεσογειακής φώκιας Θα πρέπει να συνεχιστούν οι δράσεις παρακολούθησης της κατάστασης του είδους και των πληθυσμών μεσογειακής φώκιας σε όλη τη περιοχή εξάπλωσής του. Οι δράσεις αυτές αποτελούν ουσιαστική προτεραιότητα, αφού θα δώσουν την δυνατότητα εκτίμησης της κατάστασης των πληθυσμών, αλλά κυρίως θα επιτρέψουν την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των δράσεων προστασίας σε σχέση με την ανάκαμψη του είδους. Οι δράσεις παρακολούθησης, όμως, θα πρέπει να υλοποιούνται με τακτικό και συστηματικό τρόπο, ώστε να επιτρέπουν την έγκυρη εκτίμηση του μεγέθους και των τάσεων των πληθυσμών του είδους. Για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει, με τη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων και τεχνικών πεδίου, δηλαδή τη συνεχή λειτουργία του Εθνικού Δικτύου Διάσωσης & Συλλογής Πληροφοριών «ΕΔΔΣΠ» (συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας τοπικών δικτύων στις κύριες περιοχές αναπαραγωγής του είδους), την επιτόπια έρευνα στις σπηλιές αναπαραγωγής, αλλά και των τεχνικών παρακολούθησης από απόσταση (remote monitoring), να βελτιωθεί η ικανότητα εκτίμησης του μεγέθους και των τάσεων του πληθυσμού σε εθνικό επίπεδο. Στις δράσεις αυτές θα πρέπει να υπάρξει πρόβλεψη να συμπεριληφθεί η παρακολούθηση των επιδράσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που θα εμφανιστούν στο άμεσο μέλλον (π.χ. ρύπανση λόγω νέου αγωγού Burgas Αλεξανδρούπολη) ή φαινομένων που θα προκύψουν από το συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον (π.χ. αλλαγή κλίματος). 2Γ. Μελέτη της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας Με στόχο την βελτίωση της προστασίας του είδους και με αυστηρά κριτήρια που τίθενται από τις προτεραιότητες που προκύπτουν από τις ανάγκες προστασίας, απαιτείται η συνέχιση της έρευνας για την οικολογία και βιολογία της μεσογειακής φώκιας. Συμπληρωματικά στην υπάρχουσα γνώση, απαιτείται η συγκέντρωση νέων επιστημονικών δεδομένων σε συγκεκριμένους ερευνητικούς τομείς, όπως οι μετακινήσεις των ατόμων φώκιας, ο προσδιορισμός του ζωτικού χώρου, η δομή και η γενετική ποικιλότητα πληθυσμών, οι διατροφικές συνήθειες, η οικολογία διατροφής και τροφοδυναμική, η αναπαραγωγική οικολογία και φυσιολογία του είδους. 2Δ. Μελέτη των βασικών κοινωνικοοικονομικών πτυχών της προστασίας της μεσογειακής φώκιας Θα πρέπει να μελετηθούν οι κοινωνικοοικονομικές πτυχές της προστασίας της μεσογειακής φώκιας. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να πραγματοποιηθούν έρευνες για να προσδιοριστεί η γνώμη (τρέχουσες αξίες) της κοινωνίας και να καταγραφεί η στάση των τοπικών κοινωνιών σε σχέση με τη μεσογειακή φώκια, καθώς και μελέτες που θα ποσοτικοποιήσουν τα οικονομικά πλεονεκτήματα και τις αρνητικές επιπτώσεις που προκύπτουν από την παρουσία της μεσογειακής φώκιας σε μια περιοχή Δράσεις που σχετίζονται με τον Στόχο 3: Ο προσδιορισμός των περιοχών με σημαντικούς αναπαραγωγικούς βιότοπους μεσογειακής φώκιας, η θεσμική τους προστασία και η οργάνωσή τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών, στις οποίες οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας θα παραμένουν σταθεροί ή θα αυξάνονται 3A. Εγκαθίδρυση καθεστώτος προστασίας σε όλες τις περιοχές που φιλοξενούν σημαντικούς βιότοπους αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα Όλες οι περιοχές που περιέχουν βιότοπους αναπαραγωγής του είδους και που χρησιμοποιούνται τακτικά από μεσογειακές φώκιες (βλέπε 2A) ανακηρύσσονται επίσημα προστατευόμενες περιοχές, συμπεριλαμβάνονται στο Δίκτυο Natura 2000 και στην Εθνική Στρατηγική που θα εκπονηθεί και θα εφαρμοστεί από την Ελλάδα, βάσει της Ευρωπαϊκής Οδηγίας Πλαίσιο για την Θαλάσσια Στρατηγική. 3B. Αποτελεσματική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών για τη μεσογειακή φώκια Οι θεσμοθετημένες προστατευόμενες περιοχές για τη μεσογειακή φώκια θα πρέπει να λειτουργούν αποτελεσματικά. Για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει την ευθύνη διαχείρισης κάθε προστατευόμενης περιοχής να την έχει ένας Φορέας Διαχείρισης, που θα έχει τις απαραίτητες αρμοδιότητες και τα κατάλληλα μέσα και ανθρώπινο δυναμικό για να μπορεί να δρα για να επιτευχθούν οι στόχοι της προστατευόμενης περιοχής ή/και να αποτρέπει τις δραστηριότητες που πιθανόν να είναι αντίθετες προς αυτούς. Τα απαραίτητα μέτρα που θα πρέπει να υφίστανται και οι δράσεις που θα πρέπει να υλοποιούνται σε αυτές τις ΘΠΠ είναι: (1) Διαμόρφωση κατάλληλης ζώνωσης εντός των ΘΠΠ για την προστασία της μεσογειακής φώκιας, συμπεριλαμβανομένων περιοχών πλήρους απαγόρευσης της αλιείας και περιοχών ελεγχόμενης αλιείας, με στόχο την προστασία των ιχθυοαποθεμάτων και, αν είναι εφικτό, την παροχή προνομίων στους ντόπιους ψαράδες. 9

13 (2) Καθορισμός και αποτελεσματική εφαρμογή εντός των ΘΠΠ των κατάλληλων μέτρων προστασίας, με στόχο τη διαχείριση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην επιβίωση, στην διατήρηση των βιότοπων και στην εξασφάλιση της τροφής της μεσογειακής φώκιας. Συγκεκριμένα, θα πρέπει τα μέτρα διαχείρισης να στοχεύουν στη ρύθμιση της αλληλεπίδρασης του είδους με τις αλιευτικές δραστηριότητες, στην αντιμετώπιση των παράνομων αλιευτικών δραστηριοτήτων, και στον περιορισμό της εμπλοκής φωκών σε αλιευτικά εργαλεία καθώς και των άλλων πηγών ανθρωπογενούς θνησιμότητας ή ενόχλησης (π.χ. ηθελημένη θανάτωση, αλιεία με δυναμίτη, μείωση θηραμάτων λόγω υπεραλίευσης, ενόχληση των φωκών στους βιοτόπους αναπαραγωγής τους, καταστροφή βιότοπων, υποβάθμιση βιότοπων μέσω της παράκτιας ανάπτυξης, ρύπανση, αλλαγή κλίματος, κλπ.). (3) Υλοποίηση δράσεων επιτήρησης σταθερά και επαρκώς, ώστε να εξασφαλίζεται ότι η νομοθεσία και οι σχετικοί κανονισμοί που διέπουν τις ΘΠΠ, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης των παράνομων και καταστρεπτικών δραστηριοτήτων όπως η αλιεία με δυναμίτη και το νυκτερινό ψαροντούφεκο, τηρούνται αποτελεσματικά. (4) Θεωρώντας ότι η αποτελεσματικότητα των μέτρων προστασίας θα βελτιωθεί σημαντικά, εάν δημιουργηθεί ένα κλίμα συναίνεσης στην τοπική κοινωνία για την προστασία του είδους, υλοποίηση εκστρατειών ενημέρωσης και εκπαίδευσης σε κάθε ΘΠΠ, στοχεύοντας στο τοπικό κοινό, στην αλιευτική κοινότητα, στα σχολεία (εκπαιδευτικούς και μαθητές), στις τοπικές αρχές, στους τουριστικούς πράκτορες, στην εκκλησία και σε άλλους εμπλεκόμενους ή ενδιαφερόμενους φορείς. Οι εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαίδευσης θα πρέπει επίσης να απευθύνονται στους τουρίστες των ΘΠΠ ή των γειτονικών σε αυτές περιοχές. Για να είναι δυνατή η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ενεργειών ενημέρωσης, θα πρέπει, τόσο κατά την έναρξη όσο και στο τέλος κάθε εκστρατείας, να πραγματοποιείται έρευνα επί των απόψεων και της στάσης των ομάδων στόχων. (5) Υλοποίηση τακτικά και συστηματικά δράσεων παρακολούθησης της κατάστασης των πληθυσμών μεσογειακής φώκιας εντός των ΘΠΠ, μέσω της ανάπτυξης και λειτουργίας των τοπικών πυρήνων του Εθνικού Δικτύου Διάσωσης και Συλλογής Πληροφοριών (ΕΔΔΣΠ). Επιπρόσθετα, πραγματοποίηση συστηματικά και σε σταθερή βάση σε κάθε ΘΠΠ προγράμματος παρακολούθησης του μεγέθους, των τάσεων, και της κατάστασης των τοπικών πληθυσμών μεσογειακής φώκιας (συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης των καταφυγίων), με συνεργασία των ειδικών στη μελέτη του είδους και του προσωπικού των ΘΠΠ, χρησιμοποιώντας τεχνικές υψηλής τεχνολογίας που εξασφαλίζουν την ελάχιστη ενόχληση στα άτομα και στο βιότοπο της μεσογειακής φώκιας. Δημιουργία καταλόγων των φωκών με βάση τεχνητά ή φυσικά μαρκαρισμένα ζώα για κάθε ΘΠΠ και τακτική ενημέρωσή τους. Λεπτομερής διερέυνηση των περιστατικών θνησιμότητας φωκών, σε κάθε περίπτωση. (6) Πραγματοποίηση σε τακτική βάση παρακολούθησης τωνπεριβαλλοντικών παραμέτρων για την παροχή των απαραίτητων στοιχείων για την αξιολόγηση της κατάστασης των τοπικών ιχθυαποθεμάτων, της θαλάσσιας ρύπανσης και της κατάστασης των θαλάσσιων οικοτόπων. Τα στοιχεία αυτά θα χρησιμοποιούνται στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και στην αναπροσαρμογή των μέτρων διαχείρισης για την βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος στις ΘΠΠ. (7) Εφαρμογή πιλοτικών μέτρων ή πρότυπων διαχειριστικών μηχανισμών (π.χ., ασφαλιστική κάλυψη για ζημίες σε αλιευτικά εργαλεία, φορολογικές απαλλαγές στους ψαράδες που δραστηριοποιούνται στις ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια, παροχή κινήτρων προς τις αλιευτικές κοινότητες που σχετίζονται άμεσα με το καθεστώς προστασίας της μεσογειακής φώκιας) για να μετριάσουν την εχθρότητα των ψαράδων προς τις μεσογειακές φώκιες, που προκύπτει λόγω των ζημιών που προκαλούν οι φώκιες στο εισόδημά τους. (8) Δημιουργία ενός πρότυπου «μοντέλου» τοπικής συμμετοχής των κοινοτήτων που επηρεάζονται από τις ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια, με την επιλογή τουλάχιστον μιας από αυτές, που κρίνεται ότι θα ανταποκριθεί θετικά σε ένα τέτοιο πρόγραμμα, για να χρησιμοποιηθεί ως φυσικό εργαστήριο της συνύπαρξης ανθρώπων και μεσογειακής φώκιας. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα εμφανώς συμφέρον «πακέτο» δράσεων και κινήτρων για την επιλεγμένη κοινότητα, το οποίο όμως θα μπορεί να εφαρμοστεί μόνο εάν δεν υπάρχουν ηθελημένες θανατώσεις φωκών στην περιοχή. Δράσεις που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν είναι η ενεργή εμπλοκή και συμμετοχή των ντόπιων στις δραστηριότητες προστασίας (π.χ. ΔΔΣΠ, παρακολούθηση, διάσωση, περίθαλψη και απελευθέρωση ατόμων φώκιας, φύλαξη και τήρηση των ρυθμίσεων, ενημέρωση), παροχή οικονομικών πλεονεκτημάτων για τις περιοχές που φιλοξενούν πληθυσμούς μεσογειακής φώκιας (π.χ. προσέλκυση τουριστών, διευκολύνσεις προς τις αλιευτικές κοινότητες), επιχορηγήσεις για αλλαγές στις αλιευτικές δραστηριότητες με εργαλεία που είναι λιγότερο επικίνδυνα για τις φώκιες, προώθηση της μείωσης της αλιευτικής προσπάθειας μέσω της δημιουργίας οικονομικά ελκυστικότερων και φιλικών προς το 10

14 περιβάλλον δραστηριοτήτων (π.χ. οικοτουρισμός, αλιευτικός τουρισμός). Μέσω της εφαρμογής τέτοιων δράσεων γίνεται περισσότερο εφικτή η άμεση εμπλοκή των ντόπιων στην διαχείριση των ΘΠΠ. Επιπλέον, η ανάληψη, εκ μέρους τοπικών ηγετών, που απολαμβάνουν την εμπιστοσύνη των τοπικών κοινωνιών, ενός σημαντικού ρόλου στις δράσεις προστασίας θα διευκολύνει την μετάβαση σε μια πιο φιλική προσέγγιση προς την προστασία του περιβάλλοντος και ειδικότερα προς τη μεσογειακή φώκια. (9) Διαμόρφωση τοπικών σχεδίων αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων για τις ΘΠΠ και εφαρμογή τους σε περιστατικά πετρελαιοκηλίδων, μαζικής θνησιμότητας μεσογειακών φωκών και άλλων καταστροφών. 3C. Δημιουργία ενός Λειτουργικού Δικτύου ΘΠΠ για τη Μεσογειακή Φώκια Όλες οι προστατευμένες περιοχές για τη μεσογειακή φώκια θα συνδέονται σε ένα λειτουργικό δίκτυο ΘΠΠ. Οι περιοχές που θα έχουν προσδιοριστεί σαν σημαντικές για το είδος θα συνδεθούν σε ένα «εθνικό δίκτυο» περιοχών προστασίας της μεσογειακής φώκιας. Οι κατάλογοι φωκών από διαφορετικές περιοχές (βλέπε 3B.5) θα συγκρίνονται για να ταυτοποιηθούν τα άτομα των επιμέρους πληθυσμών και για να προσδιοριστεί η διασπορά και η ανταλλαγή ατόμων μεταξύ των περιοχών. Οι διαχειριστές των ΘΠΠ και οι κύριοι εμπλεκόμενοι φορείς θα συναντιούνται τακτικά για να ανταλλάξουν απόψεις και να μοιραστούν την εμπειρία τους από τη διαχείριση και προστασία των περιοχών αυτών. Επιπλέον, οι τοπικοί εμπλεκόμενοι θα ενθαρρύνονται να συναντιούνται τακτικά σε εθνικό επίπεδο για να ανταλλάξουν πληροφορίες και για να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Με αυτόν τον τρόπο, υπό το συντονισμό της ΕΕΠΜΦ, θα αναπτυχθεί μια εθνική κοινότητα των ανθρώπων και των φορέων που θα ασχολούνται με την προστασία της μεσογειακής φώκιας Δράσεις που σχετίζονται με τον στόχο 4: Η θεσμοθέτηση μέτρων για την προστασία του είδους σε εθνικό επίπεδο και η αποτελεσματική εφαρμογή τους, έτσι ώστε να περιοριστούν οι απειλές και να μη χαθούν οι πληθυσμοί και οι βιότοποι της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα. 4A. Εφαρμογή Μέτρων Προστασίας για τη Μεσογειακή φώκια σε Εθνικό Επίπεδο Θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι τα μέτρα προστασίας που θα προκύψουν από την αναθεώρηση της σχετικής με το είδος εθνικής νομοθεσίας (βλέπε 1A) θα εφαρμοστούν σε εθνικό επίπεδο, και ιδιαίτερα κοντά σε γνωστές περιοχές αναπαραγωγής, ώστε να οδηγήσουν στη μείωση των απειλών (π.χ. ενόχληση, ρύπανση, καταστροφή βιότοπων), μέσω της ρύθμισης των ενδεχομένως επιβλαβών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, όπως η ναυτιλία και οι στρατιωτικές ασκήσεις. Επιπλέον, όλα τα καταφύγια (σπηλιές) αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας που θα απαριθμούνται στον εθνικό κατάλογο (βλέπε 2A) θα ανακηρύσσονται επίσημα ως μη προσβάσιμες προστατευόμενες ζώνες. 4B. Μείωση της Ανθρωπογενούς Θνησιμότητας της Μεσογειακής Φώκιας Η ανθρωπογενής θνησιμότητα μεσογειακών φωκών θα μειωθεί με την αντιμετώπιση των αρνητικών αλληλεπιδράσεων με την αλιεία, μέσω της εφαρμογής αντισταθμιστικών μέτρων (βλέπε 3B.7 & 3Β.8), εκστρατειών ενημέρωσης που θα απευθύνονται στις αλιευτικές κοινότητες, περιβαλλοντικής εκπαίδευσης θα που απευθύνεται στα παιδιά των ψαράδων, και της εφαρμογής της υπάρχουσας αλιευτικής νομοθεσίας. Συγκεκριμένα: (1) θα πρέπει να εφαρμοστεί το Σχέδιο Δράσης του προγράμματος «MOFI» για τη μείωση της αλληλεπίδρασης φώκιας αλιείας (2) θα πρέπει να θεσμοθετηθούν περιοχές πλήρους απαγόρευσης της αλιείας με άμεσο στόχο την προστασία των ιχθυαποθεμάτων από την υπερεκμετάλλευση και με σκοπό την ανάκαμψη τους, ώστε να υποστηριχθεί η αλιεία και να αναβαθμιστεί το θαλάσσιο οικοσύστημα (3) θα παρέχεται υποστήριξη στις εγκαταστάσεις υδατοκαλλιέργειας για την απώλεια αλιεύματος, μέσω τεχνικών μέτρων που δεν θα βλάψουν τις μεσογειακές φώκιες. 4Γ. Μείωση της Ανθρωπογενούς Υποβάθμισης του Βιότοπου της Μεσογειακής Φώκιας Η ανθρωπογενής υποβάθμιση των βιότοπων θα μετριαστεί μέσω της υιοθέτησης και τήρησης αυστηρότερων περιβαλλοντικών όρων για τις βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες, που έχουν, λόγω αποβλήτων και ρύπανσης, αρνητικές επιπτώσεις στις σχετικές λεκάνες απορροής. 4Δ. Συνέχιση της Λειτουργίας του ΕΔΔΣΠ Το Εθνικό Δίκτυο Συλλογής Πληροφοριών (ΕΔΔΣΠ), καθώς επίσης και οι δραστηριότητες διάσωσης και περίθαλψης μεσογειακών φωκών συνεχίζουν να λειτουργούν και ενισχύονται σε εθνικό επίπεδο. 11

15 4E. Διαμόρφωση Εθνικού Σχεδίου Αντιμετώπισης Έκτακτων Καταστάσεων για τη Μεσογειακή Φώκια Θα πρέπει να διαμορφωθεί, να υιοθετηθεί και να είναι άμεσα λειτουργικό ένα εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων για τα ασυνήθιστα περιστατικά μαζικής θνησιμότητας μεσογειακών φωκών καθώς και για την αντιμετώπιση περιστατικών ρύπανσης μεγάλης κλίμακας. 5. Αναθεώρηση και Αξιολόγηση της Στρατηγικής Κρίνεται ιδιαίτερα χρήσιμο να πραγματοποιηθεί το 2012 μια ενδιάμεση αξιολόγηση της εφαρμογής της Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης, για να αποτιμηθεί η μέχρι τότε επίτευξη των στόχων, σε σχέση με το συνολικό χρονικό πλαίσιο της Στρατηγικής, και να προσδιοριστούν, εάν κριθεί απαραίτητο, κάποιες τροποποιήσεις. Το 2015, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μια αναλυτική και σε βάθος αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, των επιτευγμάτων και των αποτυχιών της Στρατηγικής, βασισμένη στους δείκτες που παρουσιάζονται στο Πλάνο Υλοποίησης, καθώς και να επαναπροσδιοριστούν οι δράσεις που θα πρέπει να υλοποιηθούν μετά το Εάν οι στόχοι της παρούσας Στρατηγικής έχουν επιτευχθεί, η μελλοντική Στρατηγική θα μπορούσε να εστιάσει στις περιοχές εκτός των κύριων βιότοπων αναπαραγωγής του είδους, με στόχο να δώσει την ευκαιρία στο είδος να επανακατοικήσει την ιστορική περιοχή εξάπλωσής του στη Μεσόγειο. 12

16 6. Πλάνο Υλοποίησης Στόχος 1. Η καθιέρωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας ως εθνική προτεραιότητα Δράση Υπο δράση Δείκτες αξιολόγησης Παρατηρήσεις 1A Διαμόρφωση νέας νομοθεσίας Ίδρυση Εθνικής Επιτροπής Προστασίας Μεσογειακής Φώκιας 1B Υλοποίηση δράσεων ενημέρωσης σε εθνικό επίπεδο 1Γ Παροχή τεχνογνωσίας σε διεθνές επίπεδο 1A.1. Ίδρυση Εθνικής Επιτροπής Προστασίας Μεσογειακής Φώκιας (ΕΕΠΜΦ) με αποστολή τον συντονισμό και την παρακολούθηση των προσπαθειών προστασίας της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα 1A.2. Συσχέτιση των προσπαθειών προστασίας της μεσογειακής φώκιας με τις αντίστοιχες διεθνείς πρωτοβουλίες για την προστασία και διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος 1A.3. Ενσωμάτωση της Στρατηγικής για την προστασία του είδους στην Εθνική Στρατηγική Προστασίας της Θάλασσας που η Ελλάδα θα διαμορφώσει και θα εφαρμόσει με βάση την Ευρωπαϊκή Οδηγία Πλαίσιο για την Θαλάσσια Στρατηγική 1A.4. Θεσμοθέτηση εξειδικευμένων και συγκεκριμένων για τη μεσογειακή φώκια κριτηρίων, προδιαγραφών και οδηγιών για την προστασία των βιοτόπων, την έρευνα, την παρακολούθηση πληθυσμών, καθώς και τη διάσωση και περίθαλψη του είδους. 1A.5. Θεσμοθέτηση και εφαρμογή μέτρων για την μείωση του ανταγωνισμού φώκιας αλιείας, όπως προτείνονται στο Σχέδιο Δράσης του προγράμματος MOFI 1A.6. Πρόταση για τροποποιήσεις και αναθεώρηση της υπάρχουσας νομοθεσίας για την προστασία της μεσογειακής φώκιας από την ΕΕΠΜΦ, εάν κριθεί απαραίτητο 1B.1. Σχεδίαση ενός εκτεταμένου και συντονισμένου προγράμματος ενημέρωσης και εκπαίδευσης σε εθνικό επίπεδο, σε συνεργασία με την ΕΕΠΜΦ 1B.2. Υλοποίηση σε εθνικό επίπεδο εκστρατειών ενημέρωσης εξειδικευμένων για κάθε ομάδα στόχο, όπως το ευρύ κοινό, τα σχολεία (εκπαιδευτικοί και μαθητές), οι πολιτικοί και τα κρατικά στελέχη, οι λιμενικές και λοιπές αρχές, και οι τομείς της οικονομίας που συνδέονται με τη χρήση της θάλασσας 1B.3. Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της καμπάνιας σε τακτά διαστήματα 1Γ.1. Παροχή από την Ελλάδα εξειδικευμένης τεχνογνωσίας και υποστήριξης για τη διατήρηση της μεσογειακής φώκιας σε διεθνές επίπεδο, στο σύνολο της γεωγραφικής κατανομής του είδους 1Γ.2. Διάχυση της Εθνικής Στρατηγικής Προστασίας και του Σχεδίου Δράσης σε όλες τις μεσογειακές χώρες εξάπλωσης του είδους Επίσημη ίδρυση της ΕΕΠΜΦ Θεσμοθέτηση του ρόλου και των αρμοδιοτήτων της ΕΕΠΜΦ Ενσωμάτωση της προστασίας της μεσογειακής φώκιας στις σχετικές εθνικές πολιτικές Η προστασία της μεσογειακής φώκιας περιλαμβάνεται στην Εθνική Στρατηγική Προστασίας της Θάλασσας Τα κριτήρια, οι προδιαγραφές και οι οδηγίες υιοθετούνται από την ΕΕΠΜΦ Ενσωματωση των κριτηρίων, των προδιαγραφών και των οδηγιών στη νομοθεσία Υιοθετηση του Σχεδίου Δράσης του MOFI από τις εθνικές αρχές Θεσμοθέτηση των μέτρων του Σχεδίου Δράσης του MOFI. Θεσμοθέτηση των προτεινόμενων από την ΕΕΠΜΦ τροποποιήσεων Ολοκλήρωση σχεδιασμού καμπάνιας ενημέρωσης και εκπαίδευσης με σαφείς ομάδες στόχους, σκοπούς και χρονοδιάγραμμα Εμπλοκή της ΕΕΠΜΦ, ΜΚΟ και σχετικών φορέων στον σχεδιασμό Αριθμός ομάδων στόχων που εμπλέκονται στις εκστρατείες Αύξηση της ευαισθητοποίησης για την ανάγκη προστασίας της μεσογειακής φώκιας σε όλες τις ομάδες στόχους Η προστασία της μεσογειακής φώκιας γίνεται εθνική προτεραιότητα Ανάπτυξη δεικτών επιτυχίας των εκστρατειών ανά ομάδα στόχο Τακτική αξιολόγηση των εκστρατειών Προσαρμογή των στόχων και του χρονοδιαγράμματος των εκστρατειών με βάση την αξιολόγηση Συμμετοχή σε διεθνή συνέδρια Παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης σε άλλες χώρες Αριθμός χωρών/φορέων που διανεμήθηκε η Στρατηγική 13

17 Στόχος 2. Η εξασφάλιση της σημαντικής, για την προστασία του είδους, γνώσης της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας Δράση Υπο δράση Δείκτες αξιολόγησης Παρατηρήσεις 2A.1. Ολοκλήρωση ερευνητικής καταγραφής των καταφυγίων αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας σε εθνική κλίμακα Ποσοστό της ακτογραμμής που ερευνήθηκε για καταφύγια αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας 2A Δημιουργία εθνικού καταλόγου καταφυγίων αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας 2B Παρακολούθηση της κατάστασης της μεσογειακής φώκιας 2A.2. Προσδιορισμός και χαρτογράφηση όλων των καταφυγίων όπου έχει καταγραφεί αναπαραγωγή του είδους. Διαμόρφωση απογραφικού καταλόγου, με την χρήση χωρικών μοντέλων. 2B.1. Εγκατάσταση συστημάτων τακτικής παρακολούθησης και εκτίμησης των πληθυσμών μεσογειακής φώκιας στις ΘΠΠ 2B.2. Βελτίωση της ικανότητας της εκτίμησης του μεγέθους και των τάσεων του πληθυσμού του είδους σε εθνικό επίπεδο και διαμόρφωση συστηματικής ή συμβατής μεθοδολογίας για την παρακολούθηση των πληθυσμών σε όλη τη χώρα 2B.3. Συνέχιση και επέκταση της εφαρμογής τεχνικών παρακολούθησης από απόσταση των αναπαραγωγικών καταφυγίων, με στόχο την συλλογή στοιχείων για την γέννηση μικρών και την επιβίωσή τους, άμεσα σχετιζόμενων με την προστασία του είδους 2B.4. Συνέχιση και βελτίωση της λειτουργίας του ΕΔΔΣΠ σε εθνικό επίπεδο και δημιουργία τοπικών δικτύων στις ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια 2B.5. Παρακολούθηση των επιπτώσεων των δραστηριοτήτων που θα εμφανιστούν στο άμεσο μέλλον (π.χ., μεταφορές) ή φαινομένων που θα προκύψουν από το συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον (π.χ. αλλαγή κλίματος), σε συνεργασία με σχετικά ελληνικά και διεθνή Ινστιτούτα Θαλάσσιων Ερευνών (π.χ, ΕΛΚΕΘΕ, ΙΝΑΛΕ) Ολοκλήρωση απογραφικού καταλόγου των αναπαραγωγικών καταφυγίων της μεσογειακής φώκιας Αριθμός ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια με λειτουργικά και συστηματικά προγράμματα παρακολούθησης Τακτική δημοσίευση αναφορών για τα αποτελέσματα της παρακολούθησης Η παρακολούθηση των πληθυσμών σε όλη τη χώρα ολοκληρώνεται κάθε 3 χρόνια (2012, 2015) Σημαντική μείωση των αποκλίσεων στις εκτιμήσεις του πληθυσμού μεταξύ 2009 και 2015 Αύξηση των μόνιμων εγκαταστάσεων παρακολούθησης από απόσταση Τακτική δημοσίευση των αποτελέσμάτων της παρακολούθησης Υλοποίηση τακτικών προγραμμάτων παρακολούθησης. Τακτική δημοσίευση των αποτελέσμάτων του ΕΔΔΣΠ Ολοκλήρωση το 2015 του εθνικού χάρτη κατανομής και αφθονίας του είδους, λαμβάνοντας υπόψη την ανισότητα ερευνητικής επένδυσης στο χώρο. Υλοποίηση τακτικών προγραμμάτων παρακολούθησης. Τακτική δημοσίευση των αποτελέσμάτων της παρακολούθησης Η δράση πρέπει να γίνεται με συγκεκριμένη μεθοδολογία, ώστε να αποφευχθεί κάθε ενόχληση και αρνητική επίπτωση στις φώκιες Αυτή η δράση πρέπει να υλοποιείται σε συνδυασμό με τις αντίστοιχες του Στόχου 3 και 4 Παράμετροι που πρέπει να παρακολουθούνται σχετίζονται με: α) μελλοντικές δραστηριότητες: ναυτιλία, αλιεία β) περιβαλλοντικές αλλαγές: επιπτώσεις στα καταφύγια αναπαραγωγής, λόγω αλλαγής της θερμοκρασίας και του επιπέδου της θάλασσας, αλλαγές στη σύνθεση της ιχθυοπανίδας λόγω αύξησης της εισαγωγής ξενικών ειδών 14

18 Στόχος 2. Η εξασφάλιση της σημαντικής, για την προστασία του είδους, γνώσης της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας (συνέχεια) Δράση Υπο δράση Δείκτες αξιολόγησης Παρατηρήσεις Όλα τα ζώα που περιθάλπονται εφοδιάζονται με συσκευές τηλεμετρίας 2Γ.1. Διερεύνηση της διασποράς και του ζωτικού χώρου των Χρήση φωτο αναγνωριστικού καταλόγου στην Ελλάδα και στις ατόμων του είδους γειτονικές χώρες Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων 2Γ Μελέτη της οικολογίας και βιολογίας της μεσογειακής φώκιας 2Γ.2. Διερεύνηση της δομής των πληθυσμών και της γενετικής ποικιλομορφίας της μεσογειακής φώκιας 2Γ.3. Διερεύνηση της αναπαραγωγικής βιολογίας της μεσογειακής φώκιας 2Γ.4. Διερεύνηση της διατροφικής οικολογίας και της τροφοδυναμικής της μεσογειακής φώκιας 2Γ.5. Διερεύνηση της συμπεριφοράς της μεσογειακής φώκιας Δείγματα ιστών για γενετική ανάλυση να συλλέγονται σε κάθε περίπτωση και να φυλάσσονται στην τράπεζα δειγμάτων Πραγματοποίηση γενετικής ανάλυσης σε σχέση με την ευρύτερη δυνατή γεωγραφική κάλυψη, εντός και εκτός Ελλάδας, για να περιγραφεί η πληθυσμιακή και γενετική δομή του είδους Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων Συλλογή δειγμάτων ιστών για ανάλυση της αναπαραγωγικής βιολογίας σε κάθε περίπτωση και φύλαξή τους στην τράπεζα δειγμάτων Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων Οι διατροφικές συνήθειες της μεσογειακής φώκιας στην Ελλάδα, η δίαιτα της και η χρονική/χωρική διακύμανση, διερευνώνται εκτενώς μέσω αναλύσεων στομαχικού περιεχομένου, ισοτόπων και μέσω περιστασιακών παρατηρήσεων συμπεριφοράς Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων Χρήση τεχνικών παρακολούθησης από απόσταση Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων 2Δ Μελέτη των βασικών κοινωνικοοικονομικών πτυχών της προστασίας της μεσογειακής φώκιας 2Δ.1. Διερεύνηση της στάσης των ντόπιων απέναντι στη μεσογειακή φώκια 2Δ.2. Διερεύνηση και μέτρηση των οικονομικών πλεονεκτημάτων και των αρνητικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την παρουσία της μεσογειακής φώκιας σε μία περιοχή Καθορισμός παραμέτρων για την ποσοτικοποίηση της στάσης των ντόπιων με στόχο τη σύγκριση στο χώρο και το χρόνο Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων Πραγματοποίηση μελετών και παραγωγή δημοσιεύσεων 15

19 Στόχος 3. Ο προσδιορισμός των περιοχών με σημαντικούς αναπαραγωγικούς βιότοπους μεσογειακής φώκιας, η θεσμική τους προστασία και η οργάνωσή τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών, στις οποίες οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας θα παραμένουν σταθεροί ή θα αυξάνονται Δράση Υπο δράση Δείκτες αξιολόγησης Παρατηρήσεις 3A Ανακήρυξη των περιοχών αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας ως προστατευόμενες 3B Αποτελεσματική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών για τη μεσογειακή φώκια 3A.1. Όλες οι περιοχές που φιλοξενούν σημαντικούς βιότοπους αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας θεσμοθετούνται ως προστατευόμενες, 3A.2. Όλες οι περιοχές που φιλοξενούν σημαντικούς βιότοπους αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας, συμπεριλαμβάνονται στο Δίκτυο Natura 2000 και στην Εθνική Στρατηγική Προστασίας της Θάλασσας που θα εκπονηθεί, βάσει της Ευρωπαϊκής Οδηγίας Πλαίσιο για την Θαλάσσια Στρατηγική 3B.1. Ίδρυση Φορέων Διαχείρισης, με σημαντικές αρμοδιότητες, καθώς και μέσα και ανθρώπινο δυναμικό για όλες τις ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια 3B.2. Θεσμοθετούνται οι κατάλληλες ζωνοποιήσεις εντός των ΘΠΠ 3B.3. Θεσμοθετούνται και εφαρμόζονται αποτελεσματικά μέτρα προστασίας μέσα στις ΘΠΠ, για τη διαχείριση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων 3B.4. Οι ρυθμίσεις στις ΘΠΠ τηρούνται σταθερά και επαρκώς 3B.5. Πραγματοποιούνται εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαίδευσης σε κάθε ΘΠΠ, στοχεύοντας σε εμπλεκόμενες και ενδιαφερόμενες ομάδες ή φορείς 3B.6. Εγκατάσταση ενός μόνιμου συστήματος παρακολούθησης του πληθυσμού μεσογειακής φώκιας στις ΘΠΠ, μέσα από την ανάπτυξη τοπικών ΔΔΣΠ, παρακολούθηση των καταφυγίων και διερεύνηση των περιστατικών θανάτων 3B.7.. Εγκατάσταση ενός μόνιμου συστήματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης της κατάστασης των ιχθυοαποθεμάτων, της θαλάσσιας ρύπανσης και της υποβάθμισης των βιοτόπων 3B.8. Εφαρμόζονται πιλοτικά μέτρα ή πρότυποι διαχειριστικοί μηχανισμοί για να μετριάσουν την εχθρότητα των ψαράδων προς τις μεσογειακές φώκιες, λόγω των ζημιών που προκαλούν οι φώκιες στο εισόδημά τους. Αριθμός σημαντικών περιοχών αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας που θεσμοθετούνται ως ΘΠΠ Αριθμός σημαντικών περιοχών αναπαραγωγής μεσογειακής φώκιας που συμπεριλαμβάνονται στο Δίκτυο Natura 2000 Αριθμός ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια με Φορείς Διαχείρισης Αριθμός Φορέων Διαχείρισης με ικανούς πόρους Αριθμός ΘΠΠ με θεσμοθετημένο και λεπτομερές σύστημα ζωνοποίησης Αριθμός ΘΠΠ με θεσμοθετημένα Σχέδια Διαχείρισης Αριθμός Σχεδίων Διαχείρισης που εφαρμόζονται ενεργά Περιοδική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των Σχεδίων Διαχείρισης Αριθμός ΘΠΠ με λειτουργικό σύστημα φύλαξης Μείωση των παράνομων δραστηριοτήτων στις ΘΠΠ Αριθμός εμπλεκόμενων στις ΘΠΠ ομάδων στους οποίους στοχεύουν οι εκστρατείες ενημέρωσης Αύξηση της εμπλοκής της τοπικής κοινότητας στην προστασία της μεσογειακής φώκιας και στη διαχείριση των ΘΠΠ Ο «δείκτης ενημέρωσης» (π.χ., πρόθεση πληρωμής) αυξάνεται σημαντικά μεταξύ 2009 και 2015 στις ΘΠΠ Μείωση των ηθελημένων θανατώσεων φωκών στις ΘΠΠ Η πρόθεση πληρωμής των τουριστών αυξάνεται σημαντικά μεταξύ 2009 και 2015 στις ΘΠΠ Αριθμός ΘΠΠ με λειτουργικό σύστημα παρακολούθησης της μεσογειακής φώκιας Αριθμός ΘΠΠ με λειτουργικό τοπικό ΔΔΣΠ Τακτική δημοσιοποίηση της κατάστασης του πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας στις ΘΠΠ Αριθμός ΘΠΠ με εγκατεστημένο και λειτουργικό σύστημα παρακολούθησης περιβαλλοντικών παραμέτρων Τακτική δημοσιοποίηση της κατάστασης βασικών περιβαλλοντικών παραμέτρων μέσα στις ΘΠΠ Αριθμός ΘΠΠ που εφαρμόζονται μέτρα για τη μείωση του ανταγωνισμού φώκιας αλιείας Μείωση της αρνητικής στάσης των ψαράδων στις ΘΠΠ Μείωση των ηθελημένων θανατώσεων φωκών στις ΘΠΠ Βλέπε Zabel A., Holm Müller K Conservation performance payments for carnivore conservation in Sweden. Conservation Biology 22(2): DOI: /j x 16

20 Στόχος 3. Ο προσδιορισμός των περιοχών με σημαντικούς αναπαραγωγικούς βιότοπους μεσογειακής φώκιας, η θεσμική τους προστασία και η οργάνωσή τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών, στις οποίες οι πληθυσμοί μεσογειακής φώκιας θα παραμένουν σταθεροί ή θα αυξάνονται (συνέχεια) Δράση Υπο δράση Δείκτες αξιολόγησης Παρατηρήσεις 3B Αποτελεσματική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών για τη μεσογειακή φώκια 3Γ Δημιουργία ενός λειτουργικού δικτύου ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια 3B.9. Ανάπτυξη μιας ΘΠΠ σαν πρότυπο σύστημα συνύπαρξης μεσογειακής φώκιας ανθρώπου, όπου σχεδιάζεται ένα ξεκάθαρο «πακέτο» προνομιακών μέτρων για την επιλεχθείσα κοινότητα 3B.10. Διαμορφώνονται και είναι έτοιμα για εφαρμογή Σχέδια Αντιμετώπισης Έκτακτων Καταστάσεων (ΣΑΕΚ) σε κάθε ΘΠΠ για πετρελαιοκηλίδες, μαζικούς θανάτους φωκών και άλλες καταστροφές 3Γ.1. Όλες οι προστατευόμενες για τη μεσογειακή φώκια περιοχές συνδέονται μεταξύ τους σε ένα λειτουργικό δίκτυο ΘΠΠ 3Γ.2. Υπό τον συντονισμό της ΕΕΠΜΦ, οι διαχειριστές των ΘΠΠ για τη μεσογειακή φώκια αναπτύσσουν σχέδια δράσης για το είδος για κάθε ΘΠΠ 3Γ.3. Υπό τον συντονισμό της ΕΕΠΜΦ, οι διαχειριστές των ΘΠΠ και οι τοπικοί ενδιαφερόμενοι φορείς συναντιούνται τακτικά για να ανταλλάξουν απόψεις και εμπειρίες Αύξηση της εμπλοκής της τοπικής κοινότητας στην προστασία της μεσογειακής φώκιας και στη διαχείριση των ΘΠΠ Μείωση της αρνητικής στάσης των ψαράδων στις ΘΠΠ Δημιουργία ωφελειών για τις τοπικές κοινότητες μέσα στις ΘΠΠ Αριθμός ΘΠΠ με υιοθετημένα ΣΑΕΚ Αριθμός επειγόντων περιστατικών που χρησιμοποιήθηκαν τα ΣΑΕΚ αποτελεσματικά Οι ΘΠΠ για τη φώκια συνεργάζονται σε επίπεδο σχεδιασμού, δράσεων και προσωπικού Η κατάσταση της μεσογειακής φώκιας στις ΘΠΠ βελτιώνεται Αναπτύσσονται σχέδια δράσης για τη μεσογειακή φώκια στις ΘΠΠ και εγκρίνονται από την ΕΕΠΜΦ Πραγματοποίηση τακτικών συναντήσεων για την προστασία της μεσογειακής φώκιας με τη συμμετοχή διαχειριστών και φορέων από τις ΘΠΠ Ανάπτυξηι μιας εθνικής κοινότητας για την προστασία της μεσογειακής φώκιας, υπό τον συντονισμό της ΕΕΠΜΦ 17

Πρόγραμμα MOFI. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ & ΑΛΙΕΙΑ Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες

Πρόγραμμα MOFI. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ & ΑΛΙΕΙΑ Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες Πρόγραμμα MOFI ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ & ΑΛΙΕΙΑ Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες Συμμετέχοντες WWF Ελλάς Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Μαγνησίας Το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών

Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών 2012 Είναι αποδεκτό σε παγκόσμιο επίπεδο ότι οι κλασσικές πρακτικές διαχείρισης της αλιείας, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας monachus monachus & ψαράδες ψαράδες ψαράδες monachus monachus monachus monachus Αντίκτυπο στο είδος Αντίκτυπο στην αλιεία Βελτίωση της κατάστασης του μεγαλύτερου ευρωπαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μια ματιά Δράση ενάντια στην υπεραλίευση, με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006 Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Κυρίες και κύριοι, Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να προλογίσω

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον

Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: Από το παρελθόν στο μέλλον Δρ. Δρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Για την πιο αποτελεσματική χωροταξική απεικόνιση αλλά κυρίως για τη βέλτιστη διοίκηση και διαχείριση του Πάρκου,

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε.

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. ΑΑΑ Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση A global sustainability framework and initiative of the United Nations Environment Programme Finance Initiative Ένα παγκόσμιο πλαίσιο και μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Έγγραφο Διαβούλευσης. Ανάπτυξη νέου πλαισίου τεχνικών μέτρων σε συνέχεια της μεταρρύθμισης της KATT

Έγγραφο Διαβούλευσης. Ανάπτυξη νέου πλαισίου τεχνικών μέτρων σε συνέχεια της μεταρρύθμισης της KATT Ref. Ares(2014)359866-13/02/2014 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ Έγγραφο Διαβούλευσης Ανάπτυξη νέου πλαισίου τεχνικών μέτρων σε συνέχεια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο : ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ Κ.ΑΛ.Π. Α. ΑΛΙΕΙΑ

ΘΕΜΑ 1 ο : ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ Κ.ΑΛ.Π. Α. ΑΛΙΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο : ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ Κ.ΑΛ.Π. Α. ΑΛΙΕΙΑ Είναι γενικά παραδεκτό ότι η ΚΑλΠ στον τομέα της αλιείας έχει αποτύχει, όπως η αρχή της σχετικής σταθερότητας (συστήματα των TAC S και QUOTAS) και

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του έργου LIFE AMMOS Δράσεις Β2 & D1

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του έργου LIFE AMMOS Δράσεις Β2 & D1 Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του έργου LIFE AMMOS Δράσεις Β2 & D1 Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Οκτώβριος 2013 1 Το έργο LIFE AMMOS Ολοκληρωμένη εκστρατεία ενημέρωσης για τον περιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Ελένη Τρύφων Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας Πόσο επίκαιρο είναι το ερώτημα; Η Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α.

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Τοµέας Οικολογίας, Τµήµα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Υφιστάµενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές αειφορίας και διαχείρισης Βιολογία της Διατήρησης

Αρχές αειφορίας και διαχείρισης Βιολογία της Διατήρησης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αρχές αειφορίας και διαχείρισης Βιολογία της Διατήρησης Ενότητα 8: Προστατευόμενες φυσικές περιοχές, το παράδειγμα του Εθνικού Θαλάσσιου

Διαβάστε περισσότερα

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ 98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» ΤΟ ΝΕΡΟ - Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ

1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ 1 Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ Η Ευρωπαϊκή στρατηγική για την διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ για έναν ζωντανό πλανήτη Ιόλη Χριστοπούλου, WWF Ελλάς Αθήνα, 14 εκεµβρίου 2006 Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Εισαγωγή οµή & περιεχόµενο Παράδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015

ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας & Υδατοκαλλιεργειών Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 "Μέθοδοι και πλαίσια λήψης αποφάσεων για μια πολιτική με άξονα τη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 Επιτροπή Αναφορών 2004 22 Ιουλίου 2004 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 893/2003 του Antonio Cecoro ιταλικής ιθαγένειας σχετικά µε περιβαλλοντικό ζήτηµα που αφορά την ακτή της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΘΑΛΑΣΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ Είναι ήδη ευρέως γνωστά τα ατυχήματα με τα πλοία ΕRΙΚΑ, Don Pedro, Prestige, καθώς και τα καταστροφικά

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Ημερίδα για την Εβδομάδα Οδικής Ασφάλειας Αθήνα, 19 Μαρτίου 2013 Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Γιώργος Γιαννής, Κώστας Αντωνίου, Ματθαίος Καρλαύτης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Η Οδική Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ 2014

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ 2014 ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ 2014 Σύνταξη Πολυετούς Σχεδίου Ανάπτυξης 2020 Αγγελική Καλλαρά, M.Sc. Βιολόγος-Ιχθυολόγος Προϊσταμένη Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015 ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ - WWF ΕΛΛΑΣ Σημαντικό μέρος της στρατηγικής 2013-2017 είναι να αναπτύξει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2013 9 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΜΑΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ Αγαπητοί εργαζόμενοι στους ΦΔ, το ζητούμενο είναι η διατήρηση της βιοπικοικλότητας ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2010 ΜΙΧΑΛΗΣ ΔΑΒΗΣ Κοινή λογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

η περιβαλλοντική διάσταση ν. γεωργιάδης

η περιβαλλοντική διάσταση ν. γεωργιάδης 1 η περιβαλλοντική διάσταση ν. γεωργιάδης Ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο κύρια χαρακτηριστικά προώθηση αειφόρου ανάπτυξης εγγενής ενοποιημένος χαρακτήρας πολιτικών/ νομοθετημάτων παρακολούθηση/ επιβολή

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων σε Περιφερειακό Επίπεδο

Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων σε Περιφερειακό Επίπεδο ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑ.ΣΟ.Κ 2007

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑ.ΣΟ.Κ 2007 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑ.ΣΟ.Κ 2007 ΑΠΑΝΤΗΣΗ κυρίου Γιώργου Παπανδρέου 1. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη δασικών πυρκαγιών και δασική καύσιμη ύλη

Πρόληψη δασικών πυρκαγιών και δασική καύσιμη ύλη Πρόληψη δασικών πυρκαγιών και δασική καύσιμη ύλη Δρ. Γαβριήλ Ξανθόπουλος ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων Τέρμα Αλκμάνος, Ιλίσια, 115 28 Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο του WWF. Ερωτηματολόγιο προς τους επικεφαλής των ευρωψηφοδελτίων

Απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο του WWF. Ερωτηματολόγιο προς τους επικεφαλής των ευρωψηφοδελτίων ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ www.ecogreens.gr - email: ecogreen@otenet.gr Αθήνα: Κολοκοτρώνη 31, 10562, τηλ. 210.3241001, fax 210 3241825 Θεσσαλονίκη: Φιλίππου 51, 54631, τηλ. 2310.222503, fax

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 28.2.2012 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την προετοιμασία για τη διάσκεψη κορυφής «Ρίο+20» - Συνεδρίαση Διακοινοβουλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Ελαχιστοποίηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Minimising Environmental Impact)

Ενότητα 1: Ελαχιστοποίηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Minimising Environmental Impact) Το παρόν αποτελεί την ακριβή μετάφραση του κειμένου του Οδηγού Καλών Πρακτικών που υπάρχει στο site του έργου http://www.project-gpwind.eu/ και ακολουθεί την δομή του site. Για κάθε μία από τις τρεις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 2.6: Προγράμματα Προστασίας Περιβάλλοντος & Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Ενέργεια: 2.6.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Το παρόν Μέτρο έχει οριζόντια δομή και διατρέχει όλες τις βαθμίδες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΑΝΤΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τι είναι Οικολογικά Σχολεία Εγγραφή Εφαρμογή του Προγράμματος Αίτηση Αυτοαξιολόγησης Βράβευση Η Περιβαλλοντική Επισκόπηση των Οικολογικών Σχολείων ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΜΟΝΟΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΜΟΝΟΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013

ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013 ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013 Βασικές Νομοθετικές & Θεσμικές παρεμβάσεις (Οικονομική Διαχείριση) Θέμης Λιακόπουλος Σύμβουλος Επιχειρησιακής Ανάπτυξης OTS. Βασικές Νομοθετικές & Θεσμικές παρεμβάσεις (Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων»

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» «Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» (ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Θέσεις του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων για την Οδική Ασφάλεια στην Ελλάδα

Οι Θέσεις του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων για την Οδική Ασφάλεια στην Ελλάδα Οι Θέσεις του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων για την Οδική Ασφάλεια στην Ελλάδα Νικόλαος Ηλιού Αναπλ. Καθηγητής Πανεπ. Θεσσαλίας neliou@civ.uth.gr Το πρόβλημα την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα καταλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ευαισθητοποίησης για τα Θαλάσσια Απορρίμματα

ΕΚΘΕΣΗ ευαισθητοποίησης για τα Θαλάσσια Απορρίμματα ΕΚΘΕΣΗ ευαισθητοποίησης για τα Θαλάσσια Απορρίμματα MARine LItter in Europe Seas: Social AwarenesS and CO-Responsibility www.marlisco.eu ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ Συστάσεις για πολιτικές για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη Σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453. 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12

PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453. 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12 PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12 Διάρκεια: 01/01/10-30/06/13 Συνεργαζόμενοι φορείς: Τμήμα Περιβάλλοντος Πανεπιστήμιο Frederick

Διαβάστε περισσότερα

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013»

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» 1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» Πώς η ΚΓΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Προκλήσεις Οικονομικές 3 στόχοι πολιτικής Βιώσιμη παραγωγή τροφίμων συμβολή στο γεωργικό εισόδημα και μείωση των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας για τον σχηματισμό πιλοτικού άξονα των τριών πόλεων με στόχο τη δυναμική τουριστική ανάπτυξή τους, με μοχλό εξέλιξης τη δημιουργία σύγχρονων

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 2003-2005 Δύο χρόνια μετά την ιδρυτική του Συνέλευση το Δίκτυο, μέσα στα πλαίσια των αξόνων που αυτή έθεσε και με βάση τη μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 21.11.2014 EL L 334/11 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 1242/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 20ής Νοεμβρίου 2014 σχετικά με τη θέσπιση κανόνων, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 508/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων:

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων: Ενέργεια 2.1.2 : Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου Για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που αφορά την πρωτοβάθμια, την δευτεροβάθμια γενική και τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ "ΚΟΣΙΗ-ΠΑΛΛΟΥΡΟΚΑΜΠΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ ΚΟΣΙΗ-ΠΑΛΛΟΥΡΟΚΑΜΠΟΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) - ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές.

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Αναστασία Δημητρίου Αν. Καθηγήτρια Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 2.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ Ε&Α, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

(Spin-off και Spin-out)»

(Spin-off και Spin-out)» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ EΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ, ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα