ΤΣΙΜΠΛΙΑΡΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΣΙΜΠΛΙΑΡΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Επιδράσεις Υψηλών και Χαμηλών Θερμοκρασιών και του Μεγέθους των Ατόμων στην Επιβίωση και την Αναπαραγωγική Δραστηριότητα του Δάκου της Ελιάς (Bactrocera oleae) Πτυχιούχος Γεωπόνος Α.Π.Θ ΤΣΙΜΠΛΙΑΡΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ Επιβλέπων καθηγητής ΚΩΒΑΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014

2 Στους γονείς μου και την αδελφή μου

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 5 ABSTRACT 7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ιστορικό της ελιάς Η καλλιέργεια της ελιάς Ασθένειες και εχθροί της ελιάς Ο δάκος της ελιάς Συστηματική κατάταξη Γεωγραφική κατανομή Μορφολογία του εντόμου Βιολογία του εντόμου Ξενιστές του εντόμου Βιολογικός κύκλος Συμβιωτικοί μικροοργανισμοί Μέθοδοι ελέγχου του δάκου της ελιάς Χημική καταπολέμηση Δολωματικοί Ψεκασμοί Ψεκασμοί Καλύψεως 22 1

4 1.7 Βιοτεχνικές μέθοδοι καταπολέμηση Μαζική παγίδευση Παρεμπόδιση σύζευξης Τεχνική στείρων εντόμων Βιολογική Καταπολέμηση Χρήση εντομοπαθογόνων μικροοργανισμών Σκοπός της διατριβής 26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Επιδράσεις υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών στην επιβίωση και αναπαραγωγική ικανότητα ενηλίκων διαφορετικών ηλικιών του δάκου της ελιάς (Diptera: Tephritidae) 2.1 Εισαγωγή Επιδράσεις των χαμηλών και υψηλών θερμοκρασιών στον δάκο της ελιάς Μηχανισμοί αντοχής των εντόμων σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες Μηχανισμοί αντοχής σε χαμηλές θερμοκρασίες Μηχανισμοί αντοχής σε υψηλές θερμοκρασίες Βλάβες που προκαλούνται στα ενήλικα έντομα εξαιτίας της σύντομης έκθεσης σε χαμηλές και υψηλές θερμοκρασίες Αλλαγές στην θερμοαντοχή των ενήλικων εντόμων οι οποίες συσχετίζονται με την ηλικία Υλικά και μέθοδοι Διατήρηση της αποικίας του εντόμου Επιδράσεις στην επιβίωση και στην αναπαραγωγική ικανότητα ενήλικών ατόμων μετά από δίωρη έκθεση σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες 33 2

5 2.2.3 Στατιστική Επεξεργασία Αποτελέσματα Επιβίωση ατόμων διαφορετικών ηλικιών μετά από έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες Επιβίωση ατόμων διαφορετικών ηλικιών μετά από έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες Διάρκεια ζωής ενήλικων ατόμων του δάκου της ελιάς μετά από έκθεση τους σε υψηλές θερμοκρασίες σε διαφορετικές ηλικίες Διάρκεια ζωής ενήλικων ατόμων του δάκου της ελιάς μετά από έκθεση τους σε χαμηλές θερμοκρασίες σε διαφορετικές ηλικίες Ωοπαραγωγή θηλυκών ατόμων δάκου ελιάς όταν σε διαφορετικές ηλικίες εκτέθηκαν σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες Συζήτηση 47 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Επίδραση του μεγέθους των ενήλικων ατόμων του δάκου της ελιάς στην σύζευξη και την ωοπαραγωγή 3.1 Εισαγωγή Η σύζευξη του δάκου της ελιάς Το μέγεθος και η σύζευξη στα έντομα Υλικά και μέθοδοι Διατήρηση της αποικίας του εντόμου Μελέτη της επίδραση του μεγέθους των ενήλικων ατόμων του δάκου της ελιάς στην σύζευξη και την ωοπαραγωγή Στατιστική Επεξεργασία Αποτελέσματα Προσδιορισμός του μέσου βάρους και μέσου μήκους των ενηλίκων θηλυκών και αρσενικών του δάκου της ελιάς Η επιρροή του μεγέθους στην επιλογή ατόμων για σύζευξη 58 3

6 3.3.3 Προσδιορισμός της ώρας έναρξης και η διάρκεια σύζευξης για τα άτομα διαφορετικών μεγεθών Διάρκεια σύζευξης ατόμων διαφορετικών μεγεθών Η ωοπαραγωγή θηλυκών ατόμων διαφορετικών μεγεθών Συζήτηση ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο δάκος της ελιάς Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera: Tephritidae) είναι ένας από τους σοβαρότερους εχθρούς της ελιάς και κάθε χρόνο προκαλεί μεγάλες οικονομικές ζημιές. Εντοπίζεται κυρίως στην λεκάνη της μεσογείου, είναι μονοφάγο έντομο, και αναπτύσσεται αποκλειστικά στο μεσοκάρπιο της καλλιεργούμενης ελιάς και αγριελιάς. Το έντομο στην Ελλάδα αναπτύσσει 3-4 γενεές το έτος. Ο κυριότερος τρόπος καταπολέμησης του είναι οι δολωματικοί ψεκασμοί από εδάφους, οι οποίοι έχουν ελάχιστες δυσμενείς επιπτώσεις στο οικοσύστημα. Η μέθοδος αυτή είναι απολύτως συμβατή με τους στόχους της ολοκληρωμένης καταπολέμησης. Στην παρούσα μεταπτυχιακή διατριβή, μελετήθηκε με πειράματα εργαστηρίου η επίδραση της έκθεσης ενηλίκων ατόμων του δάκου της ελιάς διαφορετικών ηλικιών (4, 5, 15, 20, 30, 45, 50 και 55 ημερών) σε μία σειρά υψηλών (38,2 C, 38,5 C και 39 C) και χαμηλών (-5 C, -5,5 C και -6 C) θερμοκρασιών. Χρησιμοποιήθηκαν άτομα ενός πληθυσμού που προέρχονταν από την περιοχή της Θέρμης Θεσσαλονίκης. Συγκεκριμένα προσδιορίσθηκε το ποσοστό επιβίωσης, η διάρκεια ζωής και η ωοπαραγωγή μετά από βραχύχρονη έκθεση ενηλίκων ατόμων διαφορετικών ηλικιών σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες. Διαπιστώθηκε ότι, μετά από βραχύχρονη έκθεση σε υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες τα ποσοστά επιβίωσης ενηλίκων ατόμων ηλικίας 4 και 15 ημερών είναι υψηλότερα ενώ βρέθηκε να είναι σημαντικά μικρότερα σε άτομα μεγάλης ηλικίας 30, 45, 50 και 55 ημερών. Ο αριθμός των αυγών που αποτέθηκαν από τα θηλυκά άτομα μετά από έκθεση σε υψηλή 38,5 C ή χαμηλή θερμοκρασία -5 C, υπήρξε σημαντικά μειωμένος σε σχέση με τα αυγά που απέθεσε ο μάρτυρας. Η μείωση αυτή παρατηρήθηκε σε άτομα όλων των ηλικιών που δοκιμάστηκαν και ήταν ιδιαίτερα έντονη σε άτομα μεγάλης ηλικίας. Η διάρκεια ζωής μετά από έκθεση σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες μειώθηκε σημαντικά σε σχέση με την διάρκεια ζωής των ατόμων του μάρτυρα. Η μείωση αυτή παρατηρήθηκε σε άτομα όλων των ηλικιών που δοκιμάστηκαν και ήταν ιδιαίτερα έντονη σε άτομα μεγάλης ηλικίας. Τα αποτελέσματα μας δείχνουν ότι η αντοχή των ατόμων του δάκου της ελιάς στην επίδραση υψηλών ή χαμηλών θερμοκρασιών επηρεάζεται από την ηλικία και είναι μικρότερη στα νεαρά σε σχέση με ηλικιωμένα άτομα. Επίσης μελετήθηκε σε έναν πληθυσμό του δάκου της ελιάς που αναπτυσσόταν στο εργαστήριο σε ελαιόκαρπο, εάν το μέγεθος (βάρος και μήκος σώματος) 5

8 επηρεάζει την επιλογή των ατόμων για σύζευξη. Για τον σκοπό αυτό, διαχωρίσαμε μεγαλόσωμα και μικρόσωμα παρθένα θηλυκά και αρσενικά άτομα και την 12 η ημέρα της ηλικίας τους τα μεταφέραμε σε κλωβούς και καταγράψαμε την δημιουργία ζευγών. Συγκεκριμένα καταγράφηκε η ώρα έναρξη των συζεύξεων, η διάρκεια σύζευξης, και η ωοπαραγωγή των συζευγμένων θηλυκών για ένα χρονικό διάστημα 10 ημερών μετά την σύζευξη. Διαπιστώθηκε ότι τα μεγαλόσωμα άτομα είναι αυτά που συζεύγνυνται κατά προτεραιότητα. Πιο συγκεκριμένα τις πρώτες ώρες μετά την μεταφορά των παρθένων ατόμων στα κλουβιά, τα πλείστα άτομα που συζεύχθηκαν ήταν μεγαλόσωμα θηλυκά και αρσενικά. Ο αριθμός των αυγών που στη συνέχεια απέθεσαν τα μεγαλόσωμα άτομα ήταν σημαντικά μεγαλύτερος σε σχέση με τον αριθμό των αυγών που απέθεσαν τα μικρόσωμα θηλυκά. Αντίθετα, η διάρκεια σύζευξης δεν διέφερε μεταξύ μεγαλόσωμων και μικρόσωμων ατόμων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το μέγεθος των ενηλίκων του δάκου της ελιάς επιδρά στην σύζευξη και την ωοπαραγωγή τους. Συμπερασματικά φαίνεται ότι, οι υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες σε ενήλικα άτομα διαφορετικών ηλικιών επηρεάζουν την επιβίωση, την διάρκεια ζωής και την ωοοπαραγωγή σε μεγαλύτερο βαθμό στα γηραιότερα σε σχέση με τα νεαρότερα άτομα του δάκου της ελιάς. Το μέγεθος τον ατόμων του δάκου της ελιάς επιδρά στην επιλογή για σύζευξη. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι χρήσιμα από οικολογικής πλευράς και να εξηγούν σε έναν βαθμό πληθυσμιακές μεταβολές του εντόμου στο ύπαιθρο, αλλά και να οδηγούν στην βελτίωση της μαζικής εργαστηριακής εκτροφής του εντόμου. 6

9 ABSTRACT The olive fruit fly, Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera: Tephritidae) is a major pest of olives, it causes important economical damage every year, and it is widespread throughout the Mediterranean Basin. The females lay eggs in the mesocarp of cultivated and wild olive fruits, and the larva grows in the fruit and pupates in the soil. In most regions of Greece it has 3-4 generations per year. The major means of controlling the population of the pest are ground based bait sprays. This method is used in a large scale in Greece and has very little effect to the ecosystem. It is also completely compatible with the goal of integrated pest management. The experiments of the present thesis were carried out in the laboratory in exposure of adults of a variety of ages (4, 5, 15, 20, 30, 45, 50 and 55 days old) of the olive fruit fly to a series of high (38,2 C, 38,5 C and 39 C) and low (-5 C, -5,5 C and -6 C) temperatures. The stock colony, was established with adults emerged from field collected infested olive fruits in the region of Thermi. In particular, the ability of survival, the longevity and egg production were specified, after short term exposure in high and low temperatures of adults of different ages. It is concluded that after short term exposure in high or low temperatures, the survival percentage in adults of 4 and 15 days old is higher. Adults of ages 30, 45, 50 and 55 days old, have significantly reduced survival percentage. The number of eggs layed by females after exposure in high 38,5 C or low -5 C temperature where significantly reduced compared with a layed eggs of the control. This reduction was observed through adults of all ages tested and was more intense among adults of older age. The longevity expectancy after exposure to high and low temperatures was significantly reduced compared to the life expectancy of the control. This reduction was also observed throught adults of all ages tested and was more intense among adults of older age. The results shows that tolerance of the olive fruit fly in response to high or low temperatures is affected by age and is more reduced in younger ages than in older adults. In another experiment, the effect of adult size in mating and egg production of Bactrocera olea was studied in the laboratory. Adults which had developed from an egg through pupa in olive fruits were separated in size classes according to their body weight and length and were allowed to mate. It was studied whether the size of the adults is associated with the choice of mate for reproduction. In particular, the onset 7

10 and duration of mating, and the egg production for 10 days after mating were recorded. It is concluded that big size females and males mated first. In particular, during the first hours after putting virgin females in the cages, most adults mating were big sized females and males. The number of eggs layed by the big sized females were was significantly higher compared to the number of eggs layed by the smaller ones. In addition, the duration of mating had no significant differences among big and small sized adults. The results show us that the size of the adults of olive fruit fly does matter in mating and egg production. It is concluded that the old flies are more sensitive than the younger ones to the effects of high and low temperatures. The size of adults of olive fruits fly affects the choice of the sexual mate. The results could be useful to explain up to one point the population change of the insects in the fields, and also lead to the improvement of mass rearing of the olive fruit fly. 8

11 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Ιστορικό της ελιάς Η ελιά είναι ένα από τα παλαιότερα καλλιεργούμενα φυτικά είδη. Ευρήματα ελιάς έχουν μελετηθεί με τη βοήθεια της παλαιοβοτανικής σε απολιθώματα που βρέθηκαν στη Σαντορίνη και τη Νίσυρο (Rhizopoulou, 2007). Επίσης, απολιθωμένα φύλλα ελιάς, ηλικίας έως ετών, κοσμούν το μουσείο ελιάς της Σπάρτης όπως και ξύλο ελαιόδεντρου από έτη π.χ που βρέθηκε στην κοιλάδα του Ιορδάνη. Στον ελλαδικό χώρο βρέθηκαν σε νεολιθικό οικισμό της Μάνης απολιθώματα ελιάς που χρονολογούνται πριν από την 4η χιλιετία π.χ, ενώ η ελαιοκαλλιέργεια αρχίζει στην Ελλάδα από την 3η χιλιετία π.χ και εντατικοποιείται κατά την ύστερη εποχή του χαλκού από το 1600 έως το 1100 π.x (Θεριός, 2005). Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες για την ελιά ανακαλύφθηκαν στα ανάκτορα της Κνωσού (14 ος αιώνα π.χ) και της Πύλου (13 ος αιώνας π.χ). Βρίσκονται σε πήλινες πινακίδες και είναι γραμμένες στην γραμμική Β γραφή (Rhizopoulou, 2007). Πολλοί υποστηρίζουν ότι η καταγωγή της ελιάς είναι η Μικρά Ασία ενώ άλλοι η Αβησσυνία, η Αίγυπτος, ο Λίβανος (Θεριός, 2005; Rhizopoulou, 2007). Η ελαιοκαλλιέργεια προωθήθηκε μέσω της Κύπρου προς την Ανατολία, την Αίγυπτο και την Κρήτη έως ότου καθιερώθηκε σε όλες τις χώρες τις Μεσογείου. Από τον 15 ος αιώνα μ.χ τα υπερωκεάνια ταξίδια βοήθησαν στην εξάπλωση της ελαιοκαλλιέργειας σε όλο τον Nέο Κόσμo. Σήμερα καλλιεργείται στην Νότια Αφρική, στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Καλιφόρνια), Κίνα, Ιαπωνία, Αυστραλία. Η χρήση του ελαιολάδου είναι γνωστή σε πολλές θρησκείες και πολιτισμούς. Το ελαιόλαδο και οι ελιές αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της μεσογειακής διατροφής. Στην αρχαία Ελλάδα η ελιά είχε σπουδαίο ρόλο στην διατροφή των ανθρώπων και ήταν σημαντική καύσιμη ύλη για φωτισμό (λυχνίες). Επίσης ήταν συνδεδεμένη με μύθους, ιερούς συμβολισμούς και θεωρείται ότι μέσω του εμπορίου αποτέλεσε την οικονομική βάση για την στήριξη του ελληνικού πολιτισμού. Στην Αγία Γραφή και στο Κοράνι εμφανίζεται ως το πιο ιερό και σεβαστό δέντρο και χρησιμοποιείται εκτός των άλλων, κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετών π.χ. στο μυστήριο της βάπτισης. 9

12 1.1.2 Η καλλιέργεια της ελιάς Η ελιά, Olea europae L. ανήκει στην οικογένεια Oleaceae. Άλλα σημαντικά γένη της οικογένειας είναι τα Ligustrum, Jasminum, Fraxinus. Η καλλιεργούμενη ελιά ανήκει στο γένος Olea, είδος europaea και υποείδος sativa. Το γένος Olea περιλαμβάνει τουλάχιστον είδη που ανήκουν στην οικογένεια Oleaceae και στη υποοικογένεια Oleoideae με χ=23 χρωμοσώματα. Η ελιά είναι το μοναδικό παραμεσόγειο είδος. Το είδος Olea europaea διακρίνεται στην καλλιεργούμενη ποικιλία Olea europaea var. sativa και στην άγρια ποικιλία Olea europaea var. oleaster [subsp. oleaster (Hoffm. & Link.) Hegi] ή Olea europaea var. sylvestris [var. sylvestris (Mill.) Lehr. = var. oleaster (Hoffm. & Link.)] (Rhizopoulou, 2007). Η Olea europaea L. πιθανολογείται ότι προήλθε από μετάλλαξη και υβριδισμό από τα τροπικά και υποτροπικά Αφροασιατικά είδη όπως Olea europaea var. chrysophilla και Olea europaea var. laperrinii, τα οποία πιθανώς να έχουν λάβει μέρος στην εξέλιξη της καλλιέργειας (Walton, 1995). Μια άλλη άποψη, υποστηρίζει ότι είναι αποτέλεσμα της εξημέρωσης της άγριας ελιάς Olea europaea var. οleaster που εμφανίζεται στην ευρύτερη λεκάνη της Μεσογείου (Rhizopoulou, 2007 και οι αναφορές που δίνει). Η καλλιεργούμενη ελιά (Olea europaea L.) είναι αειθαλές δένδρο αργά αναπτυσσόμενο είδος, ανθεκτικό στην ξηρασία με προσδόκιμο ζωής τα 500 χρόνια. Το είδος Olea europaea L. απαρτίζεται από 2600 ποικιλίες, πολλές από τις οποίες μπορεί να είναι μόνο οικότυποι (Θεριός, 2005). Στις θερμές περιοχές με ξηρασία καλλιεργούνται κυρίως ελαιοποιήσιμες ποικιλίες ενώ στις περιοχές με πολλές βροχοπτώσεις κυρίως επιτραπέζιες. Η ελιά είναι ένα δέντρο που ευδοκιμεί σε ξηροθερμικές συνθήκες και παράγει καρπό ακόμη και σε πετρώδη και άγονα εδάφη. Ωστόσο, στα βραχώδη και άγονα εδάφη καρποφορεί κάθε 2 με 4 χρόνια και οι αποδόσεις του είναι πολύ μικρές. Σε γόνιμες και αρδευόμενες περιοχές παρουσιάζει γρήγορη και έντονη ανάπτυξη καθώς και υψηλές αποδόσεις. Η ελιά είναι δέντρο αείφυλλο, αιωνόβιο, αποκτά ύψος 15 με 20 μέτρα, στην πράξη όμως με το κλάδεμα αποκτά ύψος 4 με 5 μέτρα. Η ταξιανθία είναι βότρυς και ο καρπός της είναι δρύπη (Θεριός, 2005). Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της καρποφορίας είναι οι αυξομειώσεις που έχει από χρόνο σε χρόνο. Το φαινόμενο προκαλείται από την παρενιαυτοφορία, και προκαλεί 10

13 μείωση της παραγωγής. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση της είναι γενετικά αίτια, περιβαλλοντολογικά αίτια και εσωτερικοί παράγοντες του ιδίου του δέντρου. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να έχουν τα θρεπτικά στοιχεία του αζώτου, φωσφόρου και καλίου, η περιεκτικότητα των οποίων μειώνεται στο φυτό κατά της χρονιές αυξημένης καρποφορίας (Ποντίκης, 1992) Η καλλιέργεια της ελιάς είναι εφικτή σε όλη την εύκρατη και υποτροπική ζώνη. Ευδοκιμεί σε περιοχές με υψόμετρο έως 900 μέτρα, θερμοκρασίες από -4 C έως 40 C, με βροχοπτώσεις από 300 έως 600 χιλιοστά το χρόνο σε αβαθή, ουδέτερα, αλκαλικά εδάφη. Οι ιδανικές ελαιοπαραγωγικές περιοχές χαρακτηρίζονται από ήπιους, βροχερούς χειμώνες και μακριά, θερμά και ξηρά καλοκαίρια (Ayerz and Sibbett, 2001). Θερμοκρασίες χαμηλότερες από τους -10 C δεν είναι ευνοϊκές για το δέντρο καθώς προκαλούν ζημιά στους βραχίονες ή και σε ολόκληρο το δέντρο της ελιάς. Γενικά η καλλιέργεια της ελιάς απαιτεί χρόνο, καθώς η πρώτη αποδοτική παραγωγή υπολογίζεται µετά από 8-10 χρόνια. Σε πρόσφατη αναφορά του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου (International Olive Council) του 2010, το δέντρο της ελιάς στην Ελλάδα καλλιεργείται σε περίπου 11,6 εκατομμύρια στρέμματα γης, με πάνω από 170 εκατομμύρια ελαιόδεντρα, κατέχοντας από την άποψη αυτή την 4η θέση παγκοσμίως μετά την Ισπανία, Τυνησία και Ιταλία. Στον τομέα του ελαιολάδου, η Ελλάδα με μια μέση ετήσια παραγωγή τα τελευταία χρόνια γύρω στους 380 ( ) χιλιάδες τόνους, έρχεται 3η μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Στον τομέα της επιτραπέζιας ελιάς, με μια μέση ετήσια παραγωγή 108 (90-120) χιλιάδων τόνων, έρχεται 5η μετά την Ισπανία, Αίγυπτο, Τουρκία και Συρία. Σε παγκόσμια κλίμακα η παραγωγή ανέρχεται πάνω από 900 εκατομμύρια ελαιόδεντρα που περιλαμβάνονται σε περίπου 10 εκατομμύρια εκτάρια από τα οποία το 95% βρίσκεται στην λεκάνη της Μεσογείου (Walton, 1995). Η κατανάλωση ελαιολάδου όσο και επιτραπέζιας ελιάς παρουσιάζουν σταθερά αυξητικές τάσεις (Γιαννοπολίτης, 2009). 11

14 1.1.3 Ασθένειες και εχθροί της ελιάς Η ελιά προσβάλλεται από πολλούς εχθρούς (έντομα, ακάρεα, νηματώδεις κ.ά.) και ασθένειες. Από τους εχθρούς, τρία έντομα προκαλούν κάθε χρόνο τις σοβαρότερες ζημιές. Ο δάκος [Bactrocera (Dacus) oleae] (Rossi) (Diptera: Tephritidae) ο οποίος είναι το αντικείμενο μελέτης αυτής της εργασίας, ο πυρηνοτρήτης (Prays oleae) (Bernard) (Lepidoptera: Yponomeutidae) μικρό λεπιδόπτερο γκρίζου χρωματισμού του οποίου η προνύμφη του προσβάλλει άνθη, φύλλα, βλαστούς και καρπούς, και το λεκάνιο [(Saissetia oleae) (Olivier), (Homoptera: Coccidae)] κοκκοειδές όπου οι ζημιές που προκαλεί είναι άμεσες μέσω της αναρρόφησης φυτικών χυμών και έμμεσες μέσω της έκκρισης μελιτώματος που ευνοεί την ανάπτυξης της καπνιάς (Μπρούμας και Κατσόγιαννος, 2009). Άλλοι εχθροί με μικρή σημασία για την ελιά είναι η Μαργαρόνια (Palpita unionalis) [(Hubner ) (Lepidoptera: Pyralidae)] και (Lobesia botrana) (Den. & Schiff.), (Lepidoptera: Tortricidae), το σκαθάρι (Phloeotribus scarabaeoides) (Bernard) (Coleptera: Scolytidae), η ψύλλα της ελιάς (Euphyllura olivine) (Hemiptera: Psyllidae), ο ρυχγχίτης (Rynchites cribripennis) (Desbrochers), τα κοκκοειδή [Aspidiotus nerii (Bouche) (Homoptera: Diaspididae)], (Parlatoria oleae) (Colvee) (Homoptera: Diaspididae)] κ.τ.λ. (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Οι συγκεκριμένοι εχθροί μπορούν να προκαλέσουν οικονομική ζημία σε περιπτώσεις όπου η ηλικία του ελαιοδέντρου, οι κλιματικές συνθήκες ή άλλοι παράγοντες (θανάτωση αρπακτικών και παρασίτων) ευνοήσουν την ανάπτυξη τους. Οι σοβαρότερες ασθένειες της ελιάς είναι οι εξής : α) το Κυκλοκόνιο Spilocaea οleagina (Cycloconium oleaginum). Κύριο σύμπτωμα της ασθένειας αυτής είναι η εμφάνιση χαρακτηριστικών κυκλικών κηλίδων ( μάτια παγωνιού ) στην πάνω επιφάνεια των φύλλων και προκαλεί φυλλόπτωση. β) O Καρκίνος της ελιάς ο οποίος προκαλείται από το βακτήριο Pseudomonas syringae pv. savastanoi (Janse) και προκαλεί το σχηματισμό εξογκωμάτων (καρκινωμάτων) στα κλαδιά, στους κλάδους, στον κορμό, ακόμα και στις ρίζες. γ) Η Ξεροβούλα σαποβούλα (Camarosporium dalmatica) (Thϋm) που είναι πολύ διαδεδομένη στην χώρα μας. Ο μύκητας προσβάλλει μόνο τους καρπούς προκαλώντας σήψεις και συνήθως ακολουθεί την προσβολή από τον δάκο της ελιάς, η σοβαρότητά της ασθένειας είναι ανάλογη με την προσβολή του δάκου στις διάφορες περιοχές (Καλομοίρα και Αλιβιζάτος, 2009). Δ) 12

15 Η καπνιά είναι μια ασθένεια της ελιάς η οποία προκαλείται από τους μύκητες Fumago Vacans (Pers) και Antennariia elaeophila (Mont) οι οποίοι αναπτύσσονται στα εκκρίματα των κοκκοειδών και φράσουν τα στομάτια των φύλλων ή αναπτύσσονται πάνω στον καρπό. 1.2 Ο δάκος της ελιάς Συστηματική κατάταξη Η τάξη των Διπτέρων (Diptera) περιλαμβάνει την οικογένεια Tephritidae, στην οποία ανήκει το είδος του δάκου της ελιάς (Bactocera oleae). Στην οικογένεια αυτή ανήκουν οι λεγόμενες μύγες των φρούτων (fruit flies), έντομα με μεγάλη οικονομική σημασία καθώς προσβάλουν την πλειονότητα των προϊόντων της αγροτικής παραγωγής. Η οικογένεια Tephritidae αποτελείται από έξι υποοικογένειες (Tachiniscinae, Blepharoneurinae, Phytamiinae, Dacinae, Trypetinae και Tephritinae) και 27 φυλές (Korneyev, 1999). Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός της αναθεώρησης της συστηματικής των Tephritidae, το έντομο κατατάχθηκε από το γένος Dacus στο γένος Bactocera. Ο δάκος της ελιάς κατατάχθηκε στο γένος Bactrocera λόγω της μορφολογίας των κοιλιακών του τεργιτών. Tα είδη του γένους Bactrocera χαρακτηρίζονται από διακριτούς κοιλιακούς τεργίτες και προσβάλουν κυρίως τροπικά και υποτροπικά είδη φρούτων. Αντίθετα τα είδη του γένους Dacus προσβάλουν κυρίως ενδημικά φυτά των οικογενειών Asclepiadaceae και Cucurbitaeae. Στην οικογένεια Tephritidae και ειδικότερα στην υποοικογένεια Dacinae στην οποία ανήκει ο δάκος της ελιάς, δεν υπάρχουν σαφείς ταξινομικοί χαρακτήρες με αποτέλεσμα να υπάρχουν αρκετά προβλήματα στην συστηματική τους κατάταξη. Ο Gmelin είναι ο πρώτος ο οποίος κατέταξε τον δάκο της ελιάς αρχικά ως Musca oleae (1790), στη συνέχεια κατατάχθηκε ως Dacus ( Daculus) oleae, Dacus (Polistomimetes) oleae και Daculus oleae, για να καταλήξει στο σημερινό όνομα Bactrocera (Daculus) oleae (Drew, 1989). Σήμερα η συστηματική κατάταξη του δάκου κατά White and Elson Haris 1992 όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα. 13

16 Εικόνα 1. Ο δάκος της ελιάς ΦΥΛΟ ΥΠΟΦΥΛΟ ΚΛΑΣΗ ΥΠΟΚΛΑΣΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΑΞΗ ΥΠΟΤΑΞΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΜΗΜΑ ΥΠΕΡΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΥΠΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΓΕΝΟΣ ΥΠΟΓΕΝΟΣ ΕΙΔΟΣ Arthropoda Atelocerata Insecta Neoptera Holometabola Diptera Brachycera Schizophora Acalyptratae Tephritoidea Tephritidae Dacinae Bactrocera Daculus oleae Πίνακας 1.1. Συστηματική κατάταξη του δάκου της ελιάς (White and Elson Harris, 1992) Γεωγραφική κατανομή Η ζώνη της γεωγραφικής εξάπλωσης του δάκου της ελιάς Bactrocera oleae περιλαμβάνει την πλειονότητα των περιοχών στις οποίες γίνεται εντατική καλλιέργεια ελαιόδεντρων καθώς και χωρών όπου τα άγρια ελαιόδεντρα είναι αυτόχθονα είδη. Ο δάκος της ελιάς είναι διαδεδομένος στις παραμεσόγειες χώρες, υπάρχουν όμως και αναφορές παρουσίας του σε διάφορες περιοχές σε όλο τον κόσμο συμπεριλαμβανομένης της Νότιας και Κεντρικής Αφρικής (Rice, 2000), της Εγγύς και Μέσης Ανατολής, της Κεντρικής Αμερικής (Μεξικό) και της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ (Nardi et al., 2005). Η παρουσία του εντόμου αναφέρθηκε και στη Σερβία η οποία πιθανώς αποτελεί και το βορειότερο όριο εξάπλωσης του εντόμου (Κωβαίος 14

17 και συνεργάτες, 2001, και αναφορές που δίνουν). Ωστόσο, δεν έχει αναφερθεί ακόμη η παρουσία του στην Νότια Αμερική, Αυστραλία και Κεντρική Κίνα (Tzanakakis, 2006). Η παρουσία του δάκου στο Νέο Κόσμο συνδέεται πιθανά με την πρόσφατη εισαγωγή των ελαιόδεντρων για γεωργικούς σκοπούς. Ο δάκος της ελιάς φαίνεται να έχει την ικανότητα να αποικίζει γρήγορα νέες περιοχές και γι αυτό το λόγο κάθε χώρα που έχει ελαιοπαραγωγή θεωρείται ότι κινδυνεύει από εισβολή δάκου (Smith, 2001). Είναι φανερό ότι η λεπτομερής γνώση της βιολογίας, της γενετικής δομής και της γεωγραφικής ποικιλότητας που παρουσιάζει ένα είδος είναι βασική προϋπόθεση στο σχεδιασμό της στρατηγικής ελέγχου, μείωσης της εξάπλωσης και τελικού αφανισμού του κινδύνου (Roderick and Navajas, 2003) Μορφολογία του εντόμου Το έντομο θεωρείται ότι είναι ένα από τα μικρότερα σε μέγεθος είδη του γένους Bactrocera (Weems and Nation, 2009). Το ενήλικο είναι μια μύγα και έχει μήκος 5mm με άνοιγμα πτερύγων 10 mm. Η κεφαλή έχει ανοιχτό καστανό χρώμα και οι σύνθετοι οφθαλμοί φέρουν πρασινωπές μεταλλικές ανταύγειες που στο νεκρό και αποξηραμένο έντομο γίνονται κοκκινωπές. Ο θώρακας είναι σκοτεινότερος στα νώτα και έχει συνήθως 2-4 κατά μήκος σκοτεινές ταινίες (γκρι ή μαύρες) και υπόλευκο ή υποκίτρινο θυρεό (scutellum), όπως επίσης υπόλευκες ή υποκίτρινες κηλίδες στα πλάγια. Οι πτέρυγες είναι διαφανείς, ιριδίζουσες, με ένα σκοτεινό στίγμα στην άκρη και ξεχωρίζουν από τις αντίστοιχες άλλων ειδών που είναι συνήθως έγχρωμες ή φέρουν μοτίβα. Στα θηλυκά η κοιλία καταλήγει σε ισχυρό ευδιάκριτο ωοθέτη, έξω εκτατό και ισομήκη με την κοιλία. Οι αλτήρες είναι λευκοί και τα πόδια κιτρινοκόκκινα (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Η νύμφη έχει σχήμα ελλειψοειδές, είναι ανοιχτοκάστανη και έχει ως περίβλημα το σκληρυμένο δερμάτιο της αναπτυγμένης προνύμφης, το μέγεθος της είναι περίπου 4-5mm (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Για την έξοδο του ενήλικου εντόμου, σχηματίζεται χαρακτηριστική κυκλική σχισμή (κυκλόραφα) στο ένα άκρο του περιβλήματος της νύμφης (Μπρούμας και Κατσόγιαννος, 2009). Η προνύμφη είναι υπόλευκη ή ανοιχτοκίτρινη, τελικού μήκους 7-8 mm, με το πρόσθιο μέρος του σώματος στενότερο από το οπίσθιο και χωρίς κεφαλική κάψα, όπως συμβαίνει σε προνύμφες 15

18 άλλων ειδών της οικογένειας Tephritidae. Στο πρόσθιο μέρος του σώματος των προνυμφών υπάρχουν τα στοματικά γναθικά άγκιστρα, όπως σε όλα τα κυκλόραφα δίπτερα, τα οποία είναι σκούρου χρώματος καθώς επίσης και ο υπόλοιπος κεφαλοφαρυγγικός σκελετός. Το αυγό είναι πολύ στενόμακρο με μήκος περίπου 0,7 mm, οξύ στον ένα πόλο, λευκού χρώματος και εισάγεται με τη βοήθεια του ωοθέτη στο μεσοκάρπιο του ελαιοκάρπου (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Ο Tzanakakis (2006) αναφέρει ότι υπάρχουν διαφορές στο μέγεθος, μεταξύ των πληθυσμών καθώς επίσης και μεταξύ των ατόμων τα οποία ως προνύμφες αναπτύσσονται σε τροφή (καρποί ελιάς ή τεχνητή τροφή) με διαφορετική περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά. 1.3 Βιολογία του εντόμου Ξενιστές του εντόμου Ο δάκος χαρακτηρίζεται από πολλούς συγγραφείς ως μονοφάγο έντομο και προσβάλλει τους καρπούς τριών ειδών του γένους Olea: Olea europaea var. sativa (L.), Olea europaea var cuspidata (Link), Olea europaea var chrysophilla (Lam) (Tzanakakis, 2006). Τα ενήλικα άτομα του δάκου τρέφονται με νέκταρ φυτών, γύρη, μελιτώματα προερχόμενα από έντομα (κοκκοειδή) και από άλλες υγρές τροφές που εκκρίνονται από τραύματα καρπών, φύλλων και βλαστών (Mohammad, 2005). Τις παραπάνω ουσίες τα άτομα του δάκου της ελιάς δεν τις παίρνουν μόνο από τα ελαιόδεντρα αλλά και από άλλα φυτά τα οποία βρίσκονται δίπλα ή μακριά από τους ελαιώνες (Tzanakakis, 2006). Η αναζήτηση τροφής είναι μια καθημερινή διαδικασία για τα ενήλικα, τα οποία εντούτοις στη φάση που μόλις έχουν εξέλθει μπορούν να επιβιώσουν 1-2 μέρες χωρίς τροφή, αφού χρησιμοποιούν αποθέματα που φέρουν από το προνυμφικό στάδιο. Για την επιβίωση και αναπαραγωγή του εντόμου τα απαραίτητα στοιχεία της δίαιτας είναι αμινοξέα, βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία, υδατάνθρακες και νερό (Tsiropoulos, 1977). Η γνώση των θρεπτικών απαιτήσεων του δάκου της ελιάς είναι κρίσιμης σημασίας για την επιλογή πηγών ενέργειας και τροφής, ώστε να είναι δυνατή η εκτροφή και διατήρηση αποικιών στο εργαστήριο. Σε μελέτες που έγιναν με προνύμφες δάκου, βρέθηκε ότι τρέφονται και αναπτύσσονται ικανοποιητικά σε ώριμους καρπούς τομάτας καθώς τα αναπτυχθέντα 16

19 σε τομάτα ενήλικα άτομα παρουσίασαν ικανοποιητική ωοπαραγωγή και γονιμότητα (Navrozidis and Tzanakakis, 2005). Οι ποικιλίες που προτιμούνται περισσότερο από τον δάκο είναι οι μεγαλόκαρπες και αυτές με μεγάλη περιεκτικότητα σε νερό (επιτραπέζιες) από ότι οι μικρόκαρπες και ελαιοποιήσιμες. Μία εξήγηση είναι ότι οι μεγαλόκαρπες δίνουν μεγαλύτερο αριθμό προνυμφών με μεγαλύτερη επιβίωση. Επίσης, οι μεγάλοι σε μέγεθος καρποί είναι πιο ευπρόσβλητοι από το δάκο λόγω της μειωμένης αντοχής του φλοιού τους (πιο μαλακός). Στην Ελλάδα μία ποικιλία που έχει μερικώς ανοχή είναι η Κορωνέικη σε σχέση με την μεγαλόκαρπη ποικιλία Τσουνάτη (Rice, 2000) Βιολογικός κύκλος Η ανάπτυξη, αναπαραγωγική ικανότητα και δυναμική των πληθυσμών του δάκου της ελιάς επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από ορισμένους αβιοτικούς παράγοντες όπως μεταξύ άλλων τη θερμοκρασία, φωτοπερίοδο και σχετική υγρασία (ΣΥ) (Tzanakakis and Koveos, 1986; Koveos and Tzanakakis, 1990, 1993; Koveos, 2001; Broufas et al., 2009 και αναφορές που δίνουν). Κατά τη διάρκεια του έτους ο δάκος συναντάται σε διάφορες μορφές και συμπληρώνει, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν, περισσότερους από ένα βιολογικούς κύκλους. Στις παραμεσόγειες χώρες όπως η Ελλάδα, ο αριθμός των γενεών κυμαίνεται μεταξύ 2 με 5, στην χώρα μας κυρίως έχει 3 με 4 γενεές (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Στην Κεντρική Ελλάδα η πρώτη γενεά εμφανίζεται με την έναρξη του καλοκαιριού (Ιούνιο Ιούλιο) και οι επόμενες δύο εμφανίζονται το φθινόπωρο μέχρι και τον χειμώνα (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Ο αριθμός των γενεών ποικίλει ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν την κάθε χρονιά και τις διαθέσιμες ελιές για ωοτοκία. Το ενήλικο και η νύμφη διαχειμάζουν σε σχισμές του δέντρου ή σε μικρό βάθος στο έδαφος (1 έως 6 εκατοστά). Ο δάκος της ελιάς θεωρείται ομοδυναμικό έντομο, δηλαδή έντομο που δεν διαπαύει. Στην Κρήτη βρέθηκε ότι διαχειμάζει σε όλα τα ανήλικα στάδια αλλά και ως ενήλικο, ενώ στην Κέρκυρα κυρίως ως νύμφη στο έδαφος. Στη Θεσσαλονίκη διαπιστώθηκε ότι μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου μέρος του διαχειμάζοντος πληθυσμού του εντόμου βρίσκεται στο στάδιο της προνύμφης ή και της νύμφης, ενώ μετά τον Ιανουάριο ο πληθυσμός του εντόμου αποτελείται 17

20 αποκλειστικά από ενήλικα άτομα (Κωβαίος και συνεργάτες, 2001 και οι αναφορές που δίνουν). Σε περιοχές με ήπιο χειμώνα (παράλια νότιας Ελλάδας και ορισμένων νησιών) όταν υπάρχει στα δέντρα κατάλληλος καρπός, είναι δυνατόν να συνυπάρχουν στον ελαιώνα όλα τα στάδια του εντόμου (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Η ωοτοκία στις νότιες περιοχές της Μεσογείου πραγματοποιείται από τον Ιούλιο και αργότερα (Tzanakakis, 2006). Την περίοδο αυτή οι ελιές έχουν αποκτήσει το τελικό τους μέγεθος και έχουν υποστεί αρκετή ωρίμανση ώστε να είναι εύκολο για το ενήλικο θηλυκό να διατρυπήσει τον καρπό με τον ωοθέτη του. Τα ενήλικα θηλυκά του δάκου της ελιάς από την άνοιξη έως τα μέσα καλοκαιριού δεν παρουσιάζουν ωρίμανση των ωαρίων τους δηλαδή χαρακτηριστικά μιας αναπαραγωγικής διάπαυσης (Tzanakakis and Koveos, 1986). Η ωοπαραγωγή των θηλυκών επηρεάζεται από τις κλιματικές συνθήκες, την ποιότητα της δίαιτας του θηλυκού και τη διαθεσιμότητα καρπών. Η ύπαρξη ώριμων καρπών φαίνεται να είναι κρίσιμης σημασίας για την αναπαραγωγική ετοιμότητα των θηλυκών. Οι ώριμοι καρποί χρησιμοποιούνται ως πηγή αμινοξέων, βιταμινών και άλλων αυξητικών παραγόντων που χρειάζονται για να επιτευχθεί η ωρίμανση των ωαρίων. Εικάζεται ότι ο καρπός της ελιάς περιέχει συγκεκριμένες χημικές ουσίες που διεγείρουν την ωρίμανση των ωαρίων στις ωοθήκες λειτουργώντας μέσω του νευρικού ή του ενδοκρινικού συστήματος. Η ύπαρξη ή όχι καρπών ελιάς έδειξε να έχει θετική συσχέτιση στην ωρίμανση των ωαρίων ανεξάρτητα από άλλους παράγοντες και αυτό εξηγείται καθώς αποτελούν πηγή βιταμινών και αμινοξέων (Koveos and Tzanakakis, 1990). Έχουν μελετηθεί διάφοροι παράγοντες που πιθανά επηρεάζουν την ωριμότητα των ωαρίων (Κoveos and Tzanakakis, 1989; Tzanakakis and Koveos, 1986). Η επίδραση του ελαιόκαρπου στον αριθμό των αποτιθέμενων αυγών (ωοπαραγωγή) και στη διάρκεια ζωής θηλυκών ατόμων του δάκου της ελιάς μελετήθηκε σε θερμοκρασία 25ºC και φωτοπερίοδο ΦΣ 16:8. Βρέθηκε ότι η επαφή με τον ελαιόκαρπο σε συνδυασμό με μία τουλάχιστον ωοτοκία σε αυτόν, ευνοούν ιδιαίτερα την ωοπαραγωγή των θηλυκών, ενώ αντίθετα μόνο η επαφή με τον ελαιόκαρπο χωρίς ωοτοκία, δεν έχει ευνοϊκή επίδραση στην ωοπαραγωγή (Κωβαίος και συνεργάτες, 2007). Συνήθως εισάγεται ένα αυγό ανά καρπό, ωστόσο σε περιπτώσεις υψηλών πληθυσμών και περιορισμένης καρποφορίας μπορεί να αναπτυχθούν δύο ή περισσότερες προνύμφες στον ίδιο καρπό. Το θηλυκό αφού ανοίξει μία χαρακτηριστική μικρή τριγωνική οπή στον ελαιόκαρπο αποθέτει ένα αυγό. Σε 18

21 ευνοϊκές συνθήκες τα θηλυκά αποθέτουν αυγά ημερησίως (Tzanakakis, 2006), και στο σύνολο της ζωής τους 150 με 400 (Μπρούμας και Κατσόγιαννος, 2002). Μετά την απόθεση του αυγού, το θηλυκό αναρροφά χυμό από τον ελαιόκαρπο που εκρέει από την οπή ωοτοκίας και στην συνέχεια, τον αλείφει στην επιφάνεια γύρω από την οπή. Αυτό λειτουργεί αποτρεπτικά σε άλλα θηλυκά να ωοτοκήσουν τον ίδιο καρπό. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν άμεσα και έμμεσα το βιολογικό κύκλο του δάκου. Έμμεσα μέσω της επιρροής τους στην ωρίμανση και τη σύσταση του καρπού της ελιάς. Η αυξημένη ατμοσφαιρική υγρασία ενισχύει την αύξηση του μεγέθους των καρπών καθώς και την εκροή μελιτωμάτων από τα δέντρα που αποτελούν πηγή ενέργειας για το έντομο. Η θερμοκρασία από την άλλη πλευρά, επηρεάζει άμεσα όλα τα στάδια του βιολογικού κύκλου. Σε σταθερές θερμοκρασίες, εργαστηριακές μελέτες έδειξαν ότι σε θερμοκρασία των 35 C ο δάκος της ελιάς παρουσιάζει την μεγαλύτερη ταχύτητα ανάπτυξης για την ολοκλήρωση των σταδίων του αυγού και της προνύμφης αλλά επιφέρει θνησιμότητα στο στάδιο της νύμφης. Το κατώτατο όριο ουδός ανάπτυξης για τα ανήλικα στάδια του δάκου της ελιάς για το αυγό, την προνύμφη και την νύμφη είναι 9.19 C, C και C, αντίστοιχα. Η βέλτιστη θερμοκρασία για την ανάπτυξη και επιβίωση των ανήλικων σταδίων είναι η 27 C. (Genç and Nation, 2008). 1.4 Συμβιοτικοί μικροοργανισμοί Πολλά έντομα έχουν σχέσεις συμβίωσης με προκαρυωτικούς και ευκαριωτικούς οργανισμούς κυρίως μύκητες και βακτήρια. Η σημασία των τελευταίων είναι πολύ μεγάλη για την επιβίωση και την αναπαραγωγή των εντόμων αυτών. Γενικά οι συμβιωτές έχουν ένζυμα για την πέψη ορισμένων συστατικών της τροφής του εντόμου, τα οποία δεν τα έχει το έντομο ή δίνουν στο έντομο ορισμένες βιταμίνες, αμινοξέα, ή άλλες θρεπτικές ουσίες που το έντομο δεν μπορεί να συνθέσει ή να πάρει από την τροφή του. Τις ουσίες αυτές που του παρέχουν οι συμβιωτικοί μικροοργανισμοί, είτε τις παίρνει από τον περιβάλλοντα χώρο είτε πέπτοντας τα κύτταρα των συμβιωτών. Πρώτος ο Petri (1909) ανακάλυψε την ύπαρξη συμβιωτικών βακτηρίων εξωκυτταρικά στον δάκο της ελιάς. Το βακτήριο στους ενήλικους δάκους βρίσκεται σε οισοφαγικούς θύλακες στην κεφαλή και στο ορθό του εντόμου και εκβάλει στον ωαγωγό (Kenneth and Hagen, 1966). Το βακτήριο πολλαπλασιάζεται 19

22 στον οισοφάγο σχηματίζοντας μάζες οι οποίες μεταφέρονται στο μέσο έντερο όπου πιθανόν χρησιμοποιείται ως πηγή αζώτου στα ενήλικα (Sacchetti et al., 2008). Κατά την διάρκεια της ωοτοκίας το αυγό επαλείφετε με το βακτήριο, εισέρχεται μέσω της μικροπύλης στο εσωτερικό και εγκαθίσταται στον πεπτικό σωλήνα της προνύμφης. Στην προνύμφη τα βακτήρια αναπτύσσονται στο μπροστινό τμήμα του μέσου εντέρου και από εκεί μεταφέρονται στο ενήλικο όπου ενσωματώνονται στους οισοφαγικούς θύλακες. Ο Petri (1909) πίστευε ότι ο συμβιωτής ήταν το βακτήριο Pseudomonas syrignea pv savastani που προκαλεί την ασθένεια, καρκίνος της ελιάς αλλά που όμως έως τώρα δεν έχει απομονωθεί. Έχουν απομονωθεί 16 είδη βακτηρίων από τον οισοφαγικό θύλακα και τον ωοθέτη του εντόμου εκ των οποίων τέσσερα ανήκουν στο γένος Pseudomonas κανένα δεν ανήκει στο είδος savastanoi (Tzanakakis, 2006). Η δραστηριότητα των βακτηρίων είναι πολύ σημαντική για την μεταβολική λειτουργία της νεαρής προνύμφης των πρώτων γενεών ώστε να μπορέσει να διασπάσει τις πρωτεΐνες του μεσοκάρπιου της ελιάς σε αμινοξέα, όταν οι ελιές είναι άγουρες (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Εναλλακτικά, τα βακτηριακά κύτταρα μπορούν καταναλωθούν ως τροφή παρέχοντας στις προνύμφες αμινοξέα, αζωτούχες ενώσεις και άλλα θρεπτικά συστατικά που είναι ελάχιστα στο μεσοκάρπιο της ελιάς. 1.5 Μέθοδοι ελέγχου του δάκου της ελιάς Ο δάκος είναι ένας από τους σοβαρότερους εχθρούς της ελιάς. Εκτιμάται ότι στις μεσογειακές χώρες κάθε χρόνο παρότι γίνονται προσπάθειες αντιμετώπισης του, προκαλεί μεγάλες οικονομικές ζημιές της τάξης του 15% στις ελαιοπαραγωγικές περιοχές (Mazomenos et al., 2002). Όταν οι συνθήκες ευνοούν μεγάλες πυκνότητες πληθυσμών σε αγροτεμάχια που δεν έχουν γίνει ενέργειες αντιμετώπισής τους, το ποσοστό οικονομικής ζημίας εκτοξεύεται έως 80% με μέσο όρο 40% με 50%. (Haniotakis, 2005 και αναφορές που δίνει). Επίσης έμμεσα η οπή ωοτοκίας του δάκου (νύγμα) βοηθά την εγκατάσταση του μύκητα Camarosporium dalmaticum Berl. and Volg. που προκαλεί την ξεροβούλα στις άγουρες και τη σαποβούλα στις ώριμες ελιές. Στη θέση ωοτοκίας του εντόμου ακολουθεί συχνά ωοτοκία του Prolasioptera berlesiana, που βοηθά στην εξάπλωση του μύκητα στον ελαιόκαρπο και πιθανότατα τον μεταφέρει εκεί (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Για την καταπολέμηση του δάκου της ελιάς στις μέρες μας εφαρμόζεται με 20

23 επιτυχία η χημική μέθοδος. Γίνονται ψεκασμοί καλύψεως και δολωματικοί ψεκασμοί. Επίσης δοκιμάζονται και υπάρχει τάση ανόδου για εναλλακτικές βιολογικές μέθοδοι όπως η μαζική παγίδευση, εξαπόλυση φυσικών εχθρών κυρίως παρασιτοειδών και εξαπόλυση στείρων εντόμων. Η μέθοδος που χρησιμοποιείται σε μεγάλη κλίμακα στην Ελλάδα είναι οι δολωματικοί ψεκασμοί από εδάφους οι οποίοι έχουν ελάχιστες δυσμενείς επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Επίσης η μέθοδος αυτή είναι απολύτως συμβατή με τις επιδιώξεις της ολοκληρωμένης καταπολέμησης. 1.6 Χημική καταπολέμηση Δολωματικοί Ψεκασμοί Είναι μία προληπτική μέθοδος αντιμετώπισης όπου χρησιμοποιείται εντομοκτόνο με ελκυστικό διάλυμα μίας υδρολυμένης πρωτεΐνης με αποτέλεσμα τα έντομα να προσελκυθούν, να τραφούν και να θανατωθούν πριν ξεκινήσουν να ωοτοκούν (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Για τους δολωματικούς ψεκασμούς χρησιμοποιούνται εντομοκτόνα οργανοφωσφορικά, πυρεθροειδή και σπινοσίνες. Οι ψεκασμοί αυτοί γίνονται με ψεκαστήρες πλάτης και γεωργικά μηχανήματα με αντλίες πιέσεως. Η ιδιαιτερότητα τους βρίσκεται στο ότι η κάλυψη με ψεκαστικό υγρό γίνεται μόνο σε ένα μέρος της κόμης του δέντρου υπό μορφή χοντρών σταγόνων σε ποσότητα περίπου 300 κ.ε. ανά δέντρο. Προϋπόθεση για να είναι αποτελεσματική μία τέτοια μέθοδος είναι να εφαρμόζεται σε μεγάλες εκτάσεις με την εποπτεία του κράτους. Ο χρόνος έναρξης των ψεκασμών καθορίζεται από τα εξής κριτήρια, την πυκνότητα του πληθυσμού, την αναλογία θηλυκών αρσενικών (1:1), την παρουσία ώριμων ωαρίων στα θηλυκά να είναι άνω του 5% και ευνοϊκές για ωοτοκία καιρικές συνθήκες (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Για την παρακολούθηση της πυκνότητας πληθυσμού των ενηλίκων, χρησιμοποιούνται γυάλινες παγίδες τύπου McPhail με δόλωμα ελκυστικό υδατικό διάλυμα θεϊκής αμμωνίας ή υδρολυμένης πρωτεΐνης και βόρακα. Η προϋπόθεση επιτυχίας της μεθόδου είναι να γίνουν οι ψεκασμοί στον σωστό χρόνο, ειδικά για τον πρώτο ψεκασμό ώστε να υπάρξει αποτελεσματικός έλεγχος της πρώτης γενεάς. Οι επόμενοι ψεκασμοί λαμβάνουν χώρα όταν συλλαμβάνονται 5 με 20 ενήλικα ανά παγίδα ανά πενθήμερο, η αναλογία θηλυκών αρσενικών (1:1) και άνω και η γονιμότητα των θηλυκών είναι σχετικά 21

24 μεγάλη. Συνήθως πραγματοποιούνται 1-2 θερινοί ψεκασμοί και 2-3 φθινοπωρινοί. Για να μην υπάρχει κίνδυνος τοξικών υπολειμμάτων συνιστάται μετά τα μέσα Σεπτεμβρίου η χρήση μικρής τοξικότητας και μειωμένης λιποδιαλυτότητας εντομοκτόνων (Μπρούμας και Κατσόγιαννος, 2009) Ψεκασμοί Καλύψεως Οι ψεκασμοί καλύψεως είναι μία θεραπευτική μέθοδος με στόχο την καταπολέμηση του σταδίου της προνύμφης και του αυγού εντός του ελαιοκάρπου. Στους ψεκασμούς καλύψεως το δέντρο ψεκάζεται ολόκληρο με υδατικά διαλύματα εγκεκριμένων για την καλλιέργεια εντομοκτόνων. Η μέθοδος αυτή είναι αποτελεσματική ακόμα και αν εφαρμόζεται σε μεμονωμένα δέντρα. Τα όρια τα οποία μας επιτρέπουν να ψεκάσουμε είναι 5% προσβολή σε ελαιόκαρπο σε ελαιοποιήσιμες ποικιλίες από γόνιμη δακοπροσβολη (προνύμφη, νύμφη, προνυμφικές στοές ) και 2% για τις βρώσιμες ελιές. Ο τελευταίος ψεκασμός θα πρέπει να τηρεί τα ημερολογιακά όρια που αναγράφονται στην ετικέτα του εντομοκτόνου ώστε να μην βρεθούν τοξικά υπολείμματα στο προϊόν (Μπρούμας και Κατσόγιαννος, 2009). Η χημική καταπολέμηση βασίζεται στα οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα (Dimethoate). Επίσης, χρησιμοποιούνται τα πυρεθροειδή και το spinosad αλλά σε μικρότερο βαθμό (Skouras et al., 2007). 1.7 Βιοτεχνικές μέθοδοι καταπολέμησης Μαζική παγίδευση Ο σκοπός της μεθόδου αυτής είναι η σύλληψη όσο το δυνατόν μεγαλύτερου πληθυσμού ενήλικων ατόμων ώστε να μειωθεί ο πληθυσμός του σε ανεκτά επίπεδα που δεν προκαλούν οικονομική ζημία. Η αποτελεσματικότητα της καθορίζεται από τον πληθυσμό του δάκου και από το κατά πόσο μια ελαιοπαραγωγική περιοχή είναι απομονωμένη από γειτονικές. Όταν όμως ο πληθυσμός του εντόμου προβλέπεται πυκνός, είναι αναγκαίοι ένας ή και δύο δολωματικοί ψεκασμοί (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Οι τύποι των παγίδων που χρησιμοποιούνται στην μέθοδο αυτή είναι οι χρωματικές που έχουν μεγάλη ελκυστικότητα αλλά μικρή ακτίνα δράσης και 22

25 προσελκύουν και ωφέλιμα έντομα. Οι τροφικές παγίδες με ελκυστικό τροφής κυρίως υδρολυμένη πρωτεΐνη ή αμμωνιακά άλατα και οι φερομονικές με ελκυστικό φερομόνης είναι μη αποτελεσματικές σε χαμηλές θερμοκρασίες φθινοπώρου. Ανεβαίνει η αποτελεσματικότητα σε συνδυασμό με ελκυστικό τροφής Παρεμπόδιση σύζευξης Στόχος της μεθόδου είναι η συσσώρευση της φερομόνης του εντόμου στο περιβάλλον του, ώστε να έρθει σε σύγχυση και να μην γνωρίζει την φυσική προέλευση της φερομόνης (Montiel and Jones, 2002). Στην περίπτωση του δάκου είναι γνωστό ότι το θηλυκό χρησιμοποιεί σεξουαλική φερομόνη για την προσέλκυση του αρσενικού. Η φερομόνη των θηλυκών είναι ένα μείγμα 4 ουσιών με αφθονότερο και πλέον ελκυστικό το συστατικό 1,7 διοξασπείρο (5,5) ενδεκάνιο το οποίο παράγεται συνθετικά και κυκλοφορεί στο εμπόριο Τεχνική στείρων εντόμων Η εξαπόλυση στειρωμένων εντόμων με ακτίνες γ είναι μία τεχνική που έχει ως στόχο την μείωση του αναπαραγωγικού πληθυσμού του εντόμου για την αποτροπή δημιουργίας απογόνων. Για να πραγματοποιηθεί ο παραπάνω σκοπός της μεθόδου, η τεχνική στειρώσεως πρέπει να μη μειώνει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα των εντόμων να ζουν, να αναζητούν στη φύση το άλλο φύλο και να συζεύγνυνται με επιτυχία. Μαζικές εξαπολύσεις στειρωμένων εντόμων σε συνδυασμό με δυο δολωματικούς ψεκασμούς διατήρησαν τον πληθυσμό του δάκου σε χαμηλά επίπεδα. Όμως, τεχνικές απαιτήσεις της μεθόδου καθώς και άλλοι λόγοι δεν ευνόησαν την εφαρμογή της σε ευρείες περιοχές (Τζανακάκης, 1995; Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). 1.8 Βιολογική Καταπολέμηση Η βιολογική καταπολέμηση χρησιμοποιεί αρπακτικά, παρασιτικά είδη και παθογόνους μικροοργανισμούς με σκοπό των έλεγχο των βλαβερών εντόμων. Ένας σημαντικός φυσικός εχθρός του δάκου είναι το Prolasioptera berlesiana το οποίο 23

26 θεωρείται σαν ένα αρπακτικό αυγών. Εναποθέτει τα αυγά του σε καρπούς στους οποίους έχει προηγηθεί η απόθεση των αυγών του δάκου. Το αρπακτικό αυτό μπορεί άμεσα ή έμμεσα να καταστρέψει ένα ποσοστό 30-50% των αυγών του δάκου της ελιάς. Όμως, παρά την σημαντική του δράση θεωρείται υπεύθυνο για την μεταφορά του μύκητα Macrophoma dalmatica ο οποίος προκαλεί σοβαρές ζημιές στον ελαιόκαρπο (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Τα παρασιτοειδή υμενόπτερα αποθέτουν μέσω κεντρίσματος τα ωάρια τους στην αιμoκοιλιακή κοιλότητα των ξενιστών τους. Με βάση την τροφική τους δραστηριότητα χωρίζονται σε αυτά που αναπτύσσονται εντός του σώματος των ξενιστών τους (ενδοπαράσιτα) τρεφόμενα από το εσωτερικό τους, και αυτά που αναπτύσσονται εξωτερικά με τα στοματικά μόρια βυθισμένα στο σώμα των ξενιστών. Τα σπουδαιότερα ιθαγενή παράσιτα του δάκου της ελιάς είναι τα Eupelmus urozonus, Pnigalio mediterraneus, Eurytoma martelli, Cyrtoptyx latipes (Eupelmidae: Hymenoptera). Τα εκτοπαράσιτα της υπεροικογένειας Chalcidoidae: Hymenoptera θεωρούνται αναποτελεσματικά για την βιολογική καταπολέμηση λόγω του ότι περιορίζεται η δράση τους το καλοκαίρι ενώ μεγάλοι πληθυσμοί εμφανίζονται τον Φεβρουάριο. Στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν προσπάθειες βιολογικής καταπολέμησης του δάκου της ελιάς με μαζικές εξαπολύσεις με το εισαγόμενο παρασιτοειδές Opius concolor (Braconidae: Hymenoptera) το οποίο είναι ένα ενδοπαράσιτο. Οι προσπάθειες αυτές δεν έδωσαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα και έτσι δεν συνεχίστηκαν (Τζανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003). Τα αρπακτικά έντομα που τρέφονται με τις νύμφες του δάκου της ελιάς στο έδαφος είναι τα Carabus banozi, Licinus aegyptiacus, Pterostichus creticus της οικογένεια Carabidae, και τα Ocypus oleus, Ocypus fulvipennis της οικογένειας Staphylinidae Χρήση εντομοπαθογόνων μικροοργανισμών Η βιολογική καταπολέμηση των εντόμων με την χρήση μικροοργανισμών βασίζεται στην χρησιμοποίηση παθογόνων μικροοργανισμών (βακτήρια, μύκητες, ιοί, πρωτόζωα) που επιφέρουν τόσο ασθένειες όσο και τον θάνατο. Για την οικογένεια Tephritidae, αν και υπάρχουν αναφορές, συνήθως δεν χρησιμοποιείται η μέθοδος αυτή. Ο ιός CrPV (Cricket Paralysis Virus), αναφέρεται ως πιθανός παράγοντας 24

27 βιολογικού ελέγχου του Βactrοcera oleae (Bourtzis and Miller, 2003, και αναφορές που δίνουν). Επιπλέον, απομονωμένα στελέχη Bacillus thuringiensis εμφάνισαν τοξικότητα σε εργαστηριακά άτομα δάκου, τόσο σε προνύμφες όσο και σε ενήλικα, μέσω της πρόσληψης της τροφής (Karamanlidou et al., 1991). Ενθαρρυντικά αποτελέσματα έδωσε επίσης και η εφαρμογή ψεκασμών ελαιώνων με σπόρια και κρυστάλλους στελεχών Bacillus thuringiensis. Συγκεκριμένα παρατηρήθηκαν μειώσεις του ποσοστού των νυγμάτων στους ελαιόκαρπους και της απόθεσης αυγών αλλά και μείωση της αναλογίας του αριθμού ενηλίκων που εξέρχονται από το στάδιο της νύμφης (Navrozidis et al., 2000). 25

28 1.9 Σκοπός της διατριβής Στην παρούσα διατριβή μελετήθηκε η επίδραση θερμοκρασιακών καταπονήσεων τόσο με υψηλές όσο και με χαμηλές θερμοκρασίες στην επιβίωση, τη διάρκεια ζωής και την ωοπαραγωγή ενήλικων ατόμων του δάκου της ελιάς, Bactrocera oleae (Gmelin) (Diptera: Tephritidae) διαφορετικών ηλικιών. O στόχος αυτής της μελέτης ήταν να διερευνηθεί εάν η θερμοκρασιακή αντοχή των ενήλικων του δάκου της ελιάς, μεταβάλλεται με την αύξηση της ηλικίας. Επίσης, μελετήθηκε η επίδραση του μεγέθους των ατόμων στη συμπεριφορά σύζευξης και την ωοπαραγωγή. Στόχος αυτών των πειραμάτων ήταν να διερευνηθεί εάν το μέγεθος των εντόμων επηρεάζει την επιλογή ατόμων του άλλου φύλου για σύζευξη και την μεγιστοποίηση του αναπαραγωγικού δυναμικού του. Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της παρούσας μεταπτυχιακής εργασίας, μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη των πληθυσμών του εντόμου και στον αποτελεσματικότερο σχεδιασμό στρατηγικών καταπολέμησης τους. 26

29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Επιδράσεις υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών στην επιβίωση και αναπαραγωγική ικανότητα ενηλίκων διαφορετικών ηλικιών του δάκου της ελιάς (Bactrocera olea)(diptera: Tephritidae) 2.1 Εισαγωγή Η θερμοκρασία επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη των εντόμων και είναι ένας σημαντικός καθοριστικός παράγοντας της γεωγραφικής κατανομής και της αφθονίας των ποικιλόθερμων ειδών (Bowler and Terblanche, 2008). Για τα έντομα που είναι ποικιλόθερμα ζώα, η θερμοκρασία έχει καθοριστική επίδραση στην ανάπτυξη πληθυσμών τους και επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την αφθονία των ειδών και την γεωγραφική κατανομή τους. Η θερμοκρασία ποικίλλει ανάλογα με τη διάρκεια της ημέρας και την εποχή. Οι πληθυσμοί εντόμων συχνά εκτίθενται σε θερμοκρασιακή καταπόνηση δηλαδή σε ακραίες για την επιβίωση των ατόμων θερμοκρασίες. Η ικανότητα των εντόμων να προσαρμοστούν και να ανεχτούν τέτοιες καταστάσεις είναι ζωτικής σημασίας για την διατήρηση των πληθυσμών και την επιβίωση των ατόμων. Στις εύκρατες χώρες, τα είδη πρέπει να ανεχτούν τις χαμηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του χειμώνα, τις υψηλές θερμοκρασίες και την χαμηλή σχετική υγρασία το καλοκαίρι. Για τους παραπάνω λόγους έχουν αναπτύξει μια ποικιλία προσαρμοστικών μηχανισμών όπως για παράδειγμα την εμφάνιση διάπαυσης, παραγωγή των αντιψυκτικών ουσιών, πρωτεϊνών θερμικής καταπόνησης (hsp) και άλλων μηχανισμών Επιδράσεις των χαμηλών και υψηλών θερμοκρασιών στον δάκο της ελιάς Οι υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες έχουν επίδραση στην επιβίωση των ενήλικων και ανήλικων ατόμων καθώς στην ωοπαραγωγή και την μακροζωία των θηλυκών ατόμων του δάκου της ελιάς (Koveos, 2001; Pappas et al., 2011). Οι επιδράσεις αυτές των υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών, ιδιαίτερα στα ενήλικα άτομα, μπορεί να επηρεάζονται από προηγούμενη έκθεση σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες (εγκλιματισμό) (Pappas et al., 2011). Οι Fletcher et al., (1978) αναφέρουν ότι κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, η υψηλή θερμοκρασία και η χαμηλή σχετική υγρασία σε συνδυασμό με την έλλειψη ελαιοκάρπου, 27

30 εμποδίζουν την ωρίμανση (ανάπτυξη) των ωαρίων στα θηλυκά άτομα του δάκου της ελιάς Μηχανισμοί αντοχής των εντόμων σε υψηλές και χαμηλές θερμοκρασίες Μηχανισμοί αντοχής σε χαμηλές θερμοκρασίες Τα αρθρόποδα έχουν δύο γενικές στρατηγικές για να επιβιώσουν σε χαμηλές θερμοκρασίες, η πρώτη είναι η ανοχή στον σχηματισμό πάγου στους ιστούς του σώματος (freeze tolerance) και η δεύτερη, η αποφυγή σχηματισμού πάγου στους ιστούς του (freeze intolerance or avoidance) (Κoveos, 2001). Στον πρώτο μηχανισμό (freeze tolerance) τα έντομα ανέχονται την ύπαρξη εξωκυτταρικού πάγου στους ιστούς τους, γεγονός το οποίο επιτυγχάνεται με παρουσία παγοπυρηνοποιητικών ουσιών στην αιμόλεμφο τους (πολυαλκοόλες). Οι ουσίες αυτές προκαλούν έναρξη του παγώματος σε σχετικά υψηλότερες υπό το μηδέν θερμοκρασίες. Το πάγωμα συνεχίζεται με την πτώση της θερμοκρασίας, συνεπώς είναι βαθμιαίο και επιτρέπει την επιβίωση του εντόμου (Τζανακάκης, 1995). Το φθινόπωρο και στις αρχές του χειμώνα συνθέτουν παγοπυρηνοποιητικές ουσίες στην αιμόλεμφο προκαλώντας δημιουργία πάγου στους μεσοκυττάριους χώρους σε θερμοκρασίες άνω των 10 C. Μόλις δημιουργηθεί ο πάγος, το νερό κινείται προοδευτικά έξω από τα κύτταρα δια μέσου της κυτταρικής μεμβράνης για να επέλθει η ωσμωτική ισορροπία (αφυδάτωση κυττάρων), αποφεύγοντας την ενδοκυτταρική δημιουργία πάγου, η οποία μπορεί να επιφέρει τον θάνατο. Το χειμώνα τα έντομα συσσωρεύουν πολύ-υδροξυ-αλκοόλες και σάκχαρα, μεταξύ των οποίων η γλυκερόλη είναι η πιο κοινή και άφθονη. Άλλες πολύ-υδροξυ-αλκοόλες είναι η σορβιτόλη, η θρεϊτόλη, η ερυθριόλη και τα σάκχαρα φρουκτόζη, σακχαρόζη και τρεαλόζη. Οι κρυοπροστατευτικές αυτές ουσίες προστατεύουν το έντομο με αύξηση της ικανότητας αυτών των ουσιών να δεσμεύουν μόρια νερού, μειώνοντας έτσι το ποσοστό της δημιουργίας πάγου και την συνολική περιεκτικότητα του πάγου. Επίσης αυτές οι ουσίες έχουν την ικανότητα να σταθεροποιούν την δομή των πρωτεϊνών και να απομονώνουν τους ηλεκτρολύτες ή να μειώνουν την ροή νερού μέσω των μεμβρανών και τη διατήρηση του όγκου των κυττάρων πάνω από την κρίσιμη ελάχιστη (Bale, 2002 και οι αναφορές που δίνει). 28

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΣΗ ΤΟΥ ΑΚΟΥ (Bactrocera oleae)

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΣΗ ΤΟΥ ΑΚΟΥ (Bactrocera oleae) ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΣΗ ΤΟΥ ΑΚΟΥ (Bactrocera oleae) Τµήµα Προστασίας Φυτικής Παραγωγής /νση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ Καλλιέργεια-Έκταση ΥΦΗΛΙΟΣ 100 εκ. Στρέµµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες της περιοχής. Τοποθεσίες µε περιορισµένη ηλιοφάνεια,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Συγκριτική μελέτη της αποτελεσματικότητας δικτύου της παγίδας «ΔΑΚΟ-ΦΑΚΑ» κατά του δάκου της ελιάς (Βactrocera oleae, Diptera: Tephritidae) σε ελιές ποικιλίας Κορωνέικη. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο δάκος της ελιάς (Bactrocera

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

Τ.Ε.Ι ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Τ.Ε.Ι ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΙ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής. Πτυχιακή εργασία

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής. Πτυχιακή εργασία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής Πτυχιακή εργασία Μελέτη της αποτελεσματικότητας διαφόρων ελκυστικών ουσιών για τη μαζική παγίδευση του Δάκου της

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας Ελένη Μιλή Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας To ελαιόδεντρο Η ελιά και τα προϊόντα της στην Κύπρο Olea europea, Oleaceae Αειθαλές, υποτροπικό. Σχήμα και μέγεθος σε δέντρο ή θάμνο Υπεραιωνόβιο Ριζικό

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ (Bactocera oleae ) ΣΕ ΕΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΟ ΕΝΑ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΑ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΟ ΕΛΑΙΩΝΑ

ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ (Bactocera oleae ) ΣΕ ΕΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΟ ΕΝΑ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΑ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΟ ΕΛΑΙΩΝΑ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ (Bactocera oleae ) ΣΕ ΕΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΛΕΙΜΜΕΝΟ ΕΝΑ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΑ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΟ ΕΛΑΙΩΝΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Frankliniella occidentalis (Thysanoptera: Thripidae) (κν. θρίπας της Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια για εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΟΤΡΟΠΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ (Bactrocera oleae GMEL.) ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

ΧΗΜΕΙΟΤΡΟΠΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ (Bactrocera oleae GMEL.) ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΧΗΜΕΙΟΤΡΟΠΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ (Bactrocera oleae GMEL.) ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Γεώργιος Ζαχαριουδάκης 1 και Ελευθέριος Αλυσσανδράκης 2 1 Τμήμα Φυτικής Παραγωγής, Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. 2 Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Τομέας Γενετικής. Εργαστήριο Γενετικής. Γενετική Δομή και Διαφοροποίηση Φυσικών Πληθυσμών του Δάκου της Ελιάς, Bactrocera oleae

Τομέας Γενετικής. Εργαστήριο Γενετικής. Γενετική Δομή και Διαφοροποίηση Φυσικών Πληθυσμών του Δάκου της Ελιάς, Bactrocera oleae Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας Τομέας Γενετικής Εργαστήριο Γενετικής Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Γενετική Δομή και Διαφοροποίηση Φυσικών Πληθυσμών του Δάκου

Διαβάστε περισσότερα

2/21/2012 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΤΩΝ

2/21/2012 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΤΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Γ.Μπρούφας 1 &.Κωβαίος 2 1 Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης, ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 2 Σχολή Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 1950-19601960

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ:ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΦΥΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας

3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας 3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας ΤΥΠΟΙ ΕΝΤΟΜΟΠΑΓΙΔΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΤΟΜΩΝ Καθ. Ν. Παπαδόπουλος Δρ. Κων/νος Ζάρπας Βασικές χρήσεις εντομοπαγίδων Παρακολούθηση πληθυσμών Καταπολέμηση (μαζική παγίδευση)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ

ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Χρήστος Γ. Αθανασίου Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΝΤΟΜΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Κύριοι εχθροί Pectinophora gossypiella (Lepidoptera: Gelechiidae)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμένο για πολλά

Σχεδιασμένο για πολλά Ελιά Σύνθεση: Lambda-cyhalothrin 10 β/ο ΜΟΡΦΗ: Εναιώρημα μικροκαψυλίων (CS) Knock - out χτύπημα κατά των εντόμων! Σύνθεση: Τhiamethoxam 3% β/ο + Lambda-cyhalothrin 1,5% β/ο ΜΟΡΦΗ: Mίγμα από μικροκάψουλες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΕ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟΥΣ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ»

«ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΕ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟΥΣ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΜΣ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ «ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΕ ΥΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟΥΣ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΧΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΓΙΔΩΝ ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΤΡΟΦΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ (Bactrocera oleae GMEL.) ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΧΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΓΙΔΩΝ ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΤΡΟΦΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ (Bactrocera oleae GMEL.) ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΧΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΓΙΔΩΝ ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΤΡΟΦΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ (Bactrocera oleae GMEL.) ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Εμμανουήλ Ροδανάκης 1 και Ελευθέριος Αλυσσανδράκης 2 1 Τμήμα Φυτικής Παραγωγής,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10 LIFE09 ENV/GR/000302 SAGE10 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ (FinalReport) Ιούνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλαβή έντομα και ωφέλιμα αρθρόποδα στους ελαιώνες της Τριφυλίας την περίοδο 2012-2013

Επιβλαβή έντομα και ωφέλιμα αρθρόποδα στους ελαιώνες της Τριφυλίας την περίοδο 2012-2013 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta).

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Ta... Απαραίτητα Μέσα για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Φερομόνη Τuta-500 Φερομόνη Τua-Optima Tuta Roll Ferolite εισαγωγη O φυλλορρύκτης της τομάτας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Ανήκει στην υποκατηγορία cyanomidines των νεονικοτινοειδών και γι αυτό: 1. Δεν εφαρμόζεται στο έδαφος 2. Δεν θεωρείται πολύ τοξικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας.

Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Βιολογική Γεωργία με Φυτικά ή φυσικά εντομοκτόνα Οι ουσίες, με ελάχιστη τοξικότητα, που δεν δηλητηριάζουν το περιβάλλον και το πιάτο μας. Παρ' ότι δεν είναι και ο πλέον δόκιμος όρος (βιολογικά εντομοκτόνα),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΚΛΑΔΙΣΚΩΝ ΡΟΔΑΚΙΝΙΑΣ Χειμώνας / Ανοιξη Άνθηση Ανάπτυξη καρπών ΦΟΥΖΙΚΟΚΚΟ ΜΟΝΙΛΙΑ ΠΤΩΣΗ ΦΥΛΛΩΝ ΦΟΥΣΚΩΜΑ ΜΑΤΙΩΝ ΡΟΔΙΝΗ ΚΟΡΥΦΗ ΑΝΘΗΣΗ-ΠΤΩΣΗ ΠΕΤΑΛΩΝ ΠΤΩΣΗ ΚΑΛΥΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ( BACTROCERA OLEAE) ΣΕ ΙΑΦΟΡΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ, ΒΑΘΜΟ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ( BACTROCERA OLEAE) ΣΕ ΙΑΦΟΡΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ, ΒΑΘΜΟ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ( BACTROCERA OLEAE) ΣΕ ΙΑΦΟΡΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ, ΒΑΘΜΟ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΦΥΣΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λέξεις-κλειδιά: Δάκος ελιάς, Παγίδες, Εντομοελκυστικά, φερομόνες, φυτοπροστατευτικά προϊόντα

Λέξεις-κλειδιά: Δάκος ελιάς, Παγίδες, Εντομοελκυστικά, φερομόνες, φυτοπροστατευτικά προϊόντα ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΟΕΛΚΥΣΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΔΟΛΩΜΑΤΙΚΟΥΣ ΨΕΚΑΣΜΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Bactrocera oleae (Gmelin) (ΔΙΠΤΕΡΑ: Tephritidae) ΣΕ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Κ. Βαρίκου 1 *,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1.1.1 Γιατί οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα μόρια που μεταφέρουν τη γενετική πληροφορία είναι οι πρωτεΐ νες; Οι επιστήμονες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΕΧΘΡΩΝ ΕΛΙΑΣ - ΜΗΛΟΕΙΔΩΝ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΣ: ΜΠΟΥΛΜΠΑΣΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Φυτοπροστασία της Ελιάς ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Η ασθένεια του κυκλοκόνιου Γνωστή και ως μαύρισμα ή μουτζούρωμα ευρύτατα διαδεδομένη ασθένεια Συμπτώματα: Καφέ - Σταχτί κηλίδες στα φύλλα Φυλλόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της μηλιάς

Ασθένειες της μηλιάς Ασθένειες της μηλιάς Οι ασθένειες μηλιάς με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον από δενδροκομικής και οικονομικής πλευράς είναι: το φουζικλάδιο, το ωίδιο, το βακτηριακό κάψιμο και οι σηψιριζίες (σημαντικότερη η Φυτόφθορα).

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. econtentplus programme ΕΧΘΡΟΙ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. econtentplus programme ΕΧΘΡΟΙ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ 1 Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme 2 econteplusproject Organic.Edunet ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ PhD Γεωπονικών Επιστημών Γ.Π.Α. MSc

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη αξιολόγησης της επίδρασης διαφορετικών φυσικών. ουσιών στην αντοχή της ροδιάς σε χαµηλές θερµοκρασίες

Μελέτη αξιολόγησης της επίδρασης διαφορετικών φυσικών. ουσιών στην αντοχή της ροδιάς σε χαµηλές θερµοκρασίες Μελέτη αξιολόγησης της επίδρασης διαφορετικών φυσικών ουσιών στην αντοχή της ροδιάς σε χαµηλές θερµοκρασίες Παυλίνα ρογούδη, αναπλ. ερευνήτρια Ανθούλα έλλα, γεωπόνος MSc Γεώργιος Παντελίδης, µεταδιδακτορικός

Διαβάστε περισσότερα

Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου

Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΡΑΜΑΣ Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου Γνωριμία με το έντομο καραντίνας. Λήψη προληπτικών μέτρων. Παρουσία του εντόμου στην Ευρώπη Εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Ceuthorrhynchus pallidactylus

Ceuthorrhynchus pallidactylus ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ /ΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΡΑΜΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ & ΦΥΤΟΫΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ceuthorrhynchus pallidactylus ΡΑΜΑ 2011 Τί ζημιές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Π.Μ.Σ. «ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ»

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Π.Μ.Σ. «ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Π.Μ.Σ. «ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Εκτίμηση της επικινδυνότητας προσβολής ελαιώνων από το έντομο του δάκου (Bactrocera oleae) μέσω πολυκριτηριακής ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαλλιέργεια αμπελιού

Βιοκαλλιέργεια αμπελιού Βιοκαλλιέργεια αμπελιού E. Καμπουράκης Εργαστήριο Συστημάτων Οικολογικής Παραγωγής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ. 281 0 302300, Fax. 2810 245873

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ «ΕΝΑΕΡΙΑ ΕΝΤΟΜΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΟ ΕΛΑΙΩΝΑ ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ ΚΑΛΑΜΩΝ» ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΜΑΝΙΟΥ ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας 20-5-2015

Βιολογία Γενικής Παιδείας 20-5-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Βιολογία Γενικής Παιδείας 20-5-2015 Β1. 1 Β, 2 Α, 3 Α, 4 Β,5 Β, 6 Α, 7 Α, 8 Β Β2. Σχολικό βιβλίο σελ. 18 «Το γενετικό υλικό ενός ιού τον πολλαπλασιασμό του»

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Χωρική κατανομή και Γεωστατιστική ανάλυση δεδομένων εντομολογικών προσβολών»

ΘΕΜΑ: «Χωρική κατανομή και Γεωστατιστική ανάλυση δεδομένων εντομολογικών προσβολών» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΓΠΣ, ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΘΕΜΑ: «Χωρική κατανομή και Γεωστατιστική ανάλυση δεδομένων εντομολογικών προσβολών» Μανωλαράκης Μιχ., Μυλωνάς Παν., Δήμου Παρ., Καλύβας

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Kαθοριστικός παράγοντας για την εμπορική καλλιέργεια της

Kαθοριστικός παράγοντας για την εμπορική καλλιέργεια της του Δρ. Σπύρου Λιονάκη, Γεωπόνου Καθηγητή Δενδροκομίας Τροπικά, Υποτροπικά & Μεσογειακά Καρποφόρα Δένδρα Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΤΕΙ Κρήτης (πρώην Ερευνητή στο Ινστιτούτο Ελιάς

Διαβάστε περισσότερα

Το κόκκινο σκαθάρι Rhynchophorus ferrugineus Απειλεί το φοινικόδασος Ενημερώσου Προστάτευσε το φοινικόδασος

Το κόκκινο σκαθάρι Rhynchophorus ferrugineus Απειλεί το φοινικόδασος Ενημερώσου Προστάτευσε το φοινικόδασος Το κόκκινο σκαθάρι Rhynchophorus ferrugineus Απειλεί το φοινικόδασος Ενημερώσου Προστάτευσε το φοινικόδασος Ο κόκκινος ρυγχωτός κάνθαρος (σκαθάρι) το έντοµο δηλαδή Rhynchophorus ferrugineus, είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΜΙΝΟ-16 ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΜΙΝΟ-16 ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ ARTIS AgriFood Research & Technological Innovation Specialists ΜΕΛΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΜΙΝΟ-16 ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ Δρ. ΗΛΙΑΣ ΚΑΛΦΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Σελ. 0 «Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΚΟΥ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΑ ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ» ΕΜΕΤΖΟΣ ΝΙΚΗΣΤΡΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΨΕΚ ΕΥΘΥΝΗΣ Δ.Α.Ο ΜΕ ΔΟΛΩΜΑΤΙΚΟΥΣ Σ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΨΕΚ ΕΥΘΥΝΗΣ Δ.Α.Ο ΜΕ ΔΟΛΩΜΑΤΙΚΟΥΣ Σ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΨΕΚ ΕΥΘΥΝΗΣ Δ.Α.Ο ΜΕ ΔΟΛΩΜΑΤΙΚΟΥΣ Σ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Οικονουική σηυασία Znuicic από το Δάκο Ποσοτική ζημιά α) καρπόπτωση β) απώλεια μάζας ελαιόκαρπου Ποιοτική ζημιά α)

Διαβάστε περισσότερα