ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2011



Σχετικά έγγραφα
ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2011

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 7 /

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 9 /

ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΕΧΘΡΩΝ - ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2017 (Συνοπτική περιγραφή) Πληροφορίες: Νικόλαος Ι.

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΩΝ & ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Έκδοση 1η 10/4/2017

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 6 /

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 8 /

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 4 /

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ειδική φυτοπαθολογία οπωροκηπευτικών και φυτών μεγάλης καλλιέργειας 3. Περονόσποροι

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 7 /

φυτοπαθολογία ανθοκηπευτικών

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 11 /

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 5 /

Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού. Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 9 /

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 5 /

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ & ΕΧΘΡΟΙ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΩΝ

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 14 /

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Α Χ Λ Α Δ Ι Α - Μ Η Λ Ι Α

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 13 /

ΑΜΠΕΛΙ Ν ο 7 /

ΠΑΤΑΤΑ Ν ο 3 /

Αγρομετεωρολογία - Κλιματολογία

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ & ΕΧΘΡΟΙ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΩΝ

ΠΑΤΑΤΑ Ν ο 4 /

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

Α Χ Λ Α Δ Ι Α - Μ Η Λ Ι Α

Αγρομετεωρολογία - Κλιματολογία

ΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ Χρονιά πολύ καλή και κατά τόπους και οινοποιούς εξαιρετική! Ειδικότερα ανά περιοχή έχουµε τα ακόλουθα:

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΕΧΘΡΟΙ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΜΠΕΛΙΟΥ

Α Χ Λ Α Δ Ι Α Μ Η Λ Ι Α

Βιοκαλλιέργεια αμπελιού

Η έννοια της ισορροπίας στην άμπελο και η σχέση της με την ποιότητα των παραγόμενων οίνων. Γεωπόνος Οινολόγος Msc

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

Κλιματική αλλαγή και συνέπειες στον αγροτικό τομέα

ΜΗΛΟΕΙΔΗ Ν ο 2 /

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται τα προσωρινά αποτελέσματα της Έρευνας Αμπελουργικών Καλλιεργειών, έτους 2013.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ, 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 30 Νοεμβρίου 2016

Αμερικάνικα είδη αμπέλου: γνωστά ως ανθεκτικά στη ριζόβια μορφή φυλλοξήρας (α.ρ.μ.φ.) υποκείμενα

Ασθένειες της Κερασιάς

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

Ε2: Τέλος άνθισης/ F:Πτώση πετάλων/ G: Απόσπαση κάλυκα / H: Καρπίδιο/ Ι: Αύξηση καρπού/ J1, J2: Αλλαγή χρώματος

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

φυτοπαθολογία ανθοκηπευτικών

ΕΘΝΙΚΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ - ΕΜΥ

Οικολογικό περιβάλλον της ελιάς Γεωγραφικό πλάτος

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες

A Β C D E1 E2 F G A B C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G

2 ο ΔΕΛΤΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΑΜΒΑΚΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ (ΠΕ) ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1

ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων: - βλάπτει την υγεία των καταναλωτών

Διευκρινήσεις και προτάσεις για την αντιμετώπιση της σεπτορίασης του σιταριού

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Α Χ Λ Α Δ Ι Α Μ Η Λ Ι Α

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

Μυκητολογικές ασθένειες φυτών μεγάλης καλλιέργειας

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc

Μελέτη και κατανόηση των διαφόρων φάσεων του υδρολογικού κύκλου.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1

φυτοπαθολογία ανθοκηπευτικών

Harvest Report. Harvest report

Διαχείριση Υδατικών Πόρων

ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΡΟΥΣΣΟΣ ΠΕΤΡΟΣ. Άρδευση

Π Ρ Ο Σ ΤΙΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΚΕΟΣΟΕ ΕΔΡΕΣ ΤΟΥΣ

Α Χ Λ Α Δ Ι Α Μ Η Λ Ι Α

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ

ΕΧΘΡΟΙ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΡΑΧΙΔΑΣ ΣΤΗΝ Π.Ε. ΣΕΡΡΩΝ

1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 2. Η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας στο εξωτερικό όριο της ατµόσφαιρας Ra σε ένα τόπο εξαρτάται:

Forum 15 DC. Διασυστηματική προστασία από τη φυτόφθορα

Υγρασία Θερμοκρασία Άνεμος Ηλιακή Ακτινοβολία. Κατακρημνίσματα

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΚΑΙΡΙΚΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 2018

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2015 ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΗ Η ΕΣΟΔΕΙΑ 2015

ειδική φυτοπαθολογία οπωροκηπευτικών και φυτών μεγάλης καλλιέργειας 5. Rhizoctonia spp. Sclerotium spp. Sclerotinia spp.

A Β C D E1 E2 F G A B C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο

4. γεωγραφικό/γεωλογικό πλαίσιο

Ασθένειες της μηλιάς

φυτοπαθολογία ανθοκηπευτικών

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1

ΟΑΕΔ ΕΚΘΕΣΗ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2017 ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΩΝ ΑΝΕΡΓΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΜΗΝΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016

Εικ. 1: Τέλειο έντομο E. orientalis με χαρακτηριστικό καστανό χρωματισμό.

Transcript:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2011 «ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2011» (ΑΠΟΦΑΣΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ, 155559/2011) ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΝΟΛΗΣ Ν. ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ ΠΑΠΛΩΜΑΤΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ι. ΒΑΚΑΛΟΥΝΑΚΗΣ ΑΘΗΝΑ 2012

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για τη μελέτη των προβλημάτων που προκάλεσε η προσβολή των ελληνικών αμπελώνων από τον περονόσπορο κατά το έτος 2011 και την υποβολή επιστημονικής έκθεσης στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΑΑΤ) που θα αναφέρεται στο όντως ασυνήθιστο αυτό φαινόμενο ως προς την έκταση και την ένταση των προσβολών, η Ομάδα Εργασίας που συστάθηκε με απόφαση του κ. Υπουργού ΥΑΑΤ ακολούθησε την παρακάτω μεθοδολογία. Μετά από επιτόπιες επισκέψεις σε αρκετές αμπελουργικές περιοχές και πριν οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΕΛΓΑ προβούν σε επισημάνσεις ζημιών η Ομάδα Εργασίας επέλεξε πιλοτικά δύο αμπελουργικές περιφέρειες για τη μελέτη των προβλημάτων που προκάλεσε ο περονόσπορος και συγκεκριμένα τους νομούς Ηρακλείου και Κορινθίας. Η μεθοδολογία την οποία ακολούθησε περιελάμβανε τη μελέτη των μετεωρολογικών δεδομένων κατά την περίοδο από το Μάρτιο έως τον Ιούνιο 2011 τόσο στους επιλεγέντες νομούς όσο και στο σύνολο της χώρας, της εξέλιξης της προσβολής των αμπελώνων μέσω των δελτίων γεωργικών προειδοποιήσεων των Περιφερειακών Κέντρων Προστασίας Φυτών του ΥΑΑΤ, της αποτελεσματικότητας της χημικής αντιμετώπισης (χρόνος, συχνότητα και είδος δραστικών ουσιών) και της διερεύνησης της πιθανής ανάπτυξης ανθεκτικότητας του μύκητα στα χρησιμοποιηθέντα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και της συγκριτικής αντοχής έναντι του περονοσπόρου που επέδειξαν οι καλλιεργούμενες ποικιλίες αμπέλου (ελληνικές και ξένες) ανά περιοχή και προορισμό χρήσης της παραγωγής σε συνδυασμό με τους ιδιαίτερους χαρακτήρες των αμπελώνων (συμβατικοί ή βιολογικοί, συστήματα μόρφωσης και υποστύλωσης των πρεμνών κ.ά.). Για την τελική σύνταξη της μελέτης λήφθηκαν υπόψη και οι επισημάνσεις των αρμόδιων υπηρεσιών του ΕΛΓΑ που πραγματοποιήθηκαν το θέρος και το φθινόπωρο του 2011. Ο περονόσπορος (Plasmopara viticola) εμφανίστηκε για πρώτη φορά στους ελληνικούς αμπελώνες το 1881 στη Μεσσηνία, τρία μόλις χρόνια μετά τις καταστρεπτικές προσβολές στους γαλλικούς αμπελώνες (1878). Η εξάπλωση του στην αμπελουργική Ελλάδα ήταν γρήγορη προσβάλλοντας άλλοτε ήπια και άλλοτε έντονα τους αμπελώνες των νομών Ηλείας, Αχαΐας, Κορινθίας και Αττικής. Το 1902 ήταν 2

χρονιά επιδημίας που κατέστρεψε τα δύο τρία της αμπελουργικής παραγωγής. Αξιοσημείωτες ήταν οι προσβολές, ιδιαίτερα, στην Κρήτη, στις αρχές της δεκαετίας του 60 που σημάδεψαν πολλαπλά τους αμπελουργούς. Σημαντικές ήταν και οι ζημιές κατά το 1982. Η συνοπτική πιο πάνω αναφορά στο ιστορικό των προσβολών του καταστρεπτικού μύκητα στους ελληνικούς αμπελώνες δείχνει ότι τα τελευταία χρόνια (πλην ίσως του 2002) ο έλληνας αμπελουργός δεν αντιμετώπισε ιδιαίτερα προβλήματα από τον περονόσπορο, έτσι ώστε οι νέες γενιές αμπελουργών να μην έχουν επαρκή γνώση ή εμπειρία ή ακόμη και «γνωριμία» με αυτήν την ασθένεια. Χαρακτηριστικές ήταν οι δηλώσεις των νέων αμπελουργών στα μέσα ενημέρωσης, για παράδειγμα της Κρήτης, το θέρος του 2011. Ήταν, επομένως, αναμενόμενος ο εφησυχασμός των αμπελουργών αλλά αδικαιολόγητος ο αιφνιδιασμός που υπέστησαν την άνοιξη του 2011, γιατί στα αμπελουργικά διαμερίσματα της χώρας που λειτουργούν οι υπηρεσίες γεωργικών προειδοποιήσεων είχαν εκδοθεί έγκαιρα τα σχετικά τεχνικά δελτία. Για παράδειγμα, το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών και Ποιοτικού Ελέγχου Ηρακλείου Κρήτης ήδη από τις 7 Απριλίου 2011 είχε εκδώσει το πρώτο τεχνικό δελτίο, προειδοποιώντας για τις αναμενόμενες προσβολές από τον περονόσπορο και μέχρι τις 23 Ιουνίου 2011 είχε επιπλέον εκδώσει 7 δελτία με οδηγίες για την έγκαιρη αντιμετώπιση των πρώτων επικίνδυνων αλλά και των μετέπειτα γενεών του μύκητα, τα οποία προφανώς δεν λήφθηκαν υπόψη στον επιβαλλόμενο βαθμό από την πλειονότητα των παραγωγών. Όπως είναι γνωστό, οι παράγοντες που επιδρούν στην ανάπτυξη και εξάπλωση μίας ασθένειας και στην εξέλιξή της σε επιδημία απεικονίζονται με το τετράεδρο της ασθένειας, όπου κάθε πλευρά του αντιστοιχεί σε ένα παράγοντα της επιδημίας, δηλαδή τον ξενιστή, το παθογόνο, το περιβάλλον και το χρόνο. Κάθε παράγοντας-πλευρά αλληλεπιδρά με τους άλλους παράγοντες-πλευρές του τετραέδρου και όλοι οι παράγοντες επηρεάζονται από τον αμπελουργό ο οποίος καταλαμβάνει δεσπόζουσα θέση στο κέντρο του τετραέδρου, επιδρώντας σε κάθε παράγοντα-πλευρά και συνεπώς επηρεάζοντας την εξέλιξη της επιδημίας. Στην παρούσα μελέτη θα επιχειρηθεί η εξέταση της επίδρασης των ανωτέρω παραγόντων και των αλληλεπιδράσεών στο παθοσύστημα «άμπελος-περονόσπορος» και 3

εν συνεχεία η συσχέτισή τους με τα δεδομένα της καλλιεργητικής περιόδου 2011, προκειμένου να ερμηνευθεί τόσο η έκταση και η ένταση της επιδημίας και των ζημιών που προκλήθηκαν στην αμπελουργική παραγωγή της χώρας όσο και οι συνθήκες που συνέβαλαν στην ανεπιτυχή σε ορισμένες περιπτώσεις αντιμετώπιση του περονοσπόρου. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ο ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟΣ (Plasmopara viticola) Ο περονόσπορος προκαλείται από το φυκομύκητα Plasmopara viticola, ο οποίος σχηματίζει δύο ειδών, εγγενή και αγενή, αναπαραγωγικά όργανα (ΕΙΚΟΝΑ 1). Τα εγγενή σπόρια του μύκητα είναι τα ωοσπόρια, που σχηματίζονται μέσα στους ιστούς των φύλλων και αποτελούν όργανα διατήρησης του παθογόνου κατά τη χειμερινή περίοδο. Με την πτώση των φύλλων, τα ωοσπόρια διατηρούνται (για 3 το πολύ χρόνια) στα υπολείμματά τους μέσα στο έδαφος και δεν καταστρέφονται από τις χαμηλές θερμοκρασίες, παρά μόνο με την ξηρασία και το παράχωμα των φύλλων στο έδαφος. ΕΙΚΟΝΑ 1. Ο μύκητας Plasmopara viticola. (Α) σποριαγγειοφόρος (κονιδιοφόρος), ο οποίος φέρει δενδροειδείς διακλαδώσεις, (Β) διακλάδωση περίπου κάθετη, (Γ) σποριάγγειο (κονίδιο) (φωτογραφία οπτικού μικροσκοπίου). Στις νότιες περιοχές της Ελλάδας που επικρατούν ήπιοι χειμώνες (Κρήτη, νότια Πελοπόννησος, νησιά Αιγαίου), ο μύκητας μπορεί να διατηρηθεί υπό τη μορφή μυκηλίου σε φύλλα που διατηρούνται πράσινα τη χειμερινή περίοδο. Αυτό παρατηρείται σε εγκαταλελειμμένους αμπελώνες και σε ακλάδευτα πρέμνα. Φυσικά, εάν επικρατήσουν σε αυτές τις περιοχές κάποιες χρονιές βαρείς χειμώνες, τότε τα φύλλα θα πέσουν στο έδαφος 4

και η διαχείμαση του μύκητα θα γίνει με τη μορφή ωοσπορίων. Τα ωοσπόρια που κατορθώνουν να ωριμάσουν (αυτό εξαρτάται από τον αριθμό ημερών βροχής στο διάστημα Δεκέμβριος-Μάρτιος) βλαστάνουν την άνοιξη κάτω από κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες (θερμοκρασία πάνω από 11 C και διαβροχή σε νερό, όπου ο απαιτούμενος χρόνος διαβροχής για βλάστηση είναι αντιστρόφως ανάλογος με τη θερμοκρασία, δηλαδή όσο υψηλότερη είναι η θερμοκρασία τόσο λιγότερος είναι ο απαιτούμενος χρόνος διαβροχής), δίνοντας βλαστική υφή από την οποία σχηματίζεται μακροκονίδιο (αγενές όργανο), το οποίο για να βλαστήσει και να δώσει ζωοσπόρια (αγενή σπόρια) χρειάζεται νερό και θερμοκρασία από 5-30 C. Τα ζωοσπόρια κινούνται σε περιορισμένη απόσταση με κολύμβηση μέσα σε νερό με τη βοήθεια μαστιγίων που διαθέτουν και μολύνουν τα φύλλα. Συνεπώς μεγάλη σημασία για την εξέλιξη της ασθένειας έχει η δημιουργία ατμόσφαιρας με υψηλή σχετική υγρασία που φθάνει τα όρια του κορεσμού, δηλαδή όταν υπάρχει βροχή, δροσιά ή πάχνη. Επειδή οι θερμοκρασίες την εποχή της εκβλάστησης των λανθανόντων οφθαλμών των πρέμνων της αμπέλου την άνοιξη (φαινολογικό στάδιο C κατά Baggiolini, ΕΙΚΟΝΑ 2), όταν το πρέμνο παρουσιάζει μεγάλη ευπάθεια, είναι σχετικά χαμηλές απαιτούνται περισσότερες ημέρες διύγρανσης των φύλλων. ΕΙΚΟΝΑ 2. Εμφάνιση πράσινης κορυφής σε εκβλαστάνοντα λανθάνοντα οφθαλμό αμπέλου (Φαινολογικό στάδιο C κατά Baggiollini) Για το λόγο αυτό, επικίνδυνες δεν είναι οι έντονες και σύντομες βροχές, οι οποίες ακολουθούνται από ηλιοφάνεια, αλλά οι πολύωρες βροχές ακόμα και μικρής έντασης που όμως ακολουθούνται από συννεφιασμένο και υγρό καιρό ή συνοδεύονται από ισχυρούς ανέμους. Επειδή, όμως, στις περισσότερες περιοχές της χώρας μας την άνοιξη (Απρίλιος) παρατηρούνται λίγες και όχι συνεχείς βροχοπτώσεις και συνεπώς δεν 5

υπάρχουν επαρκείς ημέρες διύγρανσης των φύλλων, οι αρχικές μολύνσεις παρατηρούνται συνήθως σε αμπελώνες που έχουν εγκαταλειφθεί και είναι ακλάδευτοι (οπότε έχουν κληματίδες έρπουσες στο έδαφος) στις άκρες κτημάτων που παλαιότερα υπήρχαν αμπελώνες και τώρα έχουν μετατραπεί σε άλλες καλλιέργειες αλλά έχουν παραμείνει εγκαταλελειμμένα πρέμνα, σε αμπελώνες που βρίσκονται σε παραποτάμιες περιοχές, σε αμπελώνες σκιασμένων θέσεων που συνήθως κρατούν περισσότερη υγρασία (θέσεις κοντά σε φράχτες, στα χαμηλότερα σημεία επικλινών εδαφών κ.α.) και τέλος σε αμπελώνες που φέρουν βλαστούς κοντά στο λαιμό και τα ωοσπόρια έχουν εκτιναχθεί από το έδαφος στα φύλλα με τα πιτσιλίσματα του νερού της βροχής. Όμως πρωτογενείς μολύνσεις από ζωοσπόρια του παρασίτου μπορούν επίσης να συμβούν και σε υψηλότερα σημεία του πρέμνου σε φύλλα νεαρών βλαστών όταν υπάρξουν δυνατές βροχές (όπως συνέβησαν τη φετινή περίοδο στην Κρήτη, την Πελοπόννησο και σε άλλες περιοχές), ΕΙΚΟΝΑ 3. Φύλλα αμπέλου με προσβολή από περονόσπορο. Επισημαίνονται στην πάνω επιφάνεια του αριστερού φύλλου οι ανοιχτοπράσινες κηλίδες ( κηλίδες λαδιού ), οι οποίες αργότερα νεκρώνονται και σχίζονται και στην κάτω επιφάνεια του δεξιού φύλλου οι υπόλευκες εξανθήσεις, οι οποίες αποτελούνται από τις καρποφορίες του μύκητα (σποριαγγειοφόροι και σποριάγγεια). συνοδευόμενες από ισχυρούς ανέμους. Σημειώνομε ότι η σημασία των πρωτογενών μολύνσεων και των αμέσως επόμενων 2-3 κύκλων μολύνσεων που πραγματοποιούνται σε πολύ υψηλό βαθμό από τα κονίδια (ΕΙΚΟΝΑ 1) που βρίσκονται στις εξανθήσεις του μύκητα (ΕΙΚΟΝΑ 3) είναι μεγίστης σημασίας για την ανάπτυξη της επιδημίας σε πολυκυκλικές ασθένειες (ασθένειες ανατοκισμού, polycyclic diseases, compound interest diseases), όπως είναι ο περονόσπορος της αμπέλου όταν μάλιστα είναι πολύ ευνοϊκές οι περιβαλλοντικές συνθήκες, επειδή με τους επικαλυπτόμενους κύκλους κατά τη διάρκεια 6

της καλλιεργητικής περιόδου, το ποσόν της ασθένειας αυξάνει, τουλάχιστο για ένα διάστημα λογαριθμικά (δηλαδή σε μεγάλο μέγεθος), ακολουθώντας τη σχέση της αύξησης του κεφαλαίου στην περίπτωση του συνεχούς ανατοκισμού Χ = Χ 0. e rt (σιγμοειδής καμπύλη), όπου: Χ 0 είναι το ποσόν της ασθένειας (χρηματικό κεφάλαιο) στην αρχή της επιδημίας, Χ είναι το ποσόν της ασθένειας (χρηματικό κεφάλαιο) μετά την παρέλευση χρόνου t, r είναι ο ρυθμός μόλυνσης (ρυθμός της επιδημίας, infection rate) (επιτόκιο) δηλαδή ο αριθμός των θυγατρικών κηλίδων που προκύπτουν από μία μητρική κηλίδα στη μονάδα του χρόνου και e είναι η σταθερά λογάριθμων του Neper, που είναι ίση με 2,71828 Για τη μείωση του ποσού της ασθένειας (Χ) και συνεπώς για την επιτυχή αντιμετώπισή της (στα πολυκυκλικά παθογόνα, όπως είναι ο περονόσπορος της αμπέλου), σημαντικότερη είναι η μείωση του ρυθμού μόλυνσης (r). Η πιο αποτελεσματική μέθοδος για τη μείωση του ρυθμού μόλυνσης (r) είναι η επέμβαση με φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Η ευπαθής επιφάνεια καλύπτεται με μία τοξική ένωση για το παθογόνο, έτσι ώστε μικρό ποσοστό από το μόλυσμα που φθάνει στην επιφάνεια αυτή να μπορεί να παίξει ρόλο στην αύξηση του ποσού της ασθένειας. Είναι αυτονόητο ότι για να κρατηθεί ο ρυθμός μόλυνσης (r) σε χαμηλά επίπεδα κατά τη διάρκεια του ετήσιου κύκλου βλάστησης που τα πρέμνα είναι ευπαθή στο παθογόνο πρέπει οι επεμβάσεις φυτοπροστασίας να επαναλαμβάνονται με συχνότητα που εξαρτάται από τις ιδιότητες και την αποτελεσματικότητα του μυκητοκτόνου, τις συνθήκες του περιβάλλοντος (βροχή, δροσιά, πάχνη, θερμοκρασία) και την ταχύτητα παραγωγής νέων οργάνων στο βλαστό, τα οποία και αυτά χρειάζονται αποτελεσματική προστασία. Συνεπώς, εάν δεν παρεμποδιστεί η ανάπτυξη των αρχικών γενεών του παρασίτου και αυτό εγκατασταθεί στον αμπελώνα με υψηλό δυναμικό μολύσματος, μετά είναι δύσκολη η αντιμετώπισή του ακόμα και με τα πιο αποτελεσματικά (διασυστηματικά) φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Αυτό φάνηκε κατά την καλλιεργητική περίοδο 2011, όταν παρά την εφαρμογή επανειλημμένων ψεκασμών της φυλλικής επιφάνειας των πρέμνων με δραστικές φυτοπροστατευτικές ουσίες αναπτύσσονταν εκ νέου κηλίδες περονοσπόρου 7

(ΕΙΚΟΝΑ 4). Είναι λοιπόν φανερό ότι ο Απρίλιος (για τις περισσότερες αμπελουργικές περιοχές της χώρας) μέσα στον οποίο μπορούν να συμβούν οι αρχικοί 2-3 κύκλοι της ασθένειας είναι μήνας καθοριστικός και θεμελιωτικός για την ανάπτυξη της επιδημίας. Εάν λοιπόν κατά τη διάρκεια του Απριλίου σημειωθούν πολλές βροχές και παράλληλα η θερμοκρασία αέρα κυμανθεί από 10 έως 20 C, τότε συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις για να αναπτυχθεί το Μάιο επιδημία περονοσπόρου σε επικίνδυνο βαθμό. ΕΙΚΟΝΑ 4. Προσβολή του φυλλώματος πρέμνων της ποικιλίας Αγιωργίτικο. Στην επιφάνεια των φύλλων διακρίνονται τα υπολείμματα του μυκητοκτόνου. Εάν αντίθετα ο Απρίλιος είναι μήνας ξηρός τότε απαιτούνται πολλές βροχοπτώσεις το Μάιο για να αναπτυχθεί επιδημία σε επικίνδυνη μορφή. Όμως, εάν ο Μάιος που θα ακολουθήσει είναι ξηρός και θερμός, τότε η εξέλιξη της επιδημίας θα ανακοπεί. Στην Ελλάδα, οι επιδημίες του περονοσπόρου εξελίσσονται συνήθως σε ρυθμό επικίνδυνο το Μάιο, επειδή ακόμα και οι πιο πρώιμες μολύνσεις (π.χ. αυτές που συμβαίνουν στην Κρήτη και την Πελοπόννησο) για να ολοκληρώσουν 2-3 κύκλους της ασθένειας (γενεές του παρασίτου) φθάνουν στο Μάιο. 8

ΕΙΚΟΝΑ 5. Προσβολή από τον περονόσπορο κατά το στάδιο της καρπόδεσης Σε περίπτωση που και το Μάιο συνεχιστούν οι βροχοπτώσεις και επικρατήσουν υψηλές σχετικές υγρασίες κατά τις νυχτερινές και τις πρώτες πρωινές ώρες και αυξημένες θερμοκρασίες μπορεί να προκύψουν ανεξέλεγκτες καταστάσεις με σοβαρότατες ζημιές (ΕΙΚΟΝΑ 5). ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΙ ΑΜΠΕΛΩΝΕΣ Η έκταση και η ένταση της προσβολής από τον περονόσπορο και συνακόλουθα το μέγεθος των ζημιών εξαρτώνται επίσης τόσο από την ποικιλία αμπέλου όσο και από την εφαρμοζόμενη αμπελοκομική τεχνική (πυκνότητα φύτευσης, συστήματα μόρφωσης και κλαδέματα καρποφορίας, χλωρά κλαδέματα, διάταξη και πυκνότητα βλάστησης, ύψος του κορμού των πρέμνων, συνθήκες μικροκλίματος που δημιουργούνται στο φύλλωμα όπως φωτισμός, αερισμός, θερμοκρασία) και τη μορφή της καλλιέργειας (συμβατική, ολοκληρωμένη, βιολογική και βιοδυναμική καλλιέργεια). Οι καλλιεργούμενες ποικιλίες αμπέλου στη χώρα μας ανήκουν (πλην εξαιρετικών περιπτώσεων, όπως για παράδειγμα η ποικιλία Ζαμπέλα που ανήκει στο είδος Vitis labrusca) στην ευρωπαϊκή ή οινοφόρο άμπελο (Vitis vinifera) και είναι γενικά ευαίσθητες στον περονόσπορο, περισσότερο ευαίσθητες από τα είδη, τις ποικιλίες και τα υβρίδια της βορειοαμερικανικής ηπείρου (τα οποία στη μεταφυλλοξηρική περίοδο της ευρωπαϊκής αμπελουργίας, χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα για τον εμβολιασμό των 9

ευρωπαϊκών ποικιλιών αμπέλου) που χαρακτηρίζονται με μέτρια έως ικανοποιητική αντοχή. Ο βαθμός ευαισθησίας διαφέρει σημαντικά τόσο μεταξύ των ποικιλιών ανάλογα με την οικολογικο-γεωγραφική ομάδα ή υποομάδα (proles) όσο και από το στάδιο βλάστησης της αμπέλου, το δυναμισμό του μολύσματος και τις κλιματικές συνθήκες. Τα ερευνητικά δεδομένα και η αμπελοκομική εμπειρία έχουν δείξει ότι οι ελληνικές ποικιλίες αμπέλου που ανήκουν στην υπο-ομάδα balcanica (της proles pontica) V. vinifera, καθώς και οι ανατολικής προέλευσης ποικιλίες (proles orientalis) είτε ανήκουν στην υπο-ομάδα caspica (για παράδειγμα οι μοσχάτες ποικιλίες) είτε στην υπο-ομάδα antasiatica (όπως οι επιτραπέζιες ποικιλίες και η Σουλτανίνα) είναι περισσότερο ευαίσθητες από τις ποικιλίες της Δυτικής ομάδας (proles occidentalis) στην οποία περιλαμβάνονται οι γαλλικές, γερμανικές κ.ά. ποικιλίες. Αλλά και μεταξύ των καλλιεργούμενων ελληνικών ποικιλιών αμπέλου (ή τουλάχιστον αυτών που έχουν καταγραφεί ως γηγενείς) παρουσιάζεται διαφοροποίηση ως προς την ευαισθησία στον περονόσπορο. Για παράδειγμα, οι ποικιλίες Αγιωργίτικο, Ροδίτης, Γουστολίδι κ.ά είναι ΕΙΚΟΝΑ 6. Ταξιανθίες μετά την προσβολή από τον περονόσπορο σε βιολογική καλλιέργεια της ποικιλίας Κοτσιφάλι πολύ πιο ευαίσθητες σε σχέση με τις ποικιλίες Κολλινιάτικο, Κοτσιφάλι, Σαββατιανό κ.ά.. Τα δεδομένα αυτά επαληθεύτηκαν και κατά την επιδημία περονοσπόρου το 2011, ιδιαίτερα στον κρητικό αμπελώνα όπου οι γηγενείς ποικιλίες (Ραζακί, Σουλτανίνα, Βιλάνα, Βιδιανό, Λιάτικο) προσβλήθηκαν σοβαρότερα. Τα επί μέρους στοιχεία του παραγωγικού αμπελώνα επέδρασαν στην ένταση της επιδημίας περονοσπόρου και στο μέγεθος των ζημιών που αυτή προκάλεσε. Σε αμπελώνες όπου η μόρφωση των πρέμνων (ύψος κορμού, διάταξη και πυκνότητα βλάστησης) συμβάλλει στη δημιουργία επάλληλων στιβάδων φύλλων με αποτέλεσμα την αύξηση της σκίασης του φυλλώματος και τη μείωση του φωτισμού και του αερισμού διαπιστώθηκε η μεγαλύτερη ένταση προσβολής όχι μόνο της βλάστησης, αλλά ιδιαίτερα των ταξιανθιών (ΕΙΚΟΝΑ 6). Κι αυτό γιατί το πυκνό 10

φύλλωμα, εκτός από το ευνοϊκό περιβάλλον που προσφέρει για την ανάπτυξη του μύκητα, παρεμποδίζει και την αποτελεσματική διαβροχή του φυλλώματος και των ταξιανθιών από τα χρησιμοποιούμενα μυκητοκτόνα. 1. Αμπελώνες Ποικιλιών Οινοποιίας Στην πλειονότητα των αμπελουργικών διαμερισμάτων που υπέστησαν ζημιές από τον περονόσπορο οι αμπελώνες με προορισμό την παραγωγή οίνου ήταν μορφωμένοι σε γραμμικά σχήματα (συνήθως αμφίπλευρο γραμμικό με μάλλον χαμηλό έως μέτριο ύψος κατακόρυφου κορμού και με βραχύ κλάδεμα καρποφορίας). Σε μικρότερες εκτάσεις στις παραδοσιακές αμπελουργικές περιοχές η μόρφωση των πρέμνων ήταν σε κυπελλοειδή σχήματα με χαμηλό ύψος κορμού και με βραχύ κλάδεμα καρποφορίας. Επίσης στην πλειονότητα των εκτάσεων ακολουθείται η συμβατική καλλιέργεια. Για την αντιμετώπιση των ασθενειών και εχθρών της αμπέλου εφαρμόζονται προληπτικοί και θεραπευτικοί ψεκασμοί. Οι ψεκασμοί γίνονται ανάλογα με την έκταση του αμπελώνα, τη διαμόρφωση του εδάφους και το βαθμό εκμηχάνισης της αμπελουργικής εκμετάλλευσης, είτε με ψεκαστικό μηχάνημα ελκόμενο από ελκυστήρα (ΕΙΚΟΝΑ 7) είτε χειρονακτικά. Οι χρησιμοποιούμενες δραστικές ουσίες και τα σκευάσματα προτείνονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες και τους γεωπόνους. ΕΙΚΟΝΑ 7. Ψεκασμός αμπελώνων με μηχανικά μέσα σε αμπελώνες της Νεμέας. Στα αμπελουργικά διαμερίσματα που λειτουργεί το σύστημα των γεωργικών προειδοποιήσεων οι αρμόδιες υπηρεσίες δίδουν τα σχετικά στοιχεία για την εξέλιξη της ασθένειας και τον κατάλληλο χρόνο επέμβασης. 11

Συμβατικοί αμπελώνες Οι επισημάνσεις των αρμόδιων υπηρεσιών του ΕΛΓΑ, που πραγματοποιήθηκαν στους προσβεβλημένους συμβατικούς αμπελώνες, έδωσαν υψηλά ποσοστά ζημιών όσον αφορά στις ποικιλίες οινοποιίας, που κυμάνθηκαν από 30 έως 60-65 % (σε ορισμένες περιοχές, για παράδειγμα στη Φωκίδα έφθασε και το 90%) ανάλογα με την αμπελουργική περιοχή, την καλλιεργούμενη ποικιλία αμπέλου αλλά και την αμπελοκομική τεχνική. Στο νομό Ηρακλείου, τα αντίστοιχα ποσοστά ήσαν 35-65 % και στο νομό Κορινθίας κατά μέσο όρο 40%, πλην της ποικιλίας Αγιωργίτικο που ανήλθε σε 50% κατά μέσο όρο. Οι επισημάνσεις αυτές επιβεβαίωσαν ελαφρά προς το άνω όριο τις αρχικές εκτιμήσεις από τις επιτόπιες περιοδείες μελών της ομάδας εργασίας στα διάφορα αμπελουργικά διαμερίσματα. Στη διαφοροποίηση της έκτασης των ζημιών συνέβαλαν αποφασιστικά το μικροκλίμα του αμπελώνα σε συνδυασμό με την πορεία των μετεωρολογικών συνθηκών (υετός, θερμοκρασία), η δομή και οργάνωση του αμπελώνα, ο χρόνος της πρώτης επέμβασης και η συχνότητα επανάληψης σε συνδυασμό με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που χρησιμοποιήθηκαν. Βιολογικοί αμπελώνες Στους βιολογικούς αμπελώνες των ποικιλιών οινοποιίας, όπως ήταν αναμενόμενο, οι ζημιές ήταν μεγαλύτερες και κυμάνθηκαν από 40 έως 80 ή και 90%. Οι επιτόπιες παρατηρήσεις δεν έδειξαν διαφοροποίηση στις ζημίες μεταξύ ελληνικών και ξένων ποικιλιών (ΕΙΚΟΝΑ 8). ΕΙΚΟΝΑ 8. Πρέμνα μετά από προσβολή περονόσπορου σε βιολογική καλλιέργεια αμπέλου. 12

2. Αμπελώνες Ποικιλιών Επιτραπέζιας Χρήσης και Σταφιδοποιίας Επιτραπέζιες ποικιλίες Οι ζημιές στις επιτραπέζιες ποικιλίες στους συμβατικούς αμπελώνες κυμάνθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με εκείνες των ποικιλιών οινοποιίας. Βασικοί συντελεστές, του φαινομένου, όπως θα αναλυθεί στα επόμενα ήταν α) η επιμελημένη καλλιέργεια από τους παραγωγούς β) η δομή και οργάνωση των αμπελώνων, ιδιαίτερα της ποικιλίας Σουλτανίνας (τόσο στην Κρήτη όσο και στην Πελοπόννησο) με τα νέα γραμμικά συστήματα (τροποποιημένο σύστημα λύρας, διπλό ή τριπλό Τ) που όταν τηρούνται οι σχετικές προδιαγραφές μόρφωσης των πρέμνων διασφαλίζουν καλύτερες συνθήκες αερισμού και φωτισμού στο ύψος της καρποφορίας και γενικά του φυλλώματος και δ) η εντατικοποίηση της καλλιέργειας με τη συνεχή παρακολούθηση από τους αμπελουργούς εξαιτίας και του μεγαλύτερου εισοδήματος που εξασφαλίζουν σε σχέση με τα οινάμπελα. Θα πρέπει, όμως, να σημειωθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μόρφωσης των πρέμνων σε «σκάφη» (θεωρητικά αποτελεί τροποποίηση της λύρας), όπου το άνοιγμα (απόσταση μεταξύ οριζοντίων τμημάτων κορμού) ήταν μικρότερο των 70 εκ., η ποικιλία ήταν εύρωστη και ζωηρή και οι αμολυτές είχαν μεγάλο αριθμό λανθανόντων οφθαλμών, οι προσβολές ήταν εντονότερες εξαιτίας της πολύ πυκνής βλάστησης, παρά την εφαρμογή χλωρών κλαδεμάτων. Από τις επισημάνσεις των αρμόδιων υπηρεσιών του ΕΛΓΑ διαφαίνεται ότι, με πολύ μικρές αποκλίσεις, κατά μέσο όρο σε όλα τα αμπελουργικά διαμερίσματα που προσβλήθηκαν από τον περονόσπορο το ποσοστό ζημιών κυμάνθηκε στο 30-35% για όλες τις επιτραπέζιες ποικιλίες που καλλιεργούνταν σε συμβατικούς αμπελώνες. Αντίθετα, στους βιολογικούς αμπελώνες των επιτραπέζιων ποικιλιών και ειδικά στην Σουλτανίνα τα ποσοστά ήταν από 40 έως 80 ή και 90 %, δηλαδή παραπλήσια ή και ίδια με εκείνα των ποικιλιών οινοποιίας στους βιολογικούς αμπελώνες. Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν την άποψη για το ρόλο των ακραίων καιρικών συνθηκών στην εξέλιξη του φαινομένου, δηλαδή της έκτασης και έντασης της επιδημίας του περονόσπορου κατά το 2011. 13

Ποικιλίες σταφιδοποιίας Σουλτανίνα Στους συμβατικούς αμπελώνες της ποικιλίας Σουλτανίνας, κυρίως στο ν. Ηρακλείου τα ποσοστά των ζημιών κυμάνθηκαν μεταξύ 40 και 70%, σύμφωνα πάντα με τις επισημάνσεις του ΕΛΓΑ. Σημαντικό ρόλο στη διαφοροποίηση των ποσοστών των ζημιών, εκτός από την αμπελουργική περιοχή, την πορεία των μετεωρολογικών συνθηκών και την έγκαιρη εφαρμογή των επιβεβλημένων επεμβάσεων, έπαιξε η ευρωστία και το σύστημα μόρφωσης των πρέμνων (κύπελλο ή γραμμικό) ιδιαίτερα ο αριθμός των βλαστών ανά τρέχον μέτρο φύτευσης καθώς και ο αριθμός των επάλληλων στιβάδων των φύλλων. Στους αντίστοιχους βιολογικούς αμπελώνες της Σουλτανίνας τα ποσοστά ήταν αρκετά υψηλότερα και κυμάνθηκαν από 50 έως και 85 %, σε ορισμένες δε περιπτώσεις η καταστροφή ήταν ολοσχερής. Κορινθιακή Σταφίδα Στα αμπελουργικά διαμερίσματα-κέντρα καλλιέργειας της Κορινθιακής Σταφίδας τα ποσοστά ζημιών κυμάνθηκαν από 35% έως 60%. Μεγαλύτερες ήταν οι ζημιές στα νησιά του Ιονίου (Κεφαλονιά κυρίως), όπου τα ποσοστά κυμάνθηκαν μεταξύ 50-65% και σχετικά μικρότερες στην Κορινθία, Αχαΐα και Ηλεία (35-45%). 14

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΚΗ ΖΩΝΗ ΝΕΜΕΑΣ. (ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΜΑΡΤΙΟΥ ΕΩΣ ΚΑΙ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 2011). 1. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ Η θερμοκρασία του αέρα αποτελεί το σημαντικότερο κλιματικό στοιχείο και τη βασικότερη παράμετρο σε πολλές εφαρμογές γεωργικού ενδιαφέροντος. Η Μετεωρολογία και η Κλιματολογία ασχολούνται έμμεσα με τη θερμοκρασία του αέρα, τόσο κοντά στην επιφάνεια του εδάφους όσο και καθ ύψος στην ατμόσφαιρα. Όταν γίνεται αναφορά στη θερμοκρασία του αέρα νοείται, κυρίως, η θερμοκρασία υπό σκιά που καταγράφεται μέσα σε ειδικό στέγαστρο (μετεωρολογικό κλωβό) και σε ύψος 1,5 έως 2,0 μέτρα από την επιφάνεια του εδάφους. Για κλιματικούς και μετεωρολογικούς σκοπούς η θερμοκρασία του αέρα αποδίδεται με διάφορες παραμέτρους, οι κυριότερες των οποίων είναι η μέση ημερήσια και μηνιαία θερμοκρασία, η μέση μέγιστη και ελάχιστη ως και η απόλυτη μέγιστη και ελάχιστη θερμοκρασία αέρα. Οι παράμετροι αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία στην ανάπτυξη και εξέλιξη των φαινολογικών σταδίων των φυτών, στην εξάπλωση εντομολογικών και μυκητολογικών ασθενειών ως και σε διάφορες γεωργικές δραστηριότητες. Σχετικά με τη θερμομετρική κατάσταση που επικράτησε στην Ελλάδα κατά την περίοδο Μαρτίου Ιουνίου 2011 διαπιστώθηκε ότι, από την ανάλυση των μετεωρολογικών δεδομένων 55 μετεωρολογικών σταθμών της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ), η μέση μηνιαία θερμοκρασία για το Μάρτιο (ΠΙΝΑΚΑΣ 1) κυμάνθηκε από 7,0 ο C (Κοζάνη) έως 14,6 ο C (Ρόδος), τον Απρίλιο από 11,3 ο C (Φλώρινα) έως 17,0 ο C (Ρόδος), τον Μάιο από 15,7 ο C (Φλώρινα) έως 20,5 ο C (Ρόδος, Σάμος, Μυτιλήνη) και τον Ιούνιο από 21,0 ο C (Φλώρινα) έως 26,4 ο C (Σάμος). Η σύγκριση των μέσων μηνιαίων τιμών της θερμοκρασίας του αέρα 1, στις διάφορες περιοχές της χώρας, με τις αντίστοιχες κανονικές, οι οποίες εκφράζουν τις μέσες τιμές της παραμέτρου για 30 χρόνια, έδειξαν ότι το Μάρτιο του 2011 η μέση θερμοκρασία 1 Κλιματικά δελτία Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας 15

ήταν λίγο χαμηλότερη από την αντίστοιχη κανονική της τιμή στις περισσότερες περιοχές της χώρας, τον Απρίλιο χαμηλότερη σ όλη σχεδόν τη χώρα και κυρίως στο μεγαλύτερο μέρος του Αιγαίου, το Μάιο, επίσης, χαμηλότερη σε όλη σχεδόν τη χώρα και ιδιαίτερα στην ανατολική Κρήτη και σε τμήμα της ανατολικής Στερεάς και Εύβοιας και τέλος τον Ιούνιο χαμηλότερη στην ανατολική Πελοπόννησο, στην ανατολική Στερεά - Εύβοια και το νοτιοανατολικό Αιγαίο. ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Περιοχές με τις μικρότερες και μεγαλύτερες τιμές μέσης, μέσης μέγιστης και μέσης ελάχιστης θερμοκρασίας αέρος κατά τη χρονική περίοδο Μαρτίου Ιουνίου 2011. Μήνας Περιοχή Θερμοκρασία ( ο C) Μέση Μηνιαία Μέση Μέγιστη Μέση Ελάχιστη Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Κοζάνη 7,0 11,6 2,5 Ρόδος 14,6 17,0 11,6 Φλώρινα 11,3 15,3 4,2 Ρόδος 17,0 19,3 14,1 Φλώρινα 15,7 19,9 8,6 Ρόδος 20,5* 23,1 17,1 Φλώρινα 21,0 25,8 12,7 Σάμος 26,4 29,7 21,4 * Την ίδια θερμοκρασία είχαν και οι σταθμοί της Σάμου και της Μυτιλήνης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι θερμομετρικές αποκλίσεις από τις αντίστοιχες κανονικές τιμές των μέσων μηνιαίων, μέσων μεγίστων και ελαχίστων τιμών της θερμοκρασίας αέρος κατά τους επίμαχους για την προσβολή από τον περονόσπορο μήνες στο Ηράκλειο Κρήτης, περιοχή με έντονη αμπελουργική δραστηριότητα. Από τον ΠΙΝΑΚΑ 2 φαίνεται ότι η μέση μηνιαία θερμοκρασία τον Απρίλιο και το Μάιο παρουσίασε μείωση από τις κανονικές τιμές κατά 0,8 και 0,7 ο C αντίστοιχα, ενώ για τους ίδιους μήνες η μείωση των μέσων τιμών της μέγιστης θερμοκρασίας ήταν αντίστοιχα 1,5 και 1,3 ο C. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μέση ελάχιστη, η οποία εμφανίζεται αυξημένη έως και 0,6 ο C για όλη την περίοδο Μαρτίου Ιουνίου 2011. 16

ΠΙΝΑΚΑΣ 2. Αποκλίσεις της μέσης μηνιαίας, μέσης μέγιστης και μέσης ελάχιστης θερμοκρασίας αέρα ( ο C) από τις αντίστοιχες κανονικές τους τιμές στον σταθμό του Ηρακλείου Κρήτης για την περίοδο Μαρτίου Ιουνίου 2011 (δεδομένα σταθμού ΕΜΥ). Θερμοκρασία ( ο C) Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Μέση + 0,1-0,8-0,7-0,1 Μέση Μέγιστη 0,0-1,5-1,3-0,5 Μέση Ελάχιστη + 0,4 + 0,6 0,0 + 0,4 Σχετικά με τις θερμομετρικές συνθήκες που επικράτησαν από το Μάρτιο έως και τον Ιούνιο του 2011 σε δύο χαρακτηριστικές αμπελουργικές περιοχές της Ελλάδας, δηλαδή στο Ηράκλειο της Κρήτης και στη Νεμέα της Πελοποννήσου (ΠΙΝΑΚΑΣ 3) διαπιστώνονται τα ακόλουθα. Η περιοχή του Ηρακλείου παρουσίασε, γενικά υψηλότερες τιμές θερμοκρασίας αέρα απ ότι η περιοχή της Νεμέας με εξαίρεση τη μέση μέγιστη κατά τους μήνες Μάιο και Ιούνιο. Επισημαίνεται ότι στη Νεμέα κατά το χρονικό διάστημα των παρατηρήσεων (Μάρτιος Ιούνιος) οι τιμές των θερμομετρικών παραμέτρων υπερδιπλασιάστηκαν. Όσον αφορά τη θερμομετρική απόκλιση που παρουσίασαν οι δύο αυτοί σταθμοί μεταξύ τους (ΠΙΝΑΚΑΣ 4) διαπιστώνεται ότι οι μεγαλύτερες διαφορές εντοπίζονται στη μέση ελάχιστη θερμοκρασία και οι μικρότερες στη μέση μέγιστη. Γενικά οι θερμομετρικές αποκλίσεις με την πρόοδο των μηνών παρουσίασαν φθίνουσες τιμές με εξαίρεση τη μέση ελάχιστη κατά το μήνα Ιούνιο. ΠΙΝΑΚΑΣ 3. Θερμομετρικές συνθήκες στο Ηράκλειο και στη Νεμέα από το Μάρτιο έως και τον Ιούνιο του 2011. Περιοχή Θερμοκρασία αέρα ( ο C) Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Ηράκλειο* Νεμέα** Μέση 13,6 15,7 19,6 24,3 Μέση Μέγιστη 16,7 18,5 22,2 26,8 Μέση Ελάχιστη 10,1 12,4 15,0 19,5 Μέση 8,6 12,4 17,0 21,8 Μέση Μέγιστη 14,4 18,3 23,3 29,1 Μέση Ελάχιστη 3,1 6,4 10,2 13,5 * Δεδομένα μετεωρολογικού σταθμού του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών και Ποιοτικού Ελέγχου Ηρακλείου Κρήτης. ** Δεδομένα μετεωρολογικού σταθμού του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Νεμέας. 17

ΠΙΝΑΚΑΣ 4. Αποκλίσεις της μέσης μηνιαίας, μέσης μέγιστης και μέσης ελάχιστης θερμοκρασίας αέρα ( ο C) του σταθμού του Ηρακλείου από τις αντίστοιχες τιμές του σταθμού της Νεμέας για την περίοδο Μαρτίου Ιουνίου 2011 (δεδομένα σταθμού ΕΜΥ). Θερμοκρασία ( ο C) Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Μέση 5,0 3,3 2,6 2,5 Μέση Μέγιστη 2,3 0,2-1,1-2,3 Μέση Ελάχιστη 7,0 6,0 4,8 6,0 2. ΥΓΡΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Οι υδρατμοί στην ατμόσφαιρα και ιδιαίτερα στο κατώτερο τμήμα της παίζουν σημαντικό ρόλο στην υδατική οικονομία του πλανήτη μας, δεδομένου ότι αποτελούν την προϋπόθεση για τη δημιουργία ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων (βροχή, χαλάζι, χιόνι κ.ά.) και υδροαποβλήτων (δρόσος, πάχνη). Ο ατμοσφαιρικός αέρας έχει τη δυνατότητα σε δεδομένη θερμοκρασία να συγκρατήσει ορισμένη ποσότητα υδρατμών. Υπέρβαση της ποσότητας αυτής έχει ως αποτέλεσμα τη συμπύκνωση της περίσσειας των υδρατμών. Όταν υπάρχει η καθορισμένη και οριακή αυτή ποσότητα υδρατμών στον ατμοσφαιρικό αέρα, για τη δεδομένη θερμοκρασία, τότε αυτός χαρακτηρίζεται ως κορεσμένος. Η υγρομετρική κατάσταση του ατμοσφαιρικού αέρα, ανάλογα με τις απαιτήσεις της εφαρμογής, που καλείται να εξυπηρετήσει, εκφράζεται συνήθως με την τάση ατμών, την αναλογία μείγματος, την ειδική, την απόλυτη και τη σχετική υγρασία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις διάφορες γεωργικές εφαρμογές παρουσιάζει η σχετική υγρασία του ατμοσφαιρικού αέρα, η οποία εκφράζεται από το λόγο της μάζας των υδρατμών, που περιέχονται σε δεδομένο όγκο υγρού αέρα, προς τη μάζα των υδρατμών που θα έπρεπε να περιέχει ο ίδιος όγκος για να είναι κορεσμένος σε υδρατμούς, κάτω από τις ίδιες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας. Με δεδομένο ότι η σχετική υγρασία εκφράζει την υγρομετρική κατάσταση του ατμοσφαιρικού αέρα, παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση και εξάπλωση ή μη πολλών μυκητολογικών ασθενειών των φυτών. Έτσι, οι αυξημένες τιμές της σχετικής υγρασίας σε συνδυασμό με τη θερμοκρασία του αέρα μπορούν να αποτελέσουν συνθήκες εξαιρετικά μεγάλου κινδύνου για την εξάπλωση πολλών ασθενειών καλλιεργούμενων και μη φυτών. 18

ΠΙΝΑΚΑΣ 5. Μέσες μηνιαίες τιμές σχετικής υγρασίας (%) και απόκλισή τους από τις κανονικές τιμές (μέσος όρος τριακονταετίας) στο σταθμό του Ηρακλείου Κρήτης για την περίοδο Μαρτίου Ιουνίου 2011 (δεδομένα σταθμού ΕΜΥ). Σχετική υγρασία (%) Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Μέση 2011 71,0 76,0 74,0 69,0 Μέση κανονική 66,0 61,7 60,8 56,3 Απόκλιση 5,0 14,3 13,2 12,7 Κατά τη χρονική περίοδο Μαρτίου έως και Ιουνίου του 2011, που παρατηρήθηκε έξαρση της προσβολής των αμπελώνων της περιοχής του Ηρακλείου από τον περονόσπορο, διαπιστώθηκαν αυξημένες τιμές της μέσης μηνιαίας σχετικής υγρασίας με αποτέλεσμα να αποκλίνουν σημαντικά από τις κανονικές τιμές, ιδιαίτερα από τον Απρίλιο έως και τον Ιούνιο (ΠΙΝΑΚΑΣ 5). ΠΙΝΑΚΑΣ 6. Μέση μηνιαία σχετική υγρασία (%) στο Ηράκλειο και στη Νεμέα από το Μάρτιο έως και τον Ιούνιο του 2011 με τις αντίστοιχες αποκλίσεις. Περιοχή Μάρτιος Απρίλιος Μάιος Ιούνιος Ηράκλειο* 66,5 71,5 71,0 60,3 Νεμέα** 79,0 74,9 71,3 64,2 Απόκλιση περιοχών -12,5-3,4-0,3-3,9 * Δεδομένα μετεωρολογικού σταθμού του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών και Ποιοτικού Ελέγχου Ηρακλείου Κρήτης. ** Δεδομένα μετεωρολογικού σταθμού του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Νεμέας. Όσον αφορά στη μέση μηνιαία σχετική υγρασία που επικράτησε από το Μάρτιο έως και τον Ιούνιο του 2011 στο Ηράκλειο και στη Νεμέα (ΠΙΝΑΚΑΣ 6) διαπιστώθηκε ότι η πρώτη περιοχή παρουσιάζει μικρότερες τιμές σε σύγκριση με τη δεύτερη για όλη τη χρονική περίοδο με τη μεγαλύτερη διαφορά να εντοπίζεται κατά το μήνα Μάρτιο. Και στις δύο περιπτώσεις, όπως είναι φυσικό, η μέση μηνιαία σχετική υγρασία ήταν υψηλότερη από τον αντίστοιχο μέσο όρο των προηγούμενων ετών. 3. ΥΕΤΟΣ ΒΡΟΧΗ Οι διαφορετικές μορφές μεριδίων νερού σε στερεή ή υγρή φάση που πέφτουν στην ατμόσφαιρα και φτάνουν στην επιφάνεια του εδάφους χαρακτηρίζονται ως υδατώδη ατμοσφαιρικά αποβλήματα ή κατακρημνίσματα ενώ με τον όρο υετός νοείται το σύνολο 19

των κατακόρυφων κυρίως ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων που αποφέρει μετρήσιμη ποσότητα νερού (βροχή, ψεκάδες βροχής, χιόνι κ.ά.). Είναι γνωστό ότι οι υδροσταγόνες, που δημιουργούνται μέσα στα νέφη, είναι το αποτέλεσμα της συνένωσης πολλών υδροσταγονιδίων ή παγοκρυσταλλίων. Αν οι σταγόνες αυτές ή οι παγοκρύσταλλοι στην κάθοδό τους (εξαιτίας του βάρους τους) περνούν από ατμοσφαιρικά στρώματα που τις διατηρούν στην υγρή φάση ή τις τήκουν και φθάνουν στο έδαφος προτού εξατμιστούν, τότε δημιουργείται το φαινόμενο της βροχής. Από τη συγκριτική μελέτη του ύψους του υετού στις διαφορετικές περιοχές της χώρας 2 με τις αντίστοιχες κανονικές τιμές, οι οποίες εκφράζουν τις μέσες τιμές της παραμέτρου για 30 χρόνια προέκυψε ότι το Μάρτιο του 2011 το ύψος του υετού ήταν αρκετά χαμηλότερο στο μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας, ενώ τον Απρίλιο ήταν αρκετά χαμηλότερο από τις κανονικές τιμές στο βόρειο Ιόνιο και την Ήπειρο, λίγο χαμηλότερο στο μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας, της Θράκης και του ανατολικού Αιγαίου. Αντίθετα, ήταν πολύ υψηλότερο στη βόρεια Κρήτη και την Πελοπόννησο. Το Μάιο, το ύψος υετού ήταν αρκετά υψηλότερο από τις κανονικές τιμές σε τμήμα της κεντρικής Μακεδονίας, της Πελοποννήσου αλλά κυρίως στο κεντρικό και νότιο Αιγαίο και την Κρήτη. Αντίθετα, ήταν χαμηλότερο στο μεγαλύτερο μέρος της κεντρικής ηπειρωτικής χώρας. Τέλος τον Ιούνιο, το ύψος υετού ήταν αρκετά υψηλότερο από τις κανονικές τιμές στο κεντρικό Αιγαίο και την Εύβοια. Αντίθετα, ήταν χαμηλότερο στο μεγαλύτερο μέρος της δυτικής και βόρειας ηπειρωτικής χώρας, στο Ιόνιο και το νότιο Αιγαίο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ύψος υετού και οι αντίστοιχες αποκλίσεις του από τις κανονικές τιμές κατά το χρονικό διάστημα Μαρτίου Ιουνίου 3, περίοδος με έντονη προσβολή από περονόσπορο στην περιοχή του Ηρακλείου. Όπως φαίνεται στον ΠΙΝΑΚΑ 7, το ύψος του υετού κατά τους μήνες Απρίλιο και ιδιαίτερα το Μάιο ήταν εξαιρετικά υψηλό. Πιο συγκεκριμένα, κατά τον Απρίλιο ήταν σχεδόν διπλάσιο ενώ κατά το Μάιο τετραπλάσιο από τις μέσες τιμές της παραμέτρου για 30 χρόνια (κανονική τιμή). 2 Κλιματικά δελτία Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας 3 Το ύψος του υετού για την περίοδο αυτή, ουσιαστικά, εκφράζεται με το βροχομετρικό ύψος 20