Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα. H υφαντουργία και η κεντητική ως σύγχρονες εκκλησιαστικές τέχνες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα. H υφαντουργία και η κεντητική ως σύγχρονες εκκλησιαστικές τέχνες"

Transcript

1 1 Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα H υφαντουργία και η κεντητική ως σύγχρονες εκκλησιαστικές τέχνες Α) Ιστορικά Η αναβίωση της εκκλησιαστικής υφαντουργίας και κεντητικής στη σύγχρονη Ελλάδα αποτελεί ένα φαινόμενο που άρχισε να συντελείται σιγά-σιγά στη διάρκεια κυρίως του τελευταίου τετάρτου του 20 ου αιώνα, μέσα σε μοναστικές, κυρίως, κοινότητες, ως αποτέλεσμα της ακμής του μοναχισμού, αλλά και από μεμονωμένους ιδιώτες καλλιτέχνες. Σκοπός της μελέτης αυτής είναι, ως μια πρώτη προσέγγιση, να αναδείξει τις σύγχρονες μεθόδους εκτέλεσης των καλλιτεχνημάτων αυτών, σε σύγκριση με τις παλαιές, ώστε να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι διαφορές του σήμερα και του χθες, αλλά και τα κοινά μεταξύ τους σημεία. Και τούτο, διότι, παρά, τη μεγάλη παραγωγή έργων, ελάχιστα έχουν γραφτεί γι αυτό 1, καθώς η έρευνα βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, ακόμη και για τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά εκκλησιαστικά υφάσματα μέσα από τις μαρτυρίες που προσφέρουν οι γραπτές πηγές, οι απεικονίσεις στην τέχνη, αλλά και τα ίδια τα αντικείμενα, που σώζονται μέχρι σήμερα. Ως εκκλησιαστικά υφάσματα ορίζονται από τους βυζαντινούς συγγραφείς και ποιητές της εκκλησιαστικής και της θύραθεν γραμματείας, τα επονομαζόμενα με τους γενικούς όρους άμφια και πέπλα 2. Στην εκκλησιαστική γλώσσα άμφια είναι τα επί της Aγίας Τραπέζης καλύμματα (ενδυτή, αντιμήνσιο, επιτάφιος, αήρ, δισκο/ποτηροκαλύμματα), ονομαζόμενα και λειτουργικά άμφια ή λειτουργικά πέπλα ή επάμφια, αλλά και τα ιερατικά ή ιερά άμφια (σάκκος, φαιλόνιο, 1 Κάποιες μικρές εργασίες (στην πλειονότητά τους προπτυχιακές) ασχολούνται κυρίως με την ιερορραπτική και τα εργαστήριά της. 2 Ετυμολογικά η λέξη άμφιον ή αμφίον σημαίνει το αμφίεσμα, δηλ το ένδυμα, από το ρήμα αμφιέννυμι και η λέξη πέπλος, πληθ. πέπλα κάθε ύφασμα - σινδόνα, εφάπλωμα, παραπέτασμα, καλύπτρα - που χρησιμεύει για να καλύψει κάτι. Βλ. Liddell-Scott, Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, τόμ.γ, σ.525. Πρβλ. και Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, Εκκλησιαστικά χρυσοκέντητα βυζαντινού τύπου στον ελλαδικό χώρο (16 ος -19 ος αιώνας). Το εργαστήριο της Μ.Βαρλαάμ Μετεώρων, εκδ. Ν.& Σ.Μπατσιούλας, Αθήνα 2009, σ.26-27, σημ.8.

2 2 ωμοφόριο, επιτραχήλιο, οράριο, επιμανίκια, επιγονάτιο μανδύας, μίτρα) 3 στα υπόλοιπα, τα οποία χρησιμεύουν για να στολιστούν μέρη του ναού (πύλες, ποδέες, σκέπες, εικόνες, λάβαρα) έχει δοθεί ο όρος διακοσμητικά πέπλα 4, μετά την οριστική τους διαμόρφωση από τα τέλη του 12ου αιώνα και εξής 5, που σώζονται και τα παλαιότερα δείγματα 6, ως και τους πρώτους μετά την Άλωση αιώνες 7. Μετά τη θέσπιση της ελεύθερης άσκησης της χριστιανικής λατρείας στο ρωμαϊκό κράτος, υπήρξε συνήθεια διάφοροι βασιλείς και μέλη της αριστοκρατίας να αφιερώνουν πολύτιμα υφάσματα για τον καλλωπισμό του ιερού θυσιαστηρίου, «διάλιθα χρυσυφῆ ἁπλώματα τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου», σύμφωνα με τον Πασχάλιο Χρονικό (L.Dindorf, Chronicon Paschale, τόμ.α-β, [CSHB], Bonnae 1832, τόμ. Β, σ ). Και τούτο παρά το γεγονός, ότι στην αρχή κοσμήθηκε με κάποια πέπλα, απλά, κυρίως λευκά λινά, ως σύμβολο αγνότητας, όπως όριζε η Διδαχή των Αποστόλων (Constitutiones Apostolorum, II, 57, 3ff). Παράλληλα, η εξέλιξη της ναοδομίας και η τάση για όλο και πολυτελέστερη διακόσμηση μέσα στο ναό, μετά τον 5 ο αιώνα, δημιουργούν ανάγκες για ποικίλα 3 Μαρία Θεοχάρη, Εκκλησιαστικά Χρυσοκέντητα, έκδ. Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1986, σ Ελένη Βλαχοπούλου - Καραμπίνα, Ιερά Μονή Ιβήρων: Χρυσοκέντητα Άμφια και Πέπλα, Άγιον Όρος 1998, σ Nicol Thierry, Le costume episcopale byzantine du IΧe au XIIIe siècle d après les peintures datées, Revue des Etudes Byzantines 24 (1966), σ Τα μοναδικά σωζόμενα κομμάτια από την εποχή αυτή είναι: α) τα δύο ποτηροκαλύμματα του Halberstadt, με τις παραστάσεις της Μετάληψης και Μετάδοσης των Αποστόλων, αντίστοιχα, χρονολογημένα στα τέλη του 12ου αιώνα (Pauline Johnstone, The Byzantine Tradition in Church Εmbroidery, Λονδίνο 1967, πίν.85-86, Κατερίνα Ζωγράφου-Κορρέ, Μεταβυζαντινή - Νεοελληνική Εκκλησιαστική Χρυσοκεντητική, Αθήνα 1985, σ. 90), β) η ποδέα της Σταυρώσεως από το Novgorod και ένα ζεύγος επιμανικίων με παράσταση Δεήσεως, όλα χρονολογημένα στα τέλη του 12ου αιώνα (N.A.Mayasova, Medieval Pictorial Embroidery: Byzantium, Balkans, Russia, Catalogue of the Exhibition XVIIIth International Congress of Byzantinists, Moscow, August 8-15, 1991, σ.21, 23), και γ) η ενδυτή του Αγίου Μάρκου των αρχών του 13ου αιώνα (Μαρία Θεοχάρη, «Η ενδυτή του Αγίου Μάρκου», Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 29 (1959) ). 7 Η πλήρης διαμόρφωση του επισκοπικού ενδύματος συντελείται στους χρόνους μετά την Άλωση της Κων/λης, το 1453, οπότε υιοθετούνται ευρέως τα παλαιά διάσημα της αυτοκρατορικής εξουσίας, όπως είναι ο σάκκος, ο μανδύας και η μίτρα, λόγω και της κοσμικής, πλέον, διάστασης του ρόλου του Πατριάρχη, μέσα στον τουρκοκρατούμενο Ελληνισμό, και των γενικότερων προνομίων του Πατριαρχείου. Βλ. N.J.Pantazopoulos, Church and Law in the Balkan Peninsula during the Ottoman Rule, Thessaloniki 1967, σ.18-26, Ελένη Ε.Κούκκου, Διαμόρφωσις της Ελληνικής κοινωνίας κατά την Τουρκοκρατία, Α Τα Προνόμια του Πατριαρχείου και η Φαναριωτική Κοινωνία, Αθήναι 1971, σ.46-57, όπου αναλύεται το περιεχόμενο των προνομίων, και Θεοχάρη, Εκκλησιαστικά Χρυσοκέντητα, ό.π., σ.5.

3 3 διακοσμητικά υφάσματα, που φέρουν συχνά ιστορημένο διάκοσμο, χωρίς όμως συμβολικό χαρακτήρα, όπως πύλες, καλύμματα των μεσοκιονίων διαστημάτων και τοίχων, ποδέες κ.ά. Και αυτό παρά το ότι οι πρώτοι Πατέρες της Εκκλησίας επιζητούσαν απλότητα και ασκητικότητα βίου και ήταν αντίθετοι με τη χρήση των πολυτελών μεταξωτών ενδυμάτων και βήλων, ιδιαίτερα των διακοσμημένων με αγιολογικές παραστάσεις. Επειδή ίσως η Ορθόδοξη πρακτική δεν είχε υιοθετήσει τη χρήση τους μέσα στη λειτουργία, τα σωζόμενα με αγιολογικές παραστάσεις παραδείγματα της εποχής αυτής είναι πολύ λίγα. Λ.χ. τα δύο περίφημα μεταξωτά του Μουσείου του Βατικανού, που η προέλευσή τους, τοποθετείται από τους περισσότερους ερευνητές στις περιοχές της Συρίας και της Αιγύπτου, παρά του Βυζαντίου φέρουν ενυφασμένες παραστάσεις του Ευαγγελισμού και της Γεννήσεως μέσα σε μετάλλια και χρονολογούνται από τον 6 ο μέχρι και τον 9 ο αιώνα, καθώς και κάποια λινά κοπτικά υφάσματα του 5 ου -7 ου αιώνα, τα οποία φέρουν κεντημένες με μεταξωτά νήματα τις σκηνές της Γεννήσεως, της Προσκύνησης των Μάγων, του Ευαγγελισμού και της Επίσκεψης της Θεοτόκου στην Ελισάβετ. Κατά την περίοδο της Εικονομαχίας τα ιστορημένα υφάσματα του Θυσιαστηρίου εξαφανίζονται, ενώ στο διάστημα της σύντομης αναστήλωσης των εικόνων, είναι τα πρώτα που διακοσμούνται και πάλι με ιερά θέματα (Mansi, τόμ.xiii, σ.377). Στη Ρώμη όμως, η οποία δεν ήταν στη σφαίρα επιρροής της Κων/λης, οι μαρτυρίες για παπικές δωρεές ιστορημένων πέπλων είναι άφθονες, όπως μας πληροφορεί και πάλι το Liber Pontificalis. Μετά τον θρίαμβο των εικόνων το 843, τα πολυτελή πέπλα του θυσιαστηρίου, κυρίως η ενδυτή, είναι τα μόνα εκκλησιαστικά υφάσματα που κοσμήθηκαν αμέσως μετά με ιερές παραστάσεις, σύμφωνα με μαρτυρίες των πηγών της εποχής 8. Αντίθετα, αναφορές σχετικές με απλώς διακοσμημένα ιερατικά άμφια είναι σπάνιες και εμφανίζονται μόνον κατά τον 9ο αιώνα 9. Από τον 12ο όμως αιώνα και εξής, τα σωζόμενα εκκλησιαστικά υφάσματα μαρτυρούν την αποκλειστική σχεδόν κυριαρχία του ιστορημένου διακόσμου, που είναι στα περισσότερα 8 «Και προσεκύνησε (ο Λέων ο Χάζαρος) την ενδυτήν την έχουσαν την Αγίαν Γέννησιν του Κυρίου» (Θεοφάνους Συνεχιστής, έκδ. I.Bekker, Theophanes Continuatus, τόμ.ε (CSHB) Bonnae 1838, σ.439) 9 Λ.χ. ενδεικτικά στοιχεία σε συνοδευτική επιστολή της εποχής με δώρα από τον πατριάρχη Νικηφόρο προς τον πάπα Λέοντα τον Γ : «Στιχάριον λευκόν και φαινόλιον καστανόν άρραφα, επιτραχήλιον και εγχείριον, πεποικιλμένα χρυσώ» (PG.100, σ.200).

4 4 χρυσοκέντητος, αν και παράλληλα χρησιμοποιείται και ο ανεικονικός, τον οποίο αναφέρουν σποραδικά οι πηγές, αλλά προτιμά συστηματικά στις απεικονίσεις της η βυζαντινή τέχνη, που δείχνει μια έφεση σε πιο αρχαϊκά πρότυπα. Β). Yφαντός Διάκοσμος: Πριν τον 12 ο αιώνα, κυρίαρχος τύπος διακόσμου είναι ο υφαντός, που απαντάται περισσότερο σε βαριά μεταξωτά υφάσματα και λιγότερο σε λινά, μάλλινα ή βαμβακερά. Τα ιστορημένα αυτά μεταξωτά ανήκουν στην κατηγορία χρυσοΰφαντων πορφυροβαφών, των κεκωλυμένων, σηρικών (κινέζικη λέξη, ser=μεταξοσκώληκας) με τα ενυφασμένα ή κεντημένα με χρυσά και αργυρά μοτίβα, η αξία των οποίων ήταν ὄμοια τοῦ χρυσίου 10. Λόγω του υψηλού τους κόστους και των ποικίλων συμβολισμών τους χρησιμοποιούνταν κυρίως από τον αυτοκράτορα (πορφυρογέννητος, -η, βασιλική πορφύρα) και σε μικρότερη αναλογία από την αυτοκρατορική αυλή και την Εκκλησία, η οποία τα υιοθέτησε σταδιακά και στη συνέχεια τα διακόσμησε με αγιολογικού περιεχομένου σκηνές. 10 Είναι τα υφάσματα που χρησιμοποιούσε, κυρίως, ο βασιλεύς και σε μικρότερη αναλογία η αυλή και η εκκλησία. Ήταν βαμμένα με μία ιώδους απόχρωσης πολύτιμη βαφή, που προέρχονταν από την επεξεργασία ενός θαλάσσιου οστράκου, του murex brandaris, από το οποίο απαιτούνταν 12,000 τεμάχια για την εξαγωγή 1,4 γρ. μόνον πορφυρής βαφής, ικανής να βάψει την παρυφή ενός μόνον ενδύματος. Από τις γραπτές πηγές και τα αρχαιολογικά δεδομένα γνωρίζουμε ότι τα όστρακα αυτά μαζεύονταν με το χέρι ή με τη βοήθεια καλαθιών για δολώματα, κατά μήκος των ακτών της Πελοποννήσου, των νησιών του Αιγαίου, της Κρήτης, της Ανατολής και της νότιας Ιταλίας. Το πολύ υψηλό κόστος και η ωραιότητα του αποτελέσματος, από το βαθύ κόκκινο, μενεξεδί, πορφυρό ως το βαθύ μπλε, συνέδεσαν τα προϊόντα της βαφής αυτής με τη θεϊκότητα και τον αυτοκράτορα (πορφυρογέννητος, -η, βασιλική πορφύρα). Για την πορφύρα και τα πορφυροβαφή υφάσματα, βλ. Φ. Κουκουλές, Βυζαντινών βίος και πολιτισμός, Περί τα βυζαντινά φορέματα, τόμ. Β, Αθήνα 1948, σ.38-40, Άννη Αποστολάκη, Βαφική. Βαφικαί ύλαι και χρήσης αυτών, Λαογραφία ΙΔ (1952), σ , ιδιαίτερα, σ , R.S.Lopez, Silk Ιndustry in the Byzantine Empire, Speculum, τ. Κ (1945), σ.1-45, ιδιαίτερα σ.4-8, J.Irmscher - R.Johne, Purpur, Lexikon der Antike, Leipzig 1987, σ , Barbara Koutava-Delivoria, Les Οξέα et les fonctionnaires nommes των Οξέων: Les sceaux et les etoffes pourpres de soie apres le 9e siecle, Byzantische Zeitschrift 82 [1989], σ , The Oxford Dictionary of Byzantium, III, New York Oxford 1991, λήμ. Purple, σ , D.Jacoby, Silk in Western Byzantium before the the Fourth Crucade, Byzantische Zeitschrift 84, τ.β (1991/92), σ , ιδιαίτερα σ , Fernada de Maffei, La seta a Bisanzio, La seta e la sua vita, ed. Maria Teresa Ludici, Roma 1994, σ.89-98, Anna Muthesius, Byzantine Silk Weaving AD 400 to AD 1200, Βιέννη 1997, σ.2-60, Ant.Carile, Produzione e usi della porpora nell impero bizantino, La Porpora, Realita e immaginario di un colore simbolico, Atti del Convegno di Studio, Venezia, 24 e 25 Ottobre 1996, Venezia 1998, σ , ιδιαίτερα σ και Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, «Η γοητεία των πολυτελών χρυσοΰφαντων και χρυσοκέντητων μεταξωτών υφασμάτων του Βυζαντίου, άλλοτε και τώρα», Δωδώνη, τόμ.35ος, Ιωάννινα 2006, σ , ιδιαίτερα σ

5 5 Η παραγωγή τους, τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 11ου αιώνα, γινόταν στην Κων/λη μέσα σε ειδικά εργαστήρια, προσαρτημένα στο Ιερό Παλάτιο, στα γυναίκεια ή βασιλικά εργοδόσια ή δημόσια σώματα 11, κάτω από αυστηρή αυτοκρατορική επίβλεψη. Οι υπάλληλοι που απασχολούνταν σε αυτά είχαν επικεφαλής τους άρχοντες των εργοδοσίων και ήταν οργανωμένοι κατά ειδικότητες 12. Για την εκτέλεση των διαφόρων σχεδίων τους με πολύτιμα μεταλλικά νήματα και ποικιλόχρωμα μετάξια, που αποτελούν και την πολυτελέστερη διακόσμηση των βυζαντινών υφασμάτων, θα πρέπει να χρησιμοποιούσαν αργαλειούς ανελκύσεως, πιο πολύπλοκους σε σχέση με τους όρθιους, και οριζόντιους, οι οποίοι έδιναν τη δυνατότητα της αυτόματης και γρήγορης επανάληψης των διακοσμητικών μοτίβων σε όλη την επιφάνεια του υφάσματος. Αυτό δεχόταν το σχέδιο, που είχε γίνει πρώτα σε χαρτί, για μεταφερθεί στη συνέχεια στο ύφασμα, αφού πρώτα ο υπεύθυνος ιστουργός (υφαντής) έδινε τις κατάλληλες οδηγίες στους βοηθούς του, ώστε να απομονώνουν και να ανασηκώνουν σωστά τις διάφορες ομάδες νημάτων σε κάθε πέρασμα της σαΐτας. Μετά την Άλωση η γοητεία των πολύτιμων χρυσοΰφαντων υφασμάτων δεν παραμένει ατελέσφορη, αλλά αξιοποιείται δημιουργικά στα χρόνια που θα ακολουθήσουν. Το κέντρο της μεταξουργίας στην Ανατολή (αν και απαντάται, 11 Παράλληλα με τα δημόσια σώματα υπήρχαν και οι συντεχνίες ιδιωτικής πρωτοβουλίας ή απλώς σώματα. Σ αυτούς ανήκαν, όπως μας πληροφορεί το Βιβλίο του Επάρχου (Το Επαρχικόν Βιβλίον, έκδ. J. Koder, Das Eparchenbuch Leons des Weisen, Einfuhrung Edition, Ubersetzung und Indices, (CFHB), Wien 1991, τόμ.λγ, VIII, σ.11), οι έμποροι της ακατέργαστης μέταξας, οι μεταξοπράτες, οι υφαντές των μεταξωτών, οι καταρτάριοι, οι επεξεργαστές και βαφείς των μεταξωτών υφασμάτων, οι βεστιοπράται, οι έμποροι των υφασμάτων οικιακής κατανάλωσης και οι πρανδιοπράτες, οι έμποροι των εισαγόμενων υφασμάτων. Τα προϊόντα τους θεωρούνταν δεύτερης ποιότητας, σε σχέση με αυτά των αυτοκρατορικών και για το λόγο αυτό ήταν διαθέσιμα στο κοινό και πωλούνταν μαζί με άλλα αντικειμένα αξίας, σε μαγαζιά, που βρίσκονταν στην αγορά (Forum), κοντά στον Ιππόδρομο και στα περίχωρα του παλατιού. Βλ. Lopez, Silk industry, ό.π., σ.8, σημ.3, όπου και η παλαιότερη βιβλιογραφία. 12 Διαχωρίζονταν, ανάλογα με την επεξεργασία και την παραγωγή: στους επεξεργαστές του μεταξωτού υφάσματος ( γυναικιάριους, ιστουργούς, ράπτες ), στους χρυσοκεντητές ( χρυσοκλαβάριους ή βαρβαρικάριους ) και στους βαφείς της πορφύρας ( κογχυλευτάς ή οξυβαφείς ), που εργάζονταν κοντά στις θέρμες του Ζευξίππου. Βλ. Lopez, Silk industry, ό.π., σ.4.

6 6 παράλληλα, σε αιγαιοπελαγίτικα νησιά, όπως η Χίος 13 ) μετατίθεται στην Προύσα, η οποία εξελίσσεται σταδιακά σε απέραντη βιοτεχνία μεταξωτών υφασμάτων, μετά την κατάκτησή της από τους Οθωμανούς το 1326, που την επέλεξαν και ως πρώτη πρωτεύουσά τους 14. Τα αυτοκρατορικά της εργαστήρια, συγκροτημένα πάνω στα Βυζαντινά πρότυπα, ζουν την ακμή τους τον 16 ο αιώνα, παράγοντας μεγάλη ποικιλία μεταξωτών, ανάμεσα στα οποία χρυσοΰφαντα μπροκάρ, βαρύτιμοι καμουχάδες και ατλάζια με χρυσοκλωστές και ασημοκλωστές εξαίρετης ποιότητας, αλλά και υφάσματα με χριστιανικό διάκοσμο 15. Το ίδιο ανθηρές και με μεγαλύτερες ανταγωνιστικές δυνατότητες, λόγω της ανάπτυξης της τεχνολογίας 16 και του εμπορίου, εν γένει, εμφανίζονται από τον 14 ο αιώνα διάφορες πόλεις της Ισπανίας 17, της Ιταλίας 18, λ.χ. η Βενετία 19 και η Φλωρεντία 20, και από τον 16 ο αιώνα και εξής η Λυών 21 κ.ά., που κατορθώνουν να υποσκελίσουν τελικά την Προύσα H γενουατική κατοχή της νήσου Χίου ( ) δημιούργησε ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό κλίμα για την ανάπτυξη όλων των σταδίων της σηροτροφίας και της μεταξουργίας, από τη μουριά ως το ύφασμα, κυρίως μετά την έλευση γενουατών τεχνιτών. Έτσι, στο νησί παράγονται πολλές ποικιλίες μεταξωτών υφασμάτων, όπως ταφτάδες (σαντάλια), μουαρέδες (ταμπί), βελούδα (κατιφέδες εξάμιτοι), γενουατικού τύπου δαμασκηνά (καμουχάδες), μπροκάρ χρυσοϋφή και αργυροϋφή βενετικού τύπου και μουσελίνες. Μετά όμως την κατάληψή της από τους Τούρκους, η χιώτικη μεταξοβιομηχανία βιώνει μια βαθιά κρίση, αναβιώνει για λίγο κατά τον 18 ο αιώνα και παρακμάζει οριστικά κατά τον 19 ο. Βλ. Μαρία Χριστίνα Χατζηϊωάννου, Σχέσεις ελληνικής και ευρωπαϊκής μεταξουργίας, Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, Αθήνα, Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, Μαϊου 1991, Αθήνα 1993, σ.66-70, ιδιαίτερα σ.69-70, σημ.12, 13, Λίλα ντε Τσάβες, Μεταξωτά βελούδα της Προύσας, Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, ό.π., σ.47-54, ιδιαίτερα σ.47 και I.P.E.C, The Crescent and the Rose, Imperial ottoman silks and velvets, έκδ.thames and Hadson, London 2001, σ , όπου περιγράφεται διεξοδικά η οθωμανική μεταξοβιομηχανία. 15 Σούλα Μπόζη, Αυλικά εργαστήρια της Προύσας, Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, ό.π., σ.39-46, ιδιαίτερα σ.39, εικ Η εμφάνιση του υδροκίνητου μύλου μεταξιού, τύπου Bolognese, είναι μια νέα τεχνολογική εξέλιξη, που σημειώνεται στην ομώνυμη πόλη της Β.Ιταλίας, όπου είχε περάσει το μετάξι από την αραβική Σικελία, παράλληλα με την Λούκα, την Πίζα, την Γένουα και την Φλωρεντία. Βλ. Χατζηϊωάννου, Σχέσεις ελληνικής και ευρωπαϊκής μεταξουργίας, Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, ό.π., σ H.D.Hennezel, Pour comprendre les tissus d art, Paris, 1930, σ G.Migeon, Les arts du tissu, Paris 1929, σ.69-79, Hennezel, Pour comprendre les tissus d art, ό. π., σ Doretta Davanzo Poli - Stefania Moronato, Le stoffe dei Veneziani, Venezia 1994, σ.42-61, Η ΙΔΙΑ, Seta & Oro. La collezione tessile di Mariano Fortuny, Venezia 1997, σ.13-14, αρ.κατ.7-8 (15 ος αι). 20 Poli, Seta & Oro, ό. π., σ.4-8, 15-17, αρ.κατ.2-4, 9-11 (15 ος αι), σ.24-29, αρ.κατ.17,18, 20 (16 ος αι). 21 Migeon, Les arts du tissu, ό. π., σ.83-94, Hennezel, Pour comprendre les tissus d art, ό.π., σ , H.Algoud, La soie, Art et histoire, έκδ. La manifacture, Paris 1986, σ.57-83

7 7 Σύγχρονη Εκκλησιαστική Υφαντική H εκκλησιαστική υφαντουργία, μετά από σιγή αιώνων και αφού κατέληξε στους αλλόθρησκους υφαντές της Προύσας και στα δυτικόφερτα υφάσματα, ξαναπερνά στα ορθόδοξα χέρια ξαναγεννημένη από τις στάχτες της μέσα σε μοναστικές γυναικείες κοινότητες, οι οποίες γνωρίζοντας καλά τις τεχνικές της πατροπαράδοτης υφαντικής, που ποτέ δεν έπαψε να ασκείται καθόλη της διάρκεια της Τουρκοκρατίας άλλοτε σε οικιακό και άλλοτε σε βιοτεχνικό περιβάλλον, άρχισαν και πάλι δειλά δειλά να φτιάχνουν λειτουργικά άμφια και πέπλα της Εκκλησίας, όπως απλά στιχάρια, πολυσταύρια φελώνια και σάκκους, αλλά και άμφια και πέπλα με έντονο διακοσμητικό χαρακτήρα (εικ.1). Ως πρώτοι πυρήνες της αναγέννησης αυτής υπήρξαν δύο μονές της Πελοποννήσου, η μονή των Αγίων Κων/νου και Ελένης στην Καλαμάτα και η μονή του Προφήτη Ηλία στην Πάτρα, όπου μαθήτευσαν σπουδαίες υφάντρες, όπως η Γερόντισσα Ευσεβία, που στη συνέχεια δημιούργησε την αδελφότητα της μονής Βυτουμά στα Τρίκαλα, αλλά και η Γερόντισσα Φιλοθέη, 78 ετών σήμερα, ακόμη εν ενεργεία, που μετά το πέρασμά της από τα δύο αυτά μοναστήρια, δημιούργησε τη μικρή, αλλά σημαντική αδελφότητα της Μ. Καστρίτσης στα Ιωάννινα. Η τέχνη τους μεταλαμπαδεύτηκε και σε άλλες αδελφότητες, που δημιουργήθηκαν στη συνέχεια, όπως στη μονή Κορμπόβου στα Τρίκαλα, στην Ορμύλια Χαλκιδικής, στη μονή Ελευθερώτριας στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης, στο Ακριτοχώρι στις Σέρρες κ.λ.π. Οι αργαλειοί που υφαίνουν λέγονται αρμένικοι, είναι χειροκίνητοι και το μέγεθός τους ποικίλλει, ανάλογα με το πλάτος του υφάσματος που θέλουν να υφάνουν από 2,15μ. έως 1,50. Τα υλικά που χρησιμοποιούν είναι μεσεριζέ βαμβακερό μακό για το στημόνι, φυτικό μετάξι, χρυσοκλωστή ή ασημοκλωστή για το υφάδι και κλωστές Cotton Perle για το κέντημα. Η βασική λειτουργία του αργαλειού είναι η εξής: και Χατζηϊωάννου, Σχέσεις ελληνικής και ευρωπαϊκής μεταξουργίας, Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, ό. π., σ Γ. Χρυσοβέργης, Η βιομηχανία του μεταξιού στην Προύσα (16 ος -18 ος αιώνας), Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, ό.π., σ.61-65, ιδιαίτερα σ.63-64, Μπόζη, Αυλικά εργαστήρια της Προύσας, Το Μετάξι στη Δύση και στην Ανατολή, σ.46 και I.P.E.C, The Crescent and the Rose, ό.π., σ (αναφέρεται η παρακμή των εργαστηρίων της Προύσας και η εισβολή των ιταλικών κυρίως μεταξωτών στην οθωμανική αγορά).

8 8 Αριθμός νημάτων τοποθετείται κάθετα προς τη θέση του υφαντή, ο οποίος επιχειρεί, χρησιμοποιώντας ένα ξύλινο, βασικά, ατρακτοειδές όργανο, η άτρακτος ή βέργα ή οξίγκλα να διασταυρώσει τα νήματα αυτά με άλλα, τα οποία να έχουν παράλληλη διεύθυνση μ' αυτόν. Τα κάθετα νήματα ονομάζονται στήμονες, ενώ τα οριζόντια κρόκες ή υφάδια. Μόλις ένα παράλληλο νήμα μέσα από το μασούρι της σαΐτας διατρέξει όλη τη σειρά των στημόνων, με τρόπο τέτοιο, ώστε οι στήμονες να τοποθετηθούν εναλλάξ και από κάθε πλευρά του, ο υφαντής σπρώχνει αυτό, ώστε να έρθει σε στενή επαφή με το προηγούμενο παράλληλο νήμα, χρησιμοποιώντας ένα κατάλληλο για αυτήν τη δουλειά εργαλείο, το κτένι. Μ' αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουμε τη δημιουργία ενός συμπαγούς και στερεού πλέγματος νημάτων, του υφάσματος. Άλλα εξαρτήματα είναι τα αντιά, ένα πίσω για το στημόνι (το πίσω αντί) και ένα μπροστά για το ύφασμα (το μπρος αντί), αλλά και τα μυτάρια, εξάρτημα του αργαλειού κατασκευασμένο με χοντρά νήματα στηριγμένα σε δύο παράλληλες βέργες για να περνά το στημόνι και οι πατήθρες, όπου πατά η υφάντρα και ανεβοκατεβαίνουν τα μιτάρια για να διασταυρώνεται το στημόνι με το υφάδι 23. Στη συνέχεια υφαίνονται τα γαλόνια, αν πρόκειται για ιερατική στολή, χωριστά, ενώ όταν το ύφασμα βγει από τον αργαλειό ζεματίζεται με καυτό νερό και σαπούνι. Έπειτα, το υφασμένο κομμάτι ράβεται σε βαμβακερή φόδρα, το αστάρι, και μετά στην κανονική του για να πάρει την τελειωτική του μορφή. Τα κρόσσια τους είναι χειροποίητα, μακραμέ. Χαρακτηριστικά: Τα υφαντά άμφια ξεχωρίζουν για την απλότητα, την ομορφιά και τη λαμπρότητά τους, στοιχεία που τα φέρνουν πιο κοντά στην παράδοση της Εκκλησίας, σύμφωνα με τα παραδείγματα που μας παρέχουν τα έργα της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής ζωγραφικής. Φυσικά από εργαστήριο σε εργαστήριο (μιλάμε πάντοτε για τα χειροποίητα υφάσματα) υπάρχουν διαφορές, όσον αφορά στο πάχος του υφάσματος (χονδρό, μεσαίο, λεπτό), στη χρήση, αναλογικά χρυσής ή αργυρής κλωστής, ως υφάδι, στο στημόνι και στο κτένι που χρησιμοποιούν. 23 Όταν θέλουμε (σύμφωνα με την αφήγηση των αδελφών) να κάνουμε σκέτο, πατάμε 2 και 2 πατήθρες, ενώ όταν κεντούμε πατάμε 1 και αφήνουμε 3 πατήθρες. Αφού δε περάσουμε το σχέδιο ρίχνουμε δύο σκέτες (εικ.2).

9 9 Αλλά δεν παύει δυστυχώς και εδώ σε κάποιες περιπτώσεις να παρατηρείται μια αταξία (με τα ίδια μοτίβα και διάκοσμο να είναι φτιαγμένες και όλες ανεξαιρέτως, μερικές φορές, οι ενδυμασίες και των τριών βαθμών της ιερωσύνης) και μια μείξη ετερόκλητων στοιχείων, όσον αφορά τα διακοσμητικά σχέδια, όχι βέβαια στο βαθμό που θα δούμε στα χρυσοκεντήματα. Οπωσδήποτε όμως τα έργα αυτά, τα οποία είναι και χρονοβόρα (40 ώρες δουλειάς για ένα δύσκολο επιτραχήλιο) και ως εκ τούτου πιο ακριβά, δεν μπορεί να συγκριθούν με εκείνα των ηλεκτρονικών αργαλειών, που είναι μεν πιο φθηνά, αλλά έχουν μικρότερη ποικιλία σχεδίων, κυρίως τετραγωνισμένων για να κόβεται εύκολα η κλωστή, το ύφασμά τους δεν κάνει τη διχρωμία του χειροκίνητου αργαλειού, δεν φαίνεται η ανάποδη και το χρυσό τους, αν και πιο φανταχτερό, δεν πλένεται και χαλάει. Γ). Χρυσοκέντητος Διάκοσμος Απλούστερος τεχνικά ο χρυσοκέντητος διάκοσμος, αν και γνωστός από τα αρχαία χρόνια, διαδέχτηκε τον πολυδάπανο υφαντό, ιδιαίτερα στην εποχή των Παλαιολόγων, ως εναλλακτική πλέον λύση, λόγω των οικονομικών δυσχερειών του κράτους. Διαδέχτηκε τον πολυδάπανο υφαντό, ιδιαίτερα στην εποχή των Παλαιολόγων, ως εναλλακτική πλέον λύση, λόγω των οικονομικών δυσχερειών του κράτους. Τότε απέκτησε σημαντική αξία, αν και οι χρυσοκεντητές, χρυσοκλαβάριοι ή βαρβαρικάριοι, κατείχαν εξέχουσα θέση μέσα στα δημόσια σώματα, που ασχολούνταν με την παραγωγή και τον διάκοσμο των πολύτιμων μεταξωτών υφασμάτων και εργάζονταν στο χρυσόκλαβον του Ιερού Παλατίου. Η χρυσοκεντητική είναι κλάδος της μικροτεχνίας, που υιοθετήθηκε, σταδιακά, κατά τη βυζαντινή περίοδο και εξής από την Εκκλησία για να προσδώσει λάμψη και κύρος στις τελετές της και να διακοσμήσει τα ποικίλα υφάσματά της με την αρχαία τέχνη της βελόνας. Είναι μια αλλαγή στη διακόσμηση του βυζαντινού μεταξωτού, λόγω των ποικίλων οικονομικών δυσχερειών του κράτους, καθώς το εντυπωσιακό ενυφασμένο κόσμημα, για το οποίο απαιτούνταν πολύπλοκοι αργαλειοί και ικανός αριθμός εργατών, έδωσε τη θέση του, ως εναλλακτική λύση απέναντι στα πολυδάπανα πλέον υφαντά 24, στον απλούστερο χρυσοκέντητο διάκοσμο. Αυτή, η πιο 24 Johnstone, Church Embroidery, ό.π., σ. 10.

10 10 απλοποιημένη τεχνική ιδιαιτερότητα της χρυσοκεντητικής, που στηριζόταν μόνο στην προμήθεια των υλικών και στον εξειδικευμένο τεχνίτη - χρυσοκεντητή (που μπορούσε να είναι ελεύθερος μικροεπαγγελματίας ή ακόμη και μέλος μιας τοπικής βασιλικής οικογένειας 25 ), έδωσε τη δυνατότητα, ακόμα και στις διάφορες επαρχιακές αυλές να δημιουργήσουν θαυμάσια έργα τέχνης. Τα είδη του βυζαντινού χρυσοκεντήματος είναι τα εξής: α) κλαπωτά 26 (κλαπωτά, τερζήδικα κεντήματα)- τεχνική του καρφώματος των χονδρών μεταλλικών ή μεταξωτών ή βαμβακερών κορδονιών, και β) χρυσοκλαβαρικά (από το λατινικό clavus-i=καρφί, χρυσοκλαβαρικά ή συρματέϊνα ή συρματηρά ή συρμάτινα συρμακέσικα κεντήματα 27 ) όπου τα πολύτιμα υλικά διευθετούνται μόνο στην κύρια όψη του υφάσματος, χωρίς να το διαπερνούν 28.Ο τελευταίος τρόπος συναντάται σε όλα σχεδόν τα εκκλησιαστικά υφάσματα, όπου μπορούσε να δημιουργεί ένα έντονο ζωγραφικό αποτέλεσμα, λόγω της αντίθεσης του μεταξωτού βάθους - συνήθως σκούρου κόκκινου ή σκούρου μπλε - με το ελαφρώς ανάγλυφο χρυσό. Τα υλικά στερεώνονταν απ ευθείας πάνω στο ύφασμα ή πάνω σε γέμισμα από μαλακό βαμβακερό νήμα, την ουτρά - χόντρος ή χαρτόνι αργότερα (19ος αιώνας), για πιο ανάγλυφο αποτέλεσμα. 25 Παραδείγματα αντιπροσωπευτικά για την περίπτωση αυτή μπορεί να θεωρηθούν: α) ο περίφημος επιτάφιος της Πούτνα, έργο της Ευφημίας, χήρας του δεσπότη της Σερβίας, Ugljes και της Ευπραξίας, κόρης της βασίλισσας της Σερβίας χρονολογείται λίγο μετά τη μάχη στο Κόσσοβο, οπότε η Ευφημία και η Milica, χήρα του πρίγκηπα Λαζάρου, στην αυλή του οποίου είχε καταφύγει η Ευφημία, αποσύρθηκαν στο μοναστήρι του Ljubostinje στην κενρική Σερβία, και β) η περίφημη πύλη της μονής Χιλανδαρίου, έργο πάλι της Ευφημίας, του Για περισσότερα βλ. και G.Millet, Broderies religieuses de style byzantine, avec la collaboration de Hélène des Ylouses, πίν. Paris 1916, κείμενο Paris 1947, σ , πίν. CLXXXIV, σ.76-78, πίν.clix-clxi και Johnstone, Church Embroidery, ό.π., σ.58, 120, πίν Γι αυτό και η τέχνη τους ονομάζονταν κλαπωτή, υποδηλώνοντας την τεχνική του καρφώματος των μεταλλικών ή μεταξωτών ή βαμβακερών κορδονιών υλικών, που αντιστοιχεί με αυτή των τερζήδων ή χρυσορραπτών της Τουρκοκρατίας. Για περισσότερα βλ. Θεοχάρη, Εκκλησιαστικά Χρυσοκέντητα, σ Είναι η ονομασία που καθιερώθηκε στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και προέρχεται από τη βυζαντινή λέξη σύρμα και την τουρκική κες, το οποίο σημαίνει κόβω και συνεκδοχικά κεντώ. Για περισσότερα βλ. Θεοχάρη, Εκκλησιαστικά Χρυσοκέντητα, σ Σε αντίθεση με τα βυζαντινά, τα αντίστοιχα δυτικά διαφέρουν στον τρόπο καρφώματος του χρυσού σύρματος, το οποίο, με τη βοήθεια του μεταξωτού νήματος, διαπερνά το ύφασμα, σχηματίζοντας στην ανάποδη μικρές θηλίστες, ενώ στην επιφάνεια δημιουργεί μικροσκοπικά βαθουλώματα, χαρακτηριστικά στοιχεία της βελονιάς, opus anglicanum Για περισσότερα βλ. Bonnie Young, Opus Anglicanum, Bulletin of Metropolitan Museum of Art, 29 (1970/71), σ και Johnstone, Church Embroidery, ό.π., σ.66, πίν.g.-j.

11 11 Οι τρόποι στερέωσής τους, όπως αυτοί αποτυπώθηκαν από την αείμνηστη Αγγελική Χατζημιχάλη, χάρις στη μελέτη των συρματέϊνων συρμακέσικων κεντημάτων της παραδοσιακής φορεσιάς, είναι δύο 29 : α) Το καβαλίκι ή καρφωτό, σύμφωνα με το οποίο η μεταξωτή κλωστή καβαλικεύει, αδιάκοπα τα υλικά του κεντήματος, από ένα μέχρι και δώδεκα κλωνιά, δίνοντας στη μία και μοναδική ρίζα διάφορες μορφές, και β) Την κρυφή ή το κρυφό, όπου το υλικό στερεώνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να δίνει την εντύπωση ότι συνεχίζεται και από την ανάποδη του κεντήματος, παρ όλο που δεν διαπερνά το ύφασμα. Στο κρυφό αυτό στερέωμα ανάγονται οι πιο όμορφες ρίζες, όπως η ορθή, η ίσια σπασμένη, η πλάγια ή λοξή, η βερέρικη, οι καμάρες, τα καμαράκια, τα μπακλαδωτά, το αμύγδαλο, τα κοτσάκια και το κοτσάκι 30. Η βυζαντινή εκκλησιαστική χρυσοκεντητική αντλεί τα πρότυπά της από έργα της μνημειακής ζωγραφικής, της μεταλλοτεχνίας, από τα εικονογραφημένα χειρόγραφα και δέχεται επιδράσεις από την κοσμική διακοσμητική της εποχής. Η σχέση της όμως είναι στενότερη με τη ζωγραφική, διότι όπως και εκείνη απαιτεί σχεδιαστικές γνώσεις, ικανότητα σύνθεσης και προσαρμογής των θεμάτων σε χώρους περιορισμένων διαστάσεων, σωστά περιγράμματα και σωματικές αναλογίες, αρμονική διευθέτηση του φωτός και των χρωμάτων. Τα άμφια, ως αναπόσπαστο τμήμα της Θείας Λατρείας, περιεβλήθησαν από πολύ νωρίς με διάφορους θεολογικούς συμβολισμούς 31. Οι συμβολισμοί, διαμορφώθηκαν 29 Αγγελική Χατζημιχάλη, Τα χρυσοκλαβαρικά, συρματέϊνα, συρμακέσικα, κεντήματα, Mélanges O. et Μ.Merlier, τόμ. Β, Αθήνα 1956, σ. 447 κ.εξ και ειδικότερα σ , όπου αναλύονται διεξοδικά οι τρόποι καρφώματος των υλικών και οι διάφορες βελονιές. Πρβλ. και Βλαχοπούλου - Καραμπίνα, Ιερά Μονή Ιβήρων: Χρυσοκέντητα Άμφια και Πέπλα, ό.π., σ. 14, σ.139, σχ Βλ. Θεοχάρη, Εκκλησιαστικά Χρυσοκέντητα,ό.π., σ Η λέξη σύμβολο προέρχεται από το ρήμα συμβάλλω, που σημαίνει βάζω μαζί, συνενώνω δύο πράγματα για ν αποδείξω με τη φανέρωση αυτή μια αλήθεια ή μια πραγματικότητα. Έτσι, στη συγκεκριμένη περίπτωση γίνεται προσπάθεια να προβληθούν με τρόπο απτό οι δογματικές αλήθειες της χριστιανικής πίστεως και ο πιστός ν αναχθεί από τα αισθητά στα νοητά, από τις εικόνες και τα απομιμήματα στο αρχέτυπο και άρρητο θείον κάλλος (Π. Σκαλτσής, Η των συμβόλων αλήθεια [Φαινομενολογική και θεολογική προσέγγιση], Σύμβολα και Συμβολισμοί της Ορθοδόξου Εκκλησίας: Χρονικόν, Εισηγήσεις, Πορίσματα Ιερατικού Συνεδρίου της Ι.Μητροπόλεως Δράμας, 1991, σ.21-50, ιδιαίτερα σ.24 και Ι.Μ.Φουντούλης, Η συμβολική γλώσσα της Θείας Λατρείας, Πορίσματα Ιερατικού Συνεδρίου της Ι.Μητροπόλεως Δράμας, ό.π., σ.51-90, ιδιαίτερα σ.54), Μαρία Σ.Θεοχάρη, Η κεντητική στην τέχνη της Ορθοδοξίας, Ο Θησαυρός της Ορθοδοξίας, 2000 χρόνια: Ιστορία. Μνημεία. Τέχνη, Α τόμος, Αθήνα 2000, σ , ιδιαίτερα σ , Βλαχοπούλου- Καραμπίνα, Εκκλησιαστικά χρυσοκέντητα, ό.π., σ.27-28, σημ.11 και Αρχ. Γ.Χρυσοστόμου Ελένη Βλαχοπούλου, Τα Άμφια της Ελληνορθοδόξου Εκκλησίας, Στρατηγικές Εκδόσεις, Αθήνα 2012, σ.20-23, όπου και οι διάφοροι τύποι των συμβολισμών.

12 12 παράλληλα με τις θεολογικές τάσεις της κάθε εποχής και συνέβαλαν αποφασιστικά στην αποκρυστάλλωση της εικονογραφίας τους, αποβλέποντας στην αύξηση της ιερατικότητας και της δογματικής τους μαρτυρίας. Είναι οι εξής: Ο ηθικός συμβολισμός 32, που έχει σχέση με την καθαρότητα της ψυχής και του σώματος των ιερουργών, Ο τυποδογματικός συμβολισμός 33, όπου η Θεία Ενσάρκωση, η ένωση των δύο Φύσεων του Κυρίου, η σχέση αυτών μεταξύ τους, το Ομοούσιον και Αχώριστον της Αγίας Τριάδος, αποτελούν θέματα του συμβολισμού των αμφίων (Σωφρόνιος Ιεροσολύμων), Ο συμβολισμός του Θείου Πάθους 34, όπου τα άμφια συμβολίζουν στοιχεία του Μαρτυρίου (Γερμανός Κων/πόλεως) και Ο αλληγορικός συμβολισμός ή αλληγορία 35, όπου τα άμφια παραβάλλονται με τα όπλα του αγώνα κατά του Πονηρού, το οποίο αντιμάχεται ο ιερουργός. 32 Σύμφωνα με αυτόν τα άμφια συμβολίζουν την αρετή, την αγνότητα της ψυχής και του σώματος, στοιχεία που πρέπει να διαθέτει αυτός που ιερουργεί. Οι πατέρες της περιόδου αυτής που περιέλαβαν στα έργα τους τα άμφια, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο, είναι: ο Ευσέβιος στην Εκκλησιαστική του Ιστορία (PG 20, Βιβλ. Α, 68B-76B), ο Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης στις Επιστολές του (PG 78, 177A-1645D), ο Κύριλλος Ιεροσολύμων στις Κατηχήσεις του (PG 33, 331Α-366Α), ο Επιφάνιος Κύπρου στο Κατά Αιρέσεων έργο του (PG 41, 176 κ.εξ.), ο Γρηγόριος ο Θεολόγος στον Ι Λόγο του (ΡG 35, 829D-832B ), ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης στο Περί Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας (PG 3, 372A-584D), o Αθανάσιος Αλεξανδρείας (PG 28, 251A-282A), ο Ερμάς στο έργο του Ποιμήν (PG 2, 819A- 1008B) και ο Ψευδο- Χρυσόστομος στην ομιλία του Εις την παραβολήν περί του Ασώτου (PG 59, ). Κατά τον ια αι. έχουμε έναν επαναπροσανατολισμό του ηθικού συμβολισμού από τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο (+1042 ), ο οποίος βασίστηκε αρκετά πάνω στις θεωρίες του Διονυσίου Αρεοπαγίτου του 5ου αι. 33 Τα άμφια αναφέρονται στο πρόσωπο του Κυρίου ως αρχιερέως, «εἰς τύπον καί τόπον» του οποίου βρίσκεται ο ενδυόμενος αυτά επίσκοπος ή ιερεύς: Η Θεία Ενσάρκωση, η ένωση των δύο Φύσεων του Κυρίου, η σχέση αυτών μεταξύ τους, το Ομοούσιον και Αχώριστον της Αγίας Τριάδος, αποτελούν θέματα του συμβολισμού των αμφίων. Κύριος αντιπρόσωπος του τύπου αυτού μπορεί να θεωρηθεί ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Σωφρόνιος (+638) με το έργο του «Περί Ιερών» (PG 87 3, ). Αναβίωση του τύπου αυτού διακρίνουμε κατά τον ιβ αι. από τους δύο μεγάλους κανονολόγους Θεόδωρο Βαλσαμών και Ζωναρά, που προσπάθησαν να ερμηνεύσουν και ορισμένα μοτίβα του διακόσμου των αμφίων (PG 119, 1176Β, 972Β-C, PG 138, 989A& Γ.Α.Ράλλης-Μ. Ποτλής, Σύνταγμα των θείων και ιερών κανόνων των τε αγίων και πανευφήμων Αποστόλων και των ιερών οικουμενικών και τοπικών συνόδων και των κατά μέρος αγίων Πατέρων, Δ, Αθήναι 1854, ). 34 Εισάγεται στον 8ο αι με τον Άγιο Γερμανό, Πατριάρχη Κων/πόλεως ( ), σύμφωνα με τον οποίο ο ακάνθινος στέφανος, ο χιτών, ο κάλαμος, το φακεώλιον, καθώς και άλλα αντικείμενα του μαρτυρίου συμβολίζονται από ανάλογα άμφια ή εμβλήματα. Βλ. P.G. 98, 384A -453B. 35 Τα άμφια παραβάλλονται με τα όπλα του αγώνα κατά του Πονηρού, το οποίο μάχεται ο ιερέας. Σπουδαία για τους τύπους αυτούς του συμβολισμού είναι τα έργα του Νικολάου Καβάσιλα (+1371 ), του μεγάλου μυστικού θεολόγου, όπως τα «Περί της εν Χριστώ Ζωής»

13 13 Έτσι τα ιερατικά άμφια, κυρίως ωμοφόρια, επιτραχήλια, επιμανίκια και αργότερα οι σάκκοι μας δίνουν μια ποικιλία παραστάσεων, που συνδέονται με βασικά δόγματα του Χριστιανισμού και εμφορούνται από έναν έντονο χριστολογικό χαρακτήρα, όπως λ.χ. οι σκηνές του Δωδεκαόρτου. Στα επιτραχήλια συναντώνται επίσης μεμονωμένες μορφές αγίων, προφητών, ευαγγελιστών και αποστόλων και στα οράρια αγγέλων. Τα λειτουργικά πέπλα διακοσμούνται, συνήθως, με συναφούς περιεχομένου σκηνές, όπως λ.χ. η Μετάδοση και η Μετάληψη των Αποστόλων στους αέρες, παραστάσεις του Σταυρού περιβεβλημένου από τα όργανα του πάθους στα αντιμήνσια και η συμβολική εικόνα του νεκρού Ιησού στον μεγάλο αέρα επιτάφιο, δορυφορούμενου αρχικά από τις αγγελικές δυνάμεις και αργότερα από τα σύμβολα των ευαγγελιστών. Η χρυσοκεντητική δεν γνωρίζει διάσπαση συνέχειας στους μετά την Άλωση χρόνους, μιας και ο ορθόδοξος κλήρος διατηρεί όλα τα προνόμιά του, και σηματοδοτείται από περιόδους ανανέωσης σε διάφορες περιοχές μέχρι και την τελική παρακμή της στα τέλη του 19 ου αιώνα 36. Σύγχρονη Εκκλησιαστική Χρυσοκεντητική Η τέχνη αρχίζει και πάλι να ξαναζεί προς τα τέλη του 20 ου αιώνα και να ευδοκιμεί με ποικίλες μορφές μέσα σε κοσμικά και κυρίως μοναστικά εργαστήρια, όπως λ.χ. η μονή Ορμύλιας στη Χαλκιδική 37, η μονή Ελευθερώτριας Πανοράματος στη Θεσ/νίκη, του Αγίου Ιωάννου του Μακρυνού στα Μέγαρα 38, της Χρυσοπηγής στα Χανιά 39 κ.ά., σπανιότερα εκτελεσμένη με το χέρι και συχνότερα με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνικών μέσων. Το παλαιού τύπου χρυσοκέντημα δεν συναντάται εύκολα, είναι ιδιαίτερα δύσκολο, ασύμφορο χρονικά και ποσοτικά και επιπλέον δεν πληρώνεται. Αμιγώς χειροποίητα χρυσοκεντήματα γίνονται σε εξαίρετες περιπτώσεις. Χάριν ευκολίας και οικονομίας χρόνου, προτιμώνται είτε τα μηχανοποιημένα, τα οποία εκτελούνται, αφού και «Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας» (PG 150, 355 κ. εξ.), όπου και δίνεται μια συμβολική ερμηνεία των λειτουργικών πράξεων και ευχών. 36 Χατζηδάκη-Βέη, Εκκλησιαστικά κεντήματα, ό.π., σ. κβ, Ζωγράφου-Κορρέ, Εκκλησιαστική Χρυσοκεντητική, ό.π., σ.125 και Θεοχάρη, Η κεντητική στην τέχνη της Ορθοδοξίας, ό.π., σ Κίσσας Σ., Καλλιτεχνική χειροτεχνία, στον τόμο ΟΡΜΥΛΙΑ, Αθήνα 1992, σ , ιδιαίτερα σ , εικ.70, 71, και Λυδάκη Άννα, «Μοναχικός Βίος και Εκκλησιαστική Τέχνη», ΟΡΜΥΛΙΑ, εκδ. Ίνδικτος, 2003, σ Προσωπική εμπειρία. 39 Προσωπική εμπειρία.

14 14 στερεοποιηθούν σε τελάρα διαφόρων μεγεθών (τα οποία, πολλές φορές φτιάχνονται από τους ίδιους τους τεχνίτες), με τη βοήθεια των ποδοκίνητων ραπτομηχανών Σίνγκερ, είτε τα σύνθετα, όπου τα τμήματα της σάρκας γίνονται στο χέρι, ενώ οι μεγάλες επιφάνειες των έργων, τα διάφορα διακοσμητικά μέρη κ.λπ. με τη βοήθεια της μηχανής. Διαδικασία κεντήματος Η διαδικασία του μηχανοποίητου ή σύνθετου χρυσοκεντήματος είναι, περίπου, η ίδια στα περισσότερα εργαστήρια (κυρίως μοναστικά). Αρχικά ξεσηκώνεται και σκαλίζεται, όπως και στο παρελθόν, με διαφορετικό όμως τρόπο, το σχέδιο. Σύμφωνα με τη μαρτυρία των μοναζουσών των γυναικείων μονών του Αγίου Ιωάννου του Μακρυνού στα Μέγαρα 40, της Χρυσοπηγής στα Χανιά 41 και της Ελευθερώτριας Πανοράματος 42 αυτό αποτυπώνεται σε ειδικό ριζόχαρτο, αφού υπάρξει εκ των προτέρων μια συνεργασία της υπεύθυνης του εργαστηρίου με μια αδελφή αγιογράφο. Προετοιμασία κεντήματος 1. Το έτοιμο από τις αγιογράφους σχέδιο αποτυπώνεται στην πίσω όψη του υφάσματος, το οποίο θα κεντηθεί, με ελαφρύ μαύρο καρμπόν. 2. Υπάρχει καραμελόχαρτο έτοιμο, σε ανάλογες, του υφάσματος διαστάσεις. 3. Αποτυπώνεται επίσης το σχέδιο στο διάφανο καραμελόχαρτο. 4. Αυτό, το καραμελόχαρτο, το καρφιτσώνουν στην ανάποδη πλευρά του υφάσματος. 40 Θα ήθελα από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω θερμά τη Γερόντισσα και τις αδελφές της Ι.Μ.Αγίου Ιωάννου του Μακρυνού για την άοκνη βοήθειά τους στη διάρκεια της επίσκεψής μου στο Μοναστήρι και ιδιαίτερα στο εργαστήριο της χρυσοκεντητικής, όπου και φωτογράφισα με τη βοήθειά τους διάφορα έργα σε ποικίλες φάσεις της εργασίας τους, καθώς και για τις σημαντικές πληροφορίες που μου έδωσαν σχετικά με το σύνθετο χρυσοκέντημα. 41 Αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω, επίσης, τις θερμές μου ευχαριστίες προς τη Γερόντισσα και τις αδελφές της Ι.Μ.Χρυσοπηγής και ιδιαίτερα προς την αδελφή Θεοσέμνη για τις πολύτιμες πληροφορίες που μου έδωσαν για το χρυσοκέντημα με χειροκίνητη μηχανή και τις φωτογραφίες των έργων της Μονής. 42 Ιδιαίτερη υποχρέωση, αλλά και βαθύτατη ανάγκη να εκφράσω, επίσης, τις θερμές μου ευχαριστίες προς τη Γερόντισσα και τις αδελφές της Ι.Μ.Ελευθερώτριας Πανοράματος Θεσ/νίκης και ιδιαίτερα προς την αδελφή Αναστασία για τις πολύτιμες πληροφορίες που μου έδωσαν για το χρυσοκέντημα με χειροκίνητη μηχανή και τις φωτογραφίες των έργων της Μονής, αλλά και για τα μαθήματα που μου προσέφεραν αγόγγυστα και με υπομονή, ώστε να μυηθώ και η ίδια, ως ένα σημείο, στο σύγχρονο εκκλησιαστικό χρυσοκέντημα.

15 15 5. Τρυπώνουν το σχέδιο με βαμβακερή κλωστή καστοράκι που σπάει εύκολα. 6. Αφαιρούν τις καρφίτσες και περνούν το σχεδιασμένο ύφασμα με το καραμελόχαρτο στο τελάρο, το οποίο βρίσκεται από πάνω και άρα η πίσω όψη του υφάσματος κάτω από αυτό, και, «τελαριά-τελαριά» γαζώνουν το περίγραμμα του σχεδίου και τις λεπτομέρειες. Έτσι το κέντημα αυτό περνιέται και στην μπροστινή όψη του υφάσματος. 7. Αφαιρείται το καραμελόχαρτο και «τελαριά-τελαριά» πάλι περνούν στην διαδικασία του καθεαυτό κεντήματος. Όσον αφορά στα πρόσωπα και στις σκηνές, και, εδώ έγκειται η διαφορά της παλαιάς με τη σύγχρονη χρυσοκεντητική, στην παλαιά κεντούσαν απ ευθείας στο ύφασμα της παραγγελίας, ενώ σήμερα, κεντούν τα πρόσωπα και τις σκηνές και παραστάσεις σε ύφασμα βαμβακερό χασέ και κατόπιν το βαμβακερό, μεταφέρεται στο ύφασμα της παραγγελίας, το οποίο είναι συνήθως βελούδο ή μεταξωτό. Διαδικασία κεντητικής προσώπων σκηνών παραστάσεων σε βαμβακερό ύφασμα και μεταφορά του στο ύφασμα παραγγελίας 1. Πέρασμα του βαμβακερού υφάσματος στο τελάρο και αποτύπωση του σχεδίου πάνω στο τελαρωμένο ύφασμα με την βοήθεια του καρμπόν. 2. Χειροποίητο κέντημα των προσώπων, δηλαδή, των χαρακτηριστικών, των σαρκωμάτων, των μαλλιών και των γενειάδων, αν υπάρχουν. 3. Μόλις ολοκληρωθεί αυτή η εργασία κεντιούνται τα υπόλοιπα (ενδύματα, φόντο κλπ.) στην μηχανή. 4. Όταν τελειώσει το κέντημα, και ενώ είναι ακόμα τελαρωμένο, πριν αφαιρεθούν τα περιττά υφάσματα, οι κεντήστρες περνούν ένα χέρι κόλλα ατλακόλ από την πίσω πλευρά και την αφήνουν να στεγνώσει πολύ καλά όλη τη νύχτα. Αυτή η εργασία πραγματοποιείται για να αποκτήσει σταθερότητα το ύφασμα. 5. Την επόμενη μέρα κόβεται το ύφασμα προσεκτικά με ψαλίδι στα σημεία που θα ενωθεί με το κανονικό ύφασμα και για να μην ξεφτίσει στις άκρες του, οι κεντήστρες τις περνούν πάλι με ατλακόλ προσεκτικά και κατόπιν αφήνεται επίσης μερικές ώρες να στεγνώσει. Σε αυτήν την φάση δεν χρειάζεται να παραμείνει όλη τη νύχτα. 6. Στην συνέχεια περνούν με το πινέλο σε αυτές τις άκρες χρώμα, που είναι ίδιο με το χρώμα του κανονικού υφάσματος. 7. Κατόπιν περνούν πάλι ένα χέρι ατλακόλ σε όλη την πίσω πλευρά και το κολλούν αμέσως πάνω στο κανονικό ύφασμα.

16 16 8. Τέλος, όταν στεγνώσει, το γαζώνουν γύρω γύρω, εκεί που ενώνεται με το κανονικό ύφασμα. Επίσης, γαζώνουν και μέσα στην παράσταση σε κάποια σημεία και, όλο αυτό το τελευταίο βήμα πραγματοποιείται για να του προσδώσουν μεγαλύτερη αντοχή, σε περίπτωση που η κόλλα αποδυναμωθεί. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί ότι όταν πρόκειται για πολύ μεγάλη παράσταση που χρειάζεται παραπάνω από ένα κομμάτι υφάσματος, κεντιέται τμηματικά και ενώνεται όπου υπάρχει κάποια σκιά ή κάποιο κτίριο ή γενικά κάποια περιοχή όχι μεγάλης σημασίας για την παράσταση. Βελονιές Οι βελονιές της σύγχρονης χρυσοκεντητικής είναι: βελονιές χρυσοκλωστή Είναι όλες οι βελονιές που γίνονται με χρυσοκλωστές και αφορούν, μαζί με τους διακοσμητικούς λίθους, την καθεαυτό χρυσοκεντητική. Για το λόγο αυτό γίνεται προσπάθεια μηχανικής απόδοσης των συρμακέσικων βελονιών για ένα καλύτερο αισθητικά αποτέλεσμα, με μία χρωματική ευρύτητα τεχνιτών χρυσονημάτων και αργυρονημάτων 43, εγχώριων ή εισαγωγής, από τα πιο ανοιχτά ως τα πιο σκούρα. κλωστές-γαζί Είναι η τεχνική με την οποία οι χρυσοκεντήστρες κατασκευάζουν την αγιογραφία με κλωστές. Πρόκειται για την τεχνική κατά την οποία εκτελούνται έργα χρυσοκεντητικής, με διαφόρων χρωμάτων νήματα και καθόλου χρυσοκλωστές και το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό, επειδή φαίνεται σαν αγιογραφημένη εικόνα, με τους προπλασμούς, τις σκιές και τα φωτίσματα. μεικτή τεχνική Είναι η τεχνική που περιλαμβάνει τις δύο προηγούμενες μαζί σε ένα έργο 44. Διακοσμητικές Βελονιές Σε όλα τα εργόχειρα χρησιμοποιούν το λεγόμενο ανεβατό σε διάφορες παραλλαγές. Χρησιμοποιούν κάθε είδους διακοσμητικής βελονιάς που έχουν μάθει μέσα από τις έρευνές τους, με τους τρόπους που αναφέραμε παραπάνω, βελονιές όπως το απλό γαζί, την ψάθα, την καμάρα, τα καμαράκια, την ρίζα, το μπακλαβωτό, την μακρυβελονιά και άλλες. Γυμνά μέλη πρόσωπα Με μεταξωτές κλωστές, αλλά και με συνθετικές φλος ή βαμβακερές, αποδίδονται τα πρόσωπα, οι κομμώσεις, τα γένια και τα γυμνά μέλη. Εδώ οι 43 Οι πραγματικές χρυσές ή αργυρές κλωστές δεν δουλεύονται στη μηχανή, όπως και οι ολομέταξες, γιατί κόβονται. 44 Πρόκειται για καινοτομία του εργαστηρίου της μονής Ελευθερώτριας Πανοράματος Θεσ/νίκης (προσωπική εκτίμηση).

17 17 χρυσοκεντήστρες χρησιμοποιούν την σπαστή βελονιά, που γίνεται με το χέρι και ο τρόπος είναι ο ακόλουθος: η κλωστή είναι καρφωμένη από πριν πάνω στο εργόχειρο, σπάζουν τη βελονιά στην μέση και κάνουν την επόμενη και με αυτό τον τρόπο συνεχίζουν, ώσπου να τελειώσει το πρόσωπο. Τέλος, τα χρυσοκεντήματα τα στέλνουν στο ιερορραφείο για να εκτελεστούν εκεί και οι υπόλοιπες εργασίες μέχρι την ολοκλήρωσή τους, όπως είναι τα τελειώματα, τα κλεισίματα και οι φόδρες, αφού για ένα χρυσοκέντημα δουλεύουν, εκτός από τις κεντήστρες, οι αγιογράφοι και οι ιερορράπτριες της μονής. Χαρακτηριστικά: το μηχανοποιημένο ή σύνθετο κέντημα, αν και αρκετά εντυπωσιακό, σε σημείο που να μοιάζει με αγιογραφία, παραμένει επίπεδο και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να φθάσει την πολυδιάστατη μορφή και τον όγκο των βυζαντινών και μεταβυζαντινών χειροκέντητων έργων. Επιπλέον, στα γυναικεία, κυρίως, μοναστικά εργαστήρια παρατηρείται μια γενικότερη διάθεση απομίμησης της αγιογραφίας με τη χρήση ποικίλων ζωγραφικών φωτοσκιάσεων στη σάρκα, που τείνει να καθιερωθεί ως η επικρατούσα σύγχρονη σχολή. Το στοιχείο αυτό αποτελεί, σύμφωνα με την άποψή τους, κατάκτηση και τελειοποίηση της σύγχρονης εκκλησιαστικής χρυσοκεντητικής. Ξεφεύγει όμως αρκετά από τα παλαιά πρότυπα, όπου το βάρος δινόταν στην κατεύθυνση της βελονιάς, που αναδείκνυε τους μυϊκούς όγκους, χαρίζοντας λιτότητα και ιεροπρέπεια στο κέντημα, και όχι στις περίτεχνες χρωματικές διαβαθμίσεις των προπλασμών. Τον διάκοσμο συμπληρώνει μια αφθονία ασημόχρυσων κορδονιών, τιρτιριών, χανδρών, ποικιλόχρωμων γυάλινων λίθων και τεχνητών μαργαριταριών, που πολλές φορές κουράζουν το βλέμμα και αποπροσανατολίζουν από το δογματικό και λειτουργικό χαρακτήρα των αμφίων. Σπάνια συναντά κανείς αληθινά χρυσονήματα ή αργυρονήματα, τα οποία είναι και πανάκριβα και δυσεύρετα. Πολύτιμοι ή ημιπολύτιμοι λίθοι και αληθινά μαργαριτάρια χρησιμοποιούνται σε ειδικές περιπτώσεις, ενώ πολλά υλικά, όπως χρυσό και αργυρό κορδόνι, φούντες, κρόσσια κ.ά. φτιάχνονται μέσα στα ίδια τα εργαστήρια, τα οποία, πολλές φορές, επεξεργάζονται κατ ιδίαν και τις βαφές των μεταξωτών νημάτων. Τα πρότυπά τους αντλούνται από έργα της μνημειακής ζωγραφικής, από παλαιότερα άμφια και τελευταία από ειδικά προγράμματα του ηλεκτρονικού υπολογιστή, ο οποίος στις κεντητικές κομπιούτερ μηχανές έχει αναλάβει και το ρόλο του χρυσοκεντητή, δημιουργώντας κατώτερης ποιότητας αποτέλεσμα, που

18 18 κάθε άλλο παρά προάγει την τέχνη 45. Ανάμεσά τους, κυριαρχούν οι κληματίδες, τα στάχυα, τα ρόδα, πολύπλοκα συμπλέγματα γραμμικών σχεδίων και λουλουδιών, τα οποία φθάνουν πολλές φορές την εκζήτηση και την υπερβολή, πομπώδη και ακαλαίσθητα πολλές φορές, διακοσμητικά, που σε κεντήματα του σπιτιού παραπέμπουν, παρά σε άμφια ένα συνονθύλευμα δηλαδή από ετερόκλητα στοιχεία, χωρίς να υπάρχει ευκρινής και ενιαία διέπουσα αρχή, όπως στο παρελθόν. Εκτός από τα λιγοστά μοναστηριακά εργαστήρια, αυτοί που εφαρμόζουν την τεχνική των παλαιών συρμακέσηδων, είναι ελάχιστοι, δεν μπορούν να παράγουν πολλά κεντήματα και ως εκ τούτου να έχουν εύκολο και μεγάλο κέρδος από τη δουλειά τους. Έτσι, αδυνατούν να βρουν μαθητές να τους βοηθούν και να τους μεταδώσουν στη συνέχεια τα όσα γνωρίζουν, όπως ανέφερε ένας καταξιωμένος τεχνίτης, που απεβίωσε τον Σεπτέμβρη του 2007, ο Γρηγόρης Παπαδάτος. Ο ίδιος ακολουθούσε σε πολλά σημεία της τη διαδικασία των παλαιών μαστόρων και όριζε την τεχνική του (σύμφωνα με το ιδιόγραφο κείμενο που μου απέστειλε), είτε ως βυζαντινή (για τα επίπεδα και με ποικίλες βελονιές κεντήματα), είτε ως μεταβυζαντινή (για τα πιο απλά, αλλά ανάγλυφα) 46. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια, η αγορά της Ελλάδος έχει κατακλυσθεί από συρματηρά άμφια και πέπλα, που κατασκευάζονται στη μακρινή Ινδία, στο Πακιστάν και σε άλλες χώρες της Άπω Ανατολής, όπου υπάρχουν πολλά και φθηνά εργατικά χέρια. Εκεί, παράγονται χειροκέντητα μεν, ακαλαίσθητα δε 45 Η διαφορά ποιότητας που υπάρχει μεταξύ τους μπορεί, κατά την άποψή μας, να παραλληλιστεί με αυτή λ.χ. των χειροποίητων τσεβρέδων και τραπεζομάντιλων, φτιαγμένων με ολομέταξες κλωστές, ιδιαίτερα ακριβών, αυτών που γίνονται με τις ποδοκίνητες μηχανές, αρκετά και πάλι δαπανηρών, λόγω του χρόνου κατασκευής τους, που πολλές φορές ξεγελούν το μάτι, όταν είναι καλοφτιαγμένα και δεν φαίνεται η ανάποδη πλευρά τους, όπου διακρίνονται οι λευκές κλωστές της μηχανής, και τέλος αυτών που φτιάχνονται με τις αυτόματες κομπιούτερ μηχανές, με κέντημα σαφέστερα κατώτερο και πολύ πιο φθηνό, ώστε να πωλούνται κατά κόρον ακόμα και στις υπαίθριες λαϊκές αγορές. Διατίθενται βέβαια τελευταία και τα ασιατικής προέλευσης χειροποίητα έργα, όχι ιδιαίτερα ακριβά, στα οποία χρησιμοποιούνται πλαστικές κλωστές χρυσού ή αργυρού χρώματος και το τιρτίρι, που κατά κόρον χρησιμοποιείται, κόβεται σε τεράστια κομμάτια, που κρεμούν κάποια στιγμή ή στερεώνονται στο ενδιάμεσο με χοντροβελονιές. 46 Σύμφωνα με δική του μαρτυρία, ένας σταυρός επιτραχηλίου με βυζαντινή τεχνική θα κεντηθεί σε 20 ή 30 ώρες, ενώ ο ίδιος σταυρός με την μεταβυζαντινή τεχνική θα κεντηθεί σε 5-8 ώρες. Για ένα επιγονάτιο, όπως λ.χ. αυτό με την Εις Άδου Κάθοδο, που βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο της Ι.Μ.Κύκκου, χρειάσθηκαν για να κεντηθεί ώρες (εικ.4). Σημειωτέον, ότι για ένα σύνθετο χρυσοκέντημα κέντημα, όπως η Σύναξη των Αρχαγγέλων (εικ.3) έχουν δαπανηθεί γύρω στις 200 ώρες δουλειάς.

19 19 δημιουργήματα και κατ άλλους τερατουργήματα, ιδίως στην απόδοση των μορφών, γεγονός που θεωρείται ως θεία δίκη για όσους παρέπεμψαν την εκτέλεση των ιερών προσώπων και των ευαγγελικών σκηνών σε αλλόθρησκα χέρια. Δ). Συμπεράσματα Για να περιοριστούν τα κακώς κείμενα στη σύγχρονη εκκλησιαστική υφαντική και χρυσοκεντητική, εάν θέλουμε τελικά να καυχόμαστε για μια ουσιαστική και ευρείας κλίμακας αναβίωση, πρέπει να αντλήσουμε έμπνευση, με πνεύμα βέβαια διάκρισης, από τα προϋπάρχοντα πολυπληθή παραδείγματα, που προσφέρουν οι διάφορες μορφές της βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης, καθώς και τα ίδια τα σωζόμενα παλαιά άμφια, πλούσια κληρονομιά όλων των σπουδαίων βυζαντινών και μεταβυζαντινών εργαστηρίων. Παράλληλα, η Εκκλησία μπορεί να μυήσει ενδελεχώς τους ιερωμένους της στη σωστή λειτουργική αμφίεση (φτιαγμένη από απλά υφάσματα) 47, με βάση πάντα τις ιερές πηγές και ιδιαίτερα τα πατερικά λειτουργικά υπομνήματα, τα οποία προσφέρουν πλήθος πληροφοριών, δίνοντας παράλληλα, μέσω εγκυκλίων, τις σχετικές οδηγίες στα διάφορα κοσμικά και μοναστικά εργαστήρια και ιερορραφεία. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα οι δύο αυτές περίοπτες τέχνες να τεθούν, όπως πριν από πολλούς αιώνες, στην υπηρεσία της Εκκλησίας και η τέχνη τους να χρησιμεύσει ως ένα ακόμη μέσον της εικαστικής μετάδοσης των δογμάτων της χριστιανικής πίστεως, χάρις στη λειτουργική χρήση των αμφίων και πέπλων, στην άμεση δηλαδή σύνδεσή τους με τη Θεία Λατρεία. Και τούτο, παράλληλα με τα άλλα αντικείμενά της (εικόνες, ιερά σκεύη, άγια λείψανα), στοιχείο που έχει χαθεί από τα λαμπρά, αλλά χωρίς δογματικό και συμβολικό υπόβαθρο, βιομηχανοποιημένα σύγχρονα παραδείγματα, εκφράζοντας εμφαντικά και 47 Χαρακτηριστική είναι η παρατήρηση του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρού Χριστοδούλου στη διάρκεια της ομιλίας του στην ημερίδα της στην Αρχιεπισκοπή με θέμα: Τα Ιερά Άμφια και η εξωτερική περιβολή του Ορθοδόξου Κλήρου : Τα άμφιά μας δεν είναι ιδιωτική ενδυμασία μας. Δεν είναι όπως το αντερί μας, το οποίο μπορούμε να το κατασκευάσουμε χρησιμοποιούντες οιοδήποτε ύφασμα ενός βεβαίως συγκεκριμένου χρώματος. Τα ιερά άμφια είναι άμφια λειτουργικά, ανήκουν στην Εκκλησία και την Παράδοσή μας. Αυτά όλα που σας λέγω είμαι βέβαιος ότι οι περισσότεροι τα αγνοούν. Αγνοούν ότι δεν υπάρχει τέτοια ελευθερία επιλογής χρωμάτων και σχημάτων, τα οποία πολλές φορές προέρχονται από τις ετερόδοξες Εκκλησίες.

20 20 διαμέσου των συμβόλων ότι «ο Λόγος σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν καί ἐθεασάμεθα τήν δόξαν αὐτοῦ» (Ιωάν. 1,14).

Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΥΦΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΩΤΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ1

Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΥΦΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΩΤΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ1 ΕΛΕΝΗ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ - ΚΑΡΑΜΠΙΝΑ Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΥΦΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΩΤΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ1 Στην αείμνηστη δασκάλα μου Μ α ρ ία Σ. Θ εοχά ρη Η μελέτη των μεσαιωνικών υφασμάτων και ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης

3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης 3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης Σύγχρονη Συνάντηση με την Παράδοση Ομαδική Εργασία Μνημειακού Χαρακτήρα Ομάδα 1 Γυμνάσιο Χρησιμοποιώντας την παραδοσιακή ξυλογλυπτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Υφασματογραφίας

Δημιουργία Υφασματογραφίας Δημιουργία Υφασματογραφίας Δημιουργία υφασματογραφίας Με την τεχνική αυτή μπορούμε να δημιουργήσουμε μια σύνθεση με το ράψιμο διάφορων υφασμάτων και άλλων υλικών μεταξύ τους, πάνω σε μια βάση από ανθεκτικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ

ΓΙΑΤΙ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΛΗΜΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: «ΥΦΑΝΤΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΥΦΑΝΤΙΚΗΣ» ΣΧΟΛ ΕΤΟΣ 2006-07 καθηγήτριες: Ολυμπία Μανουσογαννάκη ΠΕ 04 συντονίστρια

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ 2015-16 Ομάδα 3 η : ΓΛΥΠΤΕΣ - ΓΡΑΦΕΙΣ Ενδεικτικά ερωτήματα: Ποια στοιχεία υπάρχουν για τα χειρόγραφα και τις μικρογραφίες;

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΩΝ ΟΡΕΩΝ Παιδαγωγική Παρέμβαση Πρόγραμμα Αλληλοδιδασκαλίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Πισκοκεφάλου : «Οι φυτικές βαφές στον χρωματισμό των ινών» Σχολείο Ευρωπαϊκής Παιδείας Ηρακλείου : «Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Πορεία Δραστηριότητες

Πορεία Δραστηριότητες ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Κυπριακή Λαϊκή Τέχνη/ Στάδια Σχεδιασμού & Τεχνολογίας/ Πρόβλημα Εντολή - Προδιαγραφές Χρόνος: 40 Μάθημα: 3 ο Ημερομηνία: 20/03/08 Στόχοι: Οι μαθητές: Να αναγνωρίζουν τα Φυτιώτικα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΒΙΒΛΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΕΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΔΙΔΑΣΚOΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΧΟΥΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣ Β εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Β στη Β1)

ΙΣ Β εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Β στη Β1) ΙΣ Β εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Β στη Β1) Αγγλικά ΙΙ Γαλλικά ΙΙ Ερμηνεία Λειτουργικών Περικοπών Καινής Διαθήκης της Εκκλησίας (ΙΙ) της Εκκλησίας (ΙΙ) Αρχαία Ελληνικά ΙΙ Ιταλικά ΙΙ Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης. Κύπρος Ξανα! Re-Cyprus! Ομαδική εργασία 5 μαθητών. Ομα δα 1 - Γυμνα σιο

3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης. Κύπρος Ξανα! Re-Cyprus! Ομαδική εργασία 5 μαθητών. Ομα δα 1 - Γυμνα σιο 3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης Κύπρος Ξανα! Re-Cyprus! Ομαδική εργασία 5 μαθητών Ομα δα 1 - Γυμνα σιο Σκέψεις και προβληματισμοί: Ποίες είναι οι παραδόσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Η ομάδα κατασκευών και χειροτεχνίας λειτουργεί φέτος για 4 η συνεχόμενη χρονιά και έρχεται να μας συμπαρασύρει στην τροχιά της δημιουργίας και στη χαρά που

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ Με απόφαση του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου (συνεδρίαση 29-10-2013), πραγματοποιήθηκαν δύο μονοήμερες Εκπαιδευτικές Εκδρομές στις οποίες συμμετείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: ΥΦΑΣΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: ΥΦΑΣΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: ΥΦΑΣΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Περιγραφή: Με την τεχνική αυτή µπορούµε να δηµιουργήσουµε µια σύνθεση µε το ράψιµο διάφορων υφασµάτων και άλλων υλικών µεταξύ τους, πάνω σε µια βάση από ανθεκτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου Εξάμηνο Α Μαθήματα Υποχρεωτικά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 σελ. 1 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου 1/9/2011 Πέμπτη 9:00 Γραφείο 2. Εισαγωγή στην Κωνσταντίνος 7/9/2011 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα στη ζωή μιας γυναίκας που φτιάχνει «μαρτενίτσες»

Μια μέρα στη ζωή μιας γυναίκας που φτιάχνει «μαρτενίτσες» Μια μέρα στη ζωή μιας γυναίκας που φτιάχνει «μαρτενίτσες» Ονομάζομαι Μαρία, είμαι συνταξιούχα, και κατασκευάζω «μαρτενίτσες» από χόμπι αλλά και για ένα μικρό εισόδημα. Πρώτα, όμως, θα σας εξηγήσω τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει: τον απτό πολιτισμό (όπως κτήρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια),

Ο όρος Πολιτιστική Κληρονομιά περιλαμβάνει: τον απτό πολιτισμό (όπως κτήρια, μνημεία, τοπία, βιβλία, έργα τέχνης και τεκμήρια), Η Πολιτιστική Κληρονομιά είναι η κληρονομιά των φυσικών αντικειμένων και των άυλων χαρακτηριστικών μιας ομάδας ή κοινωνίας που κληρονομούνται από τις προηγούμενες γενιές, διατηρούνται στο παρόν και είναι

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ.

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. ΠΟΜΠΗΪΑ : ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ ΔΡΟΣΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΡΥΣΗ ΛΕΚΑΝΗ Ψηφιδωτό του 2ου στυλ Το μωσαϊκό αυτό προέρχεται από την ομώνυμη οικία και έχει

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους

4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους I. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ 4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους (σελ. 39-40) Ο Μιχαήλ Γ ως αρματοδρόμος στα ανάκτορα του Αγίου Μάμαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣ Α εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Α στη Β1)

ΙΣ Α εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Α στη Β1) ΙΣ Α εξάμηνο Β Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Α στη Β) :00-0:00 Αγγλικά Ι Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη Γαλλικά Ι Ιταλικά Ι 0:00 - :00 Κόνιας π.μιχαήλ Καράμπελια Μαρία Ιστορία της Ζωής και της Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Στην κατασκήνωση του 2008 ασχοληθήκαμε με:

Στην κατασκήνωση του 2008 ασχοληθήκαμε με: Στην κατασκήνωση του 2008 ασχοληθήκαμε με: Γλυκίσματα από μαύρη ζάχαρη για το τσάι μας Βαζάκια για ρεσό Καλοκαιρινά σουβέρ από φελό και σκοινί Αρωματικά μαξιλαράκια 1. Βαζάκια για ρεσό Οι κατασκηνωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 _ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΩΔΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ας διαβάσουμε τι θα μάθουμε στο σημερινό μάθημα: Σκοπός: Σκοπός του παρόντος μαθήματος είναι να απαντήσουμε σε ένα «γιατί»: Γιατί χρειάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Τα Μετέωρα είναι ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους από ψαμμίτη οι οποίοι υψώνονται έξω από την Καλαμπάκα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 016-017 (Έκδοση: 07.10.16) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ Κωδικός Μάθηµα Αίθουσα Ηµέρα Διδασκαλίας Διδακτικές Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Για 3 η χρονιά λειτουργεί η ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Μητρόπολής μας. Πυξίδα μας η καλή συντροφιά σε τόπο αρκετά οικείο πλέον, στο «Πέρασμα»,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία:

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία: Εικονομαχία Αιτίες Συνέπειες Ορισμός: η θρησκευτική και πολιτική διαμάχη για τη λατρεία των εικόνων. 1 η Αιτία: 1η Συνέπεια: Αντίπαλες πλευρές: εικονομάχοι > το επίσημο κράτος και τμήμα του πληθυσμού εικονόφιλοι

Διαβάστε περισσότερα

Παλαμήδι: Ο δικός μας Τιτανικός. Φρούριο Παλαμήδι. Ναυπλίου. 3o Δημοτικό Σχολείο. Ναυπλίου. Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών

Παλαμήδι: Ο δικός μας Τιτανικός. Φρούριο Παλαμήδι. Ναυπλίου. 3o Δημοτικό Σχολείο. Ναυπλίου. Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Φρούριο Παλαμήδι Ναυπλίου 3o Δημοτικό Σχολείο Ναυπλίου Παλαμήδι: Ο δικός μας Τιτανικός 1 Συμμετέχοντες Σχολείο: 3 ο Δημοτικό Ναυπλίου Τάξη / Τμήμα: Στ1 Αριθμός μαθητών: 17 Αριθμός παλιννοστούντων / αλλοδαπών

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011 Βιομηχανικός σχεδιασμός συσκευασίας και ετικέτας παραδοσιακών προϊόντων ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Περιεχόμενα Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Η Γνώση. Tι γίνεται στη φύση το Μάιο

Η Γνώση. Tι γίνεται στη φύση το Μάιο Η Γνώση Tι γίνεται στη φύση το Μάιο Η ακακία κράταιγος, η σημύδα, η μελία, το σπάρτο, η βελανιδιά, ο σμίλακας, η μανόλια, η καρυδιά, η μηλιά, η αχλαδιά, ο φιλάδελφος, η σορβιά και ο σαμπούκος είναι ανθισμένα.

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 36 3.3. Κατασκευή ψηφιδωτού α. α. Σχεδιάζουµε την παράσταση του ψηφιδωτού σε διάφανο χαρτί, σηµειώνοντας και τα χρώµατα. β. Γυρίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχειες και ασυνέχειες στην ελληνική παράδοση των ιερατικών αµφίων (19 ος - 20 ός αι.)

Συνέχειες και ασυνέχειες στην ελληνική παράδοση των ιερατικών αµφίων (19 ος - 20 ός αι.) 1 Συνέχειες και ασυνέχειες στην ελληνική παράδοση των ιερατικών αµφίων (19 ος - 20 ός αι.) Μανόλης Γ. Βαρβούνης - Νάντια Μαχά-Μπιζούµη Η µελέτη των ιερατικών αµφίων (σάκκος, φελόνιο, ωµοφόριο, επιτραχήλιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία

Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία Η γιορτή της Ανάστασης του Κυρίου είναι η σημαντικότερη, η λαμπρότερη, η πιο χαρούμενη μέρα μέσα στον εορταστικό κύκλο της Χριστιανοσύνης. Και

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

12/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Παραμυθιάς

12/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Παραμυθιάς 12/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Παραμυθιάς ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Μ Ε Λ Ι Ν Α ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Κωλέτση Βασιλική ΠΕ 11 Μάστορα Έλλη ΠΕ 70 Σχολ. Έτος 2000-2001 Τ Α Ξ Ε Ι Σ Β1-ΣΤ1-ΣΤ2 ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΦΟΡΕΣΙΑ Σουλιώτισσα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Ο Μητροπολιτικός Ναός της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας - Αμμοχώστου είναι αφιερωμένος στον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 2. Το νοημα και η εξελιξη της χριστιανικης Λατρειας

Μαθημα 2. Το νοημα και η εξελιξη της χριστιανικης Λατρειας Μαθημα 2. Το νοημα και η εξελιξη της χριστιανικης Λατρειας ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τον ορισμό της «λατρείας» και να εξηγούν το νόημα και το θεμέλιό της. 2. Εξηγούν τα χαρακτηριστικά της ορθόδοξης

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Μ Α Ρ Ι Ζ Α Ν Τ Ε Κ Α Τ Ρ Ο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Bυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών εκπαιδευτικό υλικό Διάβασες το βιβλίο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου; Πήγες στο Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Α. Η βυζαντινή διπλωματία Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Μέθοδοι της βυζαντινής διπλωματίας: Ευκαιριακές αποστολές πρέσβεων Χορηγίες ( χρήματα ή δώρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ

Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ Το κείμενο Οι θεολογικές έριδες Οι ερμηνευτές πατέρες Οι εκκλησιαστικές διαμάχες Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αργαλειός. Πατανίες που ήταν χοντρά και βαριά κλινοσκεπάσματα διαφόρων ειδών όπως πατητές, καρπετοπεραμάτιστες, κουρκουσελίδικες κ.α.

Ο Αργαλειός. Πατανίες που ήταν χοντρά και βαριά κλινοσκεπάσματα διαφόρων ειδών όπως πατητές, καρπετοπεραμάτιστες, κουρκουσελίδικες κ.α. Ο Αργαλειός Η τέχνη της υφαντικής ήταν γνωστή από τη νεολιθική εποχή, όπως μαρτυρούν ευρήματα της εποχής εκείνης: σφοντύλια κ.α. Αλλά και οι ηρωίδες των Ομηρικών επών είχαν κύρια ενασχόληση τους την υφαντική.

Διαβάστε περισσότερα