ΜΟΥΣΕΙΑ 06 Διαλέξεις και μελέτες για τις πολιτισμικές σπουδές και τις εικαστικές τέχνες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΟΥΣΕΙΑ 06 Διαλέξεις και μελέτες για τις πολιτισμικές σπουδές και τις εικαστικές τέχνες"

Transcript

1

2 ΜΟΥΣΕΙΑ 06 Διαλέξεις και μελέτες για τις πολιτισμικές σπουδές και τις εικαστικές τέχνες Για τις πολιτισμικές σπουδές και τη σχέση τους με την ιστορία της τέχνης Επιστημονική ημερίδα Σύγxρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες: ιστορικές και πολιτισμικές όψεις Σεμινάρια και μελέτες Εκδόσεις ΖΗΤΗ Θεσσαλονίκη, 2012 Διεύθυνση σειράς: Ματούλα Σκαλτσά Επιστημονική επιμέλεια: Λία Γυιόκα Συντονισμός ύλης: Ειρήνη Γερογιάννη, Γιούλη Κωλέττη, Αφρούλα Μπουσουλέγκα, Παρασκευή Νίτσιου, Φώτω Παπαργυρούδη Μεταφράσεις: Λία Γυιόκα, Αφρούλα Μπουσουλέγκα Ψηφιακή επεξεργασία: Νίκος ΝικολαÀδης ISBN Εκδόσεις ΔΠΜΣ Μουσειολογία Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Πολυτεχνική Σχολή, ΑΠΘ Πανεπιστημιούπολη, Θεσσαλονίκη Τηλ: , φαξ: Εκδόσεις ZHTH 18o χλμ Θεσ/νίκης - Περαίας, Τ.Θ. 4171, Περαία Θεσσαλονίκης, Τηλ.: Fax: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ / ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑ

3 Περιεχόμενα 9 Αναστάσιος Μάνθος Χαιρετισμός 10 Νίκος Καλογήρου Χαιρετισμός 11 Ματούλα Σκαλτσά Πρόλογος 13 Λία Γυιόκα Εισαγωγή Μουσεία 06 Για τις πολιτισμικές σπουδές και τη σχέση τους με την ιστορία της τέχνης Επιστημονική ημερίδα ΟΡΓΑΝΩΣΗ Δʹ τομέας Τμήματος Αρχιτεκτόνων Αντρέας Γιακουμακάτος, Λία Γυιόκα, Ματούλα Σκαλτσά Σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες Εκπαιδευτικά σεμινάρια ΟΡΓΑΝΩΣΗ Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μουσειολογία» Ειρήνη Γερογιάννη, Λία Γυιόκα, Παρασκευή Νίτσιου, Ματούλα Σκαλτσά ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Μυρτώ Κουσέρα, Γιούλη Κωλέττη ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΕΑΕΚ Επιτροπή Ερευνών ΑΠΘ Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Πολυτεχνική Σχολή, ΑΠΘ Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τα Διοικητικά Συμβούλια και τον Πρόεδρο καθηγητή κ. Νίκο Καλογήρου ( ) για τη συμπαράστασή τους. Επίσης ευχαριστίες οφείλονται στον πρύτανη καθηγητή κ. Αναστάσιο Μάνθο και τους αντιπρυτάνεις καθηγητές κ.κ. Ανδρέα Γιαννακουδάκη, Σταύρο Πανά και Αναστασία Τσατσάκου ( ), στον τ. Κοσμήτορα της Πολυτεχνικής Σχολής καθηγητή κ. Νίκο Μουσιόπουλο, που στήριξαν τις εκδηλώσεις μας. Περιεχόμενα Αʹ Μέρος Για τις πολιτισμικές σπουδές και τη σχέση τους με την ιστορία της τέχνης Επιστημονική ημερίδα 18 Σωκράτης Γεωργιάδης Η «διαμάχη των σχολών» και η «τρίτη κουλτούρα». 26 Γρηγόρης Πασχαλίδης Πολιτισμικές σπουδές και προοπτικές σπουδών. 40 Νίκος Δασκαλοθανάσης Nέα ιστορία της τέχνης και πολιτιστικές σπουδές: Ένα βήμα μπρος δύο βήματα πίσω; Βʹ Μέρος Σύγxρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες: ιστορικές και πολιτισμικές όψεις Εκπαιδευτικά σεμινάρια και μελέτες 1. Σύγχρονες βαλκανικές καλλιτεχνικές ταυτότητες 48 Λουίζα Αυγήτα Τι κάνει τα Βαλκάνια σήμερα τόσο αλλιώτικα, τόσο ελκυστικά; Οι μεταμορφώσεις των Βαλκανίων στις εκθέσεις σύγχρονης τέχνης. 56 Παύλος Κάβουρας Μουσικές ταυτότητες στα Βαλκάνια: από το φολκλόρ στο έθνικ: η περίπτωση της βουλγάρικης chalga. Mουσεία 06 7

4 Αναστάσιος Μάνθος πρύτανης ΑΠΘ Περιεχόμενα 2. Συνείδηση και εμπειρία της τέχνης μέσα και έξω από το μουσείο 68 Άντζελα Δημητρακάκη Πολιτική συνείδηση και τέχνη την εποχή της παγκοσμιοποίησης. 78 Σωτήρης Μπαχτσετζής Αρχαιολογία της εγκατάστασης τέχνης: κατάσταση και εμπειρία στην τέχνη της πρωτοπορίας. 88 Ορέστης Πάγκαλος Η εξέλιξη του στιλ στο γκραφίτι από το 1960 ως σήμερα: μια πρώτη προσέγγιση. 96 David Carrier Μουσειακός σκεπτικισμός: η νοσταλγία της επίσκεψης. 114 Λία Γυιόκα Τι είναι ο «μουσειακός σκεπτικισμός»; Σχόλιο στην ομιλία του David Carrier. 3. Τέχνη και πολιτική τις δεκαετίες 60 και 70 στην Ελλάδα 118 Ματούλα Σκαλτσά Το θεσμικό πλαίσιο των εικαστικών τεχνών στην Ελλάδα τη δεκαετία του Δημήτρης Μπαλαμπανίδης Οι εικαστικές τέχνες και η αρχιτεκτονική στην περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα. 154 Ειρήνη Γερογιάννη Η γροθιά που διακοσμεί το σαλόνι του συλλέκτη δε χτυπάει : τέσσερις εκθέσεις για την τέχνη του 70 στην Ελλάδα. 161 Περιλήψεις στα αγγλικά / Abstracts Χαιρετισμός Το Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μουσειολογία» συνεχίζει με επιτυχία από το 2001 τον τέταρτο διετή κύκλο σπουδών του. Τα ετήσια σεμινάρια και συμπόσια που οργανώνει και η συστηματική έκδοση των πρακτικών τους στη γνωστή πλέον σειρά «Μουσεία», η οποία διανέμεται ως διδακτικό βοήθημα σε αρκετά πανεπιστημιακά Τμήματα, είναι πλέον θεσμός στο ΑΠΘ. Οι ετήσιες διεπιστημονικές εκπαιδευτικές εκδρομές στα σημαντικότερα μουσεία της Ελλάδας και της Ευρώπης συνεχίζονται σταθερά, όπως και η προώθηση των φοιτητών του για πρακτική άσκηση σε αυτά. Από τον φετινό κύκλο οι σταθερές επαφές του μεταπτυχιακού με το εξωτερικό και η επιτυχής εξεύρεση υποτροφιών επιτρέπει την πρακτική άσκηση των φοιτητών στα μεγαλύτερα μουσεία του εξωτερικού, μεταξύ αυτών και στο Λούβρο. Η έξω από συμβατικές υποχρεώσεις διδακτική και συντονιστική συμμετοχή του διδακτικού προσωπικού των τεσσάρων Τμημάτων (Αρχιτεκτόνων, Μηχανολόγων, Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης) των δύο πανεπιστημίων αλλά και άλλων Τμημάτων, όπως αυτού του Ιστορίας και Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου μας, καθώς και η συμμετοχή των εξειδικευμένων στελεχών από την Ελλάδα και το εξωτερικό συμβάλλουν στην παροχή υψηλότατου επιπέδου σπουδών μουσειολογίας στη χώρα μας, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε εφαρμοσμένο επίπεδο. Ήδη τα αποτελέσματα της συστηματικής δουλειάς που διεξάγεται, υπό συνθήκες πραγματικά διεπιστημονικές, φαίνονται τόσο από τις επιτυχίες των αποφοίτων του σε θέσεις ευθύνης, όσο και από τη ζήτησή του από φοιτητές του εξωτερικού αλλά και από τους μεγάλους αριθμούς ελλήνων υποψηφίων που προέρχονται από διάφορα επιστημονικά πεδία, καταλαμβάνοντας μια θέση, μετά από αλλεπάλληλα εξεταστικά στάδια. Όλα τα παραπάνω πιστοποιούν με τον ασφαλέστερο τρόπο τις δυνατότητες του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου. Αρκεί να υπάρχει όραμα, συνέπεια και συνείδηση του στόχου. 8 περιεχόμενα Mουσεία 06 9

5 Νικόλαος Καλογήρου πρόεδρος Τμήματος Αρχιτεκτόνων Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ματούλα Σκαλτσά καθηγήτρια Ιστορίας της τέχνης και Μουσειολογίας, Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης διευθύντρια του Διαπανεπιστημιακού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μουσειολογία», ΑΠΘ και Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Χαιρετισμός Ως Πρόεδρος του Τμήματος Αρχιτεκτόνων από το 2006 και, ως εκ της θέσης μου αυτής, Πρόεδρος επιπλέον και της Ε.Δ.Ε, δηλαδή της Γενικής Συνέλευσης του Διαπανεπιστημιακού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μουσειολογία», παρακολούθησα από κοντά τις διαδικασίες λειτουργίας του. Χωρίς μόνιμο διοικητικό προσωπικό και χωρίς ειδικά αμειβόμενο διδακτικό προσωπικό, αλλά με μια εξαιρετική συνοχή στόχων και κοινού οράματος, κατάφερε να εμπνεύσει φοιτητές και διδάσκοντες και να κάνει πράξη τη διεπιστημονική διδασκαλία, έρευνα και εφαρμογή. Η συστηματική μετάκληση διδασκόντων σε «ανοιχτές διαλέξεις» από άλλα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, όπως και από πολιτιστικούς φορείς της Ελλάδας και του εξωτερικού αποτελεί πλέον σταθερά στο μεταπτυχιακό και συμβαδίζει με την πολιτική στο Τμήμα μας για την πολλαπλή και διεπιστημονική ενημέρωση των φοιτητών μας. Η συστηματική έκδοση των Πρακτικών αυτών των επιστημονικών «ανοιχτών διαλέξεων» και σεμιναρίων, με τη συμπερίληψη σχετικών κάθε φορά ερευνητικών μελετών υποψήφιων διδακτόρων μας, διαχέει τους επιστημονικούς προβληματισμούς στο Τμήμα μας και δίνει βήμα σε νέους ερευνητές. Οι υποδειγματικές εκπαιδευτικές εκδρομές σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, κατά τις οποίες συνοψίζονται και αναλύονται επί τόπου, από αρχιτεκτονική, εκθεσιακή, παιδαγωγική, θεσμική, ιδεολογική αλλά και τεχνολογική πλευρά, όσα μουσειολογικά ζητήματα έχουν εξεταστεί προηγουμένως στα θεωρητικά μαθήματα, είναι αποτέλεσμα ενός διεπιστημονικά αρθρωμένου προγράμματος που εκπαιδεύει φοιτητές και καλεί διδάσκοντες από περισσότερα επιστημονικά πεδία. Οι συνθήκες άσκησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, στην οποία περιλαμβάνεται και η πρακτική άσκηση, έχει αποκτήσει για το μεταπτυχιακό μια καλή βάση, με την απόκτηση ειδικής συλλογής τεκμηρίων-εκθεμάτων, τα οποία θα στηρίξουν πειραματικές συνθήκες άσκησης των φοιτητών. Είναι ένας τομέας ο οποίος χρειάζεται να ενισχυθεί με ειδικό χώρο και υποδομές κάτι που είμαι βέβαιος ότι θα ενταχθεί άμεσα στις μελλοντικές προτεραιότητες του Τμήματός μας. Εμείς από την πλευρά μας και στο πλαίσιο των δυνατοτήτων μας βοηθήσαμε στο μέγιστο δυνατό το μεταπτυχιακό αυτό πρόγραμμα, όπως και τα άλλα δύο τα οποία λειτουργούν με ευθύνη μας, πιστεύοντας ότι με αυτόν τον τρόπο απαντάμε έμπρακτα στη δυνατότητα αναβάθμισης του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου, αρκεί να το θελήσουμε εμείς και να μας αφήσουν εκείνοι. Η Πρόλογος έκδοση αυτή έχει μια ιδιομορφία. Δεν αποτελεί προϊόν ενός συμποσίου αλλά συγκεντρώνει ένα μεγάλο μέρος του προβληματισμού που απασχολεί τη μουσειολογία και απασχολεί και εμάς στο μεταπτυχιακό. Δηλαδή ζητήματα διδασκαλίας της ιστορίας της τέχνης και φύσης των πολιτισμικών σπουδών, ζητήματα συγκρότησης του ίδιου του σώματος της τέχνης από τους θεσμικούς διαμορφωτές της, ιστορικούς, κριτικούς και επιμελητές, ζητήματα ιδεολογικού φορτίου της τέχνης σήμερα τόσο στη βαλκανική γειτονιά μας όσο και στο παγκοσμιοποιημένο της πλαίσιο, ζητήματα δημόσιου και ιδιωτικού θεσμικού περιβάλλοντος της τέχνης στο πρόσφατο παρελθόν του 70 στην Ελλάδα, ζητήματα «συγγραφής» της ιστορίας και διαμεσολαβημένης θέασης του επισκέπτη μουσείων. Δηλαδή εξετάζει ζητήματα που εμπίπτουν στο ευρύτερο πολιτισμικό πεδίο που διδάσκεται στα θεωρητικά μαθήματα του Αʹ εξαμήνου κάθε κύκλου σπουδών και δεν μπορεί παρά να απασχολούν τον μουσειολόγο πολύ πριν αρχίσει καν να σκέφτεται τον οποιοδήποτε μουσειολογικό σχεδιασμό νοημάτων. Ωστόσο παράλληλα, εισάγοντας και την ιστορική οπτική για την Ελλάδα πολύ πρόσφατων εικαστικών εκφράσεων, όπως το γκράφιτι, ο τόμος λειτουργεί και ως θεσμική παράμετρος (έκδοση) ενός θεσμικού πλαισίου (πανεπιστήμιο) που λαμβάνει θέση σχετικά με το τί συγκροτεί την τέχνη σήμερα. Το σύνολο σχεδόν των εκδηλώσεων και η πρόταση συμπερίληψης σχετικών ερευνητικών μελετών αποτελεί έμπνευση και πρωτοβουλία της συναδέλφου Λίας Γυιόκα, ιστορικού της τέχνης και του πολιτισμού, η οποία συντονίζει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα τη Διδακτική Περιοχή «Ζητήματα Πολιτισμού» και η οποία ανέλαβε και την επιστημονική επιμέλεια του τόμου, όπως και των δύο προηγούμενων. Οι πάντα επίκαιρες ερευνητικές της ανησυχίες, η πάντα καίρια οξυδερκής ματιά της για την ενδεδειγμένη επιλογή και η μόνιμα γενναιόδωρη φροντίδα της για τους φοιτητές της και τους συναδέλφους της μας έδωσαν τότε αυτές τις ενδιαφέρουσες συζητήσεις και μας δίνουν τώρα αυτόν τον τόμο. Ο τόμος συγκεντρώνει το υλικό των παρουσιάσεων στις ανοιχτές διαλέξεις και στα επιστημονικά σεμινάρια που διεξήχθησαν το 2006 «εντός και εκτός των πανεπιστημιακών τειχών» για τους φοιτητές του μεταπτυχιακού και σχετικό κοινό διδασκόντων, φοιτητών του ΑΠΘ και ειδικών του πολιτισμού. Το γεγονός ότι περιλαμβάνει και εισηγήσεις μιας ημερίδας με θέμα τα αντικείμενα της ιστορίας της τέχνης και των πολιτισμικών σπουδών που διεξήχθη το 2004 δείχνει ακριβώς ότι ήδη, από τον πρώτο κύκλο σπουδών του μεταπτυχιακού, μας απασχολεί ο τρόπος που «παραλαμβάνουμε» το υλικό το οποίο έχουμε να διαχειριστούμε ως μουσειολόγοι στις εκθέσεις και στα μουσεία. Έτσι προσπαθούμε να κάνουμε «συνένοχους» τους φοιτητές μας στον προ- 10 χαιρετισμός Mουσεία 06 11

6 βληματισμό σχετικά με τις διαμεσολαβήσεις που πάντα και ανέκαθεν υφίσταται το προς έκθεση υλικό, χωρίς και να τους ακυρώσουμε ως συνειδητούς μουσειολόγους, οι οποίοι εκπαιδεύονται για να ασκήσουν τη μουσειολογία στην πράξη, δηλαδή να συνθέσουν νοήματα και να επιλέξουν από τα περισσότερα που κάθε φορά εμπεριέχονται στα αντικείμενα. Στην οργάνωση αυτών των διαλέξεων και σεμιναρίων, όπως και στην έκδοση πολλοί βοήθησαν: Είναι η Ειρήνη Γερογιάννη, ιστορικός της τέχνης και μουσειολόγος και υποψήφια δρ μουσειολογίας στο Τμήμα μας που είχε την ευθύνη της πρότασης και την οργάνωση της διάλεξης της συναδέλφου ιστορικού της τέχνης κ. Α. Δημητρακάκη. Είναι η Βούλα Νίτσιου, αρχαιολόγος, σύμβουλος αποκατάστασης, υποψήφια δρ μουσειολογίας του Τμήματός μας και έμπειρη μουσειολόγος που βρισκόταν αθόρυβα πάντα πίσω από κάθε οργανωτική διαδιακασία. Είναι η Μαρία Τριανταφυλλίδου, αρχιτέκτων-μουσειολόγος, που ως διευθύντρια του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης μας φρόντισε στο μουσείο, όταν είχαμε τις ανοιχτές διαλέξεις. Είναι η Μυρτώ Κουσέρα και η Γιούλη Κωλέττη που είχαν τη γραμματειακή, διοικητική και οικονομική διαχείριση όλων των εκδηλώσεων. Τέλος είναι η Αφροδίτη Μπουσουλέγκα, καθηγήτρια ξένων γλωσσών και παιδαγωγική σύμβουλος νέων μέσων και τεχνολογιών, που μετέφρασε τις περιλήψεις και με τη συνδρομή της Φώτως Παπαργυρούδη, παιδαγωγού-μουσειολόγου βοήθησε σημαντικά στο συντονισμό του εκδοτικού εγχειρήματος. Δεν είναι σχήμα λόγου να πω ότι, χωρίς αυτήν τη συνεκτική και ενθουσιώδη ομάδα, ούτε το μεταπτυχιακό θα λειτουργούσε έτσι όπως πιστεύουμε καλά, ούτε θα βρίσκαμε το υστέρημα χρόνου που πάντα χρειάζεται για να κάνουμε παράλληλες επιστημονικές εκδηλώσεις αλλά ούτε και τη δύναμη να αναζητάμε συνεχώς τα οικονομικά μέσα για να τις φτάνουμε ως το τυπογραφείο. Γι αυτό τελειώνοντας θέλω να ευχαριστήσω το Τμήμα μου, που δια του Προέδρου του, συναδέλφου Νίκου Καλογήρου και των Διοικητικών Συμβουλίων στήριξε τις προσπάθειές μας. Το ίδιο θέλω να ευχαριστήσω και την Πρυτανεία του πανεπιστημίου μας που δια του τότε Πρύτανη καθηγητή Αναστάσιου Μάνθου και όλων των αντιπρυτάνεων καθηγητών Αθανασίας Τσατσάκου, Ανδρέα Γιαννακουδάκη και Σταύρου Πανά πάντα έτειναν ευήκοον ους. Για την ευαισθησία που, δια του Προέδρου της κ. Τάκη Αράπογλου, έδειξε η Εθνική Τράπεζα, ώστε να συνεχιστεί απρόσκοπτα το μεταπτυχιακό πρόγραμμα, χωρίς να χρειαστεί, μετά την ολοκλήρωση του Γʹ Κοινοτικού Πλαισίου, οι φοιτητές να καταβάλουν συμμετοχή, αλλά αντιθέτως να ενισχυθούν οι άριστοι με υποτροφίες και όλοι να έχουν το ίδιο επίπεδο εκπαιδευτικών παροχών, αισθάνομαι υποχρεωμένη. O Λία Γυιόκα επίκ. καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης, Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης συντονίστρια της θεματικής περιοχής πολιτισμικές θεωρίες ΔΠΜΣ «Μουσειολογία», ΑΠΘ και Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Εισαγωγή τόμος αυτός συγκεντρώνει κείμενα σεμιναριακών διαλέξεων που έγιναν στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού κύκλου σπουδών της Μουσειολογίας το 2006 που πραγματεύονται όψεις της σύγχρονης τέχνης, ιστορικές μελέτες που έγιναν στο πλαίσιο συζητήσεων και εργασιών στο Τμήμα και το μεταπτυχιακό μας πρόγραμμα, καθώς και τρεις από τις ανακοινώσεις σε επιστημονική ημερίδα που οργάνωσε ο Δʹ Τομέας του Τμήματος Αρχιτεκτόνων τον Ιανουάριο του 2004 με θέμα «Ιστορία της Τέχνης και Πολιτισμικές Σπουδές». Μέρος Α Για τις πολιτισμικές σπουδές και τη σχέση τους με την ιστορία της τέχνης Η ημερίδα του 2004 με αυτόν τον τίτλο είχε στόχο να διερευνήσει τη σχέση μεταξύ πολιτισμικών σπουδών από τη μια, οι οποίες, στις καλύτερες εκφάνσεις τους προέρχονται από έναν συνδυασμό δυτικού μαρξισμού, κοινωνιολογίας, ψυχανάλυσης, συγκριτολογίας και μειονοτικών πολιτικών αιτημάτων που εξαπλώθηκαν από την Αγγλία στα αμερικανικά πανεπιστήμια τη δεκαετία του 1980 και από την άλλη της ιστορίας της τέχνης, ενός αντικειμένου σπουδών που καθιερώθηκε τον δέκατο ένατο αιώνα στην Ευρώπη. Το 2004 η πολιτισμική στροφή ήταν ήδη ένα γεγονός παρωχημένο. Όλοι οι ομιλητές φαίνεται να είχαν συναίσθηση της κυριαρχίας στον επιστημολογικό χάρτη των Επιστημών της Ζωής. Τέθηκαν λοιπόν πολλά ερωτήματα που αφορούσαν τόσο στην περιγραφή των επιστημολογικών εξελίξεων, όσο και σε συγκεκριμένα παραδείγματα ακαδημαϊκής πολιτικής από ανθρώπους οι οποίοι ενεπλάκησαν στην αναδιάρθρωση ή τον εκ νέου σχεδιασμό του προγράμματος σπουδών πανεπιστημιακών προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων (Νίκη Λοϊζίδη, Αντώνης Λιάκος, Ματούλα Σκαλτσά, Federico Bucci, Ανδρέας Γιακουμακάτος). Τα ερωτήματα που τέθηκαν ήταν πολλά: Ήταν η εξάπλωση των πολιτισμικών σπουδών σύμπτωμα μιας συρρίκνωσης του ανθρωπογνωστικού και κοινωνικού προβληματισμού; Πώς εντάσσονται οι νέες πολιτισμικές σπουδές στο σημερινό τοπίο της τεχνοκρατίας στο πανεπιστήμιο; Τι κληρονομούν από τις αρχικές cultural studies και πώς έχουν εξέλθει από τη συνάντηση μαζί τους η ιστορία της τέχνης και οι σπουδές οπτικού πολιτισμού; Ποια είναι η υποδοχή των πολιτισμικών σπουδών στην Ελλάδα και ποια θα όφειλε να είναι; Υπέρμαχος των πολιτισμικών σπουδών για τη συμβολή τους στην κατανόηση της ιστορίας και τη μεταμόρφωση των πολιτισμικών σπουδών, (όπως κατέδειξε στην πράξη συνδιαμορφώνοντας τη φυσιογνωμία του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) ο Αντώνης Λιάκος, καθηγητής Ιστορίας το Πανεπιστήμιο Αθηνών, μίλησε για το ανοιχτό στοίχημα των πολιτι- 12 πρόλογος Mουσεία 06 13

7 σμικών σπουδών στην Ελλάδα. Η Ιωάννα Λαλιώτου, επίκουρη καθηγήτρια Ιστορίας στο ανωτέρω Τμήμα του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, περιέγραψε τη βραχεία ιστορία ενός ερευνητικού και διδακτικού εγχειρήματος πολύ σημαντικού για τον χαρακτήρα που θα λάβαιναν οι πολιτισμικές σπουδές, το Kέντρου Πολιτισμικών Σπουδών του πανεπιστημίου του Mπέρμινγκχαμ. H Νίκη Λοϊζίδη, καθηγήτρια στο Τμήμα Θεωρητικών Σπουδών της Ανωτάτης Καλών Τεχνών (με μεγάλη συμβολή στην ίδρυση και τη διαμόρφωση του Τμήματος), μας υπενθύμισε τις απαρχές της συζήτησης για την «κρίση της ιστορίας της τέχνης». Tο ζήτημα της αντιμετώπισης αντικειμένων που δεν είναι έργα τέχνης απασχολούν τους ιστορικούς της τέχνης από τη συγκρότησή της ως επιστημονικής περιοχής. Eπιπλέον, στην Eλλάδα, πριν προλάβει να αυτονομηθεί ως επιστήμη, αφού η κριτική δημοσιογραφία πρόσφατα έπαψε να ταυτίζεται με την ιστορία της τέχνης, τώρα θα εκτοπιστεί από αντικείμενα όπως οι πολιτισμικές σπουδές. O Ευγένιος Mατθιόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο πανεπιστήμιο Κρήτης, σε μια ομιλία-μνημείο εγκεφαλικού χιούμορ κατέδειξε, μέσα από το παράδειγμα της Iστορίας της Eλληνικής Tέχνης του Tώνη Σπητέρη, δύο ζητήματα των πολιτισμικών σπουδών σε σχέση με το θέμα της ημερίδας. Στην Eλλάδα, η ιστορία της τέχνης δεν έχει φτάσει καν στο σημείο να μιλούμε για μια θετικιστική ή για μια εμπειριστική παράδοση. Oι πολιτισμικές σπουδές ωστόσο θα δικαιολογούσαν αυτήν την έλλειψη ως μια εξαρχής ενασχόληση με την ποιητική της ολότητας του πολιτισμού. H Λία Γυιόκα επεσήμανε ότι οι οπτικές σπουδές εξαρτώνται από ορισμένες εννοιολογικές κατηγορίες που έρχονται σε αντίφαση με κάποια πολιτικά μελήματα των πολιτισμικών σπουδών. Επιχείρησε να καταδείξει μέσα από ένα παράδειγμα ανάγνωσης δύο εικόνων, πώς οι οπτικές σπουδές θα μπορούσαν να επανεξετάσουν με γόνιμους τρόπους τη βιολογικοποίηση της ανάλυσης του βλέμματος, ενώ οι πολιτισμικές σπουδές να μην επαφεθούν σε μία πρόχειρη απόρριψη της έννοιας της αξίας και της καλλιτεχνικής κατηγορίας γενικά. Σειρά είχαν τα συγκεκριμένα παραδείγματα και εφαρμογές στην Ελλάδα και την Ιταλία. O Αντρέας Γιακουμακάτος, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας της Αρχιτεκτονική στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ έκανε μια επισκόπηση της διδασκαλίας της Iστορίας της Aρχιτεκτονικής στην Eλλάδα με ορισμένες προτάσεις για την περαιτέρω αυτονόμησή της στα Tμήματα Aρχιτεκτονικής. O καθηγητής Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής Federico Bucci επεσήμανε το πρόβλημα της ένταξης του μαθήματος Iστορίας στη Σχολή Aρχιτεκτονικής του Mιλάνου, όπου διδάσκει, αλλά και σε άλλες σχολές στην Iταλία, ως παραμέτρου μόνον του μαθήματος σχεδιασμού και όχι ως αυθύπαρκτου πεδίου διδασκαλίας. Με πρόταγμα τη διεύρυνση του αντικειμένου της ιστορίας της τέχνης, η κ. Σκαλτσά έθεσε το ζήτημα των μαθημάτων πολιτισμικών σπουδών μέσα από μια αναδρομή στη συζήτηση για την ιστορία της τέχνης στο Tμήμα Aρχιτεκτόνων. Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα της μουσειολογίας αποτελεί άλλωστε ζωντανή εφαρμογή αυτής της διεύρυνσης. Tο μάθημα των πολιτισμικών σπουδών, ως διεύρυνση των ιστορικών μαθημάτων, πρέπει να αποτελεί μέρος του προγράμματος σπουδών, αφού μόνον αυτές μπορούν να αντιμετωπίσουν φαινόμενα στην πολυπλοκότητα και την ευρύτητά τους. Αν το συνέδριο διεξαγόταν λίγον καιρό μετά, οι διαφωνίες, αλλά και οι συγκλίσεις μπορεί να μην είχαν αλλάξει και τόσο, ίσως όμως να εμφανίζονταν πιο αποκρυσταλλωμένες οι σχέσεις του χάρτη των προγραμμάτων σπουδών ανά τον κόσμο με τη νέα γεωπολιτική ισορροπία που άρχισε να διαμορφώνεται ήδη πριν από την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, σχέσεις επιβολής, εξάρτησης αλλά και αντίστασης. Τόσο η ανάδυση των «νέων πολιτισμικών σπουδών», όσο και οι κατευθύνσεις της αδρά χρηματοδοτούμενης τεχνοεπιστήμης θα αποκτούσαν μια πιο ανάγλυφη πολιτική περιγραφή. Οι τρεις ανακοινώσεις της ημερίδας του 2004 που δημοσιεύονται εδώ (αυτές του Σωκράτη Γεωργιάδη, του Γρηγόρη Πασχαλίδη και του Νίκου Δασκαλοθανάση) έχουν μια κοινή αναλυτική κλίμακα, καθώς ασχολούνται με τις σπουδές τόσο από την πλευρά της ευρύτερης επιστημολογικής ιδεολογίας που φέρουν, όσο και με την παράδοση που τις γέννησε. Επιπλέον δεν έχουν χάσει την επικαιρότητά τους. Η πρώτη ομιλία αντιπαραθέτει τις ανθρωπιστικές και κατόπιν τις πολιτισμικές σπουδές στις Επιστήμες της Ζωής και στην κοινωνική ευγονική της τεχνοεπιστήμης, η δεύτερη εξετάζει τις πολιτισμικές σπουδές ως υπέρβαση της διάκρισης ανθρωπιστικών και φυσικών επιστημών και η τρίτη αντιλαμβάνεται τις πολιτισμικές σπουδές ως δούρειο ίππο της αποπολιτικοποίησης των ιστορικών σπουδών. Πιο αναλυτικά, ο Νίκος Δασκαλοθανάσης συνέχισε τον προβληματισμό της Νίκης Λοϊζίδη, επιμένοντας στο ζήτημα της διαφορετικής συγκρότησης του νοήματος που ενθαρρύνουν οι πολιτισμικές σπουδές (για τις οποίες «πολιτισμός» και «νόημα» ταυτίζονται) από τη μια και η ιστορία της τέχνης από την άλλη. O κ. Γρηγόρης Πασχαλίδης από την άλλη, υπερασπίστηκε τις πολιτισμικές υποστηρίζοντας ότι η χουμπολτιανή διχοτόμηση σε ανθρώπιστικές και φυσικές επιστήμες τελικά αποδυνάμωσε και στρέβλωσε τις πρώτες. Οφείλουμε λοιπόν να συνειδητοποιήσουμε και να αξιοποιήσουμε τις ριζοσπαστικές δυνατότητες που εμπεριέχει η εισαγωγή στρουκτουραλιστικής έμπνευσης σχεδιασμού μαθημάτων και προγραμμάτων σπουδών τη δεκαετία του 70 (κατά τη γλωσσολογική στροφή), την οποία ακολούθησε η διάδοση των πολιτισμικών σπουδών (πολιτισμική στροφή) και υπό το πρίσμα αυτό να αντιμετωπίσουμε και την οπτική στροφή της δεκαετίας του 90. O Σωκράτης Γεωργιάδης, καθηγητής ιστορίας της αρχιτεκτονικής στην ακαδημία Kαλών Tεχνών της Στουτγάρδης, παρουσίασε ιστορικά τη συζήτηση για τις ανθρωπιστικές επιστήμες στη Γερμανία τόσο ως αποτέλεσμα ενός πλαισίου διεθνών εξελίξεων, όσο και σε σχέση με την ιδεαλιστική παράδοση της Γερμανίας. Aν οι ανθρωπιστικές σπουδές διατηρούσαν την πρωτοκαθεδρία στην επιστημολογική ιεραρχία, αργότερα μετεξελίχθηκαν σε σπουδές του πολιτισμού. Σήμερα τα σκήπτρα στην «παραγωγή νοήματος» στην επιστημολογία έχουν μάλλον οι Eπιστήμες της Ζωής, που τείνουν να εκτοπίσουν συμεράσματα και μεθόδους των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών υπέρ μιας ερμηνείας βιολογικής και τεχνοκρατικής του ανθρώπου και του σύμπαντος. Μέρος Β Σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες Αν το πρώτο μέρος περιλαμβάνει αντίστοιχα μία κριτική στις πολιτισμικές σπουδές, μία υπεράσπισή τους και μία ένταξή τους στο διαμορφούμενο επιστημολογικό τοπίο, όπου υπερσκελίζονται από τη βιολογία, τις νευροεπιστήμες, τη βιοπληροφορική, και τις εφαρμογές τους, το βʹ μέρος, οι διαλέξεις του 2006, μπορούν να διαβαστούν με φόντο τους προβληματισμούς και τα συμπεράσματα των τριών κειμένων του αʹ μέρους: Τόσο οι πρώτες δύο διαλέξεις (Αυγήτα, Κάβουρας), που αποτέλεσαν τον σκελετό ενός ειδικού σεμιναρίου για τις «σύγχρονες βαλκανικές καλλιτεχνικές ταυτότητες», όσο και οι επόμενες τρεις, η διερεύνηση μιας νέας πολιτικής συνείδησης στη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή (Δημητρακάκη), η στυλιστική ανάλυση της εξέλιξης του γκραφίτι την τελευταία τριακονταετία (Πάγκαλος), όσο και η κατάδειξη της εξάρτησης της σύγχρονης τέχνης από τη μουσειακή διάταξη (Μπαχτσετζής), αλλά και ο σκεπτικισμός του ενημερωμένου επισκέπτη στα σύγχονα μεγάλα μουσεία τέχνης (Carrier) προϋποθέτουν τη συζήτηση για τη σχέση της ιστορίας της τέχνης με τις πολιτισμικές σπουδές και μάλιστα με τρόπους παραδειγματικούς: Οι πρώτες δύο επερωτούν την εκμετάλλευση και την κατασκευή της βαλκανικής ταυτότητας από την αγορά (Αυγήτα), αλλά και μελετούν την πλούσια, συχνά και κριτική πολιτισμική και ιστορική διαστρωμάτωση της σύγχρονης λαϊκής/μαζικής έκφρασης (Κάβουρας). Οι επόμενες, είτε εφαρμόζουν τεχνικές ανάλυσης της ιστορίας της τέχνης στο γκραφίτι (Πάγκαλος), το οποίο, ως είδος, παραδοσιακά δεν θα ήταν αυτονόητο ότι αποτελεί αντικείμενό της, είτε εξετάζουν τη γενετική σχέση της installation art με την πολιτισμική/θεσμική συνθήκη του μουσείου (Μπαχτσετζής), είτε νοσταλγούν την εποχή που η απόλαυση της υψηλής τέχνης δεν ήταν μια άνευρη μαζική εμπειρία (Carrier), είτε, τέλος, μιλούν για την εντατικοποίηση των διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης ως τη μήτρα μιας νέας συνείδησης που επιχειρεί να κατανοήσει το νέο καθεστώς και να δημιουργήσει επιχειρήματα που να αμφισβητούν τη νομιμότητά του (Δημητρακάκη). 14 εισαγωγή Mουσεία 06 15

8 16 εισαγωγή Τα τελευταία τρία άρθρα εξετάζουν ειδικότερα τις τέχνες των δεκαετιών 60 και 70 στην Ελλάδα: Η μελέτη της Ματούλας Σκαλτσά παρουσιάζει αναλυτικά και συνθετικά τις προϋποθέσεις και το περιβάλλον της καλλιτεχνικής παραγωγής, μέσα από τις γκαλερί, τις εκθέσεις, τις ομάδες και τα περιοδικά. Μας παρέχει το ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο της τέχνης στην Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του 60, τονίζοντας τον ρόλο ορισμένων ατομικών πρωτοβουλιών στην ενασχόληση με τα εικαστικά, που αναπληρώνουν το κενό της σταθερής κρατικής αδιαφορίας. Η μελέτη αυτή των θεσμών οδηγεί σε μια σειρά από παραδοχές. Δεν μπορούμε να μιλούμε για την τέχνη στην Ελλάδα της δεκαετίας του 60 και του 70 απλά και μόνον ως επεξεργασία της κληρονομιάς των ευρωπαϊκών πρωτοπορειών, καθώς οι εικαστικές τέχνες στην Ελλάδα δεν παρακολουθούν άμεσα το κεντρικό αφήγημα της μοντέρνας τέχνης. Η κουλτούρα της ελληνικής αριστεράς αλλά και νέες διεθνείς τάσεις, όπως η αφαίρεση, θα συνεχίσουν τη μεσοπολεμική συζήτηση για την ελληνικότητα. Το ερευνητικό πόνημα του αρχιτέκτονα Δημήτρη Μπαλαμπανίδη εστιάζει την προσοχή του στην περίοδο της επταετίας των συνταγματαρχών και τη σχέση του καθεστώτος με τις δυνατότητες και τις επιλογές καλλιτεχνών και αρχιτεκτόνων. Ρωτά αν οι τέχνες και η αρχιτεκτονική επί χούντας αποτελούν ρήξη με το άμεσο παρελθόν της δεκαετίας του 60 ή αδιάκοπη συνέχειά του. Το επιχείρημά του, ότι η παραγωγή δεν αλλάζει ριζικά, (όπως συνήθως υποθέτουν οι σχετικές μελέτες, αποδίδοντας τη ριζική αλλαγή στον φόβο, την καταστολή ή τη λογοκρισία των τεχνών από το καθεστώς), αναζωογονεί τα ιστορικά μας ερωτήματα για την περίοδο αυτή και για τη σχέση της ελληνικής τέχνης με την ευρωπαϊκή και την αμερικανική. Η Ειρήνη Γερογιάννη αναλύει τέσσερεις εκθέσεις της δεκαετίας του 70 που αποτελούν σταθμούς αφενός για την performance art στην Αθήνα, αφετέρου και ορόσημα της πολιτικής ευαισθησίας και κριτικής των καλλιτεχνών. Εξετάζει το νόημα των μορφολογικών επιλογών και της πολιτικής έκφρασης ορισμένων καλλιτεχνών που ανήκουν στον πρόσφατα διαμορφούμενο «κανόνα» της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα. Σε αυτόν τον τόμο λοιπόν, τον τρίτο μετά το Μουσεία 04 και τα Μουσεία 05, τίθενται μια σειρά από διαφορετικής τάξης ερωτήματα και παρουσιάζονται προβληματισμοί που μας απασχόλησαν στις συζητήσεις μας στο μεταπτυχιακό της Μουσειολογίας. Τα Μουσεία 06 αποτελούν αρχειακή καταγραφή ορισμένων κρίσιμων επιστημονικών συναντήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού από το 2004 και το Ταυτόχρονα, ο τόμος αυτός μπορεί να διαβαστεί από την αρχή ως το τέλος ως αφήγηση που εκκινεί από γενικά επιστημολογικά και θεωρητικά ζητήματα των σπουδών της μουσειολογίας, της ιστορίας της τέχνης και των πολιτισμικών σπουδών και κατόπιν προχωρά σε τμηματικές εμβαθύνσεις στη σύγχρονη τέχνη, την τέχνη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, την τέχνη αμέσως πριν τη «σημερινή». Από την πραγμάτευση του γκραφίτι μέχρι την εξέταση της καταγωγής της installation art, από την ερμηνευτική της επίσκεψης σε μεγάλα μουσεία τέχνης σήμερα ως την αναζήτηση πολιτικών νοημάτων στη αγορά της σημερινής τέχνης, από τη μελέτη της τέχνης των δεκαετιών του 60 και του 70 στην Ελλάδα μέχρι την ανάλυση των διαδικασιών κατασκευής μιας «σύγχρονης βαλκανικής ταυτότητας», οι προσεγγίσεις αλληλοσυμπληρώνονται αλλά και συνομιλούν και συγκρούονται μεταξύ τους, συγκροτώντας ένα σώμα κειμένων που ξεπερνά σε πολλά σημεία το εκπαιδευτικό τους ενδιαφέρον. Τα κείμενα της ημερίδας του 2004 ξαναδιαβάζονται τραγικά επίκαιρα. Επιβεβαιώνεται η κυριαρχία των Επιστημών της Ζωής. Οι συνέπειες των τεχνοεπιστημονικών εφαρμογών αποδεικνύονται όλο και πιο καταστροφικές. Γίνεται ολοένα και δυσκολότερο, αλλά γι' αυτό και πιο επείγον, να διεκδικήσουμε την αυτονομία των ανθρωπογνωστικών σπουδών και την ανεξαρτησία της έρευνας, τη γνώση ως ανοιχτή κοινωνική διαδικασία και την εκπαίδευση ως αυτοσκοπό, αλλά και απαράγραπτο δικαίωμα για όλους.

9 Λουίζα Αυγήτα υποψήφια διδάκτορας πολιτιστικής διαχείρισης, The Centre of Cultural Policy and Management, City University London Τι κάνει τα Βαλκάνια σήμερα τόσο αλλιώτικα, τόσο ελκυστικά; Οι «μεταμορφώσεις» των Βαλκανίων στις εκθέσεις σύγχρονης τέχνης αταλαβαίνοντας τα Βαλκάνια», «Η επανεφεύρεση των Βαλκανίων», «Τα «Κ Βαλκάνια ως μεταφορά», «Η επανάκαμψη των Βαλκανίων», «Τι πρόκειται να γίνει με τη Βαλκανική τέχνη ;»: Aυτοί είναι μερικοί μόνο από τους τίτλους εκδόσεων και συνεδρίων, ενδεικτικοί του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τα Βαλκάνια που οδήγησε σε μια πληθώρα εκδηλώσεων, δημοσιεύσεων, βιβλίων και εκθέσεων αφιερωμένων στην περιοχή, από τα μέσα της δεκαετίας του 90, κυρίως στην Ευρώπη. Η βαλκανική πολιτιστική αυτή έκρηξη, που ξεκίνησε κατά την περίοδο της πτώσης του πρώην ανατολικού μπλοκ, εντοπίζεται κατά κύριο λόγο στην περίοδο μετά τους πολέμους στη Γιουγκοσλαβία, κατά τη φάση «μετάβασης» των χωρών της περιοχής από τα [ΣτΕ: κρατικά καπιταλιστικά, φερόμενα ως] σοσιαλιστικά καθεστώτα στον [ΣτΕ: νεοφιλελεύθερο] καπιταλισμό. Την ίδια εποχή, μια σειρά από πρωτοβουλίες οργανώνονται και οργανισμοί ιδρύονται, με σκοπό τη «διευκόλυνση» της μετάβασης: Το 1995 σχηματίζεται στη Βιέννη η «Πρωτοβουλία Συνεργασίας Νοτιοανατολικής Ευρώπης», με σκοπό την πάταξη του διασυνοριακού εγκλήματος 1 το 1998 εγκαινιάζεται το πρόγραμμα «Διευκόλυνση Εμπορίου και Μεταφορών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη» από την Παγκόσμια Τράπεζα 2 και το 1999 δημιουργούνται το «Σύμφωνο Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη» 3 και η «Πρωτοβουλία του ΝΑΤΟ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη» 4. Στον χώρο των εικαστικών τεχνών το διάστημα αυτό οργανώνονται προγράμματα καλλιτεχνικών ανταλλαγών, από ιδρύματα όπως το European Cultural Foundation 5 και το Open Society του George Soros 6, από πολιτιστικά ιδρύματα Ευρωπαϊκών χωρών 7 και από διάφορα Ευρωπαϊκά μουσεία. Εκθέσεις σύγχρονης τέχνης με θέμα τα Βαλκάνια πραγματοποιήθηκαν σε όλη την Ευρώπη, κυρίως σε χώρες που έχουν ιστορική σχέση με την περιοχή, όπως η Αυστρία και η Γερμανία, αλλά και σε χώρες των ίδιων των Βαλκανίων. Διεθνούς φήμης επιμελητές, όπως ο Harald Szeemann και ο René Block, οργάνωσαν εκθέσεις-μεγαθήρια με τη συμμετοχή δεκάδων καλλιτεχνών και τη συνεργασία επιμελητών από τα Βαλκάνια. 8 Τι σημαίνει όμως αυτή η επαναδιαπραγμάτευση των Βαλκανίων; Με ποιους όρους και για ποιους λόγους «επανακάμπτουν»; Στις 26 Μαρτίου 1999, κατά την διάρκεια των βομβαρδισμών της Σερβίας από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ, η ενημερωτική εκπομπή News Hour του Public Broadcasting Service (PBS) στις ΗΠΑ, με παρουσιάστρια τη Margaret Warner, έκανε ένα αφιέρωμα στα Βαλκάνια με αφορμή την επικαιρότητα, που περιλάμβανε μια αναδρομή στην Βαλκανική Ιστορία και μια συζήτηση «ειδικών» σχετικά με την «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης», όπως αναγράφονταν και στον τίτλο της εκπομπής. Ο Charles Gati, πρώην καθηγητής στο Union College και στο Columbia University, και ειδικός επί ευρωπαϊκών θεμάτων του State Department στις αρχές της δεκαετίας 90, επισήμανε ότι τον 19 ο αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία ονομάζονταν «ο Μεγάλος Ασθενής της Ευρώπης» και ότι, όπως είναι φανερό σήμερα, «η Γιουγκοσλαβία ή τα Βαλκάνια γενικά κατοικούνται από τα άρρωστα παιδιά του μεγάλου ασθενούς της Ευρώπης» 9. Η δήλωση αυτή, τυπική της αναβίωσης των αρνητικών στερεοτύπων για τα Βαλκάνια, ανήκει στη σειρά αναρίθμητων δημοσιευμάτων που κυκλοφόρησαν στη δεκαετία του 90, κατά τη διάρκεια των πολιτικών ανακατατάξεων και των πολεμικών επιχειρήσεων στην περιοχή. Τα ιδιόμορφα συμπτώματα της «ασθένειας» των Βαλκανίων, που περιλάμβαναν κατά κύριο λόγο τον εθνικισμό, το φανατισμό, τη βιαιότητα, την αντεκδίκηση και φυσικά την τάση διαμελισμού και κατακερματισμού τη λεγόμενη «βαλκανιοποίηση» είχαν «διαγνωστεί» ήδη στα τέλη του 19 ου και στις αρχές του 20 ου αιώνα, κατά την περίοδο της διάλυσης της Οθωμανικής και της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και των Βαλκανικών πολέμων. Στο τέλος του 20 ου αιώνα, επανεμφανίστηκαν με όλη τους την ένταση, ενώ η Δύση επιδίωξε και πάλι να «θεραπεύσει» την περιοχή με επεμβάσεις, όπως οι «ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί» του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία το Η εκ νέου ανακάλυψη της Βαλκανικής Χερσονήσου από τη Δύση την περίοδο αυτή, δεν περιορίζεται μόνο στην αναβίωση των στερεοτύπων που σχετίζονται με το «αιώνιο μίσος» ανάμεσα στους λαούς της περιοχής. Παίρνει, επιπλέον, και μια άλλη διάσταση, που αφορά την παράλληλη ανάπτυξη μιας θετικής εικόνας για τα Βαλκάνια, που παρουσιάζεται είτε ως εκδήλωση αντίδρασης στα στερεότυπα, στο πλαίσιο μιας κριτικής αντιμετώπισης της δυτικής κατασκευασμένης εικόνας για την περιοχή, είτε ως προσπάθεια «εξαγνισμού», στο πλαίσιο της διαδικασίας ένταξης στις [ΣτΕ: νεοφιλελεύθερες] καπιταλιστικές δομές των χωρών, που την περίοδο αυτή γίνονται η «νέα Ευρώπη». Αυτό που κατά κύριο λόγο χαρακτηρίζει την τελευταία αυτή τάση για αφομοίωση των Βαλκανίων, είναι η προσπάθεια να επιβληθεί η απεμπλοκή από το τραυματικό, κακό παρελθόν τους, έτσι ώστε οι χώρες της περιοχής, ελεύθερες από αρνητικές συνεκδοχές, να ξεκινήσουν την πορεία τους προς τη «δημοκρατία». Πολλά κείμενα πολιτικού, οικονομικού αλλά και πολιτιστικού χαρακτήρα προτρέπουν στη χρήση του πολιτικά ορθού όρου «Νοτιοανατολική Ευρώπη», ο οποίος αντικαθιστά τον «βρώμικο» όρο «Βαλκάνια», με στόχο την αντικατάσταση και της «βρώμικης» ιστορίας τους. 10 Παρόλο που η έννοια «Νοτιοανατολική Ευρώπη», με τον «ουδέτερο» και απολιτικό χαρακτήρα της, είχε χρησιμοποιηθεί και κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου, η χρήση της στις δεκαετίες 30 και 40 από τη ναζιστική Γερμανία την είχε φορτίσει αρνητικά, κάτι που ωστόσο φαίνεται να μην λαμβάνεται υπόψη από όσους υποστηρίζουν τον υποτιθέμενα πολιτικά ορθό όρο. 11 Η «Εταιρεία Νοτιοανατολικής Ευρώπης» (Südosteuropa-Gesellschaft ή SOEG), ο ναζιστικός ιδιωτικός οργανισμός που είχε στόχο την επιβολή της Γερμανικής Νέας Τάξης, την οικονομική εκμετάλλευση των Βαλκανίων και τη διευκόλυνση ελεύθερης πρόσβασης επενδύσεων στην περιοχή, συγκρίνεται από τον Carl Savich με τη δραστηριότητα πολλών σύγχρονων οργανισμών, όπως είναι το Open Society του Σόρος, αλλά και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, που δρούσαν κατά την δεκαετία του 90 και συνεχίζουν να δρουν στα Βαλκάνια, με σκοπό τη δημιουργία συνθηκών για τον οικονομικό έλεγχο της περιοχής. 12 Εξάλλου, ένας οργανισμός με το ίδιο όνομα (Südosteuropa-Gesellschaft ή SOG) και με έδρα το Μόναχο, που ιδρύθηκε το 1952, έχει στόχο, όπως λέει, «να προωθήσει και να ενισχύσει τη σχέση ανάμεσα στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στους τομείς της επιστήμης, της οικονομίας και του πολιτισμού» 13. Την δεκαετία του 90 παρατηρείται μια αυξανόμενη ενασχόληση με τα Βαλκάνια και στον χώρο της πολιτισμικής θεωρίας, η οποία επανεξετάζει τα στερεότυπα και ευνοεί τη δημιουργία μιας θετικής ή «ουδέτερης» εικόνας για την περιοχή, δημιουργώντας έτσι το πλαίσιο για την ανάπτυξη του σκεπτικού των μεγάλων «Βαλκανικών εκθέσεων». Ο «Βαλκανισμός», που πηγάζει αλλά και διαφοροποιείται από τις μετα-αποικιακές θεωρίες, με βασική αναφορά στον «Οριενταλισμό» 14 του Edward Said, συστηματοποιείται ως ανεξάρτητος λόγος τη δεκαετία του 90 από τη Maria Todorova στο πολύκροτο βιβλίο της Imagining the Balkans. 15 Η Todorova μελετά τις εικόνες της βαλκανικής ετερότητας μέσα από κείμενα που κατασκευάζουν τη βαλκανική ταυτότητα, από τον σχηματισμό της κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι πρόσφατα, υποστηρίζοντας ότι οι στερεοτυπικές αναπαραστάσεις των Βαλκανίων είναι αποτελέσματα του κυρίαρχου δυτικού λόγου. 16 Η συγγραφέας υποστηρίζει την ανάγκη για τη δημιουργία αυτόνομου λόγου για τα Βαλκάνια, καθώς αυτά δεν αποτελούν τον «άλλο» της Δύσης, όπως οι αποικίες των δυτικών δυνάμεων, 48 μέρος Βʹ Σύγxρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες: ιστορικές και πολιτισμικές όψεις 1. Σύγχρονες βαλκανικές καλλιτεχνικές ταυτότητες Mουσεία 06 49

10 (1) Athanasia Kyriakakos, Coffee, 2002, περφόρμανς. Από την έκθεση In Search of Balkania. (2) Halil Altindere, My Mother Likes Fluxus, because is Anti-Art, 1998, φωτογραφία, 100x150cm. Από την έκθεση In Search of Balkania. (3) Lyuben Kostov, Wooden Machine for Family Satisfaction, 1994, δράση. Από την έκθεση Blood and Honey: the Future s in the Balkans και επομένως δεν μπορούν να μελετηθούν με βάση την υπάρχουσα μετααποικιακή μεθοδολογία. Για τη Δύση τα Βαλκάνια είναι μέρος της Ευρώπης, όχι ο «ατελής άλλος» αλλά ο «ατελής εαυτός» της, δεν είναι το αντίθετο της Δύσης, αλλά η γέφυρα, ο μεταβατικός τόπος ανάμεσα σε επίπεδα ανάπτυξης και πολιτισμού. 17 Μ αυτόν τον τρόπο, ο Βαλκανισμός, ως ο λόγος της «καταλογισμένης αμφισημίας» διαφοροποιείται από τον οριενταλισμό, που είναι ο λόγος της «καταλογισμένης αντίθεσης» 18. Ένας κοινός παρονομαστής των μεγάλων «Βαλκανικών εκθέσεων» που διοργανώθηκαν τα τελευταία χρόνια σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες είναι η αντίσταση στα στερεότυπα εναντίον της περιοχής που καθιερώθηκαν από τη Δύση, τόσο στο μακρινό όσο και στο κοντινό παρελθόν, και η εναντίωσή τους στις αρνητικές συνεκδοχές αυτών των στερεοτύπων. Στις εκθέσεις αυτές εκφράστηκαν διαφορετικές προσεγγίσεις του Βαλκανισμού, που πρόσθεταν νέες διαστάσεις στη Βαλκανική ετερότητα. Η κάθε έκθεση δικαιολογούσε την δική της οπτική για τον Βαλκανικό «άλλο», μέσα από τη σύγκριση ή την αντίθεσή της με τις υπόλοιπες. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τις τρεις εκθέσεις που, λόγω του πλήθους των συμμετοχών, και λόγω των διάσημων επιμελητών τους, έκαναν πολλούς να μιλούν για τη σύγχρονη εικαστική «μόδα» των Βαλκανίων. Η βασική ιδέα της έκθεσης In Search of Balkania 19, που οργανώθηκε στο Γκρατς της Αυστρίας το 2002, είναι ότι η αναζήτηση της ταυτότητας των Βαλκανίων δεν αφορά μόνο τα ίδια, αλλά είναι ζήτημα όλων. Όπως γράφουν οι επιμελητές Roger Conover, Eda Čufer and Peter Weibel στον κατάλογο, «δεν υπάρχει τίποτα άλλο στην Ευρώπη και στη Δύση από τα Βαλκάνια. Το να αναγνωρίζει κάποιος τα Βαλκάνια σημαίνει να αναγνωρίζει χαρακτηριστικά και σύνδρομα από τα οποία πόλεις, πόλεμοι, πολιτισμοί, πειράματα, ιδέες και οράματα συγκροτούνται» 20. Η συμβολική αυτή διάσταση που προσλαμβάνουν τα Βαλκάνια στο σκεπτικό της έκθεσης, μεταβάλλει την αρνητική εικόνα τους σε θετική, χωρίς ωστόσο να αποφεύγει την αναγωγή τους σε στερεότυπο. Η παρουσίαση των Βαλκανίων μέσα από έργα που αναφέρονται στο φολκλόρ, σε παραδοσιακά έθιμα, στην ιστορική avant-garde, αλλά και στο τραυματικό παρόν τους ακολουθεί μια αισθητική που παραπέμπει σε Βαλκανικό παζάρι, όπου όλες αυτές οι αναφορές αναμειγνύονται μέσα στο πλαίσιο της αναζήτησης του φανταστικού, συμβολικού τόπου της Balkania. Στο κείμενο των επιμελητών ο τόπος αυτός αφορά την ετεροτοπία, όπως αυτή ορίζεται από τον Michel Foucault στο κείμενό του «Περί άλλων χώρων (1967), Ετεροτοπίες» 21, και η οποία αντιστοιχεί στους ιερούς, απαγορευμένους, αποκλίνοντες, και αντικομφορμιστικούς τόπους που υπάρχουν στον χώρο, αλλά έξω από το συμβατικό χρόνο, και που μπορούν να εντοπιστούν σε όλους τους πολιτισμούς. 22 Η έννοια της ετεροτοπίας είναι αρκετά ασαφής στο κείμενο του Φουκώ. Ως ο πραγματικός χώρος της ετερότητας, η ετεροτοπία διαφέρει από την ουτοπία, το χώρο εκτός του πραγματικού, και περιλαμβάνει τόπους τόσο διαφορετικούς, όπως ο καθρέφτης, το νεκροταφείο, το ψυχιατρείο, η φυλακή, ο κήπος, η βιβλιοθήκη, το μουσείο, ο οίκος ανοχής, η αποικία, το πλοίο. Στην έκθεση In Search of Balkania, τα ετεροτοπικά Βαλκάνια παρουσιάζονται στο Γκρατς, στην πόλη που, όπως αναφέρουν οι επιμελητές, θεωρείται η «πύλη προς το Άλλο», και όπου η στερεοτυπική εικόνα για τα Βαλκάνια αποτυπώνεται σε διάφορα ιστορικά σύμβολα που τονίζουν τον χαρακτήρα της πόλης ως φρούριο του πολιτισμού, κάνοντας έτσι τη διοργάνωση της έκθεσης εδώ «στρατηγική, αν όχι απαραίτητη» 23. Μ αυτόν τον τρόπο, η ετεροτοπία των Βαλκανίων προετοιμάζει το έδαφος για μια «φιλική εκ νέου εισβολή» 24 των Βαλκανίων στο Γκρατς, και μετατρέπει έτσι τα Βαλκάνια σ έναν μεταφορικό τόπο, όπου το κιτς και το μπανάλ συνυπάρχουν με την πρωτοπορία, επιβεβαιώνοντας τα στερεότυπα στη θετική τους εκδοχή. Η πραγματικότητα απουσιάζει από το σκεπτικό της έκθεσης, η οποία δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι λαμβάνει χώρα το 2002, σε μια περίοδο απόλυτα «συμβατική», και κατά συνέπεια καθόλου ετεροτοπική, λίγα χρόνια μετά τους πολέμους στη Γιουγκοσλαβία, όταν η διαμόρφωση μιας θετικής στερεοτυπικής εικόνας για τα Βαλκάνια ευνοεί την είσοδό τους στη «νέα Ευρώπη» και στην ελεύθερη αγορά, με όρους που ευνοούν την ανεπτυγμένη «παλιά Ευρώπη». Οι επιλογές των επιμελητών δηλώνουν ότι ο χώρος, ο χρόνος και ο τρόπος παρουσίασης των έργων είναι σημαντικά. Η σημασία τους έγκειται στο γεγονός ότι αυτές οι επιλογές είναι πολιτικές, κάτι το οποίο χάνεται στους ετεροτοπικούς χώρους Balkania. Τα στοιχεία του φολκλόρ και του κιτς που κυριαρχούν σ αυτήν την έκθεση έκαναν τον επιμελητή της επόμενης μεγάλης Βαλκανικής έκθεσης, τον Χάραλντ Ζέμαν, να υιοθετήσει μια άλλη προσέγγιση. Όπως γράφει στον κατάλογο της έκθεσης Blood and Honey: the Future s in the Balkans, η οποία έγινε το 2003 στην Βιέννη, τα Βαλκάνια δεν ισοδυναμούν με παζάρι. Η έκθεση προσπαθεί να διορθώσει αυτήν την εικόνα με την παρουσίαση καλλιτεχνών που δίνουν έμφαση στη μορφή. Όπως τονίζει ο επιμελητής στο εισαγωγικό κείμενο του καταλόγου, «ο τίτλος καταδεικνύει τους πόλους του θυμού και της τρυφερότητας, του καταστροφικού και του ειδυλλιακού, κάτι βαθιά ανθρώπινου και παγκόσμιου» 25. Ο τίτλος αναφέρεται σε μια πιθανή προέλευση της λέξης Βαλκάνια από τις τούρκικες λέξεις bal (μέλι) και kan (αίμα). Παρόλο που η γενικά αποδεκτή ετυμολογία της λέξης Βαλκάνια υποδεικνύει την προέλευσή της από την λέξη balkan, που σημαίνει «δασωμένο βουνό» 26, ο Ζέμαν επιλέγει να εκμεταλλευτεί την αμφισβητούμενη ετυμολογία «μέλι και αίμα», για να μορφοποιήσει ένα ακόμα «θετικό» στερεότυπο για τα Βαλκάνια. Τα κείμενα του καταλόγου της έκθεσης καταδεικνύουν με ιδιαίτερη καθαρότητα τους λόγους για τη διαμόρφωση της θετικής στερεοτυπικής εικόνας τους. Στο κείμενο του Karlheinz Essl, εκπροσώπου του μουσείου Essl που διοργανώνει την έκθεση, τονίζονται τα οικονομικά οφέλη της οικογενειακής επιχείρησης οικιακού εξοπλισμού baumax μετά το άνοιγμα των αγορών στην Ανατολική Ευρώπη: «Η πτώση του κομμουνισμού και η διάλυση της Σοβιετικής αυτοκρατορίας με εντυπωσίασαν ιδιαίτερα και είχαν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην στρατηγική των επιχειρήσεών μας όσο και στο σκεπτικό της συλλογής μας έργων τέχνης. Ήδη, το ανοίξαμε τα πρώτα baumax καταστήματα στην Ουγγαρία και την Τσεχία. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη έγινε σύντομα η πιο σημαντική περιοχή επέκτασής μας» 27. Η ευκρινής σύνδεση που κάνει ο Εσλ, ανάμεσα στα οικονομικά συμφέροντα της Δύσης και στο πολιτιστικό προφίλ των Βαλκανίων, υποδεικνύει ακριβώς την ανάγκη για την θετική αντιστροφή των στερεοτύπων για τα Βαλκάνια. Το αίμα, που υποδηλώνει επιθετικότητα αλλά και ζωηρότητα και ένταση, και το μέλι, που υποδηλώνει γλυκύτητα και τρυφερότητα, συνενώνονται σε μια έκθεση που έχει ως βασικό σκοπό, όπως λέει ο επιμελητής, όχι την παρουσίαση του εξωτισμού, αλλά την «ευαισθητοποίηση της Δύσης σ αυτό το πολιτιστικό τοπίο» 28. Είναι φανερό, πως η ευαισθητοποίηση της Δύσης συνοδεύει την οικονομική επέκτασή της στην περιοχή, κάτι που σχετίζεται με την πρόθεση του Ζέμαν να παρουσιάσει τα Βαλκάνια ως ένα νέο, φιλικό έδαφος για επένδυση, πολιτιστική και οικονομική, το οποίο βρίσκεται πλέον στο δρόμο προς την πολιτική σταθερότητα. Αυτό επιβεβαιώνει και ο Erhard Busek, ο συντονιστής του Συμφώνου Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, 29 του οποίου το κείμενο φιλοξενείται στον κατάλογο. Το αίμα των Βαλκανίων είναι τώρα πιο πολύ σαν πικάντικο μέλι, είναι αυτό που κάνει ιδιαίτερα τα Βαλκάνια στην πολυπολιτισμική Ευρώπη και τα μετατρέπει σε ένα ακόμη brand ετερότητας. «Η οικονομία από μόνη της είναι άχρηστη, παρόλο που παίζει σημαντικό ρόλο στις περιοχές με έλλειμμα ανάπτυξης. Πρέπει να δώσουμε μορφή στο πρόσωπο της Ευρώπης, να μάθουμε να ζούμε με τον άλλο, γιατί η ποικιλότητα είναι το πραγματικά συναρπαστικό χαρακτηριστικό της ηπείρου μας» 30. Ο Μπούσεκ έχει δίκιο. Η οικονομία, χωρίς την απαραίτητη ιδεολογική κάλυψη είναι μη απο- 50 μέρος Βʹ Σύγxρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες: ιστορικές και πολιτισμικές όψεις 1. Σύγχρονες βαλκανικές καλλιτεχνικές ταυτότητες Mουσεία 06 51

11 (4) Άποψη από την έκθεση Blood and Honey: the Future s in the Balkans. Η άμαξα του Franz Ferdinand. (5) Aydan Murtezaoğlu, Untitled, 2001, φωτογραφία. Aπό την έκθεση In the Gorges of the Balkans: A Report. (6) Mladen Stilinovic, An Artist who Cannot Speak English is no Artist, 1992, ακριλικό σε τεχνητό μετάξι, cm. Aπό την έκθεση In the Gorges of the Balkans: A Report. τελεσματική. Τα Βαλκάνια, με την επανεκτίμηση των στερεοτύπων τους μέσω της τέχνης, δομούνται ως ο αποδεκτός, ακίνδυνος πλέον, «άλλος» της Ευρώπης, επιβεβαιώνοντας τον χαρακτήρα ανοχής της τελευταίας. Ο Μπούσεκ, άλλωστε, καταφεύγει στον «εξαγνισμό» των Βαλκανίων από τον «κακό» εαυτό τους μέσα στις προτάσεις του για την διευθέτηση της κρίσης στην περιοχή. Οι δέκα οδηγίες που δίνει στους Ευρωπαίους, αλλά και συγκεκριμένα στους συμπατριώτες του Αυστριακούς που φιλοξενούν την έκθεση, ξεκινούν με την παρότρυνση για τη χρήση του όρου «Νοτιοανατολική Ευρώπη» αντί για τη λέξη «Βαλκάνια», μέσα στο πλαίσιο της πολιτικής ορθότητας που αναφέρθηκε παραπάνω. Ο Ρενέ Μπλοκ, επιμελητής της επόμενης μεγάλης «Βαλκανικής έκθεσης» με τον τίτλο In the Gorges of the Balkans. A report, που έγινε στο Κάσσελ το 2003, ανακαλύπτει κάποια άλλα Βαλκάνια. Η δική του έκθεση διοργανώθηκε αμέσως μετά το Blood and Honey και δίνει έμφαση στη βαλκανική και όχι στην δυτική οπτική για τα Βαλκάνια. Ήταν μέρος μιας σειράς εκδηλώσεων που κράτησαν 2 χρόνια και περιλάμβαναν το In the Cities of the Balkans, μια σειρά εκδηλώσεων που οργανώθηκαν σε διάφορες βαλκανικές πόλεις, και το Beyond the Balkans, που αποτελούνται από δύο ατομικές εκθέσεις. 31 Αυτό που επιδίωξε ο Μπλοκ, ήταν να παρέχει μια πλατφόρμα στους καλλιτέχνες και τους επιμελητές και κριτικούς τέχνης από την περιοχή με τους οποίους συνεργάστηκε, ώστε να δείξουν τη δουλειά τους και να παρουσιάσουν την δική τους εικόνα για τα Βαλκάνια, χωρίς «δυτική παρέμβαση». Η αποστασιοποίηση του επιμελητή αντικατοπτρίζεται στο δεύτερο μέρος του τίτλου, «μια αναφορά», που έχει έναν δημοσιογραφικό, «αντικειμενικό» χαρακτήρα. Ο κύριος τίτλος αναφέρεται στην ταξιδιωτική περιπέτεια In the Gorges of the Balkans, που γράφτηκε το 1892 από τον Karl May, ο οποίος δεν είχε ποτέ επισκεφτεί την περιοχή και αναπαρήγαγε τις γνωστές στερεοτυπικές εικόνες για τα Βαλκάνια. Η διαφορά ανάμεσα στις «αναφορές» του Mάι και του Μπλοκ είναι ότι η πρώτη βασίζεται στις δυτικές προκαταλήψεις εναντίον των Βαλκανίων, ενώ η δεύτερη έχει την πρόθεση να παρουσιάσει τις αναφορές των καλλιτεχνών για την περιοχή, που αντικατοπτρίζουν την βαλκανική «πραγματικότητα». «Επιλέγοντας αυτόν τον τίτλο, ήθελα να τονίσω ακόμα μια φορά ότι υπάρχουν πολλά που μπορεί κάποιος να καταγράψει από αυτά τα ταξίδια. Παρόλο που δεν είμαι εγώ που καταγράφω αλλά οι καλλιτέχνες. Τα έργα τους κάνουν τα δικά μου λόγια περιττά. Δεν σχηματίζω εγώ την εικόνα των Βαλκανίων, όπως έκανε ο May και άλλοι, και επίτηδες απέφυγα να κάνω οποιεσδήποτε ερμηνείες» 32. Η απόσταση από τα στερεότυπα που αποδίδονται στα Βαλκάνια δηλώνεται καθαρά σ αυτήν την έκθεση, ωστόσο, και οι υπόλοιπες μεγάλες «Βαλκανικές εκθέσεις» επιδίωξαν στις αναπαραστάσεις και τις προσεγγίσεις τους την παρουσίαση των «πραγματικών» Βαλκανίων. Είναι όμως δυνατή αυτή η υποτιθέμενη απόσταση από τον αρνητικό δυτικό λόγο για τα Βαλκάνια, ο οποίος υπάρχει από τον 19 ο αιώνα; Η απάντηση είναι σίγουρα όχι. Η έκθεση In the Gorges of the Balkans αποτελεί τυπικό δείγμα αφήγησης της «Βαλκανικής ιστορίας», η οποία θεωρείται ότι γίνεται χωρίς την παρέμβαση εκείνου που την αφηγείται. Με τη δηλωμένη «αποστασιοποίηση» του δυτικού επιμελητή, γίνεται μια προσπάθεια να απενοχοποιηθεί η Δύση, και να αποδοθεί στη δυτική ματιά ουδετερότητα και αντικειμενικότητα, και στους Βαλκάνιους το αίσθημα της αυτονομίας και της κυριαρχίας στον τόπο τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι το έκθεμα με το οποίο επιλέγει ο Μπλοκ να ανοίξει την έκθεσή του, είναι ένα μνημείο στον Γκαβρίλο Πριντσίπ, το Σέρβο αναρχικό που σκότωσε τον αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο στο Σεράγιεβο το Το περιστατικό αυτό, που θεωρήθηκε η απαρχή του Αʹ Παγκοσμίου Πολέμου, ενίσχυσε τα αρνητικά στερεότυπα που αποδίδονταν στα Βαλκάνια, εγκαθιστώντας την πεποίθηση ότι αποτελούν την «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης». Έτσι, ο Μπλοκ, επιλέγοντας να εκθέσει ένα σύμβολο που ανήκει στη «Βαλκανική προσέγγιση» της ιστορίας, επιβεβαιώνει την «αμέτοχη» δυτική ματιά του, σε αντίθεση με τον Szeemann, ο οποίος επέλεξε να ανοίξει την έκθεση Blood and Honey με την άμαξα που μετέφερε το νεκρό σώμα του αρχιδούκα. Η επιλογή του Ζέμαν αντικατοπτρίζει την δυτική άποψη της Βαλκανικής ιστορίας, η οποία ωστόσο, είναι πιο ειλικρινής, καθώς είναι φανερό, όχι μόνο ότι η Δύση δεν γίνεται να είναι ουδέτερη μπροστά στο ίδιο της το προϊόν στον ίδιο της τον εαυτό αλλά και ότι τα σύμβολα που τα Βαλκάνια χρησιμοποιούν μέσα σ αυτό το πλαίσιο, ως κομμάτια της δικής τους ιστορίας και κουλτούρας, δεν είναι παρά προβολές των δυτικών προσδοκιών, ή ακόμα και επιταγών. Η «βαλκανική άποψη» για την ιστορία που επιδιώκεται στην έκθεση In the Gorges of the Balkans αφορά αυτό που ο Hegel ονομάζει αντανακλώμενο καθορισμό», 33 και ο Boris Groys αποκαλεί «φαινόμενο του καθρέφτη». Αναφερόμενος στην αρχιτεκτονική της Μόσχας κατά την περίοδο που ακολούθησε την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, ο Γκρόυς υποστηρίζει ότι ο φαινομενικά εθνικιστικός χαρακτήρας της είναι στην πραγματικότητα ένα παράδειγμα «της Ανατολής η οποία αντανακλά τις προσδοκίες της Δύσης για την ετερότητα και τις επιβεβαιώνει με το να μιμείται τεχνητά την πολιτιστική της ταυτότητα» 34. Δεν υπάρχει Βαλκανική πλευρά της Βαλκανικής ιστορίας, γιατί τα Βαλκάνια δεν υπάρχουν χωρίς την Δύση. Η άμαξα του αρχιδούκα και η γενικότερη προσέγγιση της έκθεσης του Ζέμαν, όπως φαίνεται από την επιλογή των κειμένων του καταλόγου, αποκαλύπτει με διαύγεια ότι με τον ίδιο τρόπο που η Δύση όριζε τα «αρνητικά» Βαλκάνια, ορίζει τώρα και τις θετικές παραλλαγές τους. Στην συνέντευξη του καταλόγου, ο Μπλοκ αναρωτιέται εάν ο Γκαβρίλο Πριντσίπ ήταν τρομοκράτης ή αγωνιστής της ελευθερίας, θέλοντας έτσι να υποστηρίξει ότι υπάρχουν διαφορετικές οπτικές των ιστορικών γεγονότων. 35 Το ερώτημα όμως αυτό δεν έχει κανένα νόημα στην έκθεση αυτή: είτε ως τρομοκράτης, είτε ως αγωνιστής, ο Γκαβρίλο Πριντσίπ δεν ορίζει τη μοίρα του. Τα Βαλκάνια είναι κατεξοχήν στερεοτυπική έννοια. Κατά συνέπεια, καμία έκθεση, με κανένα σύμβολο και καμία προσέγγιση δεν είναι σε θέση να αποδώσει τα «πραγματικά» Βαλκάνια. Αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν στη φαντασία της Δύσης, η οποία όμως ορίζει την πραγματικότητά τους. Η ουδέτερη ή ακόμα και θετική αναπαράσταση των Βαλκανίων ενισχύει την προώθηση του brand Βαλκάνια που είναι προς πώληση, όχι μόνο ως προϊόν για άμεση οικονομική εκμετάλλευση, αλλά και ως ιδεολογική κατασκευή της πλήρους αποπολιτικοποίησης. Μ αυτήν την έννοια, αυτό για το οποίο ο σύγχρονος λόγος προσπαθεί να μας πείσει, δεν είναι ότι τα αρνητικά στερεότυπα για τα Βαλκάνια στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν, αλλά ότι τα Βαλκάνια υπάρχουν ακόμα και χωρίς αυτά, ότι τα «αληθινά» Βαλκάνια ως οντότητα και ενότητα είναι πράγματι εκεί, και ότι η εμπορευματοποιημένη βαλκανική ταυτότητα είναι «αυθεντική». Στον απολιτικό αυτό λόγο, οι ιδιότητες που τους αποδίδονται, είτε θετικές, είτε αρνητικές, φυσικοποιούνται, μετατρέποντας την ιστορία και την πραγματικότητά τους σε «φυσικό φαινόμενο». Η βαλκανική ταυτότητα που προωθείται στις εκθέσεις σχετίζεται απευθείας με τον αποπολιτικοποιημένο λόγο για την «ετερότητα». Η κατασκευή της «άλλης» Βαλκανικής ταυτότητας, ως τμήμα της πολυπολιτισμικής Ευρώπης, καλύπτει στην ουσία, και ενθαρρύνει, την ίδια στιγμή, την αποπολιτικοποίηση της ίδιας της Ευρώπης, των αποφάσεων, των δράσεων, των λειτουργιών και των θεσμών της. Το brand των «διαφορετικών» Βαλκανίων είναι ένας τρόπος για τον Πρώτο Κόσμο του καπιταλισμού να χειρίζεται τις αντιφάσεις του, αποπολιτικοποιώντας τη λειτουργία του. Μ αυτήν την έννοια, αυτό που τα ΜΜΕ των ΗΠΑ δεν μπορούσαν να συγχωρέσουν αναφορικά με την ομιλία του Slavoj Žižek για τον Χίτσκοκ, η οποία δόθηκε στις ΗΠΑ την περίοδο των πολέμων στη Γιουγκοσλαβία, ήταν η «αναισθησία» του: πώς μπορεί να μιλάει για τον Χίτσκοκ, όταν η πατρίδα του υποφέρει; Ο Ζίζεκ υποστηρίζει ότι «αυτό που είναι αφόρητο δεν είναι η διαφορά. Αφόρητο είναι το γεγονός ότι 52 μέρος Βʹ Σύγxρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες: ιστορικές και πολιτισμικές όψεις 1. Σύγχρονες βαλκανικές καλλιτεχνικές ταυτότητες Mουσεία 06 53

12 Σημειώσεις Η πρωτοβουλία αυτή, με στόχο «την προώθηση της τοπικής συνεργασίας και της μακροπρόθεσμης σταθερότητας στα Βαλκάνια», εγκαινιάστηκε στην Σύνοδο της Ουάσιγκτον, που έγινε στις Απριλίου 1999, την περίοδο των βομβαρδισμών του ΝΑ- ΤΟ στην Γιουγκοσλαβία. Για περισσότερες πληροφορίες: Ιδιαίτερα δραστήριο στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι το ελβετικό ίδρυμα Pro Helvetia, 8. Οι σημαντικότερες εκθέσεις με θέμα τα Βαλκάνια είναι οι εξής: Inventing a People, Contemporary Art in the Balkans, επιμέλεια André Rouillé, περιοδική έκθεση, 1999 In Search of Balkania, επιμέλεια των Roger Conover, Eda Cufer, Peter Weibel, Neue Galerie, Γκρατς, 2002 Blood & Honey, Future is at the Balkans!, επιμέλεια Harald Szeemann, Sammlung Essl Kunst der Gegenwart, Βιέννη, 2003 In the Gorges of the Balkans. A Report, επιμέλεια René Block, Kunsthalle Fridericianum, Κάσσελ 2003 Cosmopolis 1: Microcosmos x Macrocosmos, επιμέλεια Magda Carneci, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη, Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα europe/jan-june99/balkans_3-26.html 10. Χαρακτηριστικό είναι ότι όλοι οι διεθνείς οργανισμοί που αναφέρθηκαν παραπάνω, και που αποσκοπούν στην επίτευξη της λεγόμενης σταθερότητας στην περιοχή και στην ένταξη των Βαλκανικών χωρών στις νέες δομές οικονομικού και πολιτικού ελέγχου, χρησιμοποιούν τον όρο «Νοτιοανατολική Ευρώπη». 11. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την χρήση του όρου την περίοδο αυτή, βλ. Maria Todorova, Imagining the Balkans, Νέα Υόρκη και Οξφόρδη: Oxford University Press 1997, σ. 28. Σημείωση: Το βιβλίο της Maria Todorova Imagining the Balkans έχει μεταφραστεί στα ελληνικά από την Ιουλία Κολοβού, με πρόλογο-επιμέλεια Πασχάλη Κιτρομηλίδη, εκδόσεις Παρατηρητής, κατά κάποιον τρόπο δεν υπάρχει διαφορά: Δεν υπάρχουν εξωτικοί, αιμοδιψείς Βαλκάνιοι στο Σεράγιεβο, υπάρχουν απλώς κανονικοί άνθρωποι σαν εμάς. Τη στιγμή που κατανοούμε αυτό το γεγονός, το σύνορο που χωρίζει εμάς απ αυτούς αποκαλύπτεται σε όλη του την αυθαιρεσία και αναγκαζόμαστε να απαρνηθούμε την ασφαλή απόσταση των εξωτερικών παρατηρητών [ ] αναγκαζόμαστε να παραδεχτούμε ότι μ έναν τρόπο κι εμείς παριστάνουμε ότι έχουμε ειρήνη, ότι ζούμε μια φανταστική ειρήνη» 36. Εάν στις αρχές του 90 τα αιμοδιψή Βαλκάνια μας έκαναν να πιστεύουμε πως έχουμε ειρήνη, τα σημερινά «διαφορετικά» Βαλκάνια με αίμα και μέλι προσπαθούν να μας πείσουν πως η ειρήνη μας θριαμβεύει. Θεσσαλονίκη, Στο παρόν κείμενο, οι παραπομπές στο βιβλίο αφορούν την αγγλική έκδοση. 12. Carl Savich, Review: The Nazis in the Balkans: A Case Study of Totalitarian Politics, Balkananalysis.com, 21 March 2005, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα the-nazis-in-the-balkans-a-case-study-of-totalitarian-politics/ Edward Said, Οριενταλισμός, Νεφέλη: Αθήνα Αξίζει εδώ να αναφερθούν ορισμένες προηγούμενες προσεγγίσεις των Βαλκανίων σε σχέση με τον Οριενταλισμό. Η Milica Bakić- Hayden και ο Robert Hayden υποστηρίζουν ότι τα Βαλκάνια είναι για την Ευρώπη η εξωτική, πρωτόγονη και βάρβαρη Ανατολή, είναι ο ανατολικός «άλλος» μέσα στο ευρωπαϊκό έδαφος, και μ αυτόν τον τρόπο ερμηνεύουν το στερεοτυπικό λόγο για τα Βαλκάνια που αναπτύχθηκε κατά την περίοδο της κρίσης στη Γιουγκοσλαβία (Milica Bakić-Hayden και Robert Hayden, Orientalist Variations on the Theme Balkans : Symbolic Geography in Recent Yugoslav Cultural Politics, Slavic Review 51 (1), Spring 1992). Η έννοια των «φωλιασμένων οριενταλισμών» της Milica Bakić-Hayden, ερμηνεύει τη Βαλκανική ταυτότητα μέσα από το σχήμα των ποιοτικών διαβαθμίσεων που προσλαμβάνει η έννοια της Ανατολής, και που αφορά τόσο την σχέση της με τη Δύση όσο και τις σχέσεις στο εσωτερικό της. Έτσι, η Ασία θεωρείται περισσότερο «ανατολή» από την Ανατολική Ευρώπη, ενώ και στο εσωτερικό των Βαλκανίων υπάρχουν αντίστοιχες ιεραρχικές δομές, (Milica Bakić-Hayden, Nesting Orientalisms: The Case of Former Yugoslavia, Slavic Review 54 (4), χειμώνας 1995). Η Έλλη Σκοπετέα, στο βιβλίο της Η Δύση της Ανατολής: Εικόνες από το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Γνώση: Αθήνα, 1992), μελετά σε ιδεολογικό επίπεδο τις εικόνες της Δύσης και της Ανατολής, όπως αυτές σχηματίζονται κατά την συγκεκριμένη αυτή χρονική περίοδο, και ερμηνεύει τις στερεοτυπικές αναπαραστάσεις των Βαλκανίων που προκύπτουν από τις σχέσεις τους με τις κυρίαρχες δυτικές δυνάμεις. 16. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το βιβλίο δημοσιεύεται το 1997, σε μια περίοδο που η Γιουγκοσλαβία βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση και οι αναφορές στα «αιμοδιψή» Βαλκάνια είναι κυρίαρχες στο δυτικό τύπο. 17. Maria Todorova, όπ.π., σ. 18. Μετάφραση δική μου. Πρέπει να σημειωθεί εδώ, ότι και η Σκοπετέα κάνει τη διάκριση ανάμεσα στην «Ανατολή» (στην περίπτωση αυτή οι Οθωμανοί) και στα «Βαλκάνια», όσον αφορά στη σχέση τους με τη Δύση. Όπως λέει, «ό,τι η Δύση αποκαλεί βαλκανική «μεγαλομανία» επίδοξα σύγχρονα κρατίδια με «αναχρονιστικά» οράματα αυτοκρατορίας όλα δεν είναι παρά μια όψη της ιδιότυπης εσωτερικής διασύνδεσης των Βαλκανίων με τη Δύση, που οφείλει την ιδιοτυπία της σε έναν παράδοξο συνδυασμό: ταυτόχρονη προσπάθεια μίμησης ή αναπαράστασης της δυτικής ιστορίας και δικαιωματική συμμετοχή σ αυτήν», Έλλη Σκοπετέα, όπ.π., σ όπ.π., σ. 17. Μετάφραση δική μου. 19. Βλ. υποσημείωση Roger Conover, Eda Čufer, Peter Weibel, Introduction, In Search of Balkania: A User s Manual, επιμ. Roger Conover, Eda Čufer, Peter Weibel, Neue Gallerie, Graz, 2002, σ. 3. Μετάφραση δική μου. 21. Michel Foucault, Of Other Spaces (1967), Heterotopias, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα heterotopia/foucault.heterotopia.en.html Το κείμενο υπάρχει και στον κατάλογο Thessaloniki Biennale: 1 of Contemporary Art, Υπουργείο Πολιτισμού, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, 2007, σσ , από όπου και η απόδοση του τίτλου στα ελληνικά. 22. Michel Foucault, όπ.π. 23. Roger Conover, Eda Čufer, Peter Weibel, όπ.π., σ όπ.π. 25. Harald Szeemann, On the exhibition, Blut & Honig. Zukunft ist am Balkan (κατάλογος έκθεσης). Vienna: Sammlung Essl Privatstiftung, 2004, σ. 26. Μετάφραση δική μου. 26. Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη]. Για εκτενή αναφορά στην ετυμολογία της λέξης στο Maria Todorova, «The Balkans. Nomen», όπ.π., σσ Karlheinz Essl, «Editorial», Blut & Honig. Zukunft ist am Balkan (κατάλογος έκθεσης). Βιέννη: Sammlung Essl Privatstiftung, 2004, σ. 9. Μετάφραση δική μου. 28. Harald Szeemann, όπ.π., σ όπ.π., σ Erhard Busek, Austria and the Balkans, όπ.π., σ Οι εκθέσεις αυτές περιλάμβαναν την παρουσίαση ενός project της Marjetica Potrč και την αναδρομική του Mangelos. Eat Balkanik!, συνέντευξη του René Block από τον Martin Glaser, In Den Schluchten Des Balkan, Κάσσελ: Kunsthalle Fridericianum 2003, σσ όπ.π., σ Slavoj Žižek, The Parallax View, Κέμπριτζ, Μασσ, και Λονδίνο: The MIT Press 2006, σ Boris Groys, Beyond Diversity: Cultural Studies and its Postcommunist Other, Democracy Unrealized. Documenta 11_Platform 1, επιμ. Okwui Enwezor κ.ά., Όστφιλντερν-Ρούιτ: Hatje Cantz 2002, 313. Μετάφραση δική μου. 35. Eat Balkanik!, όπ.π., σ Slavoj Žižek, The Metastases of Enjoyment: Six Essays on Woman and Causality, Λονδίνο και Νέα Υόρκη: Verso 1994, σ. 2, μετάφραση δική μου. 54 μέρος Βʹ Σύγxρονες καλλιτεχνικές πρακτικές και ερμηνείες: ιστορικές και πολιτισμικές όψεις 1. Σύγχρονες βαλκανικές καλλιτεχνικές ταυτότητες Mουσεία 06 55

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης. Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης. Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Θεσμικό Πλαίσιο Διαμόρφωσης του Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών [α] Προεργασία προετοιμασία Προσχεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία 2010 MAΪOΣ10 ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ. 15,16 Μαΐου 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 17 Μαΐου 2010 ΑΘΗΝΑ

Μουσεία 2010 MAΪOΣ10 ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ. 15,16 Μαΐου 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 17 Μαΐου 2010 ΑΘΗΝΑ Μουσεία 2010 MAΪOΣ10 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑΣ 15,16 Μαΐου 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 17 Μαΐου 2010 ΑΘΗΝΑ Μουσεία 2010 MAΪOΣ10 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ-ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ» IΣΤΟΡΙΚΟ Tο Κοινωφελές Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», αναγνωρίζοντας τις δραστηριότητές

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ιστορία-Αρχαιολογία Τμήμα Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 2: Ιστορική-ερμηνευτική μέθοδος Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΕΙ ΚΑΙ... 27 27 Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Ιωάννης Κλαψόπουλος 1. Εισαγωγή Η παρούσα εισήγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

H εμπειρία της Εξωτερικής Αξιολόγησης Τμημάτων άλλων ΑΕΙ

H εμπειρία της Εξωτερικής Αξιολόγησης Τμημάτων άλλων ΑΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΜΟΔΙΠ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ H εμπειρία της Εξωτερικής Αξιολόγησης Τμημάτων άλλων ΑΕΙ (από το συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑIΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΑΡΗΣ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ Συστάσεις για πολιτικές για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη Σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μαθαίνω πριν σπουδάσω 8-2-2016 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΟΦΙΑ ΜΠΟΥΤΣΙΟΥΚΗ Λέκτορας ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ίδρυση: 1990 Το τρίτο κατά σειρά τμήμα που δημιουργήθηκε στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Ανήκει στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΙΔΡΥΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 MICROSOFT ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Πολιτική Επιστήμη 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βραβεύτηκε από την UNESCO το 2002

Βραβεύτηκε από την UNESCO το 2002 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΔΡΑ UNESCO για την Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, τη Δημοκρατία και την Ειρήνη Βραβεύτηκε από την UNESCO το 2002 Ευρωπαϊκό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στα Δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Θεματικά Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΤΟΠΙΚΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών οδηγός σπουδών Ιστορικά Στοιχεία Ίδρυση του Τμήματος: Το Τμήμα δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΓΚΡΟΤΟΥΝΤΑΙ ΟΜΑΔΕΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ70

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Βιβλίου. Δημήτρης Γερμανός Τμήμα Επιστήμων Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Παρουσίαση Βιβλίου. Δημήτρης Γερμανός Τμήμα Επιστήμων Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονική Επετηρίδα, Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Τόμος 8 (2015) Παρουσίαση Βιβλίου Ρέντζου, Κ., Σακελλαρίου, Μ. (2014). Ο χώρος ως παιδαγωγικό πεδίο σε προσχολικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο Παρουσίαση από τις: Φροσούλα Πατσαλίδου, ερευνήτρια, & Μαίρη Κουτσελίνη, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Στόχος της ΜΚΕ της ΑΣΠΑΙΤΕ θα είναι η επέκταση, ενίσχυση και ποιοτική αναβάθμιση των παρεμβάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμες Επικοινωνίας Τμήμα Δημοσιογραφίας & Μ.Μ.Ε. 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Γλώσσες και Πολιτισμοί σε (Διά)Δραση

Υπενθύμιση. Γλώσσες και Πολιτισμοί σε (Διά)Δραση Υπενθύμιση Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για το συνέδριο του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Α.Π.Θ. με αφορμή τα 50 χρόνια από την ίδρυση του Τμήματος, από 25 έως 28 Μαΐου 2011, με θέμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας ιδρύθηκε το 1991.

Το Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας ιδρύθηκε το 1991. www.jour.auth.gr Το Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας ιδρύθηκε το 1991. Στα Καλύτερα Τμήματα Παγκοσμίως Tο Τμήμα Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ αναδείχθηκε στα κορυφαία 150 Τμήματα της ειδικότητάς

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ Π.Μ.Σ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ Μ.Μ.Ε. ΤΟΥ Α.Π.Θ. Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ Π.Μ.Σ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ Μ.Μ.Ε. ΤΟΥ Α.Π.Θ. Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ Π.Μ.Σ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ Μ.Μ.Ε. ΤΟΥ Α.Π.Θ. Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Έχοντας υπόψη 1.Τις διατάξεις των άρθρων 10 έως 12 του Ν. 2083/1992

Διαβάστε περισσότερα

Διεύθυνση εργασίας: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας, Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών, Τ. Θ. 21, Φλώρινα.

Διεύθυνση εργασίας: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας, Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών, Τ. Θ. 21, Φλώρινα. Σοφία Αυγητίδου Βιογραφικό σημείωμα Ι. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Διεύθυνση εργασίας: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας, Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών, Τ. Θ. 21, 53 100 Φλώρινα. Τηλ. 96796790

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση Σχέδιο Δράσης 2016-2018 Δέσμευση : Ενίσχυση της εξωστρέφειας και της προσιτότητας του Κοινοβουλίου στον πολίτη Στόχος: Ενίσχυση της διαφάνειας των κοινοβουλευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ψηφιακά Μαθήματα στο ΠΑΜΑΚ

Ανοικτά Ψηφιακά Μαθήματα στο ΠΑΜΑΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ανοικτά Ψηφιακά Ημερίδα Ενημέρωσης: 20 Σεπτεμβρίου 2013 Επιστημονικά Υπεύθυνος Έργου: Καθηγητής Μάνος Ρουμελιώτης Η Δράση Η δράση "Ανοικτά Ψηφιακά στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας "

Διαβάστε περισσότερα

Η επιμόρφωση εκπαιδευτικών για το πολυπολιτισμικό σχολείο: εφαρμογές οφέλη συνέχεια

Η επιμόρφωση εκπαιδευτικών για το πολυπολιτισμικό σχολείο: εφαρμογές οφέλη συνέχεια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και συγχρηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών

Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την πρόσκληση που απηύθυναν στην Περ/κή Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ 1.1.2 Εγχειρίδιο Διαδικασιών Αξιολόγησης ΜΟΔΙΠ ΕΚΠΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1: Οργάνωση του Συστήματος Αξιολόγησης της ΜΟΔΙΠ ΥΠΟΕΡΓΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Σχολή ΣΟΕΔ Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Πρόγραμμα Σπουδών PYS Πολιτική Υγείας και Σχεδιασμός Υπηρεσιών Υγείας Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Θετικών Επιστημών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων. Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων. Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού ΠΜΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού Εορτασμός Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς «Κρίσεις: συνέχειες

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Γιατί να επιλέξω το Τμήμα Θεολογίας; Τι σπουδές θα κάνω; Θα βρω μετά δουλειά; Προβληματική Προοπτικές Το Τμήμα Θεολογίας αποτελεί, μαζί με το Τμήμα Κοινωνικής και Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική δραστηριότητα και επιδόσεις όπως καταγράφεται στον ΕΛΚΕ ΑΠΘ. Η θέση της Σχολής Θετικών Επιστημών

Ερευνητική δραστηριότητα και επιδόσεις όπως καταγράφεται στον ΕΛΚΕ ΑΠΘ. Η θέση της Σχολής Θετικών Επιστημών Ερευνητική δραστηριότητα και επιδόσεις όπως καταγράφεται στον ΕΛΚΕ ΑΠΘ Η θέση της Σχολής Θετικών Επιστημών Ειδικός Λογαριασμός Ιδρύθηκε το 1981 Είναι η υπηρεσία του πανεπιστημίου που είναι υπεύθυνη για:

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Θετικών Επιστημών 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο του. Κέντρο Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων

Συνέδριο του. Κέντρο Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Θεσσαλονίκη 07.09.2016 Συνέδριο του Κέντρου Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Τομέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. με θέμα: «Έρευνα προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

http://sep4u.gr Oι συνολικές θέσεις εισακτέων το 2009 στα Ελληνικά ΑΕΙ: 4370 και το 2014 3.925

http://sep4u.gr Oι συνολικές θέσεις εισακτέων το 2009 στα Ελληνικά ΑΕΙ: 4370 και το 2014 3.925 1 ο Επιστημονικό Πεδίο Κοινά με άλλα Επιστημονικά Πεδία 1ο και 4ο - Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών (Αγρίνιο) -Πολιτισμικής Τεχ/γίας και Επικ/νίας (Μυτιλήνη) -Τεχνών Ήχου και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργαζόμαστε για μια

Συνεργαζόμαστε για μια NEWSLETTER 2 ο Ειδικό Αφιέρωμα Συνεργαζόμαστε για μια ανοιχτή, πολυπολιτισμική κοινωνία ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ Με μεγάλη επιτυχία και ουσιαστικά αποτελέσματα ολοκληρώθηκε το Έργο 4.1.β/12: «Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα