ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Ελληνική περίπτωση ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εξάντας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Ελληνική περίπτωση ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εξάντας"

Transcript

1

2 Εξαρτημένη ανάπτυξη

3 ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Ελληνική περίπτωση ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Εξάντας

4 Ο Τάκης Φωτόπουλος γεννήθηκε στη Χίο και μεγάλωσε στην Αθήνα. Από το 1966 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο όπου έκανε, με υποτροφία του Πανεπιστημίου Αθηνών, τις μεταπτυχιακές σπουδές του στην London School of Economics. Είναι Senior Lecturer οικονομικών στο Polytechnic of North London, όπου διδάσκει από το ISBN Copyright: Εξάντας 1985 Τζαβέλλα 1 - ΑΘΗΝΑ - Τηλ ,

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ Εξάρτηση και αλληλεξάρτηση. 2. Βαθμός εξάρτησης. 3. Μορφές εξάρτησης. 4. Η δυναμική της εξάρτησης. 5. Προϋποθέσεις εξάρτησης. 6. Συνέπειες της εξάρτησης. 7. Σχέσεις διεθνούς εξάρτησης. 8. Σχέσεις εξάρτησης στις μετα-καπιταλιστικές χώρες.9. Σχέσεις εξάρτησης στις καπιταλιστικές χώρες. 10. Η έννοια της οικονομικής εξάρτησης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β. ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΣΚΕ ΨΗΣ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η κλασική μαρξιστική σκέψη. 2. Το ορθόδοξο, το μαρξιστικό και το «παράδειγμα» εξάρτησης. 3. Η περίπτωση της Ελλάδας: ανάπτυξη ή υπανάπτυξη; 4. Η περίπτωση της Ελλάδας: εξαρτημένη ανάπτυξη. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕ- ΝΗΣ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 92 α. Ανισομερή ανάπτυξη. β. Εκβιομηχάνιση χωρίς απορρόφηση του εργατικού δυναμικού, γ. Χρόνιο έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών. 2. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑ ΝΙΣΗΣ 135 α. Ο ρόλος της ξένης αγοράς στη βιομηχανική ανάπτυξη, β. Η σημασία του ξένου κεφαλαίου στην εκβιομηχάνιση, γ. Εξαρτημένη τεχνολογία, δ. Έλλειψη ολοκληρωμένης βιομηχανικής βάσης.

6 3. Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗΣ 182 α. Διάρθρωση επενδύσεων και εξαρτημένη ανάπτυξη, β. Ο δυϊσμός της ελληνικής μεταποίησης, γ. Συμπεράσματα. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Γ. ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ- ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 233 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ. ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Η αύξηση της εμπορικής εξάρτησης στη μεταπολεμική περίοδο. 2. Η κάλυψη του διευρυνόμενου ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο. 3. Σχέση μορφής ανάπτυξης και ισοζυγίου πληρωμών. 4. Παραγωγική δομή και ισοζύγιο. 5. Καταναλωτική δομή και ισοζύγιο. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε. ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΙΣΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ Η διαδικασία της άνισης ανταλλαγής. 2. Εξαρτημένη τεχνολογία. 3. Το θέμα της ιδιαιτερότητας της τεχνολογίας. 4. Τεχνικές έντασης κεφαλαίου ή έντασης εργασίας; 5. Συμπεράσματα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ. ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ανάπτυξη εν γένει και περιβάλλον. 2. Τύπος ανάπτυξης και περιβάλλον. 3. Εξάρτηση, συγκέντρωση και περιβάλλον. 4. Εξάρτηση, τουρισμός και περιβάλλον. 5. Εξάρτηση και πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος. 6. Συμπεράσματα. ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΥΤΟΚΑΘΟΡΙΖΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 319 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 323

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το βιβλίο αυτό αποτελείται από αυτοτελή δοκίμια που εκφράζουν την εξέλιξη του προβληματισμού μου στο θέμα της εξαρτημένης ανάπτυξης τα τελευταία δέκα χρόνια. Παρά τη σχετική, όμως, αυτοτέλεια των συμπεριλαμβανόμενων μελετών, δεδομένου ότι τόσο η αναλυτική σκοπιά όσο και η μεθοδολογία που τις χαρακτηρίζει είναι η ίδια, πιστεύω ότι οι τυχόν επαναλήψεις / επικαλύψεις που αναπόφευκτα θα συναντήσει ο αναγνώστης δε δίνουν μια συνολικά αντιφατική εικόνα. Ακόμα, καταβλήθηκε συστηματική προσπάθεια να δεθούν οι μελέτες αυτές σ' ένα ενιαίο σύνολο. Θεώρησα σκόπιμο να κάνω αυτή την έκδοση όχι μόνο για να συγκεντρώσω (όσον αφορά τα ήδη δημοσιευθέντα δοκίμια) τα σκόρπια σε δυσεύρετα περιοδικά άρθρα μου για το θέμα αλλά και για να δώσω τη δυνατότητα στον ενδιαφερόμενο αναγνώστη ν' αποκτήσει μια καθολική εικόνα του φαινομένου της εξαρτημένης ανάπτυξης, τόσο από τη θεωρητική όσο και από την εμπειρική πλευρά, με συγκεκριμένη εφαρμογή στην ελληνική περίπτωση. Θα πρέπει, εν τούτοις, να σημειωθεί εδώ ότι ακόμα.και τα κεφάλαια που στηρίζονται σε άρθρα που έχουν δημοσιευτεί στο παρελθόν αποτελούν, ουσιαστικά, καινούρια δουλιά, αφού δημοσιεύονται όχι μόνο χωρίς τις περικοπές που επιβάλλουν οι περιορισμοί χώρου του περιοδικού τύπου αλλά και με σημαντικές, θεωρητικές και εμπειρικές, προσθήκες και αλλαγές. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το κεφάλαιο το σχετικό με την εξαρτημένη εκβιομηχάνιση (κεφ. Γ), που αποτελεί και τον κορμό του βιβλίου αυτού. Η μελέτη στην οποία στηρίζεται το κεφάλαιο αυτό δημοσιεύτηκε / αναδημοσιεύτηκε ευρέως στο παρελθόν και ξαναγράφτηκε από την αρχή, ειδικά για την παρούσα εργασία. Το ίδιο ισχύει και για το κεφάλαιο το σχετικό με το ισοζύγιο πληρωμών (κεφ. Δ), που πολύ μικρή σχέση έχει, στην καινούρια του μορφή, με μια πρώτη δημοσίευση σε περιοδική έκδοση που κυκλοφόρησε ελάχιστα. Τρεις από τις μελέτες δημοσιεύονται για πρώτη φορά στα ελληνικά: η μελέτη για τη μαρξιστική σκέψη στο θέμα της υπανάπτυξης (κεφ. Β), η μελέτη για την εξαρτημένη τεχνολογία και την άνιση ανταλλαγή (κεφ. Ε) και η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την ταυτοποίηση των τομέων-κλειδιά της ελληνικής οικονομίας (παράρτημα κεφ. Γ). Γιο τις γλωσσικές ανεπάρκειες της ελληνικής απόδοσης των μελετών αυτών - καθώς και του υπόλοιπου βιβλίου - ζητείται η επιείκεια του αναγνώστη. 7

8 Έτσι, όπως γίνεται φανερό από όσα ανέφερα, η έκδοση αυτή μου έδωσε στην πραγματικότητα την ευκαιρία να επανεξετάσω, υπό το φως της εμπειρίας των τελευταίων δέκα χρόνων, σκέψεις που είχα εκφράσει στο παρελθόν για το χαρακτήρα της ελληνικής οικονομικής ανάπτυξης. Με την παρούσα, λοιπόν, μορφή, η μελέτη αυτή καλύπτει ολόκληρη τη μεταπολεμική περίοδο Τέλος, οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δίνουν πρόσθετη επικαιρότητα στο θέμα που επεξεργάζεται το βιβλίο. Το γεγονός, δηλαδή, ότι, για πρώτη φορά στη νεότερη πολιτική ιστορία μας, το κυβερνών κόμμα αντιλαμβάνεται το πρόβλημα της ελληνικής ανάπτυξης από τη σκοπιά του εξαρτημένου χαρακτήρα της αποτελεί, φυσικά, δικαίωση της προβληματικής της εξαρτημένης ανάπτυξης. Από την άλλη μεριά, αν και οι μελέτες αναφέρονται στο χαρακτήρα της ελληνικής αναπτυξιακής διαδικασίας στην πριν από την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία μεταπολεμική περίοδο, εν τούτοις, η επικαιρότητα τους δε νομίζω ότι μειώθηκε στο παραμικρό ως αποτέλεσμα της αλλαγής αυτής. Αντίθετα, νομίζω ότι σήμερα το πρόβλημα της εξαρτημένης ανάπτυξης είναι περισσότερο επίκαιρο παρά ποτέ. Τόσο γιατί σήμερα υπάρχει η μαζική συνειδητοποίηση του προβλήματος, που δεν υπήρχε άλλοτε, όσο και γιατί τα μείζονα οικονομικά προβλήματα της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (πληθωρισμός, ισοζύγιο πληρωμών, απασχόληση, στασιμότητα επενδύσεων), στη βάση τους, δεν είναι συγκυριακά και, επομένως, δεν είναι άσχετα με τον εξαρτημένο χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας που κληρονόμησε το κυβερνών κόμμα. Το κρίσιμο, επομένως, ερώτημα που, κατά τη γνώμη μου, θα κρίνει όχι μόνο την τύχη της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ αλλά και την τύχη της ίδιας της «μεταπολίτευσης» είναι κατά πόσο οι δεσμοί της εξάρτησης μπορούν να επηρεαστούν σε τέτοιο βαθμό από την ασκούμενη πολιτική, ώστε να επιτευχθούν οι δομικές αλλαγές που απαιτούνται για τη δημιουργία των προϋποθέσεων προς μια αυτοδύναμη οικονομική ανάπτυξη. Στον αγώνα για το σπάσιμο των δομών της εξάρτησης και τη δημιουργία μιας αυτοκαθοριζόμενης κοινωνίας αφιερώνεται και το βιβλίο αυτό. Λονδίνο, Δεκέμβριος

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ 2η ΕΚΔΟΣΗ Θα ήθελα κατ' αρχήν από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω το αναγνωστικό κοινό για το ενδιαφέρον αλλά και την εμπιστοσύνη με την οποία περιέβαλε το βιβλίο αυτό. Απόδειξη, βέβαια, της εμπιστοσύνης αυτής αποτελεί το γεγονός καθεαυτό της 2ης έκδοσης που πραγματοποιείται σε συνθήκες ιδιαίτερης όξυνσης της χρόνιας κρίσης του ελληνικού βιβλίου. Και είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικό, σε σχέση μάλιστα με την ιδεολογική σκοπιά του βιβλίου, ότι η επιτυχία αυτή οφείλεται αποκλειστικά στο ενδιαφέρον που έδειξε γι' αυτό η «βάση» στον χώρο της αριστεράς, παραδοσιακής και μη. Από τη μεριά αυτή, θεωρώ ότι το βιβλίο επέτυχε απόλυτα τον σκοπό του: να κινήσει το ενδιαφέρον όλων αυτών που έχουν ακόμα το κουράγιο να προσπαθούν να σκέφτονται αυτόνομα για τα κοινά, σε μια περίοδο που ο ατομικισμός και η μαζική κατανάλωση έτοιμων ιδεολογικών προϊόντων εξαπλώνονται καθημερινά σε ευρύτερα στρώματα. Μολονότι η έκδοση αυτή θα μπορούσε να γίνει αφορμή για να επανεξετάσω μερικές από τις θέσεις του βιβλίου, υπό το πρίσμα της εξέλιξης της κρίσης της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, προτίμησα να μην κάνω οποιαδήποτε αλλαγή. Στην απόφαση αυτήν οδηγήθηκα από τη πεποίθηση ότι τόσο η προβληματική όσο και η ανάλυση του βιβλίου προσφέρουν ένα επαρκές ερμηνευτικό πλαίσιο για την κατανόηση της κρίσης. Θα πρέπει, όμως, να σημειώσω ότι η καινούρια έκδοση μου έδωσε την ευκαιρία να διορθώσω ένα σημαντικό αριθμό από τυπογραφικά και άλλα λάθη που, παρά τη φροντίδα του Εξάντα, παρεισέφρυσαν στην πρώτη έκδοση, με σημαντικές επιπτώσεις ως προς το κατανοητόν του κειμένου. Τέλος, μια προειδοποίηση για την αποφυγή τυχόν παρεξηγήσεων ως προς τη μεθοδολογική σκοπιά του βιβλίου. Παρ' όλο που ο τίτλος του βιβλίου καθώς και σε κάποιο βαθμό η μεθοδολογία 9

10 που χρησιμοποιήθηκε αναφέρονται σε συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο («παράδειγμα» εξάρτησης) θα ήταν τελείως εσφαλμένη η αντίληψη ότι το βιβλίο απλώς αποπειράται να αντικαταστήσει δεδομένο κλειστό θεωρητικό σύστημα (Το Μαρξιστικό) με άλλο παρόμοιο σύστημα. Όπως τονίζεται στο κείμενο η έννοια της εξάρτησης χρησιμοποιείται ως θεωρητικό εργαλείο για την ανάλυση συγκεκριμένου τύπου ανάπτυξης, ενώ στο Α' κεφάλαιο γίνεται συστηματική προσπάθεια για τη διεύρυνση και ανανέωση της έννοιας αυτής. Παρόμοια, ο καταμερισμός εργασίας θεωρείται ως ιστορική διαδικασία και όχι, όπως συνήθως, δεδομένη και αμετάβλητη δομή. Γενικότερα, το βιβλίο εκφράζει τη μεθοδολογική ά ποψη ότι δεν υπάρχουν «Νόμοι», «Γενικές Θεωρίες» κλπ. για την ανάλυση της κοινωνικο-οικονομικής πραγματικότητας. Αντίστοιχα, δεν υπάρχουν προκαθορισμένες θέσεις μέσα στην ιεραρχική πυραμίδα του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Ο αγώνας, επομένως, για το σπάσιμο των δομών της εξάρτησης στη χώρα μας είναι πάντα επίκαιρος και αποκτά μάλιστα ιδιαίτερα κρίσιμη σημασία στο τέλος της δεκαετίας του 80. Λονδίνο, Σεπτέμβριος

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μοναδική φιλοδοξία της μελέτης αυτής είναι η συμβολή στην ανάλυση του χαρακτήρα της ελληνικής κοινωνίας με την έναρξη μιας συστηματικής συζήτησης για το φαινόμενο της εξάρτησης, όπως παρουσιάζεται σε παγκόσμια κλίμακα και συγκεκριμένα μέσα στον ελληνικό χώρο. Βασική πεποίθηση του συγγραφέα είναι ότι το πρόβλημα της κοινωνικής αλλαγής είναι άρρηκτα δεμένο με το πρόβλημα της δομής των οικονομικών σχέσεων γενικά και των σχέσεων μέσα στη συγκεκριμένη παραγωγή (στη διαδικασία εργασίας) που επικρατούσαν στη δεδομένη χρονική στιγμή ειδικότερα. Αυτό, όμως, δε λέγεται με τη συνηθισμένη δογματική έννοια ότι η οικονομική υποδομή είναι (έστω «σε τελική ανάλυση») ο καθοριστικός παράγοντας, παρά τη σχετική αυτονομία που αναγνωρίζεται στο εποικοδόμημα σχετική, με την έννοια ότι η οικονομία είναι εκείνη που καθορίζει τους σχετικούς βαθμούς αυτονομίας/ εξάρτησης του εποικοδομήματος σε σχέση με την ίδια, και των τμημάτων μεταξύ τους 1. Κι αυτό όχι μόνο γιατί υποδομή και εποικοδόμημα αποτελούν επίσης προϊόντα μιας δεδομένης φάσης της ιστορικής εξέλιξης, έτσι που γενικεύσεις του είδους αυτού καταντούν χωρίς νόημα αλλά, το κυριότερο, γιατί μια τέτοια αντίληψη από τη μια μεριά αναιρεί στη βάση της την αρχή ότι τα «υποκείμενα» της Ιστορίας είναι οι άνθρωποι και όχι οι σχέσεις παραγωγής, όπως σύγχρονοι «προοδευτικοί» επιστημονόλογοι, συνεπείς προς την αντίληψη αυτή, υποστηρίζουν 2. Από την άλλη μεριά, η αντίληψη αυτή δημιουργεί μια άμεση σχέση μεταξύ ντετερμινισμού στην εξήγηση της Ιστορίας και δογματισμού στην πράξη, μεταξύ «αντικειμενισμού» στην ανάλυση κοινωνικο-οικονομικών φαινομένων και γραφειοκρατικών τρόπων πολιτικής δράσης 3. Δεχόμαστε, λοιπόν, ότι οι άνθρωποι δρουν μέσα σε ένα 1. Βλ. L. Althusser, For Marx, Penguin 1969, σελ Βλ. L. Althusser & Ε. Balibar, Reading Capital, NLB, 1970, σελ Βλ. ακόμα, για (μαρξιστική) κριτική της αλτουσεριανής θέσης, Ν. Geras, «Althusser's marxism», New Left Review, αρ. 71, Ιανουάριος 1972 και Ν. Mouzelis, Modern Greece, Macmillan, 1978, σελ Βλ. ως παράδειγμα της σχέσης μεταξύ επιστημονικού «αντικειμενισμού» στο μαρξιστικό σοσιαλιστικό κίνημα και του λενινισμού / σταλινισμού τις ακόλουθες περικοπές: «Οι νόμοι της κοινωνικής εξέλιξης είναι αντικειμενικοί και λειτουργούν ανεξάρτητα από τη συνειδητοποίηση και θέληση των ανθρώπων- στο σοσιαλισμό, όμως, το κόμμα, το Κράτος και η κοινωνία ολόκληρη έχουν τη δυνατότητα, άγνωστη στη μέχρι τώρα ιστορία, να καταλάβουν τους νόμους αυτούς συνειδητά, να τους εφαρμόσουν στη δραστηριότητα τους, επι- 11

12 συγκεκριμένο, όχι βέβαια μόνο οικονομικό, πλαίσιο, το οποίο όμως αλλάζει καθώς αλλάζουν και οι ίδιοι οι άνθρωποι μέσα στη διαδικασία, έτσι που η οικονομική υποδομή / ανθρώπινη δράση και το εποικοδόμημα αποτελούν ένα σύστημα αμοιβαίων ή συμμετρικών (κατά τη χεγκελιανή αντίληψη) σχέσεων και η διάκριση μεταξύ εξαρτημένων και ανεξάρτητων μεταβλητών χάνει πια κάθε νόημα 4. Η έννοια, επομένως, που δίνουμε στη σημασία της δομής των οικονομικών σχέσεων είναι ότι, προκειμένου ειδικότερα για χώρες που η διάρθρωση της οικονομικής υποδομής τους τις κατατάσσει στην κατηγορία των εξαρτημένων, το γενικότερο πρόβλημα της αυτονομίας της σημερινής κοινωνίας και των κοινωνικών ατόμων (με την έννοια της αυτοδιεύθυνσης όλων των τομέων της κοινωνικής ζωής από τα άτομα που συμμετέχουν στις αντίστοιχες δραστηριότητες) παίρνει μια επιπλέον διάσταση, που κάνει ακόταχύνοντας έτσι τη διαδικασία της κοινωνικής εξέλιξης». Μ.Τ. Iovchuk, The Role of Socialist Ideology in the Struggle with Survivals of Capitalism*, Voprosi FUosofi, αρ. 1,19SS σελ. 4 (η περικοπή αυτή περιλαμβάνεται στο έργο του Η. Marcuse, Soviet Marxism, a Critical Analysis, Routledge, 1958, σελ. 151). Ακόμα, κατά τον Sweezy, «ο μαρξισμός δίνει στο προλεταριάτο τον ηγετικό ρόλο... δεν υπάρχει, όμως, εγγύηση πως το προλεταριάτο θα καταλάβει την κατάσταση του και θα δράσει ανάλογα* για το σκοπό αυτό πρέπει πρώτα να χωνέψει το μαρξισμό, πράγμα που μπορεί να κάνει μόνο μέσω της πολιτικής οργάνωσης και του αδιάκοπου αγώνα με την καθοδήγηση ενός γνήσιου μαρξιστικού κόμματος πρωτοπορίας», P. Sweezy, «The Nature of Soviet Society», Monthly Review, Νοέμβριος Καταλήγοντας, θα συμφωνούσαμε με τον Μαρκούζε ότι «μία ευθεία οδός φαίνεται να οδηγεί από τον Λένιν (η συνειδητοποίηση της εργατικής τάξης μπορεί να έρθει μόνο «απ' έξω») και την αντίληψη του περί του συγκεντρωτικού αυταρχικού κόμματος, στην προσωπική δικτατορία του Στάλιν». Η. Marcuse, Soviet Marxism, op. tit. 4. Η θέση, βέβαια, αυτή αποκλείει την αποδοχή ιστορικών ή οικονομικών «νόμων» που λειτουργούν ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων (βλ. σημ. 3). Από την άποψη αυτή, οι μαρξιστές επιστημονόλογοι είναι συνεπείς όταν τονίζουν ότι η οικονομική υποδομή είναι, σε τελική ανάλυση, ο καθοριστικός παράγοντας παρά τη σχετική αυτονομία του εποικοδομήματος. Αντίθετα, στην περίπτωση που η οικονομία και το εποικοδόμημα αποτελούν ένα σύστημα αμοιβαίων ή συμμετρικών (κατά τη χεγκελιανή αντίληψη) σχέσεων, τότε, στο βαθμό που το δεύτερο εξαρτάται από την πρώτη, εξίσου και η πρώτη εξαρτάται από το δεύτερο, το καθένα δηλαδή είναι συνάρτηση του άλλου, έτσι που δεν έχει πια νόημα η διάκριση μεταξύ εξαρτημένων και ανεξάρτητων μεταβλητών, αφού κάθε αποτέλεσμα είναι και αιτία και κάθε-αιτία είναι και αποτέλεσμα. Στην περίπτωση όμως αυτή, όπως σωστά παρατηρεί ο D.Η. Ruben, ο διαλεκτικός υλισμός, ο σοσιαλισμός δηλαδή ως επιστήμη με τους δικούς του νόμους στην εξήγηση ασύμμετρων σχέσεων αιτίου και αποτελέσματος, δεν είναι πια δυνατός. Βλ. D.H. Ruben, «On Dialectical Relations», Critique, αρ. τεύχ. 2,

13 μα πιο φανερό το διεθνιστικό χαρακτήρα του. Αν, δηλαδή, η καπιταλιστική εξάρτηση (για να αναφερθούμε στην εξάρτηση μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα) αποτελεί τον κύριο στόχο της κοινωνικής πράξης, η ξένη καπιταλιστική εξάρτηση πρέπει να αποτελεί διπλά στόχο, γιατί κάνει ακόμα δυσκολότερη τη δημιουργία των συνθηκών που θα στηρίξουν μια αυτο-καθοριζόμενη κοινωνία. Θα έπρεπε, όμως, να τονιστεί εδώ, προς αποφυγή τυχόν παρεξηγήσεων, πως πρόθεση μας δεν είναι να δείξουμε ότι εκείνο που λείπει σήμερα είναι μια ακόμα «επιστημονική» θεωρία που, για παράδειγμα, θα καταδικάζει το καπιταλιστικό σύστημα όσον αφορά την ανικανότητα του να αναπτύξει περισσότερο τις παραγωγικές δυνάμεις, ανικανότητα που έτσι κι αλλιώς έχει ιστορικά αποδειχτεί ανύπαρκτη, τόσο για τις καπιταλιστικές όσο και για τις μετακαπιταλιστικές κοινωνίες 5. Ο συγγραφέας θα θεωρούσε, επομένως, ότι απέτυχε στο σκοπό του αν ο αναγνώστης έβγαζε το συμπέρασμα από τις σελίδες που ακολουθούν ότι η εξάρτηση είναι κάτι κακό γι' αυτόν ακριβώς το λόγο και όχι γιατί αποκλείει την κυριαρχία των ανθρώπων σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής τους. Με άλλα λόγια, αν αρνηθούμε την ύπαρξη «ιστορικών νόμων» και ξεκινήσουμε από την αρχή ότι η Ιστορία και τα κοινωνικά συστήματα είναι δημιουργίες ανθρώπινες που δεν υπακούουν σε νομοτέλειες, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στις συνυπάρχουσες τάσεις, στη δεδομένη χρονική στιγμή, και να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε εκείνη την τάση που συμφωνεί με τη δική μας κοσμοθεωρία. 5. Ονομάζουμε μετα-καπιταλιστικά τα κράτη του «υπαρκτού σοσιαλισμού», για να τα διακρίνουμε από τα καπιταλιστικά (βλ. για τις διαφορές μεταξύ καπιταλιστικών και μετα-καπιταλιστικών κοινωνικών σχηματισμών, κεφ. Α). Δεν αποκαλούμε τις κοινωνίες αυτές σοσιαλιστικές, γιατί δε φαίνεται να ικανοποιούν τα μαρξιστικά κριτήρια του σοσιαλιστικού ή, έστω, του μεταβατικού προς το σοσιαλισμό σχηματισμού. Οι διαμάχες, άλλωστε, μεταξύ των μαρξιστών διαφόρων αποχρώσεων ως προς το θέμα της φύσης των καθεστώτων αυτών είναι χαρακτηριστικές. Η Κίνα, για παράδειγμα, και μια μερίδα μαρξιστών δυτικών διανοουμένων χαρακτηρίζουν την ΕΣΣΔ και τα υπόλοιπα κράτη του μπλοκ «καπιταλιστικά κράτη ορισμένου τύπου, με την κρατική μπουρζουαζία να παίζει σ' αυτά το ρόλο της νέας κυρίαρχης τάξης» (Bettelheim, Sweezy, κ.α. Monthly Review, Νοέμβριος 1974). Από την άλλη μεριά, οι τροτσκιστές διαφόρων αποχρώσεων μιλούν για «κάστες» που αποτελούν τη γραφειοκρατία των χωρών αυτών. Αντίστοιχα, η Κίνα χαρακτηρίζεται «γραφειοκρατικό - καπιταλιστικό κράτος, όπου η κρατική - κομματική γραφειοκρατία (παρά τις κατευθυνόμενες από πάνω πολιτιστικές «επαναστάσεις») παίζει το ρόλο προνομιούχας τάξης, έτσι που να χρειάζεται μια καινούρια κοινωνική επανάσταση για να ανατρέφει την κρατούσα τάξη των κόκκινων καπιταλιστών, που δημιουργήθηκε στη βάση της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης της πλατιάς μάζας» (International Socialism, αρ. 29, 37, 55). 13

14 Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του πολιτισμού δύο ήταν οι βασικές αντιμαχόμενες τάσεις. Από τη μια μεριά, η εξουσιαστική, η τάση που στόχο της έχει το δικαίωμα του κυβερνάν, την κρατική εξουσία, η οποία στο επίπεδο της μορφής οργάνωσης των κοινωνικών σχέσεων παίρνει, ιστορικά, τη μορφή της ιεραρχικής κοινωνίας (ιεραρχικό σύστημα παραγωγής, κράτη κάθε μορφής από «δημοκρατικά-φιλελεύθερα» και φασιστικά μέχρι «λαϊκές δημοκρατίες» και «σοσιαλιστικά»). Από την άλλη μεριά, η τάση για αυτοκαθορισμό, που εκδηλώνεται με οργανωτικές μορφές λήψης κοινωνικών αποφάσεων (Αθηναϊκή Δημοκρατία, ελεύθερες μεσαιωνικές πόλεις, παρισινές συνελεύσεις του 1790) και κοινωνικές σχέσεις παραγωγής (χωριάτικες κομμούνες των «βαρβάρων», ισπανικές κομμούνες) 6, που χαρακτηρίζονται από την έλλειψη ιεραρχικών δομών. Αν, λοιπόν, δεχτούμε, ότι η ύψιστη ηθική υποχρέωση του ανθρώπου είναι η αυτονομία, η υποταγή δηλαδή μόνο στους νόμους και περιορισμούς που οι ίδιοι θέτουμε για τους εαυτούς μας, δε μας μένει παρά να επιλέξουμε την τάση για αυτοκαθορισμό ως κίνητρο και κατεύθυνση της ανθρώπινης πάλης. Η επιλογή αυτής της συγκεκριμένης τάσης γίνεται, φυσικά, με βάση ένα ορισμένο κριτήριο: την ιδέα μιας αυτόνομης, αυτοθεσμιζόμενης κοινωνίας, που αποκλείει το φαινόμενο της εξάρτησης, φαινόμενο συνυφασμένο με κάθε σύστημα που αποτελεί την άρνηση της ανθρώπινης αυτονομίας στο ατομικό ή στο εθνικό επίπεδο την ιδέα, ακόμα, μιας κοινωνίας αυτοδιευθυνόμενης, που προϋποθέτει την κατάργηση κάθε ιεραρχικής δομής και εξουσίας, «προοδευτικής» ή μη, και την εξαφάνιση όχι μόνο της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο αλλά, γενικότερα, της κυριαρχίας του ανθρώπου στον άνθρωπο. Κι αυτό γιατί στη σημερινή κοινωνία (καπιταλιστική ή μετακαπιταλιστική) οι εκμεταλλευτικές / ανελεύθερες σχέσεις ολοένα και περισσότερο παίρνουν την ιεραρχική μορφή (ιεραρχία στη δουλειά, ιεραρχία στους μισθούς, ιεραρχία στις οργανώσεις, κόμματα, ιεραρχία στην εκπαίδευση). Έτσι, θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε με τον Κα- 6. Βλ. για εκτενή περιγραφή των κοινωνικών αυτών μορφών, στα ακόλουθα, μεταξύ άλλων, έργα: P. Kropotkin, Mutual Aid, Boston, Voline, The Unknown Revolution, Free Life, S. Dolgoff, 77K Anarchist Collectives, Workers' Self-management in the Spanish Revolution, , Free Life, M. Bookchin, Post-scarcity Anapchism, London, M. Taylor, Community, Anarchy and Liberty, Cambridge Univ. Press, Τέλος δε θα πρέπει φυσικά να ξεχνάμε on, στο φιλοσοφικό επίπεδο, η αυτοκαθοριστική τάση είχε για πρώτη φορά εκφραστεί συστηματικά από τους Έλληνες κυνικούς και στωικούς, ήδη από τον 4ο αιώνα π.χ. 14

15 στοριάδη ότι «το πρόβλημα σήμερα δεν είναι απλώς η τύχη του καπιταλισμού αλλά η τύχη των βασικών μορφών οργάνωσης και των βασικών σημασιών όλων των λεγόμενων "ιστορικών" κοινωνιών, όλων δηλαδή των κοινωνιών που χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη του Κράτους είναι το πρόβλημα της αυτονομίας της κοινωνίας και των κοινωνικών ατόμων, της ρητής και συνειδητής αυτοθέσμισης της κοινωνίας» 7. Το μόνο που θα θέλαμε να προσθέσουμε εδώ είναι ότι η έμφαση πρέπει πάντα να είναι στην αυτονομία των ίδιων των ατόμων μια και, άλλωστε, η κοινωνία, η κοινότητα ή η λαϊκή συνέλευση βρίσκει την αυτο-έκφρασή της μόνον όταν τα ίδια τα άτομα βρίσκουν την έκφραση τους μέσα στην κοινωνία και τις οργανωτικές μορφές της 8. Ο λόγος που χρησιμοποιήθηκε μια μονοδιάστατη οικονομική ανάλυση στο κείμενο (εκτός από την απόπειρα ορισμού της γενικής έννοιας της εξάρτησης στο κεφ. Α), χωρίς δηλαδή αναφορά στο πολιτικό και γενικότερο κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο, οφείλεται πρώτον, στην υποκειμενική αδυναμία του συγγραφέα, θύματος κι αυτού της σημερινής διαχωρισμένης «εκπαίδευσης» διαχωρισμένης, όχι μόνο με την έννοια ότι η γνώση παρέχεται σήμερα σε στεγανά διαμερίσματα (οικονομικά, κοινωνιολογία, πολιτική, κ.λπ.) αλλά, το κυριότερο, ότι γίνεται έξω από το γενικό κοινωνικό χώρο, σε χωριστά, ιεραρχικά οργανωμένα ιδρύματα, που άρχισαν ιστορικά να εμφανίζονται ταυτόχρονα με την ίδρυση κοινωνιών οργανωμένων σε κράτη. Δεύτερον, νομίζουμε ότι για τον περιορισμένο σκοπό της μελέτης αυτής τα οικονομικά στοιχεία και εργαλεία επιτρέπουν μια σε βάθος τομή της οικονομικής εξάρτησης, θα ήταν, όμως, σημαντικό αν η εργασία αυτή γινόταν αφορμή για παρόμοιες τομές στις κοινωνικές, πολιτικές και προ παντός πολιτιστικές δομές της εξάρτησης, παρ' όλους τους δισταγμούς που δημιουργούνται για το κατά πόσο ένα πολυδιάστατο φαινόμενο όπως η εξάρτηση μπορεί ν' αναλυθεί από τους «ειδικούς» κάθε κλάδου χωριστά. Το πρόβλημα, βέβαια, κάθε άλλο παρά θα λυνόταν αν την επίλυση του αναλάμβαναν οι ειδικοί των ιδεολογιών με τις «σφαιρικές θεωρήσεις» των πραγμάτων, μέσα όμως πάντοτε από τη δική του μικρή σφαίρα (κλειστό ιδεολογικό σύστημα) ο καθένας. Άλλωστε, είναι αυτή ακριβώς η διαχωρισμένη γνώση που δημιουργεί 7. Κ. Καστοριάδης, Το επαναστατικό πρόβλημα σήμερα, Βέργος, 1976, σελ «Εκείνο που πρέπει να απελευθερωθεί είναι εμείς οι ίδιοι, η καθημερινή μας ζωή σε όλες τις στιγμές της και όχι γενικές κατηγορίες όπως η Κοινωνία ή η Ιστορία», Μ. Bookchin, op. cit., σελ

16 ειδικούς, αλλά και τόσο συμβάλλει στη μη επικοινωνία τόσο μεταξύ των ειδικών κάθε γνώσης / ιδεολογίας από τη μια μεριά και λαού από την άλλη - μια από τις βασικές προϋποθέσεις επιβολής των πρώτων στο δεύτερο - όσο και μεταξύ των ίδιων των ειδικών. Θα θεωρήσουμε, λοιπόν, στη μελέτη αυτή δεδομένη την πολιτική, πολιτιστική, κ.λπ. εξάρτηση και θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε την έννοια, τις επιπτώσεις και τα χαρακτηριστικά της οικονομικής εξάρτησης μέσω μιας κάθετης τομής στην οικονομική δομή της χώρας μας, χωρίς όμως να παραμελούμε, όπου και όσο είναι δυνατό, την εξέταση των κοινωνικών επιπτώσεων της συγκεκριμένης οικονομικής δομής και σχέσεων. 16

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ A Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ Η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται συχνά εξαρτημένη, χωρίς όμως να ορίζεται με σαφή τρόπο η έννοια της εξάρτησης ούτε να αιτιολογείται επαρκώς η χρήση του όρου σε σχέση με την ελληνική περίπτωση. Είναι, ακόμα, συνηθισμένη η απόπειρα να αναχθεί σε ποσοτικά χαρακτηριστικά η έννοια της εξάρτησης, με αναφορές στο ρόλο του ξένου κεφαλαίου ή στη διάρθρωση του ισοζυγίου πληρωμών. Εν τούτοις, τα ποσοτικά χαρακτηριστικά της εξάρτησης δε θα πρέπει να αποτελούν στοιχεία του ίδιου του ορισμού της. Αντίθετα, τα χαρακτηριστικά αυτά πρέπει να εντάσσονται σ' ένα ερμηνευτικό πλαίσιο, που επιχειρεί να τα εξηγεί σαν συμπτώματα της σχέσης εξάρτησης, σαν εκφράσεις ενός τύπον κοινωνικής οργάνωσης που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες δομές και σχέσεις. Ανάλογες παρατηρήσεις θα μπορούσαν να διατυπωθούν για τις μαρξιστικές αναλύσεις που χρησιμοποιούν τον όρο περιγραφικά και τον εντάσσουν αβασάνιστα σε μια διαφορετική προβληματική (βλ. κεφ. Β για τις διαφορές μεταξύ του ορθόδοξου, του μαρξιστικού και του «παραδείγματος» εξάρτησης.) Από την άλλη μεριά, υπάρχει ένα τεράστιο κενό ακόμα και στη διεθνή βιβλιογραφία όσον αφορά τη διατύπωση της γενικής έννοιας της εξάρτησης. Οταν, δηλαδή, γίνεται προσπάθεια να οριστεί η έννοια, είναι πάντα κάποια ειδική έννοια της εξάρτησης (οικονομική, ψυχολογική, κ.λπ.) της οποίας δίνεται ο ορισμός. Στο κεφάλαιο* αυτό θα γίνει μια απόπειρα να καλυφθεί αυτό το κενό και να οριστούν τα πλαίσια μέσα στα οποία θα μπορούσε να οριστεί η γενική έννοια της εξάρτησης. Η γενική αυτή έννοια, είναι διπλά χρήσιμη. Είναι πρώτα χρήσιμη στην ερμηνεία των γενικών λόγων για τους οποίους οι ιεραρχικές σχέσεις στο εσωτερικό των κρατών-εθνών αναπαράγονται στο διεθνές επίπεδο. Είναι, * Τμήμα του κεφαλαίου αυτού δημοσιεύτηκε στον Οικονομικό Ταχυδρόμο της 23ης Σεπτεμβρίου 1982 με τον τίτλο «Έννοια και ουσία της εξάρτησης σε σχέση με την ένταξή μας στην ΕΟΚ», σελ

18 ακόμα, χρήσιμη γιατί μπορεί ν' αποτελέσει τη δάση στην οποία μπορούμε να θεμελιώσουμε την οικονομική έννοια της εξάρτησης, στην προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου της εξαρτημένης ανάπτυξης σε σχέση με την ελληνική περίπτωση. 1. Εξάρτηση και αλληλεξάρτηση Η γενική έννοια της εξάρτησης, όπως θα την ορίσουμε στη μελέτη αυτή, αναφέρεται στην εξάρτηση ως κοινωνικό φαινόμενο και συγκεκριμένα ως θέμα σχέσεων δύναμης που δεν απορρέουν αναγκαστικά από ταξικές θέσεις. Δεν αναφερόμαστε, επομένως, εδώ: α) Στην εξάρτηση από τους «νόμους της φύσης» (στο βαθμό που η ύπαρξη και το περιεχόμενο τέτοιων «νόμων» είναι γενικά παραδεκτό). 6) Στην εξάρτηση από τους «νόμους» της Ιστορίας ή της οικονομίας, των οποίων τόσο η ύπαρξη όσο και το περιεχόμενο κάθε άλλο παρά είναι αναμφισβήτητο. Το ταξικό περιεχόμενο του συστήματος που αποτελούν οι σχέσεις δύναμης συνιστά μόνο μία όψη του όλου συστήματος. Τόσο η αλλοτρίωση όσο και η εκμετάλλευση μπορούν να εξηγηθούν σαν αποτελέσματα ανισοκατανομής δύναμης σε μια ιεραρχική ολότητα, χωρίς να είναι ούτε αναγκαίο αλλά ούτε και επιθυμητό να καταφύγουμε σε «νόμους» ή «τάσεις» που δήθεν κυβερνούν την οικονομία ή την Ιστορία. Η εξάρτηση από τις δυνάμεις της αγοράς δεν είναι παρά η έκφραση ενός συστήματος ανισοκατανομής δύναμης σε συγκεκριμένο τύπο ιεραρχικής ολότητας, όπου τα μέσα παραγωγής ελέγχονται ατομικά από τους ιδιοκτήτες τους (καθώς και από αυτούς που οι πρώτοι διορίζουν για να παίρνουν αποφάσεις για λογαριασμό τους) και η κατανομή παραγωγικών πόρων γίνεται μέσω της αγοράς. Αντίστοιχα, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για εξάρτηση από το πλάνο, ως την οικονομική έκφραση του ελέγχου των μέσων παραγωγής που ασκείται συλλογικά από τη μειονότητα που αποτελεί την άρχουσα κοινωνική ομάδα στις μετα-καπιταλιστικές κοινωνίες. γ) Στην εξάρτηση στο ιδεολογικό επίπεδο, στην εξάρτηση, δηλαδή, από ιδέες και θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί έξω από την ίδια τη κοινωνική ομάδα. Εν τούτοις, θα πρέπει να τονιστεί ότι ιδεολογίες που δεν αναπτύσσονται μέσα από τις ίδιες τις κοινωνικές ομάδες, αλλά έρχονται «απ' έξω» σ' αυτές, αποτελούν επίσης αιτία και αποτέλεσμα ετεροκαθορισμού. δ) Στην ψυχολογική / σεξουαλική εξάρτηση δεν αποτελούν 18

19 αντικείμενο μου εδώ οι συνθήκες ατομικής συνείδησης που συνεπάγονται μια «μη αυθεντική ύπαρξη». ε) Στην πολιτιστική εξάρτηση που δημιουργεί η διεθνοποίηση της «κουλτούρας» των μαζικών μέσων επικοινωνίας (τηλεόραση, βίντεο, ραδιόφωνο, κ.λπ.) και η ταυτόχρονη εξασφάλιση του ελέγχου του προϊόντος της από τις χώρες του κέντρου. Σε ένα υψηλό επίπεδο αφαίρεσης, θα μπορούσαμε να αρχίσουμε ως εξής για να ορίσουμε τη σχέση εξάρτησης: ένα σύνολο κοινωνικών μονάδων (είτε αποτελούνται από κοινωνικά άτομα είτε από κοινωνικές ομάδες 1 ή κράτη-έθνη) ορίζει μία ολότητα (κοινωνική ομάδα, κράτος, παγκόσμιο σύστημα, αντίστοιχα), όταν προϋπόθεση για την ύπαρξη των μονάδων αυτών είναι η ένωσή τους σε σύνολο. Το σύνολο αυτό χαρακτηρίζεται από κοινή κοσμοθεωρία 2 όσον αφορά ειδικότερα τις σχέσεις με άλλες κοινωνικές μονάδες. Η ολότητα, επομένως, αποτελεί ένα ακατάλυτο σύμπλεγμα πρακτικών και διανοητικών δραστηριοτήτων, ηθικών και αισθητικών στάσεων, ένα σύνολο δηλαδή που περιλαμβάνει τόσο την Πράξη, όπως την ορίζουμε παρακάτω, όσο και τις σημασίες και τους θεσμούς που την καθορίζουν ιστορικά. Οι σχέσεις, επομένως, μεταξύ των κοινωνικών μονάδων που απαρτίζουν μια ολότητα δεν μπορούν να εξηγηθούν μέσα σ' ένα ερμηνευτικό πλαίσιο που τις συλλαμβάνει ως σύνολο αλληλεπιδράσεων μεταξύ αυτόνομων/αυτάρκων μονάδων, μια και αφότου οι μονάδες γίνουν κοινωνικές και συναπαρτίσουν μια ολότητα, απαρνιούνται εξ ορισμού την αυτάρκειά τους. Στο βαθμό, για παράδειγμα, που η Ελλάδα αποτελεί από πολλά χρόνια τώρα αναπόσπαστο τμήμα του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος και στο βαθμό που η έξοδος της από την ΕΟΚ δε σημαίνει ταυτόχρονα σπάσιμο των δεσμών της με το σύστημα αυτό, το θέμα που τίθεται δεν είναι εξάρτηση αντί για αυτονομία / αυτάρκεια, όπως ορισμένες αντιλήψεις υποθέτουν. Η αυτονομία / αυτάρκεια είναι εξ ορισμού αδύνατη, εφόσον η χώρα μας εξακολουθεί να αποτελεί τμήμα της οικονομικής ολότητας που λέγεται παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα (μέσα ή έξω από την ΕΟΚ είναι αδιάφορο) και των πολιτικο-στρατιωτικών εκφράσεων του. Αντίστοιχα, το σπάσιμο των ελληνικών δεσμών με την καπιταλιστική ολότητα και η ένταξή μας στην εναλλακτική ολότητα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» είναι επίσης άσχετη με το θέμα εξάρτησης / αυτονομίας για τους ίδιους λόγους. Το θέμα, λοιπόν, που τίθεται δεν είναι εξάρτηση αντί για αυτονομία αλλά εξάρτηση αντί για αλληλεξάρτηση, στα πλαίσια του παγκόσμιου καταμερισμού εργασίας. Πώς όμως μπορούμε να ορίσουμε τις δύο αυτές έννοιες, την εξάρτηση σε σχέση με την αλλη- 19

20 λεξάρτηση; Γενικά ο καταμερισμός εργασίας και δύναμης που χαρακτηρίζει μια ολότητα μπορεί να πάρει δύο μορφές: α) Καταμερισμός εργασίας που συνοδεύεται από την άνιση κατανομή εξουσίας 3 οικονομικής 4 και πολιτικής υπό την ευρεία έννοια 5 και μορφοποιείται με την παραγωγή / αναπαραγωγή ιεραρχικών δομών, είτε «αντικειμενικών» (οικονομική ιεραρχία στο σύγχρονο μονοπωλιακό καπιταλισμό) είτε «θεσμοποιημένων» (ιεραρχία βάσει της θέσης μέσα σε ένα γραφειοκρατικό σύστημα οργάνωσης). Θα ονομάσω τον τύπο αυτό καταμερισμού εργασίας / δύναμης «Ιεραρχική Ολότητα». β) Καταμερισμός εργασίας που συνοδεύεται από την ίση κατανομή εξουσίας / δύναμης μεταξύ των μελών της ολότητας, δηλαδή από την άρνηση εξουσίας / δύναμης και την έλλειψη ιεραρχικών δομών, τόσο αντικειμενικών όσο και θεσμοποιημένων. Η συνειδητή δραστηριότητα των κοινωνικών ατόμων είναι η πηγή της διαρκούς αυτοθέσμισης της κοινωνικής ζωής στην ολότητα που θα ονομάσω «Ολότητα Αυτοκαθορισμού». Οι ιστορικές κοινωνίες μέχρι σήμερα, με ελάχιστες μερικές (Εκκλησία στην κλασική Αθήνα) και βραχύβιες εξαιρέσεις (παρισινές sections στη Γαλλική Επανάσταση) που αναφέρω ενδεικτικά 6, αποτελούν περιπτώσεις ιεραρχικών ολοτήτων. Η σχέση, επομένως, εξάρτησης, θα υπέθετε κανείς, αποτελεί το προϊόν μιας θεμελιώδους ψυχο-κοινωνικής δυναμικής που, υπό ορισμένες συνθήκες, συμβαίνει σε ολόκληρη την ανθρώπινη Ιστορία 7. Οι σχέσεις τώρα μεταξύ των κοινωνικών μονάδων που απαρτίζουν την ιεραρχική ολότητα είναι από τη μια μεριά σχέσεις αλληλεξάρτησης, όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των μονάδων που συγκεντρώνουν στα χέρια τους οικονομική ή / και πολιτική εξουσία, και από την άλλη σχέσεις κυριαρχίας-εξάρτησης, όσον αφορά τις σχέσεις των μονάδων αυτών με τις μονάδες στη βάση της ιεραρχικής πυραμίδας. Το κριτήριο, επομένως, που χρησιμοποιούμε για να διακρίνουμε μεταξύ εξαρτημένων και αλληλεξαρτημένων μονάδων είναι αν οι μονάδες που απαρτίζουν μια ολότητα βρίσκονται σε θέση στην κοινωνική ιεραρχία (εξαιτίας της οικονομικής / πολιτικής δύναμης τους) ώστε να μπορούν να μετέχουν στη διαδικασία καθορισμού της στρατηγικής / τακτικής της ολότητας με άμεσο και αποφασιστικό τρόπο. Και αυτό ανεξάρτητα από το αν η διαδικασία αυτή είναι περισσότερο (μηχανισμός αγοράς) ή λιγότερο (σχεδιασμός) «αντικειμενική» στο οικονομικό επίπεδο. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, με βάση τις παραπάνω έννοιες να ορίσουμε την εξάρτηση ως μία κατάσταση ετεροκαθορισμού όπου τα όρια και οι δυνατότητες δράσης, μορφές ανάπτυξης, στόχοι 20

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Αποκέντρωση και Ελευθερία

Αποκέντρωση και Ελευθερία Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Αποκέντρωση και Ελευθερία I Μία από τις πιο θεµελιώδεις συνεισφορές του Hayek στην κοινωνική θεωρία ήταν ότι διέγνωσε ορθά και µε διορατικότητα τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων. ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων. ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε δίπλα στον αριθμό της καθεμιάς τη λέξη Σωστό αν κρίνετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη:

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: Εισαγωγή Ενότητα 4.1: Πιθανότητα Δεσμευμένη Πιθανότητα- Όρια (Ι). Θεόδωρος Χατζηπαντελής Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων»

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Αθήνα, 09/07/2012 «Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Ένα από τα προτεινόμενα μέτρα για την εξεύρεση ισοδύναμων δημοσιονομικών μέτρων είναι και η κατάργηση του δαπανηρού θεσμού των μετακλητών υπαλλήλων,

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα. στο μάθημα. Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων

Προτεινόμενα θέματα. στο μάθημα. Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε δίπλα στον αριθμό της καθεμιάς τη λέξη Σωστό αν κρίνετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 Η Εικόνα της Κρίσης όπως την αντιλαμβανόμαστε (λανθασμένα) Όταν σκεπτόμαστε ή μιλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα:

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ηλίας Ντίνας elias.dinas@politics.ox.ac.uk Σπύρος Κοσμίδης spyros.kosmidis@politics.ox.ac.uk

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο Κώδικας αφορά όλες τις διαφημίσεις για κάθε είδους προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Κώδικας ορίζει τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Université de Paris Dauphine Ινστιτούτο Διπλωματίας Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα