ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Ελληνική περίπτωση ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εξάντας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Ελληνική περίπτωση ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εξάντας"

Transcript

1

2 Εξαρτημένη ανάπτυξη

3 ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Ελληνική περίπτωση ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Εξάντας

4 Ο Τάκης Φωτόπουλος γεννήθηκε στη Χίο και μεγάλωσε στην Αθήνα. Από το 1966 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο όπου έκανε, με υποτροφία του Πανεπιστημίου Αθηνών, τις μεταπτυχιακές σπουδές του στην London School of Economics. Είναι Senior Lecturer οικονομικών στο Polytechnic of North London, όπου διδάσκει από το ISBN Copyright: Εξάντας 1985 Τζαβέλλα 1 - ΑΘΗΝΑ - Τηλ ,

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ Εξάρτηση και αλληλεξάρτηση. 2. Βαθμός εξάρτησης. 3. Μορφές εξάρτησης. 4. Η δυναμική της εξάρτησης. 5. Προϋποθέσεις εξάρτησης. 6. Συνέπειες της εξάρτησης. 7. Σχέσεις διεθνούς εξάρτησης. 8. Σχέσεις εξάρτησης στις μετα-καπιταλιστικές χώρες.9. Σχέσεις εξάρτησης στις καπιταλιστικές χώρες. 10. Η έννοια της οικονομικής εξάρτησης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β. ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΣΚΕ ΨΗΣ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η κλασική μαρξιστική σκέψη. 2. Το ορθόδοξο, το μαρξιστικό και το «παράδειγμα» εξάρτησης. 3. Η περίπτωση της Ελλάδας: ανάπτυξη ή υπανάπτυξη; 4. Η περίπτωση της Ελλάδας: εξαρτημένη ανάπτυξη. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕ- ΝΗΣ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 92 α. Ανισομερή ανάπτυξη. β. Εκβιομηχάνιση χωρίς απορρόφηση του εργατικού δυναμικού, γ. Χρόνιο έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών. 2. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑ ΝΙΣΗΣ 135 α. Ο ρόλος της ξένης αγοράς στη βιομηχανική ανάπτυξη, β. Η σημασία του ξένου κεφαλαίου στην εκβιομηχάνιση, γ. Εξαρτημένη τεχνολογία, δ. Έλλειψη ολοκληρωμένης βιομηχανικής βάσης.

6 3. Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΕΚΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗΣ 182 α. Διάρθρωση επενδύσεων και εξαρτημένη ανάπτυξη, β. Ο δυϊσμός της ελληνικής μεταποίησης, γ. Συμπεράσματα. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Γ. ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΜΕΩΝ- ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 233 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ. ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Η αύξηση της εμπορικής εξάρτησης στη μεταπολεμική περίοδο. 2. Η κάλυψη του διευρυνόμενου ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο. 3. Σχέση μορφής ανάπτυξης και ισοζυγίου πληρωμών. 4. Παραγωγική δομή και ισοζύγιο. 5. Καταναλωτική δομή και ισοζύγιο. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε. ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΙΣΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ Η διαδικασία της άνισης ανταλλαγής. 2. Εξαρτημένη τεχνολογία. 3. Το θέμα της ιδιαιτερότητας της τεχνολογίας. 4. Τεχνικές έντασης κεφαλαίου ή έντασης εργασίας; 5. Συμπεράσματα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ. ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ανάπτυξη εν γένει και περιβάλλον. 2. Τύπος ανάπτυξης και περιβάλλον. 3. Εξάρτηση, συγκέντρωση και περιβάλλον. 4. Εξάρτηση, τουρισμός και περιβάλλον. 5. Εξάρτηση και πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος. 6. Συμπεράσματα. ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΥΤΟΚΑΘΟΡΙΖΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 319 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 323

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το βιβλίο αυτό αποτελείται από αυτοτελή δοκίμια που εκφράζουν την εξέλιξη του προβληματισμού μου στο θέμα της εξαρτημένης ανάπτυξης τα τελευταία δέκα χρόνια. Παρά τη σχετική, όμως, αυτοτέλεια των συμπεριλαμβανόμενων μελετών, δεδομένου ότι τόσο η αναλυτική σκοπιά όσο και η μεθοδολογία που τις χαρακτηρίζει είναι η ίδια, πιστεύω ότι οι τυχόν επαναλήψεις / επικαλύψεις που αναπόφευκτα θα συναντήσει ο αναγνώστης δε δίνουν μια συνολικά αντιφατική εικόνα. Ακόμα, καταβλήθηκε συστηματική προσπάθεια να δεθούν οι μελέτες αυτές σ' ένα ενιαίο σύνολο. Θεώρησα σκόπιμο να κάνω αυτή την έκδοση όχι μόνο για να συγκεντρώσω (όσον αφορά τα ήδη δημοσιευθέντα δοκίμια) τα σκόρπια σε δυσεύρετα περιοδικά άρθρα μου για το θέμα αλλά και για να δώσω τη δυνατότητα στον ενδιαφερόμενο αναγνώστη ν' αποκτήσει μια καθολική εικόνα του φαινομένου της εξαρτημένης ανάπτυξης, τόσο από τη θεωρητική όσο και από την εμπειρική πλευρά, με συγκεκριμένη εφαρμογή στην ελληνική περίπτωση. Θα πρέπει, εν τούτοις, να σημειωθεί εδώ ότι ακόμα.και τα κεφάλαια που στηρίζονται σε άρθρα που έχουν δημοσιευτεί στο παρελθόν αποτελούν, ουσιαστικά, καινούρια δουλιά, αφού δημοσιεύονται όχι μόνο χωρίς τις περικοπές που επιβάλλουν οι περιορισμοί χώρου του περιοδικού τύπου αλλά και με σημαντικές, θεωρητικές και εμπειρικές, προσθήκες και αλλαγές. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το κεφάλαιο το σχετικό με την εξαρτημένη εκβιομηχάνιση (κεφ. Γ), που αποτελεί και τον κορμό του βιβλίου αυτού. Η μελέτη στην οποία στηρίζεται το κεφάλαιο αυτό δημοσιεύτηκε / αναδημοσιεύτηκε ευρέως στο παρελθόν και ξαναγράφτηκε από την αρχή, ειδικά για την παρούσα εργασία. Το ίδιο ισχύει και για το κεφάλαιο το σχετικό με το ισοζύγιο πληρωμών (κεφ. Δ), που πολύ μικρή σχέση έχει, στην καινούρια του μορφή, με μια πρώτη δημοσίευση σε περιοδική έκδοση που κυκλοφόρησε ελάχιστα. Τρεις από τις μελέτες δημοσιεύονται για πρώτη φορά στα ελληνικά: η μελέτη για τη μαρξιστική σκέψη στο θέμα της υπανάπτυξης (κεφ. Β), η μελέτη για την εξαρτημένη τεχνολογία και την άνιση ανταλλαγή (κεφ. Ε) και η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την ταυτοποίηση των τομέων-κλειδιά της ελληνικής οικονομίας (παράρτημα κεφ. Γ). Γιο τις γλωσσικές ανεπάρκειες της ελληνικής απόδοσης των μελετών αυτών - καθώς και του υπόλοιπου βιβλίου - ζητείται η επιείκεια του αναγνώστη. 7

8 Έτσι, όπως γίνεται φανερό από όσα ανέφερα, η έκδοση αυτή μου έδωσε στην πραγματικότητα την ευκαιρία να επανεξετάσω, υπό το φως της εμπειρίας των τελευταίων δέκα χρόνων, σκέψεις που είχα εκφράσει στο παρελθόν για το χαρακτήρα της ελληνικής οικονομικής ανάπτυξης. Με την παρούσα, λοιπόν, μορφή, η μελέτη αυτή καλύπτει ολόκληρη τη μεταπολεμική περίοδο Τέλος, οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δίνουν πρόσθετη επικαιρότητα στο θέμα που επεξεργάζεται το βιβλίο. Το γεγονός, δηλαδή, ότι, για πρώτη φορά στη νεότερη πολιτική ιστορία μας, το κυβερνών κόμμα αντιλαμβάνεται το πρόβλημα της ελληνικής ανάπτυξης από τη σκοπιά του εξαρτημένου χαρακτήρα της αποτελεί, φυσικά, δικαίωση της προβληματικής της εξαρτημένης ανάπτυξης. Από την άλλη μεριά, αν και οι μελέτες αναφέρονται στο χαρακτήρα της ελληνικής αναπτυξιακής διαδικασίας στην πριν από την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία μεταπολεμική περίοδο, εν τούτοις, η επικαιρότητα τους δε νομίζω ότι μειώθηκε στο παραμικρό ως αποτέλεσμα της αλλαγής αυτής. Αντίθετα, νομίζω ότι σήμερα το πρόβλημα της εξαρτημένης ανάπτυξης είναι περισσότερο επίκαιρο παρά ποτέ. Τόσο γιατί σήμερα υπάρχει η μαζική συνειδητοποίηση του προβλήματος, που δεν υπήρχε άλλοτε, όσο και γιατί τα μείζονα οικονομικά προβλήματα της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (πληθωρισμός, ισοζύγιο πληρωμών, απασχόληση, στασιμότητα επενδύσεων), στη βάση τους, δεν είναι συγκυριακά και, επομένως, δεν είναι άσχετα με τον εξαρτημένο χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας που κληρονόμησε το κυβερνών κόμμα. Το κρίσιμο, επομένως, ερώτημα που, κατά τη γνώμη μου, θα κρίνει όχι μόνο την τύχη της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ αλλά και την τύχη της ίδιας της «μεταπολίτευσης» είναι κατά πόσο οι δεσμοί της εξάρτησης μπορούν να επηρεαστούν σε τέτοιο βαθμό από την ασκούμενη πολιτική, ώστε να επιτευχθούν οι δομικές αλλαγές που απαιτούνται για τη δημιουργία των προϋποθέσεων προς μια αυτοδύναμη οικονομική ανάπτυξη. Στον αγώνα για το σπάσιμο των δομών της εξάρτησης και τη δημιουργία μιας αυτοκαθοριζόμενης κοινωνίας αφιερώνεται και το βιβλίο αυτό. Λονδίνο, Δεκέμβριος

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ 2η ΕΚΔΟΣΗ Θα ήθελα κατ' αρχήν από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω το αναγνωστικό κοινό για το ενδιαφέρον αλλά και την εμπιστοσύνη με την οποία περιέβαλε το βιβλίο αυτό. Απόδειξη, βέβαια, της εμπιστοσύνης αυτής αποτελεί το γεγονός καθεαυτό της 2ης έκδοσης που πραγματοποιείται σε συνθήκες ιδιαίτερης όξυνσης της χρόνιας κρίσης του ελληνικού βιβλίου. Και είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικό, σε σχέση μάλιστα με την ιδεολογική σκοπιά του βιβλίου, ότι η επιτυχία αυτή οφείλεται αποκλειστικά στο ενδιαφέρον που έδειξε γι' αυτό η «βάση» στον χώρο της αριστεράς, παραδοσιακής και μη. Από τη μεριά αυτή, θεωρώ ότι το βιβλίο επέτυχε απόλυτα τον σκοπό του: να κινήσει το ενδιαφέρον όλων αυτών που έχουν ακόμα το κουράγιο να προσπαθούν να σκέφτονται αυτόνομα για τα κοινά, σε μια περίοδο που ο ατομικισμός και η μαζική κατανάλωση έτοιμων ιδεολογικών προϊόντων εξαπλώνονται καθημερινά σε ευρύτερα στρώματα. Μολονότι η έκδοση αυτή θα μπορούσε να γίνει αφορμή για να επανεξετάσω μερικές από τις θέσεις του βιβλίου, υπό το πρίσμα της εξέλιξης της κρίσης της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, προτίμησα να μην κάνω οποιαδήποτε αλλαγή. Στην απόφαση αυτήν οδηγήθηκα από τη πεποίθηση ότι τόσο η προβληματική όσο και η ανάλυση του βιβλίου προσφέρουν ένα επαρκές ερμηνευτικό πλαίσιο για την κατανόηση της κρίσης. Θα πρέπει, όμως, να σημειώσω ότι η καινούρια έκδοση μου έδωσε την ευκαιρία να διορθώσω ένα σημαντικό αριθμό από τυπογραφικά και άλλα λάθη που, παρά τη φροντίδα του Εξάντα, παρεισέφρυσαν στην πρώτη έκδοση, με σημαντικές επιπτώσεις ως προς το κατανοητόν του κειμένου. Τέλος, μια προειδοποίηση για την αποφυγή τυχόν παρεξηγήσεων ως προς τη μεθοδολογική σκοπιά του βιβλίου. Παρ' όλο που ο τίτλος του βιβλίου καθώς και σε κάποιο βαθμό η μεθοδολογία 9

10 που χρησιμοποιήθηκε αναφέρονται σε συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο («παράδειγμα» εξάρτησης) θα ήταν τελείως εσφαλμένη η αντίληψη ότι το βιβλίο απλώς αποπειράται να αντικαταστήσει δεδομένο κλειστό θεωρητικό σύστημα (Το Μαρξιστικό) με άλλο παρόμοιο σύστημα. Όπως τονίζεται στο κείμενο η έννοια της εξάρτησης χρησιμοποιείται ως θεωρητικό εργαλείο για την ανάλυση συγκεκριμένου τύπου ανάπτυξης, ενώ στο Α' κεφάλαιο γίνεται συστηματική προσπάθεια για τη διεύρυνση και ανανέωση της έννοιας αυτής. Παρόμοια, ο καταμερισμός εργασίας θεωρείται ως ιστορική διαδικασία και όχι, όπως συνήθως, δεδομένη και αμετάβλητη δομή. Γενικότερα, το βιβλίο εκφράζει τη μεθοδολογική ά ποψη ότι δεν υπάρχουν «Νόμοι», «Γενικές Θεωρίες» κλπ. για την ανάλυση της κοινωνικο-οικονομικής πραγματικότητας. Αντίστοιχα, δεν υπάρχουν προκαθορισμένες θέσεις μέσα στην ιεραρχική πυραμίδα του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Ο αγώνας, επομένως, για το σπάσιμο των δομών της εξάρτησης στη χώρα μας είναι πάντα επίκαιρος και αποκτά μάλιστα ιδιαίτερα κρίσιμη σημασία στο τέλος της δεκαετίας του 80. Λονδίνο, Σεπτέμβριος

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μοναδική φιλοδοξία της μελέτης αυτής είναι η συμβολή στην ανάλυση του χαρακτήρα της ελληνικής κοινωνίας με την έναρξη μιας συστηματικής συζήτησης για το φαινόμενο της εξάρτησης, όπως παρουσιάζεται σε παγκόσμια κλίμακα και συγκεκριμένα μέσα στον ελληνικό χώρο. Βασική πεποίθηση του συγγραφέα είναι ότι το πρόβλημα της κοινωνικής αλλαγής είναι άρρηκτα δεμένο με το πρόβλημα της δομής των οικονομικών σχέσεων γενικά και των σχέσεων μέσα στη συγκεκριμένη παραγωγή (στη διαδικασία εργασίας) που επικρατούσαν στη δεδομένη χρονική στιγμή ειδικότερα. Αυτό, όμως, δε λέγεται με τη συνηθισμένη δογματική έννοια ότι η οικονομική υποδομή είναι (έστω «σε τελική ανάλυση») ο καθοριστικός παράγοντας, παρά τη σχετική αυτονομία που αναγνωρίζεται στο εποικοδόμημα σχετική, με την έννοια ότι η οικονομία είναι εκείνη που καθορίζει τους σχετικούς βαθμούς αυτονομίας/ εξάρτησης του εποικοδομήματος σε σχέση με την ίδια, και των τμημάτων μεταξύ τους 1. Κι αυτό όχι μόνο γιατί υποδομή και εποικοδόμημα αποτελούν επίσης προϊόντα μιας δεδομένης φάσης της ιστορικής εξέλιξης, έτσι που γενικεύσεις του είδους αυτού καταντούν χωρίς νόημα αλλά, το κυριότερο, γιατί μια τέτοια αντίληψη από τη μια μεριά αναιρεί στη βάση της την αρχή ότι τα «υποκείμενα» της Ιστορίας είναι οι άνθρωποι και όχι οι σχέσεις παραγωγής, όπως σύγχρονοι «προοδευτικοί» επιστημονόλογοι, συνεπείς προς την αντίληψη αυτή, υποστηρίζουν 2. Από την άλλη μεριά, η αντίληψη αυτή δημιουργεί μια άμεση σχέση μεταξύ ντετερμινισμού στην εξήγηση της Ιστορίας και δογματισμού στην πράξη, μεταξύ «αντικειμενισμού» στην ανάλυση κοινωνικο-οικονομικών φαινομένων και γραφειοκρατικών τρόπων πολιτικής δράσης 3. Δεχόμαστε, λοιπόν, ότι οι άνθρωποι δρουν μέσα σε ένα 1. Βλ. L. Althusser, For Marx, Penguin 1969, σελ Βλ. L. Althusser & Ε. Balibar, Reading Capital, NLB, 1970, σελ Βλ. ακόμα, για (μαρξιστική) κριτική της αλτουσεριανής θέσης, Ν. Geras, «Althusser's marxism», New Left Review, αρ. 71, Ιανουάριος 1972 και Ν. Mouzelis, Modern Greece, Macmillan, 1978, σελ Βλ. ως παράδειγμα της σχέσης μεταξύ επιστημονικού «αντικειμενισμού» στο μαρξιστικό σοσιαλιστικό κίνημα και του λενινισμού / σταλινισμού τις ακόλουθες περικοπές: «Οι νόμοι της κοινωνικής εξέλιξης είναι αντικειμενικοί και λειτουργούν ανεξάρτητα από τη συνειδητοποίηση και θέληση των ανθρώπων- στο σοσιαλισμό, όμως, το κόμμα, το Κράτος και η κοινωνία ολόκληρη έχουν τη δυνατότητα, άγνωστη στη μέχρι τώρα ιστορία, να καταλάβουν τους νόμους αυτούς συνειδητά, να τους εφαρμόσουν στη δραστηριότητα τους, επι- 11

12 συγκεκριμένο, όχι βέβαια μόνο οικονομικό, πλαίσιο, το οποίο όμως αλλάζει καθώς αλλάζουν και οι ίδιοι οι άνθρωποι μέσα στη διαδικασία, έτσι που η οικονομική υποδομή / ανθρώπινη δράση και το εποικοδόμημα αποτελούν ένα σύστημα αμοιβαίων ή συμμετρικών (κατά τη χεγκελιανή αντίληψη) σχέσεων και η διάκριση μεταξύ εξαρτημένων και ανεξάρτητων μεταβλητών χάνει πια κάθε νόημα 4. Η έννοια, επομένως, που δίνουμε στη σημασία της δομής των οικονομικών σχέσεων είναι ότι, προκειμένου ειδικότερα για χώρες που η διάρθρωση της οικονομικής υποδομής τους τις κατατάσσει στην κατηγορία των εξαρτημένων, το γενικότερο πρόβλημα της αυτονομίας της σημερινής κοινωνίας και των κοινωνικών ατόμων (με την έννοια της αυτοδιεύθυνσης όλων των τομέων της κοινωνικής ζωής από τα άτομα που συμμετέχουν στις αντίστοιχες δραστηριότητες) παίρνει μια επιπλέον διάσταση, που κάνει ακόταχύνοντας έτσι τη διαδικασία της κοινωνικής εξέλιξης». Μ.Τ. Iovchuk, The Role of Socialist Ideology in the Struggle with Survivals of Capitalism*, Voprosi FUosofi, αρ. 1,19SS σελ. 4 (η περικοπή αυτή περιλαμβάνεται στο έργο του Η. Marcuse, Soviet Marxism, a Critical Analysis, Routledge, 1958, σελ. 151). Ακόμα, κατά τον Sweezy, «ο μαρξισμός δίνει στο προλεταριάτο τον ηγετικό ρόλο... δεν υπάρχει, όμως, εγγύηση πως το προλεταριάτο θα καταλάβει την κατάσταση του και θα δράσει ανάλογα* για το σκοπό αυτό πρέπει πρώτα να χωνέψει το μαρξισμό, πράγμα που μπορεί να κάνει μόνο μέσω της πολιτικής οργάνωσης και του αδιάκοπου αγώνα με την καθοδήγηση ενός γνήσιου μαρξιστικού κόμματος πρωτοπορίας», P. Sweezy, «The Nature of Soviet Society», Monthly Review, Νοέμβριος Καταλήγοντας, θα συμφωνούσαμε με τον Μαρκούζε ότι «μία ευθεία οδός φαίνεται να οδηγεί από τον Λένιν (η συνειδητοποίηση της εργατικής τάξης μπορεί να έρθει μόνο «απ' έξω») και την αντίληψη του περί του συγκεντρωτικού αυταρχικού κόμματος, στην προσωπική δικτατορία του Στάλιν». Η. Marcuse, Soviet Marxism, op. tit. 4. Η θέση, βέβαια, αυτή αποκλείει την αποδοχή ιστορικών ή οικονομικών «νόμων» που λειτουργούν ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων (βλ. σημ. 3). Από την άποψη αυτή, οι μαρξιστές επιστημονόλογοι είναι συνεπείς όταν τονίζουν ότι η οικονομική υποδομή είναι, σε τελική ανάλυση, ο καθοριστικός παράγοντας παρά τη σχετική αυτονομία του εποικοδομήματος. Αντίθετα, στην περίπτωση που η οικονομία και το εποικοδόμημα αποτελούν ένα σύστημα αμοιβαίων ή συμμετρικών (κατά τη χεγκελιανή αντίληψη) σχέσεων, τότε, στο βαθμό που το δεύτερο εξαρτάται από την πρώτη, εξίσου και η πρώτη εξαρτάται από το δεύτερο, το καθένα δηλαδή είναι συνάρτηση του άλλου, έτσι που δεν έχει πια νόημα η διάκριση μεταξύ εξαρτημένων και ανεξάρτητων μεταβλητών, αφού κάθε αποτέλεσμα είναι και αιτία και κάθε-αιτία είναι και αποτέλεσμα. Στην περίπτωση όμως αυτή, όπως σωστά παρατηρεί ο D.Η. Ruben, ο διαλεκτικός υλισμός, ο σοσιαλισμός δηλαδή ως επιστήμη με τους δικούς του νόμους στην εξήγηση ασύμμετρων σχέσεων αιτίου και αποτελέσματος, δεν είναι πια δυνατός. Βλ. D.H. Ruben, «On Dialectical Relations», Critique, αρ. τεύχ. 2,

13 μα πιο φανερό το διεθνιστικό χαρακτήρα του. Αν, δηλαδή, η καπιταλιστική εξάρτηση (για να αναφερθούμε στην εξάρτηση μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα) αποτελεί τον κύριο στόχο της κοινωνικής πράξης, η ξένη καπιταλιστική εξάρτηση πρέπει να αποτελεί διπλά στόχο, γιατί κάνει ακόμα δυσκολότερη τη δημιουργία των συνθηκών που θα στηρίξουν μια αυτο-καθοριζόμενη κοινωνία. Θα έπρεπε, όμως, να τονιστεί εδώ, προς αποφυγή τυχόν παρεξηγήσεων, πως πρόθεση μας δεν είναι να δείξουμε ότι εκείνο που λείπει σήμερα είναι μια ακόμα «επιστημονική» θεωρία που, για παράδειγμα, θα καταδικάζει το καπιταλιστικό σύστημα όσον αφορά την ανικανότητα του να αναπτύξει περισσότερο τις παραγωγικές δυνάμεις, ανικανότητα που έτσι κι αλλιώς έχει ιστορικά αποδειχτεί ανύπαρκτη, τόσο για τις καπιταλιστικές όσο και για τις μετακαπιταλιστικές κοινωνίες 5. Ο συγγραφέας θα θεωρούσε, επομένως, ότι απέτυχε στο σκοπό του αν ο αναγνώστης έβγαζε το συμπέρασμα από τις σελίδες που ακολουθούν ότι η εξάρτηση είναι κάτι κακό γι' αυτόν ακριβώς το λόγο και όχι γιατί αποκλείει την κυριαρχία των ανθρώπων σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής τους. Με άλλα λόγια, αν αρνηθούμε την ύπαρξη «ιστορικών νόμων» και ξεκινήσουμε από την αρχή ότι η Ιστορία και τα κοινωνικά συστήματα είναι δημιουργίες ανθρώπινες που δεν υπακούουν σε νομοτέλειες, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στις συνυπάρχουσες τάσεις, στη δεδομένη χρονική στιγμή, και να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε εκείνη την τάση που συμφωνεί με τη δική μας κοσμοθεωρία. 5. Ονομάζουμε μετα-καπιταλιστικά τα κράτη του «υπαρκτού σοσιαλισμού», για να τα διακρίνουμε από τα καπιταλιστικά (βλ. για τις διαφορές μεταξύ καπιταλιστικών και μετα-καπιταλιστικών κοινωνικών σχηματισμών, κεφ. Α). Δεν αποκαλούμε τις κοινωνίες αυτές σοσιαλιστικές, γιατί δε φαίνεται να ικανοποιούν τα μαρξιστικά κριτήρια του σοσιαλιστικού ή, έστω, του μεταβατικού προς το σοσιαλισμό σχηματισμού. Οι διαμάχες, άλλωστε, μεταξύ των μαρξιστών διαφόρων αποχρώσεων ως προς το θέμα της φύσης των καθεστώτων αυτών είναι χαρακτηριστικές. Η Κίνα, για παράδειγμα, και μια μερίδα μαρξιστών δυτικών διανοουμένων χαρακτηρίζουν την ΕΣΣΔ και τα υπόλοιπα κράτη του μπλοκ «καπιταλιστικά κράτη ορισμένου τύπου, με την κρατική μπουρζουαζία να παίζει σ' αυτά το ρόλο της νέας κυρίαρχης τάξης» (Bettelheim, Sweezy, κ.α. Monthly Review, Νοέμβριος 1974). Από την άλλη μεριά, οι τροτσκιστές διαφόρων αποχρώσεων μιλούν για «κάστες» που αποτελούν τη γραφειοκρατία των χωρών αυτών. Αντίστοιχα, η Κίνα χαρακτηρίζεται «γραφειοκρατικό - καπιταλιστικό κράτος, όπου η κρατική - κομματική γραφειοκρατία (παρά τις κατευθυνόμενες από πάνω πολιτιστικές «επαναστάσεις») παίζει το ρόλο προνομιούχας τάξης, έτσι που να χρειάζεται μια καινούρια κοινωνική επανάσταση για να ανατρέφει την κρατούσα τάξη των κόκκινων καπιταλιστών, που δημιουργήθηκε στη βάση της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης της πλατιάς μάζας» (International Socialism, αρ. 29, 37, 55). 13

14 Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του πολιτισμού δύο ήταν οι βασικές αντιμαχόμενες τάσεις. Από τη μια μεριά, η εξουσιαστική, η τάση που στόχο της έχει το δικαίωμα του κυβερνάν, την κρατική εξουσία, η οποία στο επίπεδο της μορφής οργάνωσης των κοινωνικών σχέσεων παίρνει, ιστορικά, τη μορφή της ιεραρχικής κοινωνίας (ιεραρχικό σύστημα παραγωγής, κράτη κάθε μορφής από «δημοκρατικά-φιλελεύθερα» και φασιστικά μέχρι «λαϊκές δημοκρατίες» και «σοσιαλιστικά»). Από την άλλη μεριά, η τάση για αυτοκαθορισμό, που εκδηλώνεται με οργανωτικές μορφές λήψης κοινωνικών αποφάσεων (Αθηναϊκή Δημοκρατία, ελεύθερες μεσαιωνικές πόλεις, παρισινές συνελεύσεις του 1790) και κοινωνικές σχέσεις παραγωγής (χωριάτικες κομμούνες των «βαρβάρων», ισπανικές κομμούνες) 6, που χαρακτηρίζονται από την έλλειψη ιεραρχικών δομών. Αν, λοιπόν, δεχτούμε, ότι η ύψιστη ηθική υποχρέωση του ανθρώπου είναι η αυτονομία, η υποταγή δηλαδή μόνο στους νόμους και περιορισμούς που οι ίδιοι θέτουμε για τους εαυτούς μας, δε μας μένει παρά να επιλέξουμε την τάση για αυτοκαθορισμό ως κίνητρο και κατεύθυνση της ανθρώπινης πάλης. Η επιλογή αυτής της συγκεκριμένης τάσης γίνεται, φυσικά, με βάση ένα ορισμένο κριτήριο: την ιδέα μιας αυτόνομης, αυτοθεσμιζόμενης κοινωνίας, που αποκλείει το φαινόμενο της εξάρτησης, φαινόμενο συνυφασμένο με κάθε σύστημα που αποτελεί την άρνηση της ανθρώπινης αυτονομίας στο ατομικό ή στο εθνικό επίπεδο την ιδέα, ακόμα, μιας κοινωνίας αυτοδιευθυνόμενης, που προϋποθέτει την κατάργηση κάθε ιεραρχικής δομής και εξουσίας, «προοδευτικής» ή μη, και την εξαφάνιση όχι μόνο της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο αλλά, γενικότερα, της κυριαρχίας του ανθρώπου στον άνθρωπο. Κι αυτό γιατί στη σημερινή κοινωνία (καπιταλιστική ή μετακαπιταλιστική) οι εκμεταλλευτικές / ανελεύθερες σχέσεις ολοένα και περισσότερο παίρνουν την ιεραρχική μορφή (ιεραρχία στη δουλειά, ιεραρχία στους μισθούς, ιεραρχία στις οργανώσεις, κόμματα, ιεραρχία στην εκπαίδευση). Έτσι, θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε με τον Κα- 6. Βλ. για εκτενή περιγραφή των κοινωνικών αυτών μορφών, στα ακόλουθα, μεταξύ άλλων, έργα: P. Kropotkin, Mutual Aid, Boston, Voline, The Unknown Revolution, Free Life, S. Dolgoff, 77K Anarchist Collectives, Workers' Self-management in the Spanish Revolution, , Free Life, M. Bookchin, Post-scarcity Anapchism, London, M. Taylor, Community, Anarchy and Liberty, Cambridge Univ. Press, Τέλος δε θα πρέπει φυσικά να ξεχνάμε on, στο φιλοσοφικό επίπεδο, η αυτοκαθοριστική τάση είχε για πρώτη φορά εκφραστεί συστηματικά από τους Έλληνες κυνικούς και στωικούς, ήδη από τον 4ο αιώνα π.χ. 14

15 στοριάδη ότι «το πρόβλημα σήμερα δεν είναι απλώς η τύχη του καπιταλισμού αλλά η τύχη των βασικών μορφών οργάνωσης και των βασικών σημασιών όλων των λεγόμενων "ιστορικών" κοινωνιών, όλων δηλαδή των κοινωνιών που χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη του Κράτους είναι το πρόβλημα της αυτονομίας της κοινωνίας και των κοινωνικών ατόμων, της ρητής και συνειδητής αυτοθέσμισης της κοινωνίας» 7. Το μόνο που θα θέλαμε να προσθέσουμε εδώ είναι ότι η έμφαση πρέπει πάντα να είναι στην αυτονομία των ίδιων των ατόμων μια και, άλλωστε, η κοινωνία, η κοινότητα ή η λαϊκή συνέλευση βρίσκει την αυτο-έκφρασή της μόνον όταν τα ίδια τα άτομα βρίσκουν την έκφραση τους μέσα στην κοινωνία και τις οργανωτικές μορφές της 8. Ο λόγος που χρησιμοποιήθηκε μια μονοδιάστατη οικονομική ανάλυση στο κείμενο (εκτός από την απόπειρα ορισμού της γενικής έννοιας της εξάρτησης στο κεφ. Α), χωρίς δηλαδή αναφορά στο πολιτικό και γενικότερο κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο, οφείλεται πρώτον, στην υποκειμενική αδυναμία του συγγραφέα, θύματος κι αυτού της σημερινής διαχωρισμένης «εκπαίδευσης» διαχωρισμένης, όχι μόνο με την έννοια ότι η γνώση παρέχεται σήμερα σε στεγανά διαμερίσματα (οικονομικά, κοινωνιολογία, πολιτική, κ.λπ.) αλλά, το κυριότερο, ότι γίνεται έξω από το γενικό κοινωνικό χώρο, σε χωριστά, ιεραρχικά οργανωμένα ιδρύματα, που άρχισαν ιστορικά να εμφανίζονται ταυτόχρονα με την ίδρυση κοινωνιών οργανωμένων σε κράτη. Δεύτερον, νομίζουμε ότι για τον περιορισμένο σκοπό της μελέτης αυτής τα οικονομικά στοιχεία και εργαλεία επιτρέπουν μια σε βάθος τομή της οικονομικής εξάρτησης, θα ήταν, όμως, σημαντικό αν η εργασία αυτή γινόταν αφορμή για παρόμοιες τομές στις κοινωνικές, πολιτικές και προ παντός πολιτιστικές δομές της εξάρτησης, παρ' όλους τους δισταγμούς που δημιουργούνται για το κατά πόσο ένα πολυδιάστατο φαινόμενο όπως η εξάρτηση μπορεί ν' αναλυθεί από τους «ειδικούς» κάθε κλάδου χωριστά. Το πρόβλημα, βέβαια, κάθε άλλο παρά θα λυνόταν αν την επίλυση του αναλάμβαναν οι ειδικοί των ιδεολογιών με τις «σφαιρικές θεωρήσεις» των πραγμάτων, μέσα όμως πάντοτε από τη δική του μικρή σφαίρα (κλειστό ιδεολογικό σύστημα) ο καθένας. Άλλωστε, είναι αυτή ακριβώς η διαχωρισμένη γνώση που δημιουργεί 7. Κ. Καστοριάδης, Το επαναστατικό πρόβλημα σήμερα, Βέργος, 1976, σελ «Εκείνο που πρέπει να απελευθερωθεί είναι εμείς οι ίδιοι, η καθημερινή μας ζωή σε όλες τις στιγμές της και όχι γενικές κατηγορίες όπως η Κοινωνία ή η Ιστορία», Μ. Bookchin, op. cit., σελ

16 ειδικούς, αλλά και τόσο συμβάλλει στη μη επικοινωνία τόσο μεταξύ των ειδικών κάθε γνώσης / ιδεολογίας από τη μια μεριά και λαού από την άλλη - μια από τις βασικές προϋποθέσεις επιβολής των πρώτων στο δεύτερο - όσο και μεταξύ των ίδιων των ειδικών. Θα θεωρήσουμε, λοιπόν, στη μελέτη αυτή δεδομένη την πολιτική, πολιτιστική, κ.λπ. εξάρτηση και θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε την έννοια, τις επιπτώσεις και τα χαρακτηριστικά της οικονομικής εξάρτησης μέσω μιας κάθετης τομής στην οικονομική δομή της χώρας μας, χωρίς όμως να παραμελούμε, όπου και όσο είναι δυνατό, την εξέταση των κοινωνικών επιπτώσεων της συγκεκριμένης οικονομικής δομής και σχέσεων. 16

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ A Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ Η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται συχνά εξαρτημένη, χωρίς όμως να ορίζεται με σαφή τρόπο η έννοια της εξάρτησης ούτε να αιτιολογείται επαρκώς η χρήση του όρου σε σχέση με την ελληνική περίπτωση. Είναι, ακόμα, συνηθισμένη η απόπειρα να αναχθεί σε ποσοτικά χαρακτηριστικά η έννοια της εξάρτησης, με αναφορές στο ρόλο του ξένου κεφαλαίου ή στη διάρθρωση του ισοζυγίου πληρωμών. Εν τούτοις, τα ποσοτικά χαρακτηριστικά της εξάρτησης δε θα πρέπει να αποτελούν στοιχεία του ίδιου του ορισμού της. Αντίθετα, τα χαρακτηριστικά αυτά πρέπει να εντάσσονται σ' ένα ερμηνευτικό πλαίσιο, που επιχειρεί να τα εξηγεί σαν συμπτώματα της σχέσης εξάρτησης, σαν εκφράσεις ενός τύπον κοινωνικής οργάνωσης που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες δομές και σχέσεις. Ανάλογες παρατηρήσεις θα μπορούσαν να διατυπωθούν για τις μαρξιστικές αναλύσεις που χρησιμοποιούν τον όρο περιγραφικά και τον εντάσσουν αβασάνιστα σε μια διαφορετική προβληματική (βλ. κεφ. Β για τις διαφορές μεταξύ του ορθόδοξου, του μαρξιστικού και του «παραδείγματος» εξάρτησης.) Από την άλλη μεριά, υπάρχει ένα τεράστιο κενό ακόμα και στη διεθνή βιβλιογραφία όσον αφορά τη διατύπωση της γενικής έννοιας της εξάρτησης. Οταν, δηλαδή, γίνεται προσπάθεια να οριστεί η έννοια, είναι πάντα κάποια ειδική έννοια της εξάρτησης (οικονομική, ψυχολογική, κ.λπ.) της οποίας δίνεται ο ορισμός. Στο κεφάλαιο* αυτό θα γίνει μια απόπειρα να καλυφθεί αυτό το κενό και να οριστούν τα πλαίσια μέσα στα οποία θα μπορούσε να οριστεί η γενική έννοια της εξάρτησης. Η γενική αυτή έννοια, είναι διπλά χρήσιμη. Είναι πρώτα χρήσιμη στην ερμηνεία των γενικών λόγων για τους οποίους οι ιεραρχικές σχέσεις στο εσωτερικό των κρατών-εθνών αναπαράγονται στο διεθνές επίπεδο. Είναι, * Τμήμα του κεφαλαίου αυτού δημοσιεύτηκε στον Οικονομικό Ταχυδρόμο της 23ης Σεπτεμβρίου 1982 με τον τίτλο «Έννοια και ουσία της εξάρτησης σε σχέση με την ένταξή μας στην ΕΟΚ», σελ

18 ακόμα, χρήσιμη γιατί μπορεί ν' αποτελέσει τη δάση στην οποία μπορούμε να θεμελιώσουμε την οικονομική έννοια της εξάρτησης, στην προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου της εξαρτημένης ανάπτυξης σε σχέση με την ελληνική περίπτωση. 1. Εξάρτηση και αλληλεξάρτηση Η γενική έννοια της εξάρτησης, όπως θα την ορίσουμε στη μελέτη αυτή, αναφέρεται στην εξάρτηση ως κοινωνικό φαινόμενο και συγκεκριμένα ως θέμα σχέσεων δύναμης που δεν απορρέουν αναγκαστικά από ταξικές θέσεις. Δεν αναφερόμαστε, επομένως, εδώ: α) Στην εξάρτηση από τους «νόμους της φύσης» (στο βαθμό που η ύπαρξη και το περιεχόμενο τέτοιων «νόμων» είναι γενικά παραδεκτό). 6) Στην εξάρτηση από τους «νόμους» της Ιστορίας ή της οικονομίας, των οποίων τόσο η ύπαρξη όσο και το περιεχόμενο κάθε άλλο παρά είναι αναμφισβήτητο. Το ταξικό περιεχόμενο του συστήματος που αποτελούν οι σχέσεις δύναμης συνιστά μόνο μία όψη του όλου συστήματος. Τόσο η αλλοτρίωση όσο και η εκμετάλλευση μπορούν να εξηγηθούν σαν αποτελέσματα ανισοκατανομής δύναμης σε μια ιεραρχική ολότητα, χωρίς να είναι ούτε αναγκαίο αλλά ούτε και επιθυμητό να καταφύγουμε σε «νόμους» ή «τάσεις» που δήθεν κυβερνούν την οικονομία ή την Ιστορία. Η εξάρτηση από τις δυνάμεις της αγοράς δεν είναι παρά η έκφραση ενός συστήματος ανισοκατανομής δύναμης σε συγκεκριμένο τύπο ιεραρχικής ολότητας, όπου τα μέσα παραγωγής ελέγχονται ατομικά από τους ιδιοκτήτες τους (καθώς και από αυτούς που οι πρώτοι διορίζουν για να παίρνουν αποφάσεις για λογαριασμό τους) και η κατανομή παραγωγικών πόρων γίνεται μέσω της αγοράς. Αντίστοιχα, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για εξάρτηση από το πλάνο, ως την οικονομική έκφραση του ελέγχου των μέσων παραγωγής που ασκείται συλλογικά από τη μειονότητα που αποτελεί την άρχουσα κοινωνική ομάδα στις μετα-καπιταλιστικές κοινωνίες. γ) Στην εξάρτηση στο ιδεολογικό επίπεδο, στην εξάρτηση, δηλαδή, από ιδέες και θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί έξω από την ίδια τη κοινωνική ομάδα. Εν τούτοις, θα πρέπει να τονιστεί ότι ιδεολογίες που δεν αναπτύσσονται μέσα από τις ίδιες τις κοινωνικές ομάδες, αλλά έρχονται «απ' έξω» σ' αυτές, αποτελούν επίσης αιτία και αποτέλεσμα ετεροκαθορισμού. δ) Στην ψυχολογική / σεξουαλική εξάρτηση δεν αποτελούν 18

19 αντικείμενο μου εδώ οι συνθήκες ατομικής συνείδησης που συνεπάγονται μια «μη αυθεντική ύπαρξη». ε) Στην πολιτιστική εξάρτηση που δημιουργεί η διεθνοποίηση της «κουλτούρας» των μαζικών μέσων επικοινωνίας (τηλεόραση, βίντεο, ραδιόφωνο, κ.λπ.) και η ταυτόχρονη εξασφάλιση του ελέγχου του προϊόντος της από τις χώρες του κέντρου. Σε ένα υψηλό επίπεδο αφαίρεσης, θα μπορούσαμε να αρχίσουμε ως εξής για να ορίσουμε τη σχέση εξάρτησης: ένα σύνολο κοινωνικών μονάδων (είτε αποτελούνται από κοινωνικά άτομα είτε από κοινωνικές ομάδες 1 ή κράτη-έθνη) ορίζει μία ολότητα (κοινωνική ομάδα, κράτος, παγκόσμιο σύστημα, αντίστοιχα), όταν προϋπόθεση για την ύπαρξη των μονάδων αυτών είναι η ένωσή τους σε σύνολο. Το σύνολο αυτό χαρακτηρίζεται από κοινή κοσμοθεωρία 2 όσον αφορά ειδικότερα τις σχέσεις με άλλες κοινωνικές μονάδες. Η ολότητα, επομένως, αποτελεί ένα ακατάλυτο σύμπλεγμα πρακτικών και διανοητικών δραστηριοτήτων, ηθικών και αισθητικών στάσεων, ένα σύνολο δηλαδή που περιλαμβάνει τόσο την Πράξη, όπως την ορίζουμε παρακάτω, όσο και τις σημασίες και τους θεσμούς που την καθορίζουν ιστορικά. Οι σχέσεις, επομένως, μεταξύ των κοινωνικών μονάδων που απαρτίζουν μια ολότητα δεν μπορούν να εξηγηθούν μέσα σ' ένα ερμηνευτικό πλαίσιο που τις συλλαμβάνει ως σύνολο αλληλεπιδράσεων μεταξύ αυτόνομων/αυτάρκων μονάδων, μια και αφότου οι μονάδες γίνουν κοινωνικές και συναπαρτίσουν μια ολότητα, απαρνιούνται εξ ορισμού την αυτάρκειά τους. Στο βαθμό, για παράδειγμα, που η Ελλάδα αποτελεί από πολλά χρόνια τώρα αναπόσπαστο τμήμα του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος και στο βαθμό που η έξοδος της από την ΕΟΚ δε σημαίνει ταυτόχρονα σπάσιμο των δεσμών της με το σύστημα αυτό, το θέμα που τίθεται δεν είναι εξάρτηση αντί για αυτονομία / αυτάρκεια, όπως ορισμένες αντιλήψεις υποθέτουν. Η αυτονομία / αυτάρκεια είναι εξ ορισμού αδύνατη, εφόσον η χώρα μας εξακολουθεί να αποτελεί τμήμα της οικονομικής ολότητας που λέγεται παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα (μέσα ή έξω από την ΕΟΚ είναι αδιάφορο) και των πολιτικο-στρατιωτικών εκφράσεων του. Αντίστοιχα, το σπάσιμο των ελληνικών δεσμών με την καπιταλιστική ολότητα και η ένταξή μας στην εναλλακτική ολότητα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» είναι επίσης άσχετη με το θέμα εξάρτησης / αυτονομίας για τους ίδιους λόγους. Το θέμα, λοιπόν, που τίθεται δεν είναι εξάρτηση αντί για αυτονομία αλλά εξάρτηση αντί για αλληλεξάρτηση, στα πλαίσια του παγκόσμιου καταμερισμού εργασίας. Πώς όμως μπορούμε να ορίσουμε τις δύο αυτές έννοιες, την εξάρτηση σε σχέση με την αλλη- 19

20 λεξάρτηση; Γενικά ο καταμερισμός εργασίας και δύναμης που χαρακτηρίζει μια ολότητα μπορεί να πάρει δύο μορφές: α) Καταμερισμός εργασίας που συνοδεύεται από την άνιση κατανομή εξουσίας 3 οικονομικής 4 και πολιτικής υπό την ευρεία έννοια 5 και μορφοποιείται με την παραγωγή / αναπαραγωγή ιεραρχικών δομών, είτε «αντικειμενικών» (οικονομική ιεραρχία στο σύγχρονο μονοπωλιακό καπιταλισμό) είτε «θεσμοποιημένων» (ιεραρχία βάσει της θέσης μέσα σε ένα γραφειοκρατικό σύστημα οργάνωσης). Θα ονομάσω τον τύπο αυτό καταμερισμού εργασίας / δύναμης «Ιεραρχική Ολότητα». β) Καταμερισμός εργασίας που συνοδεύεται από την ίση κατανομή εξουσίας / δύναμης μεταξύ των μελών της ολότητας, δηλαδή από την άρνηση εξουσίας / δύναμης και την έλλειψη ιεραρχικών δομών, τόσο αντικειμενικών όσο και θεσμοποιημένων. Η συνειδητή δραστηριότητα των κοινωνικών ατόμων είναι η πηγή της διαρκούς αυτοθέσμισης της κοινωνικής ζωής στην ολότητα που θα ονομάσω «Ολότητα Αυτοκαθορισμού». Οι ιστορικές κοινωνίες μέχρι σήμερα, με ελάχιστες μερικές (Εκκλησία στην κλασική Αθήνα) και βραχύβιες εξαιρέσεις (παρισινές sections στη Γαλλική Επανάσταση) που αναφέρω ενδεικτικά 6, αποτελούν περιπτώσεις ιεραρχικών ολοτήτων. Η σχέση, επομένως, εξάρτησης, θα υπέθετε κανείς, αποτελεί το προϊόν μιας θεμελιώδους ψυχο-κοινωνικής δυναμικής που, υπό ορισμένες συνθήκες, συμβαίνει σε ολόκληρη την ανθρώπινη Ιστορία 7. Οι σχέσεις τώρα μεταξύ των κοινωνικών μονάδων που απαρτίζουν την ιεραρχική ολότητα είναι από τη μια μεριά σχέσεις αλληλεξάρτησης, όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των μονάδων που συγκεντρώνουν στα χέρια τους οικονομική ή / και πολιτική εξουσία, και από την άλλη σχέσεις κυριαρχίας-εξάρτησης, όσον αφορά τις σχέσεις των μονάδων αυτών με τις μονάδες στη βάση της ιεραρχικής πυραμίδας. Το κριτήριο, επομένως, που χρησιμοποιούμε για να διακρίνουμε μεταξύ εξαρτημένων και αλληλεξαρτημένων μονάδων είναι αν οι μονάδες που απαρτίζουν μια ολότητα βρίσκονται σε θέση στην κοινωνική ιεραρχία (εξαιτίας της οικονομικής / πολιτικής δύναμης τους) ώστε να μπορούν να μετέχουν στη διαδικασία καθορισμού της στρατηγικής / τακτικής της ολότητας με άμεσο και αποφασιστικό τρόπο. Και αυτό ανεξάρτητα από το αν η διαδικασία αυτή είναι περισσότερο (μηχανισμός αγοράς) ή λιγότερο (σχεδιασμός) «αντικειμενική» στο οικονομικό επίπεδο. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, με βάση τις παραπάνω έννοιες να ορίσουμε την εξάρτηση ως μία κατάσταση ετεροκαθορισμού όπου τα όρια και οι δυνατότητες δράσης, μορφές ανάπτυξης, στόχοι 20

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης MEA CULPA (?) του Γιώργου Η. Οικονομάκη Κύριε Διευθυντή. Μέχρι τη στιγμή που γράφω το σημείωμα τούτο γνωρίζω ότι για μια, τουλάχιστο, διατύπωση - θέση του τελευταίου άρθρου μου στο περιοδικό έγινα αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Άντον Πάννεκουκ ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Πηγή:http://sites.google.com/site/syrizaorizontia/in-thenews/ademosieutastaellenikaarthratouantonpanekouk ( ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Western Socialist,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:...

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ ΟΟ Κοινωνικός Μετασχηµατισµός 1. Ο κοινωνικός µετασχηµατισµός 1.1. Γενικά Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης Να προσδιορίσετε µε συντοµία το περιεχόµενο των παρακάτω όρων. Κοινωνικός σχηµατισµός:......

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος.

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Γ. Μπλιώνης Κύκλος συζητήσεων για την Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης. Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης. Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Θεωρίες τις Αναπαραγωγής: : Bowles & Gintis Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 6ο (σελ. 136 150) Διαφοροποιημένες κατευθύνσεις στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η επιστήμη της Διοίκησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η επιστήμη της Διοίκησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η επιστήμη της Διοίκησης 1 Η ανάγκη για Διοίκηση υπάρχει από τότε που οι άνθρωποι σχημάτισαν ομάδες, για να πετύχουν αυτά που δεν μπορούσαν να πετύχουν μόνοι τους. Η σημασία της Διοίκησης αναγνωρίζεται:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 6: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 Βιομηχανική Κοινωνιολογία και Βιομηχανικές Σχέσεις 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία Πρόλογος Καθηγητή Βασίλη Φίλια... 17 Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης Λεωνιδας ΚυρΚος Η δυναμική της ανανέωσης Τα BIBΛIA TOY ΤΖον Λε Καρε ςtiς EKδOςEIς KAςTANIωTH * Κι ο κλήρος έπεσε στον ςμάιλι, μυθιστόρημα, 2008 ο εντιμότατος μαθητής, μυθιστόρημα, 2009 οι άνθρωποι του

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος της αυτοδύναμης οικονομίας 1

Ο στόχος της αυτοδύναμης οικονομίας 1 Ο στόχος της αυτοδύναμης οικονομίας 1 1. Η έννοια της οικονομικής αυτοδυναμίας Η έννοια της αυτοδυναμίας στο αναλυτικό πλαίσιο της ΠΔ νοείται πρωτίστως ως αναγκαία προϋπόθεση για τη δημιουργία δομών ισοκατανομής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 2: Παλαιό Καθεστώς και Διαφωτισμός Σπύρος Μαρκέτος Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αποκέντρωση και Ελευθερία

Αποκέντρωση και Ελευθερία Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Αποκέντρωση και Ελευθερία I Μία από τις πιο θεµελιώδεις συνεισφορές του Hayek στην κοινωνική θεωρία ήταν ότι διέγνωσε ορθά και µε διορατικότητα τον

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Σημασία της Επιχείρησης. Ιστορία Διοίκησης. Αρχαία Ελλάδα. Σύγχρονη Διοίκηση 1 / Εισαγωγικές Έννοιες

Κεφάλαιο 2. Σημασία της Επιχείρησης. Ιστορία Διοίκησης. Αρχαία Ελλάδα. Σύγχρονη Διοίκηση 1 / Εισαγωγικές Έννοιες Κεφάλαιο 2 2.1 Εισαγωγικές Έννοιες Σημασία της Επιχείρησης Από τότε που οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να σχηματίζουν ομάδες για να επιτύχουν στόχους, τους οποίους δε μπορούσαν να επιτύχουν ως άτομα, εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ 1 ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ 2 Επάγγελμα και κοινωνιολογική θεωρία Το επάγγελμα κατέχει κεντρική θέση στην κοινωνιολογική θεωρία από το 19 ο αιώνα, όταν συγκροτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK ISBN: 978-960-8386-63-1 Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK Σχεδιασμός: Σοφία Κανελλοπούλου Διόρθωση: Κατερίνα Μοσχανδρέου Παραγωγή - κεντρική διάθεση: Βλαχάβα 6-8,

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Μία από τις πιο επαναστατικές ιδέες των καιρών μας, υπήρξε η Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Μία από τις πιο επαναστατικές ιδέες των καιρών μας, υπήρξε η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Φίλες και φίλοι, Μία από τις πιο επαναστατικές ιδέες των καιρών μας, υπήρξε η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Με την έννοια την Άμεσης Δημοκρατίας. Της δυνατότητας δηλαδή οι πολίτες να βρίσκονται στο κέντρο της λήψης

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD TO THE 20 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE EUROPE: SHAKEN AND STIRRED? GREECE: A SKILFUL ACORBAT?

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Διοίκηση Επιχειρήσεων Έννοια του Μάνατζμεντ Ικανότητες των Μάνατζερ Στόχοι του Μάνατζμεντ Βασικές Λειτουργίες του Μάνατζμεντ Σχεδιασμός Οργάνωση Διεύθυνση Έλεγχος Εφαρμογή του Μάνατζμεντ

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια Χρήση του Βιβλίου Η πολιτική, από τη φύση της, είναι ένας τομέας επικάλυψης και διασύνδεσης. Το υλικό λοιπόν που συναντάται στο βιβλίο αυτό ανθίσταται πεισματικά στην τμηματοποίηση, κάτι που αποτελεί και

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 3: Η αγροτική κοινότητα 2/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος εδώ είναι να παρουσιαστεί το

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων. ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων. ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων ΟΜΑΔΑ Α: Ερωτήσεις Σωστού Λάθους Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε δίπλα στον αριθμό της καθεμιάς τη λέξη Σωστό αν κρίνετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 6.2: Ανισότητες στην εκπαίδευση. Επίδοση στο σχολείο

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Ενότητα 3: Διεθνοποίηση κεφαλαίου Ηλέκτρα Πιτόσκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

α) Υψηλές πωλήσεις σημαίνουν ανάπτυξη της παραγωγικής λειτουργίας, που είναι προϋπόθεση για να αναπτυχθούν και οι άλλες δύο βασικές λειτουργίες.

α) Υψηλές πωλήσεις σημαίνουν ανάπτυξη της παραγωγικής λειτουργίας, που είναι προϋπόθεση για να αναπτυχθούν και οι άλλες δύο βασικές λειτουργίες. ΟΜΑΔΑ Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 16/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Πρότυπα των Κοινωνικών Συνεταιρισμών

Παγκόσμια Πρότυπα των Κοινωνικών Συνεταιρισμών Παγκόσμια Πρότυπα των Κοινωνικών Συνεταιρισμών Κυρίως από το 1970, η ανάδυση νέων τύπων συνεταιρισμών που ανταποκρίνονται σε ακάλυπτες ανάγκες, κυρίως στους τομείς της παροχής κοινωνικών υπηρεσιών και

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο δεύτερο: << Η επιστήμη της διοίκησης των επιχειρήσεων>>. Μάθημα 8 0

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο δεύτερο: << Η επιστήμη της διοίκησης των επιχειρήσεων>>. Μάθημα 8 0 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο δεύτερο: >. Μάθημα 8 0 2.1. Εισαγωγικές έννοιες. Ερ.1. Από πότε εμφανίζεται η ανάγκη της διοίκησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. Ενότητα # 6: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. Ενότητα # 6: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Ενότητα # 6: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Διδάσκων: Μανασάκης Κωνσταντίνος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Τα κείμενα και τα διαγράμματα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη:

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: Εισαγωγή Ενότητα 4.1: Πιθανότητα Δεσμευμένη Πιθανότητα- Όρια (Ι). Θεόδωρος Χατζηπαντελής Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας 1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας Η εργασία επιτελεί τέσσερεις βασικές λειτουργίες στις σύγχρονες κοινωνίες: την παραγωγή του πλούτου της κοινωνίας την αναπαραγωγή των ατόμων την

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ 6.1 Κοινωνικοποίηση και πολιτικοποίηση 6.1 ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ 1/13 Ένταξη και ενσωμάτωση στο κοινωνικό σύνολο Οριοθέτηση ορθών συμπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για την οργάνωση

Σκέψεις για την οργάνωση Σκέψεις για την οργάνωση Απρίλης 2013 Περιεχόμενα Λίγα λόγια για μας... 3 Ποιοι είμαστε ;... 4 Γιατί οργανωνόμαστε ;... 5 Πως οργανωνόμαστε ;... 6 Η δικιά μας προοπτική.... 7 2 Λίγα λόγια για μας Σε αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις»

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2007 Η σχέση της αριστεράς με τις μεταρρυθμίσεις μπορεί να θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα