ιαβητική Νεφροπάθεια ως Επιπλοκή του Σακχαρώδους ιαβήτη στον Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Εισαγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιαβητική Νεφροπάθεια ως Επιπλοκή του Σακχαρώδους ιαβήτη στον Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Εισαγωγή"

Transcript

1 ιαβητική Νεφροπάθεια ως Επιπλοκή του Σακχαρώδους ιαβήτη στον Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Εισαγωγή Η οικονοµική ανάπτυξη σε παγκόσµιο επίπεδο έχει οδηγήσει σε ένα γρήγορο, καθιστικό και εύκολο τρόπο ζωής και σε µια αυξηµένη ευµάρεια που επιτρέπει την υπερκατανάλωση και δεν ευνοεί την σωµατική άσκηση. Παράλληλα, οι γρήγοροι ρυθµοί της ζωής οδηγούν σε αυξηµένη ένταση και άγχος. Όλοι αυτοί οι παράγοντες τείνουν να επιβαρύνουν τη φυσική κατάσταση των ανθρώπων και συντείνουν σε προβλήµατα υγείας. Το κείµενο που ακολουθεί είναι ένας σύντοµος οδηγός πληροφόρησης για τον Σακχαρώδη ιαβήτη, τη ιαβητική Νεφροπάθεια και το Μεταβολικό Σύνδροµο. Παρουσιάζει σε απλή γλώσσα τα κύρια σηµεία και καθοδηγεί τον αναγνώστη στο πως θα πρέπει να αντιµετωπίσει αυτά τα θέµατα. Το κείµενο ετοιµάστηκε στα πλαίσια του Ερευνητικού Έργου «Επιδηµιολογική Έρευνα ιαβητικής Νεφροπάθειας ως Επιπλοκή του Σακχαρώδους ιαβήτη στον Πληθυσµό της Κύπρου (ΥΓΕΙΑ/1104/23) µε Χρηµατοδότηση από το Ίδρυµα Προώθησης της Έρευνας για την περίοδο Ο Ανάδοχος Φορέας ήταν το Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και ιεθνών Υποθέσεων και εταίροι το Υπουργείο Υγείας, το Παρασκευαείδιο Χειρουργικό και Μεταµοσχευτικό Ίδρυµα, ο 1

2 Παγκύπριος ιαβητικός Σύνδεσµος, το Χηµείο Π., Χατζηκουµή και το Ιατρικό και ιαγνωστικό Κέντρο «Άγιος Θέρισσος» Σακχαρώδης ιαβήτης Ο Σακχαρώδης ιαβήτης (Σ..), είναι µία µεταβολική πάθηση η οποία δεν επιτρέπει στον οργανισµό να παράγει ή να χρησιµοποιεί ορθά την ορµόνη ινσουλίνη µε αποτέλεσµα την αύξηση της γλυκόζης (του σακχάρου) του αίµατος, δηλαδή την υπεργλυκαιµία. Η γλυκόζη αποτελεί ένα από τα κύρια καύσιµα του οργανισµού και ο ρόλος της ινσουλίνης είναι να «ξεκλειδώνει» τα κύτταρα του οργανισµού επιτρέποντας στην γλυκόζη να εισέλθει σ αυτά για να τους παρέχει ενέργεια. Όταν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίµα παραµένουν για µεγάλο χρονικό διάστηµα υψηλότερα από τα φυσιολογικά, τότε αυξάνεται ο κίνδυνος βλάβης σε διάφορα όργανα και ιστούς του σώµατος (καρδιά, µάτια, νεφρά, νεύρα, αγγεία κλπ). Οι βλάβες αυτές µπορούν να αποφευχθούν εάν τα επίπεδα σακχάρου στο αίµα µειωθούν και διατηρηθούν σε τιµές που είναι όσο το δυνατό πιο κοντά στις φυσιολογικές. Ο Σακχαρώδης ιαβήτης συνήθως παρουσιάζεται σε δύο βασικές µορφές. Ένας τρίτος τύπος εµφανίζεται σε ορισµένες περιπτώσεις κατά τη διάρκεια της εγκυµοσύνης αλλά συνήθως υποχωρεί µε το πέρας της. 2

3 Τύπου Ι ή Ινσουλινοεξαρτώµενος ιαβήτης, παρουσιάζεται συνήθως σε νεαρότερους ασθενείς, οι οποίοι πρέπει να κάνουν τακτικά ενέσεις ινσουλίνης προκειµένου να παραµείνουν υγιείς. Τύπου ΙΙ ή Μη Ινσουλινοεξαρτώµενος ιαβήτης, σχετίζεται µε την ηλικία ή εκδηλώνεται στην ωριµότητα. Είναι πιο συνήθης στη µέση ή στην προχωρηµένη ηλικία και µπορεί να ελεγχθεί µε φαρµακευτική αγωγή ή απλώς µε δίαιτα. Υπολογίζεται ότι περίπου 200 εκατοµµύρια άτοµα παγκοσµίως έχουν διαβήτη ενώ η τάση είναι σαφώς αυξητική. Γενικά εκτιµάται ότι σε προηγµένες χώρες το 7% του πληθυσµού έχει διαβήτη. Σύµφωνα µε πρόσφατη µελέτη, το ποσοστό των ατόµων µε διαβήτη στην Κύπρο είναι περίπου 10,3% του πληθυσµού ( µε ). Το 33% των ατόµων µε διαβήτη δε γνωρίζει ότι έχει διαβήτη και η διάγνωση γίνεται συνήθως 4-7 χρόνια µετά την εµφάνιση του. Εξ αυτών, το 5% ανήκει στην κατηγορία των ινσουλινοεξαρτώµενων. Η ιαβητική Νεφροπάθεια ( Ν), είναι επιπλοκή που παρατηρείται περίπου στο 30% των ασθενών. 3

4 Επιδηµιολογική Έρευνα για το Σακχαρώδη ιαβήτη και τη Νεφρική Ανεπάρκεια Η Επιδηµιολογική έρευνα διεξήχθη σε Παγκύπριο δείγµα 485 Ασθενών (280 άνδρες και 205 Γυναίκες). Εξ αυτών, οι 52 πάσχουν από Σακχαρώδη ιαβήτη Τύπου Ι και 433 από Σακχαρώδη ιαβήτη Τύπου ΙΙ. Στην επιλογή του δείγµατος λήφθηκε υπόψη το ατοµικό κλινικό ιστορικό που ήταν επικεντρωµένο στο Σακχαρώδη ιαβήτη και τη ιαβητική Νεφροπάθεια. Με την βοήθεια ερωτηµατολογίου κλινικοεργαστηριακών εξετάσεων και απεικονιστικών µεθόδων µετρήθηκαν και αξιολογήθηκαν συγκεκριµένες παράµετροι και µεταβλητές, µε απώτερο στόχο να συµβάλουν στην ταξινόµηση των ασθενών, αναφορικά µε τη βαρύτητα της ιαβητικής Νεφροπάθειας. Έτσι έγινε εφικτός ο υπολογισµός της συχνότητας της ιαβητικής Νεφροπάθειας στο διαβητικό πληθυσµό της ελεύθερης Κύπρου. Ο ρυθµός σπειραµατικής διήθησης, η κρεατινίνη ουρία ορού και ο ρυθµός απέκκρισης λευκωµατίνης (Ρ.Α.Λ.) αποτελούν δείκτες έγκαιρης διάγνωσης της ιαβητικής Νεφροπάθειας. Οι πλείστες των παραµέτρων και µεταβλητών που περιλήφθηκαν στο εν λόγω έργο, αποτελούν ταυτόχρονα προδιαθεσικούς και παρεµβατικούς παράγοντες για εκδήλωση ή µη της ιαβητικής Νεφροπάθειας. Τέλος, έχει αποµονωθεί επίσης DNA από το αίµα όλων των ασθενών του δείγµατος και ετοιµάσθηκε Τράπεζα 4

5 Γενετικού Υλικού (DNA). Η διατήρηση της Τράπεζας DNA είναι σηµαντική, εφόσον µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε µεταγενέστερο στάδιο για ανάπτυξη µοριακών προγνωστικών δεικτών. 5

6 Γονιδιακή Έρευνα για τη Σχέση της ιαβητικής Νεφροπάθειας σε Ασθενείς µε Σακχαρούχο ιαβήτη Τύπου ΙΙ Λαµβάνοντας δείγµατα από την Τράπεζα Γενετικού Υλικού έχει µελετηθεί η σχέση της ιαβητικής Νεφροπάθειας σε ασθενείς µε Σακχαρώδη ιαβήτη Τύπου ΙΙ στην Κύπρο, η οποία έχει επίσης φέρει στη επιφάνεια σηµαντικά ευρήµατα. Γενικά η ιαβητική Νεφροπάθεια σε ασθενείς µε Σακχαρώδη ιαβήτη Τύπου ΙΙ είναι η µία από τις κύριες αιτίες ανάπτυξης Τελικού Σταδίου Χρόνιας Νεφρικής Ανεπάρκειας. Αποτελέσµατα επιδηµιολογικών ερευνών υποστηρίζουν ότι υπάρχει ετερογένεια µεταξύ ασθενών µε Σακχαρώδη ιαβήτη Τύπου ΙΙ µεταξύ διαφορετικών πληθυσµών, η οποία µπορεί µερικώς να εξηγηθεί από γενετική προδιάθεση για την ανάπτυξη νεφρικών και καρδιολογικών επιπλοκών από το Σακχαρώδη ιαβήτη. Όµως οι επιµέρους βιολογικοί µηχανισµοί δεν είναι πλήρως κατανοητοί. Γενετικοί παράγοντες που ενδεχοµένως να εµπλέκονται στην ανάπτυξη της ιαβητικής Νεφροπάθειας περιλαµβάνουν τα γονίδια του συστήµατος Ρενίνης-Αγγειοτασίνης-Αλδοστερόνης (RAAS)- και το γονίδιο της ενδοθηλιακής συνθετάσης του µονοξείδιου του αζώτου (enos). To γονίδιο enos είναι υπεύθυνο για διάφορες διαδικασίες και η δυσλειτουργία του µπορεί να οδηγήσει σε διάφορες αγγειακές επιπλοκές συµπεριλαµβανοµένης και της ιαβητικής Νεφροπάθειας 6

7 Πρόσφατη έρευνα µας, που έγινε στον Κυπριακό πληθυσµό έδειξε ότι οι Γονότυποι ΤC και CC συνδέονται µε µεγαλύτερο κίνδυνο διαβητικής νεφροπάθειας σε σχέση µε ασθενείς µε διαβήτη χωρίς νεφροπάθεια. εν έχει παρατηρηθεί σηµαντική στατιστική διαφορά για τους πολυµορφισµούς Glu298Asp και 4a/b. Ανάλυση του απλότυπου έχει υποδείξει ότι ο απλότυπος - 786C/4b πιθανόν να σχετίζεται µε διπλάσιο κίνδυνο διαβητικής νεφροπάθειας στον υπό εξέταση πληθυσµό. Τα αποτελέσµατα µας υποδεικνύουν πιθανή σχέση µεταξύ του Μεταλλαγµένου αλληλόµορφου -786C και του enos 786C/4b απλότυπου µε νεφρική ανεπάρκεια µεταξύ ασθενών µε Σακχαρούχο ιαβήτη Τύπου ΙΙ. 7

8 ιαβητική Νεφροπάθεια Η ιαβητική Νεφροπάθεια είναι µια εκ των επιπλοκών του Σακχαρώδους ιαβήτη, η οποία εξελικτικά µπορεί να προκαλέσει βλάβη στους νεφρούς. Οι νεφροί έχουν ως αποστολή να φιλτράρουν το αίµα, να εµποδίζουν την αποβολή των ερυθρών και των λευκών αιµοσφαιρίων καθώς και των αιµοπεταλίων, και να επιτρέπουν στο νερό, το αλάτι και τα χηµικά απόβλητα να µετασχηµατισθούν σ' αυτό, το οποίο στη συνέχεια θα αποτελέσει τα ούρα. Όταν τα σπειράµατα, που αποτελούν το λειτουργικό φίλτρο του νεφρού, υποστούν βλάβη, οι ουσίες που θα έπρεπε να ανακυκλωθούν και να περάσουν στο αίµα, περνούν στα ούρα, ενώ ορισµένες άχρηστες ουσίες περνούν στο αίµα. Mια κατηγορία ουσιών που πρέπει να ανακυκλώνονται είναι οι πρωτεΐνες. Όταν αυτό δε συµβαίνει οι νεφροί επιτρέπουν την απέκκριση των πρωτεϊνών στα ούρα, δεικνύοντας ότι οι νεφροί έχουν υποστεί βλάβη. Πολλά άτοµα µε διαβήτη που εµφανίζουν µικρές ποσότητες της πρωτεΐνης λευκωµατίνης στα ούρα τους (µικρολευκωµατινουρία) για 5 χρόνια, αναπτύσσουν µετά από 15 χρόνια διαβητική νεφροπάθεια. Αν δεν αντιµετωπισθεί έγκαιρα και συστηµατικά µπορεί εξελικτικά να καταλήξει σε νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου. Κύριοι προδιαθεσικοί παράγοντες για εκδήλωση ή µη ιαβητικής Νεφροπάθειας αποτελούν η γενετική προδιάθεση, το φύλο, η ηλικία και η χρονική διάρκεια του 8

9 Σακχαρώδη ιαβήτη, η ρύθµιση του σακχάρου, η αρτηριακή υπέρταση και το κάπνισµα. Κύριες ιστοπαθολογικές αλλοιώσεις που διαπιστώνονται στη ιαβητική Νεφροπάθεια είναι η πάχυνση της σπειραµατικής µεµβράνης, η αύξηση του µεσαγγείου και η απόφραξη αγγείων. Πρωταρχικός είναι ο ρόλος των δύο τελευταίων στην ανάπτυξη διαβητικής σπειραµατοσκλήρυνσης. Η προσβολή των νεφρών από τον Σακχαρώδη ιαβήτη παρατηρείται (στο 30-40% των διαβητικών), κατά κύριο λόγο ως αποτέλεσµα µικροαγγειοπάθειας, επί εδάφους πρόωρης και επιταχυνόµενης αθηρωµάτωσης. Πολλαπλοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί, για εµπλοκή τους στην παθογένεια της ιαβητικής Νεφροπάθειας. Ιδιαίτερη και σηµαντικότερη έµφαση αποδίδεται στο παθογενετικό ρόλο της υπεργλυκαιµίας, των προϊόντων γλυκοζυλιώσης ιστικών πρωτεϊνών και της υπέρτασης. Η ιαβητική Νεφροπάθεια αναλόγως της βαρύτητας της ταξινοµείται σε πέντε στάδια: 1. Υπερτροφία υπερλειτουργία του νεφρικού παρεγχύµατος. 2. Μικρολευκωµατινουρία. 3. Αρχόµενη ιαβητική Νεφροπάθεια 4. Λευκωµατουρία 5. Νεφρική Ανεπάρκεια τελικού σταδίου 9

10 Στάδιο Ι: (Υπερτροφία Υπερλειτουργία Νεφρικού Παρεγχύµατος) Είναι το αρχικό στάδιο κατά το οποίο αρχίζουν να παρουσιάζονται τα πρώτα ίχνη προσβολής του νεφρικού παρεγχύµατος. Χρονικά ταυτίζεται µε τη διάγνωση του Σακχαρώδους ιαβήτη, όπου παρατηρείται υπερτροφία των σπειραµάτων και αύξηση του µεγέθους του νεφρού, το οποίο τεκµηριώνεται µε το υπερηχογράφηµα νεφρών. Ενδεικτικό στοιχείο όσον αφορά την υπερλειτουργία του νεφρού, αποτελεί η αύξηση του Ρυθµού Σπειραµατικής ιήθησης σε ποσοστό της τάξης του 20-50%, ο οποίος δύναται να υποχωρήσει µερικώς µε την αντιδιαβητική αγωγή. Η συγκέντρωση της ουρίας και κρεατινίνης ορού δύναται να είναι κάτω των φυσιολογικών ορίων ενδεικτικό της υπερδιήθησης. ιαλείπουσα µικρολευκωµατινουρία (ΜΙΑ) δύναται να επισηµανθεί. Στάδιο ΙΙ: (Μικρολευκωµατινουρία) Χαρακτηρίζεται ως πρώιµο στάδιο της προσβολής του νεφρού από το διαβήτη χωρίς την εµφάνιση κλινικών εκδηλώσεων. ιαπιστώνεται κατά τα πρώτα 5 χρόνια από τη διάγνωση του Σακαχαρώδους ιαβήτη. Ιστολογικά η βασική µεµβράνη του σπειράµατος είναι πεπαχυσµένη και το µεσάγγειο διευρυµένο. Ο Ρυθµός Σπειραµατικής ιήθησης παραµένει ακόµη υψηλός (της τάξης του 20-40%). Μικρολευκωµατινουρία παρατηρείται ιδιαίτερα στις φάσεις κακής ρύθµισης του σακχάρου και της έντονης σωµατικής άσκησης. 10

11 Στάδιο ΙΙΙ: (Αρχώµενη ιαβητική Νεφροπάθεια) Ορίζεται ως η φάση της επαπειλούµενης νεφροπάθειας. Κάνει την εµφάνιση της 5-15 χρόνια από τη διάγνωση του Σακχαρώδους ιαβήτη και χαρακτηρίζεται από σταθερή παρουσία µικρολευκωµατινουρίας ( µγe/λεπτό), όµως δύναται να ξεπεράσει την αναφερόµενη τιµή σε περιπτώσεις υπέρτασης. Ιστολογικά διαπιστώνεται περαιτέρω πάχυνση της βασικής µεµβράνης και διεύρυνση του µεσαγγείου. Ο Ρυθµός Σπειραµατικής ιήθησης παραµένει ακόµη αυξηµένος. Στο σηµείο αυτό τονίζεται ότι η τιµή του Ρυθµού Σπειραµατικής ιήθησης σε σύγκριση µε την τιµή που παρατηρείται στα πρώτα δύο στάδια παρουσιάζει µειωτική τάση, σε συναρτήσει µε την εµφάνιση των πρώτων σηµείων έκδηλης πρωτεινουρίας ( υφασικό φαινόµενο). Επισηµαίνεται στο στάδιο αυτό, όπως γίνει επιθετική αντιµετώπιση του Σακχαρώδους ιαβήτη, που ενδεχοµένως αναστρέψει την πορεία της νόσου. Στάδιο IV: (Πρωτεινουρία) Χρονικά εµφανίζεται χρόνια από τη διάγνωση του Σακχαρώδους ιαβήτη. Η µικρολευκωµατινουρία έχει µεταπέσει σε έκδηλη λευκωµατουρία 300mg/24h. Ο Ρυθµός Σπειραµατικής ιήθησης υποχωρεί βαθµιαία 5-10ml/min/year. Ιστολογικά καταγράφεται διάχυση και οζώδης σπειραµατοσκλήρυνση, ενώ η υπέρταση έχει εγκατασταθεί µόνιµα. 11

12 Στάδια V: (Νεφρική Ανεπάρκεια Τελικού Σταδίου) Το τελευταίο στάδιο, κάνει την εµφάνιση του 20 και πλέον χρόνια µετά από τη διάγνωση του Σακχαρώδους ιαβήτη. Ιστολογικά παρατηρείται σκλήρυνση των σπειραµάτων, όπου και συνοδεύεται από µεγάλη µείωση του Ρυθµού Σπειραµατικής ιήθησης, γεγονός που καθιστά αναγκαίο την υποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας µε τεχνητό νεφρό (εξωνεφρική κάθαρση). Η έγκαιρη διάγνωση της ιαβητικής Νεφροπάθειας είναι καθοριστικής και ουσιαστικής σηµασίας, διότι δύναται να εξασφαλίσει τη δυνατότητα για πρόληψη, στα πλαίσια της εξέλιξης της νόσου, αφού η πρώιµη φάση της ιαβητικής Νεφροπάθειας, είναι δυνητικά αναστρέψιµη µε την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή. Η έγκαιρη παραποµπή του διαβητικού στον νεφρολόγο εξασφαλίζει πιο ποιοτική και πιο αποτελεσµατική θεραπευτική αντιµετώπιση, στα πλαίσια της εξέλιξης και έκβασης της ιαβητικής Νεφροπάθειας, διότι (α) εντοπίζεται η βαρύτητα της, (β) συµβάλει στην πρόληψη της, καθώς και (γ) στην επιβράδυνση της εξέλιξης της. Οι θετικές προεκτάσεις που πηγάζουν από την έγκαιρη παραποµπή, είναι αναµφίβολα ουσιαστικές και καθοριστικές, όχι µόνο στον τοµέα της υγείας, αλλά και σε κοινωνικοοικονοµικό επίπεδο. Παρεµβατικοί παράγοντες για την πρόληψη της εξέλιξης της ιαβητικής Νεφροπάθειας αποτελούν: 12

13 1. Η ρύθµιση του σακχάρου 2. Η διατήρηση της αρτηριακής πίεσης σε χαµηλά επίπεδα (125/75mmHg) 3. Η µείωση του προσλαµβανοµένου λευκώµατος στα 0,8gr/kg/ήµερα. 4. Ο περιορισµός του άλατος στη διατροφή. 5. Η διακοπή του καπνίσµατος. 6. Η αντιµετώπισης της υπερλιπιδαιµίας. 7. Ουσιώδης προληπτικός παράγοντας, πέραν της αντιδιαβητικής θεραπευτικής αγωγής, αποτελεί η µείωση της λευκωµατινουρίας. 8. Η ρύθµιση της αιµοσφαιρίνης (αποφυγή της αναιµίας) 9. Συµπλήρωση της θεραπείας µε ασπιρίνη, στατίνες ή φιπράτες στις περιπτώσεις όπου κρίνεται αναγκαίο στα πλαίσια νεφροπροστασίας. 10. Επίσης πρέπει να αποτελέσει τρόπο ζωής, η σωµατική άσκηση και η σωστή διατροφή. 11. Χρήσιµη και αποτελεσµατική θα είναι η προσπάθεια της επένδυσης περισσότερου χρόνου, για ενηµερωτικά και διαφωτιστικά προγράµµατα, στον τοµέα της δηµόσιας υγείας, στην εκστρατεία ενάντια στο κάπνισµα και την παχυσαρκία. Ο περιοδικός και συστηµατικός έλεγχος των διαβητικών ασθενών, για την ανακάλυψη πρώιµων ευρηµάτων νεφρικής 13

14 βλάβης, είναι επιβεβληµένος, αφού υπάρχει η δυνατότητα για θεραπευτική παρέµβαση για τη µείωση του επιπολασµού της ιαβητικής Νεφροπάθειας. 14

15 ΕΙΚΤΗΣ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ (ΒΜΙ) Το BMI (body mass index) ή δείκτης µάζας σώµατος είναι ένας αντικειµενικός τρόπος να υπολογίσει κανείς αν είναι παχύσαρκος ή όχι και υπολογίζεται ως το πηλίκο του σωµατικού βάρους (µάζα σε κιλά) προς το τετράγωνο του ύψους (σε µέτρα), δηλαδή BMI=Β/Υ 2. Για παράδειγµα ένα άτοµο ύψους 1.70m και βάρους (µάζα) 75 Kg η τιµή ΒΜΙ υπολογίζεται ως εξής: BMI = Β/Υ 2 = 75 Kg / (1.70m) 2 = 72 kg / 2,89 m 2 = Kg/m 2 ( Υπέρβαρος Αυξηµένος Κίνδυνος) Η τιµή του BMI είναι ανεξάρτητη από την ηλικία, το µέγεθος του σκελετού και το φύλο (παρόλο που θεωρείται ότι είναι καταλληλότερος για τους άνδρες), αλλά υπάρχουν περιορισµοί για τη χρήση του, όπως σε παιδιά που βρίσκονται σε ανάπτυξη, εγκύους και σωµατώδεις αθλητές. Ως φυσιολογικό BMI όσον αφορά την υγεία θεωρείται για τους άνδρες το kg/m 2 και για τις γυναίκες το kg/m 2. 15

16 Αξιολόγηση του BMI Β Μ Ι Κίνδυνος Ελλιποβαρής < 18,5 kg/m 2 Κίνδυνος εµφάνισης διατροφικών διαταραχών «Φυσιολογικό» βάρος 18,5 24,9 kg/m 2 Ελάχιστος Υπέρβαρος-η 25,0 29,9kg/m 2 Αυξηµένος α' βαθµού παχυσαρκία β' βαθµού παχυσαρκία Νοσογόνος παχυσαρκία 30,0 34,9 kg/m 2 Πολύ αυξηµένος - απαιτείται προσοχή 35,0 39,9 kg/m 2 Σοβαρός - απαιτείται άµεσα συµβουλή ειδικού >40 kg/m 2 Πολύ σοβαρόςαπαιτείται άµεσα συµβουλή ειδικού 16

17 Μεταβολικό Σύνδροµο Η έννοια του Μεταβολικού Συνδρόµου (Μ.Σ.) είναι άµεσα συνδεδεµένη µε το Σακχαρώδη ιαβήτη και τη ιαβητική Νεφροπάθεια. Γι αυτό το λόγο έχει επιλεχθεί ως αναφορά. Πλείστοι από τους παράγοντες που συνθέτουν τον ορισµό του, αποτελούν µεταβλητούς παράγοντες, της εν λόγω ερευνητικής εργασίας. Το Μεταβολικό Σύνδροµο µπορεί να χαρακτηρισθεί ως µια προδιαβητική κατάσταση, στους ασθενείς εκείνους που πρόκειται να αναπτύξουν Σακχαρώδη ιαβήτη Τύπου ΙΙ. Βασικές διαταραχές του µεταβολικού συνδρόµου είναι η παχυσαρκία (κυρίως η κεντρικού τύπου), η δυσλιπιδαιµία, η υπέρταση και ο σακχαρώδης διαβήτης. Κοινός παρανοµαστής των διαταραχών αυτών είναι η παρουσία αντίστασης των περιφερικών ιστών, κυρίως του µυϊκού ιστού, στη δράση της ινσουλίνης. Η ινσουλινοαντίσταση, αν και δεν είναι νόσος, είναι εντούτοις κεντρικής µεταβολικής διαταραχής. Υπάρχει µια σειρά διαταραχών που σχετίζονται µε το µεταβολικό σύνδροµο, η οποία περιλαµβάνει µεταξύ άλλων την υπερουριχαιµία, το λιπώδες ήπαρ, την υπνική άπνοια, το σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών, την αυξηµένη πηκτικότητα του αίµατος κ.λ.π. Το µεταβολικό σύνδροµο είναι ένα µωσαϊκό µεταβολικών διαταραχών που οδηγούν αναπόφευκτα στην αθηρωµάτωση και την καρδιαγγειακή νόσο. Βασικές ψηφίδες αυτού του µωσαϊκού 17

18 είναι η παχυσαρκία (κυρίως η κεντρικού τύπου), η δυσλιπιδαιµία, η υπέρταση και ο σακχαρώδης διαβήτης. Κοινός παρανοµαστής των διαταραχών αυτών είναι η παρουσία αντίστασης των περιφερικών ιστών (και κυρίως του µυϊκού ιστού) στη δράση της ινσουλίνης. Αυτή η ινσουλινοαντίσταση δεν είναι νόσος, είναι όµως κεντρική µεταβολική διαταραχή που αυξάνει τον κίνδυνο εµφάνισης των διαταραχών που συναποτελούν το µεταβολικό σύνδροµο, ενώ συνδέεται αιτιολογικά µε τις διαταραχές αυτές. Σήµερα, εκτός των βασικών συνιστωσών του µεταβολικού συνδρόµου, αναφέρεται και µια σειρά άλλων διαταραχών που σχετίζονται µε αυτό: η υπερουριχαιµία, το λιπώδες ήπαρ, η υπνική άπνοια, το σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών, η αυξηµένη πηκτικότητα του αίµατος κ.λ.π. Οι διαταραχές αυτές δεν οριοθετούν βεβαίως το µεταβολικό σύνδροµο, εντούτοις συνδέονται µε αυτό, εξαιτίας της κοινής µεταβολικής τους αναφοράς, που είναι η ινσουλινοαντίσταση. Το µεταβολικό σύνδροµο εµφανίζεται όταν γενετικώς επιρρεπή άτοµα αποκτούν υπερβολικό βάρος. Κατ' αυτόν τον τρόπον, παράγοντες όπως η ανθυγιεινή διατροφή και η µειωµένη έως ανύπαρκτη σωµατική δραστηριότητα διαµορφώνουν ένα «τοξικό» περιβάλλον που ραγδαία αυξάνει τη συχνότητα εµφάνισης του µεταβολικού συνδρόµου. Το 25% του πληθυσµού στις Η.Π.Α., ήδη εκτιµάται ότι παρουσιάζει µεταβολικό σύνδροµο. Στον σακχαρώδη διαβήτη ο επιπολασµός του µεταβολικού συνδρόµου φτάνει το 92%. 18

19 Υπάρχουν διάφορες προτάσεις τεκµηρίωσης του µεταβολικού συνδρόµου από µεγάλους οργανισµούς: WHO (Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας), NCEP- ΑΤΡ III (Αµερικάνικη Επιτροπή Ειδικών). Η κλινική ταξινόµηση του µεταβολικού συνδρόµου, που προτάθηκε από Αµερικανική Επιτροπή Ειδικών (ΝCΕΡ) και έκτοτε ισχύει γιατί επιτρέπει τον εύκολο προσδιορισµό στην κλινική πράξη του µεταβολικού συνδρόµου. Κριτήρια Τεκµηρίωσης Μεταβολικού Συνδρόµου Σύµφωνα µε WHO & ΝCΕΡ-ΑΤP Σάκχαρο Νηστείας Τριγλυκερίδια HDL-Χοληστερόλη Συστολική Αρτηριακή Πίεση/ ιαστολική Αρτηριακή Πίεση Οµφαλική Περίµετρος Ορισµός Συνδρόµου 110 mg% 150 mg% < 50 mg% Άνδρες, <60 mg% Γυναίκες 130/85 mmhg >102 Άνδρες, >88 Γυναίκες 3 κριτήρια ή περισσότερα 19

20 Πάντως πρόσφατα οι διάφορες ταξινοµήσεις συνδέονται και µε διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά µε τον µεταβολικό «πυροδοτητή» του µεταβολικού συνδρόµου. Η προσέγγιση του WHO ουσιαστικά θεωρεί την ινσουλινοαντίσταση πρωταρχικό αίτιο που οδηγεί σε λιπόλυση και λιποτοξικότητα. Η προσέγγιση του NCEP θεωρεί την κοιλιακή παχυσαρκία γενεσιουργός αιτία του µεταβολικού συνδρόµου, καθώς το µεγάλο κοιλιακό κύτταρο εκκρίνει κυττοκίνες, και κυρίως την πρωτεΐνη TNF που επιδρά στον υποδοχέα της ινσουλίνης και συµβάλλει στη δηµιουργία ινσουλινοαντίστασης. Επιπρόσθετα, η αυξηµένη απελευθέρωση λιπαρών οξέων επί κοιλιακής παχυσαρκίας οδηγεί, αφενός µεν, σε αυξηµένη σύνθεση τριγλυκεριδίων, αφετέρου δε, σε αυξηµένη σύνθεση ειδικών αθηρωµατογόνων µορίων (µικρές πυκνές LDL) και σε µείωση της προστατευτικής χοληστερίνης (HDL). Οι δυο αυτές προσεγγίσεις καταλήγουν στη δηµιουργία δυο οντοτήτων, οι οποίες αµφότερες ευοδώνουν την αθηρωµατική διαδικασία: τον διαβήτη µε µεταβολικό σύνδροµο και το µεταβολικό σύνδροµο χωρίς διαβήτη. Οι παράµετροι του µεταβολικού συνδρόµου µε τη συνεπικουρία της αντίστασης στην ινσουλίνη των περιφερικών ιστών συµβάλλουν ιδιαίτερα στην αυξηµένη συχνότητα της καρδιαγγειακής νόσου επί µεταβολικού συνδρόµου. Πρόσφατες µελέτες δείχνουν ότι το µεταβολικό σύνδροµο συνδέεται µε τετραπλάσιο κίνδυνο στεφανιαίου θανάτου ενώ άλλες µελέτες 20

21 διαπιστώνουν διπλασιασµό του κινδύνου στεφανιαίας νόσου όταν η παρουσία σακχαρώδη διαβήτη συνδυάζεται και µε παρουσία µεταβολικού συνδρόµου. Η θεραπεία του µεταβολικού συνδρόµου περιλαµβάνει τη βελτίωση της βασικής υποκείµενης µεταβολικής διαταραχής, δηλαδή της αντίστασης των περιφερικών ιστών στην δράση της ινσουλίνης. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε την αλλαγή του τρόπου ζωής (ελάττωση του σωµατικού βάρους και µέτρια καθηµερινή σωµατική άσκηση) και ενδεχοµένως µε φάρµακα (π.χ. γλιταζόνες) καθώς και µε την αντιµετώπιση των παραγόντων κινδύνου που συνυπάρχουν (αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιµία, κυρίως µείωση της LDL, διαβήτης). Η δίαιτα έχει µεγάλη συµβολή στη θεραπεία του µεταβολικού συνδρόµου, αφού οι υποθερµικές δίαιτες µειώνουν το σωµατικό βάρος, την αρτηριακή πίεση, ενώ βελτιώνουν παράλληλα το λιπιδαιµικό προφίλ και το γλυκαιµικό έλεγχο. Μείωση 5-7% του αρχικού βάρους σε παχύσαρκους είναι ικανή για να βελτιώσει σηµαντικά όλες τις παραµέτρους του µεταβολικού συνδρόµου. Έµφαση τελευταία δίνεται στη µεσογειακή δίαιτα, η οποία µπορεί να µειώσει κατά 50-70% τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων σ' αυτούς που την ακολουθούν. Η παχυσαρκία και ο αυξηµένος δείκτης µάζας σώµατος ΒΜΙ αποτελούν προδιαθεσικούς παράγοντες για την εµφάνιση του µεταβολικού συνδρόµου. ΒΜΙ κάτω του 18,5 είναι πολύ χαµηλός, 21

22 χαρακτηρίζει τα πολύ αδύνατα άτοµα και συνοδεύεται από αυξηµένη νοσηρότητα. Αντίστοιχα ΒΜΙ µεταξύ 18,5 και 24,9 είναι φυσιολογικό, ενώ ΒΜΙ µεταξύ 25 και 29,9 χαρακτηρίζει υπέρβαρα άτοµα και πάνω από τριάντα παχύσαρκα. Περαιτέρω, το BMI καθορίζεται για κάθε άτοµο, βάσει των κλινικοεργαστηριακών ευρηµάτων. Τα άτοµα που συσσωρεύουν λίπος στην κοιλιά, θώρακα και άκρα έχουν ανδρικού τύπου κατανοµή λίπους που είναι πιο βλαπτική για τον οργανισµό συγκριτικά µε την γυναικείου τύπου συσσώρευση λίπους στους γλουτούς. Στην ανάπτυξη του µεταβολικού συνδρόµου βασικό ρόλο έχουν και γενετικοί παράγοντες, οι οποίοι επεµβαίνουν σε µία σειρά από παραµέτρους όπως η αντίσταση των ιστών στη δράση της ινσουλίνης. Αυτό σηµαίνει ότι ορισµένα άτοµα έχουν µεγαλύτερη γενετικώς καθορισµένη προδιάθεση από άλλα να αναπτύξουν αυτό το κακόηθες σύνδροµο. Τα άτοµα που έχουν Μεταβολικό Σύνδροµο διατρέχουν ιδιαίτερα αυξηµένο κίνδυνο να εµφανίσουν στο µέλλον καρδιαγγειακά νοσήµατα (κυρίως εµφράγµατα και εγκεφαλικά επεισόδια), αλλά και σακχαρώδη διαβήτη. Τα δεδοµένα αυτά υποστηρίζονται από µεγάλες µελέτες που πραγµατοποιήθηκαν στις Ηνωµένες Πολιτείες και στην Ευρώπη. Επιπρόσθετα, υπάρχουν ενδείξεις ότι το Μεταβολικό Σύνδροµο συσχετίζεται µε µία σειρά άλλων παθολογικών καταστάσεων, όπως µε ορισµένες µορφές 22

23 καρκίνου, µε προβλήµατα από τη συγκέντρωση λίπους στο συκώτι (µη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος), µε το σύνδροµο των πολυκυστικών ωοθηκών στις γυναίκες, µε προβλήµατα από τους νεφρούς, µε αναπνευστικά προβλήµατα κατά τη διάρκεια του ύπνου κ.α. Είναι επίσης γνωστό ότι τα άτοµα που έχουν Μεταβολικό Σύνδροµο ζουν λιγότερα χρόνια σε σύγκριση µε τα άτοµα που δεν έχουν αυτό το σύνδροµο. Η αιτιολογία του Μεταβολικού Συνδρόµου δεν είναι καλά γνωστή. Είναι γεγονός ότι ορισµένα άτοµα λόγω κληρονοµικής προδιάθεσης εκδηλώνουν το σύνδροµο, αν και δεν είναι ούτε υπέρβαρα ούτε παχύσαρκα. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις φαίνεται ότι ευθύνεται ο σύγχρονος τρόπος ζωής και η παχυσαρκία που τον συνοδεύει. Στις µέρες µας κάνουµε ολοένα και περισσότερο καθιστική ζωή, χρησιµοποιούµε το αυτοκίνητο και για την παραµικρή µετακίνηση µας, παίρνουµε τον ανελκυστήρα για να ανεβούµε ακόµη και ένα όροφο. Επιπρόσθετα, τρώµε πολύ περισσότερο από παλαιότερα και λιγότερο υγιεινά. Έχουµε εγκαταλείψει την παραδοσιακή µεσογειακή διατροφή που περιελάµβανε πολλά όσπρια, φρούτα, ψάρια και λαχανικά και αντίθετα τρώµε τροφές πλούσιες σε ζωικό λίπος και ζάχαρη. Το τελικό αποτέλεσµα είναι να παίρνουµε πολλές θερµίδες που δεν τις καίµε και τελικά αυτές αποθηκεύονται ως λίπος στην κοιλιακή κυρίως χώρα, προκαλώντας κοιλιακή παχυσαρκία. Η κοιλιακή παχυσαρκία µε τη σειρά της δηµιουργεί προβλήµατα στη δράση µίας ορµόνης 23

24 που λέγεται ινσουλίνη µε αποτέλεσµα την εµφάνιση των διαταραχών που χαρακτηρίζουν το Μεταβολικό Σύνδροµο. Ο ακρογωνιαίος λίθος της αντιµετώπισης του Μεταβολικού Συνδρόµου είναι η υιοθέτηση ενός υγιεινότερου τρόπου ζωής. Ένας τέτοιος τρόπος ζωής περιλαµβάνει: 1. Τη διακοπή του καπνίσµατος 2. Την απώλεια βάρους 3. Την υγιεινή διατροφή ( Μεσογειακή διατροφή) 4. Την αύξηση της σωµατικής δραστηριότητας και της καθηµερινής άσκησης. Οι οδηγίες συνιστούν µία µέτρια σωµατική άσκηση για τουλάχιστον 30 λεπτά την ηµέρα τις περισσότερες ηµέρες της εβδοµάδας. Αυτό µπορεί να γίνει κάνοντας π.χ. γρήγορο περπάτηµα ή ποδήλατο ή κολύµπι. Επίσης, πρέπει να ενσωµατώσουµε τη σωµατική άσκηση στην καθηµερινή ζωή µας, π.χ. να ανεβαίνουµε τις σκάλες αντί να χρησιµοποιούµε τον ανελκυστήρα, να περπατάµε όποτε µας δίνεται η ευκαιρία αντί να χρησιµοποιούµε το αυτοκίνητο κ.τ.λ. Όσο αφορά την υγιεινή διατροφή αυτή θα πρέπει να περιλαµβάνει τα ακόλουθα: 1. Μείωση των κεκορεσµένων (ζωικών) λιπών κάτω από το 7% των ολικών θερµίδων. Λιγότερη 24

25 κατανάλωση κόκκινου κρέατος (π.χ. µία µόνο φορά την εβδοµάδα χοιρινό ή µοσχαρίσιο κρέας). 2. Λιγότερο βούτυρο, τυρί και γάλα. Προτίµηση στα γαλακτοµικά προϊόντα µε µειωµένη περιεκτικότητα σε λίπος (light). 3. Αυξηµένη κατανάλωση σε ψάρια (που είναι πλούσια σε ω-3 πολυακόρεστα λίπη) 2-3 φορές την εβδοµάδα. 4. Χρήση του ελαιολάδου στη διατροφή (π.χ. στη µαγειρική, στις σαλάτες κ.τ.λ.). 5. Το συνολικό ποσοστό του λίπους της διατροφής δεν πρέπει να υπερβαίνει το 30% του συνόλου των θερµίδων. 6. Οι υδατάνθρακες πρέπει να αποτελούν το 50-60% των θερµίδων και πρέπει να αποφεύγονται τροφές πλούσιες σε ζάχαρη (π.χ. γλυκά, χυµοί, αναψυκτικά κ.α.). 7. Οι πρωτεΐνες πρέπει να αποτελούν περίπου το 15% των θερµίδων 8. Η καθηµερινή κατανάλωση της χοληστερόλης να είναι λιγότερη από 200mg την ηµέρα. 9. Καθηµερινή κατανάλωση γραµµάρια διαλυτών ινών. Τροφές πλούσιες σε διαλυτές ίνες είναι τα δηµητριακά, τα όσπρια, τα φρούτα και τα λαχανικά. 25

26 10. Η µέτρια κατανάλωση αλκοόλ (π.χ. 2-3 ποτηράκια κόκκινο κρασί την ηµέρα) φαίνεται ότι έχει ευεργετική επίδραση στο καρδιαγγειακό σύστηµα. Εντούτοις, η υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύµατος µπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για την υγεία. Πρέπει επίσης να σηµειωθεί ότι ασθενείς µε πολύ αυξηµένα τριγλυκερίδια δεν πρέπει να καταναλώνουν καθόλου αλκοόλ. 11. Άτοµα που έχουν αυξηµένη αρτηριακή πίεση πρέπει να περιορίσουν την πρόσληψη αλατιού µε τη τροφή. 12. Σε άτοµα που έχουν υψηλή «κακή» (LDL) χοληστερόλη ή σε άτοµα µε καρδιαγγειακά νοσήµατα συνιστάται η πρόσληψη περίπου 2 γραµµαρίων την ηµέρα φυτικών στερολών/στανολών σε εµπλουτισµένες τροφές, δηλαδή σε µαργαρίνη, γάλα και γιαούρτι. Συµπερασµατικά, η Μεσογειακή διατροφή (που είναι πτωχή σε ζωικά λίπη και πλούσια σε ψάρια, ελαιόλαδο, φρούτα, όσπρια και λαχανικά) είναι ιδανική για την υγεία µας και έχει αποδειχθεί ότι µειώνει κατά 20% τον κίνδυνο εµφάνισης του Μεταβολικού Συνδρόµου. 26

27 Η απώλεια περίπου 5 κιλών σε ένα διάστηµα 6 µηνών είναι αρκετή για να βελτιωθούν σηµαντικά οι διαταραχές του Μεταβολικού Συνδρόµου, δηλαδή η κοιλιακή παχυσαρκία, τα λιπίδια, το σάκχαρο και η πίεση. Μελέτες έδειξαν ότι µία µείωση του σωµατικού βάρους κατά 4-5 κιλά και µία µετρίου βαθµού σωµατική άσκηση (περίπου 30 την ηµέρα σχεδόν κάθε µέρα της εβδοµάδας) συνεπάγονται µείωση της πιθανότητας εµφάνισης Μεταβολικού Συνδρόµου και σακχαρώδη διαβήτη κατά περίπου 50%. Πρέπει να τονισθεί ότι είναι πολύ σηµαντικό να µην ξαναπάρουµε τα κιλά που χάσαµε, όπως δυστυχώς συµβαίνει στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Η δίαιτα, η άσκηση και η απώλεια βάρους είναι οι ακρογωνιαίοι λίθοι της θεραπείας για τη µείωση του αυξηµένου σακχάρου. Επιπρόσθετα, σε άτοµα µε σακχαρώδη διαβήτη είναι απαραίτητη η χορήγηση θεραπευτικής αγωγής. Το κείµενο ετοιµάστηκε στα πλαίσια του Ερευνητικού Έργου «Επιδηµιολογική Έρευνα ιαβητικής Νεφροπάθειας ως Επιπλοκή του Σακχαρώδους ιαβήτη στον Πληθυσµό της Κύπρου (ΥΓΕΙΑ/1104/23) µε Χρηµατοδότηση από το Ίδρυµα Προώθησης της Έρευνας. 27

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών.

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών. Υψηλή Χοληστερίνη: Αίτια και Θεραπεία - Συνήθη Ερωτήματα των ασθενών στη Μαχόμενη Κλινική Γράφει: Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδικός Παθολόγος Τι είναι η χοληστερόλη; Είναι μία χημική ουσία (στερόλη),

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδηµιολογική Έρευνα για τη ιαπίστωση της Συχνότητας του Μεταβολικού Συνδρόµου και των Συνιστωσών του στον Ενήλικα Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου

Επιδηµιολογική Έρευνα για τη ιαπίστωση της Συχνότητας του Μεταβολικού Συνδρόµου και των Συνιστωσών του στον Ενήλικα Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Επιδηµιολογική Έρευνα για τη ιαπίστωση της Συχνότητας του Μεταβολικού Συνδρόµου και των Συνιστωσών του στον Ενήλικα Πληθυσµό της Ελεύθερης Κύπρου Ταυτότητα Έρευνας Χρηµατοδότηση: Ίδρυµα Προώθησης Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση { Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Το νοσηλευτικό έργο στις ΜΤΝ Σκοπός της η παροχή εξειδικευµένης φροντίδας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων

Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων Λάµπρος Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Σκοπός πιλοτικού προγράµµατος

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χρήστος Πίτσα6ος Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο ν αναρωτηθούμε ποια είναι η νόσος που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Γιατί μας απασχολεί Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και 2 συνοδεύονται από μικρο και μακροαγγειακές επιπλοκές Σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας του διαβητικού πληθυσμού Ο κίνδυνος για καρδιαγγειακή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & ιατροφής ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο 71 003, Κρήτη - Τηλ. 2810-394758, email: kliniki.diatrofis@med.uoc.gr Kαρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αναστάσιος Βαμβάκης Κλινικός - Αθλητικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος (MSc)

Αναστάσιος Βαμβάκης Κλινικός - Αθλητικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος (MSc) Αναστάσιος Βαμβάκης Κλινικός - Αθλητικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος (MSc) Επιστημονικός Συνεργάτης Β Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής (Διαβητολογικό Κέντρο), Γ.Ν. Ιπποκράτειο, Θεσσαλονίκη Διαβητική Νεφροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη LDL - κακή χοληστερίνη apo-al ά apo τριγλυκερίδια αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων LDL - κακή χοληστερίνη αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΛΙΠΙΔΙΩΝ Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας!φη Ευστρατίου Διαιτολόγος Επιστημονική συνεργάτης Δ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ιατρείο Παιδιών και Εφήβων με Διαβήτη Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Η υπέρταση αποτελεί σοβαρό πρόβληµα υγείας για τις περισσότερες χώρες καθ'ότι αφορά το 20% του ενήλικου πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

Η υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνότερο φαινόμενο από ότι πιστεύουν οι περισσότεροι

Η υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνότερο φαινόμενο από ότι πιστεύουν οι περισσότεροι Η υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνότερο φαινόμενο από ότι πιστεύουν οι περισσότεροι ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αρτηριακή υπέρταση προσβάλλει το 25% του ενήλικου πληθυσμού παγκοσμίως Ο επιπολασμός της αναμένεται

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα 1. Ενημερωτικά στοιχεία για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

Παράρτημα 1. Ενημερωτικά στοιχεία για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Παράρτημα 1. Ενημερωτικά στοιχεία για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Τι είναι ο σακχαρώδης διαβήτης; Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μεταβολική ασθένεια η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση της συγκέντρωσης του σακχάρου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 3 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ Περιεχόμενο Συνδεση με τα προηγουμενα Πριν

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση της Μεσογειακής Δίαιτας στη ρύθμιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 σε παιδιά και εφήβους.

Επίδραση της Μεσογειακής Δίαιτας στη ρύθμιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 σε παιδιά και εφήβους. Επίδραση της Μεσογειακής Δίαιτας στη ρύθμιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 σε παιδιά και εφήβους. Θεοφανεία Τσαχαλίνα1, Ιωάννης Κύργιος2, Ευθυμία Ευστρατίου2, Μιχαήλ Μελισσινός1, Κυριάκος Καζάκος1, Ασημίνα

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα»

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Πως υπολογίζουµε εάν ένα παιδί έχει φυσιολογικό βάρος ; ΒΜΙ = Βάρος/Ύψος² (σε kg/m²) Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η νεφροπάθεια χαρακτηρίζεται και ως "σιωπηρή ασθένεια" γιατί συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου είναι τα παρακάτω: Άτομα με 10ετή κίνδυνο για

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

ιονύσιος Τσαντίλας 1, Απόστολος Ι. Χαζητόλιος 2, Κωνσταντίνος Τζιόμαλος 2, Τριαντάφυλλος ιδάγγελος 2, ημήτριος Παπαδημητρίου 3, ημήτριος Καραμήτσος 2

ιονύσιος Τσαντίλας 1, Απόστολος Ι. Χαζητόλιος 2, Κωνσταντίνος Τζιόμαλος 2, Τριαντάφυλλος ιδάγγελος 2, ημήτριος Παπαδημητρίου 3, ημήτριος Καραμήτσος 2 Η επίδραση της βουφλομεδίλης στην περιφερική μικροκυκλοφορία σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 χωρίς κλινικές εκδηλώσεις μικρο- ή μακροαγγειοπάθειας ιονύσιος Τσαντίλας 1, Απόστολος Ι. Χαζητόλιος

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Υγεία του Παιδιού ηµοσιογραφική ιάσκεψη εκέµβριος 2003

Ίδρυµα Υγεία του Παιδιού ηµοσιογραφική ιάσκεψη εκέµβριος 2003 Ίδρυµα Υγεία του Παιδιού ηµοσιογραφική ιάσκεψη εκέµβριος 23 Έκθεση ραστηριοτήτων και Συνοπτική Παρουσίαση ιαχρονικών εδοµένων του Εκπαιδευτικού και Ερευνητικού Ιδρύµατος «Υγεία του Παιδιού». ρ Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΟΣ Θ.

ΣΤΕΦΟΣ Θ. Επηρεάζει την αύξηση του βάρους κατά τη διάρκεια της κύησης Επηρεάζει τη μακροχρόνια διατήρηση των προσληφθέντων κιλών κατά τη διάρκεια της κύησης (5-9μήνες) Επηρεάζει την εμφάνιση παχυσαρκίας σε γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Θέµατα ιάλεξης Ο ρόλος της διατροφής στην εµφάνιση ασθενειών της καρδιάς Επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑ TON ΠΑΤΕΡΑ ΣΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΣΟΥ ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΗΤΕΡΑ. Ζήτησε από τους γονείς σου να απαντήσουν σης παρακάτω ερωτήσεις.

ΠΑ TON ΠΑΤΕΡΑ ΣΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΣΟΥ ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΗΤΕΡΑ. Ζήτησε από τους γονείς σου να απαντήσουν σης παρακάτω ερωτήσεις. ΠΑ TON ΠΑΤΕΡΑ ΣΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΣΟΥ m Ζήτησε από τους γονείς σου να απαντήσουν σης παρακάτω ερωτήσεις ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΗΤΕΡΑ Καπνίζεις; Αν καπνίζεις, πόσα τσιγάρα την ημέρα καπνίζεις; Πόσες φορές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τα λαχανικά, τα όσπρια, οι πατάτες, τα δημητριακά, τα ζυμαρικά, οι ξηροί καρποί, οι ελιές, τα φρούτα, τα θαλασσινά, ο ταραμάς, τα τουρσί ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία

Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία Πως δημιουργείται η παχυσαρκία; Ένα άτομο θεωρείται παχύσαρκο όταν ξεπεράσει κατά 20% ή περισσότερο το βάρος που αντιστοιχεί στο φύλο και την ηλικία του. Στη χώρα μας, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα