οιωνός #49 Παρακολουθώντας τα ταξίδια της Νανόχηνας >Κουκουβάγιες > αφιέρωμα: Ε λ λ η ν ι κ ή Ο ρ ν ι θ ο λ ο γ ι κ ή Ε τ α ι ρ ε ί α

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "οιωνός #49 Παρακολουθώντας τα ταξίδια της Νανόχηνας >Κουκουβάγιες > αφιέρωμα: Ε λ λ η ν ι κ ή Ο ρ ν ι θ ο λ ο γ ι κ ή Ε τ α ι ρ ε ί α"

Transcript

1 οιωνός #49 ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΔΟΣΗ ΤΗΣ Ε Λ ΛΗΝΙΚΗΣ ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σ (ΕΟΕ) ΜΑΡΤΙΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΪΟΣ 2012 LIFE10 NAT/GR/ > αφιέρωμα: Παρακολουθώντας τα ταξίδια της Νανόχηνας >Κουκουβάγιες Ε λ λ η ν ι κ ή Ο ρ ν ι θ ο λ ο γ ι κ ή Ε τ α ι ρ ε ί α w w w. o r n i t h o l o g i k i. g r

2 αφιέρωμα Nikolai Petkov BSPB Νανόχηνα Anser erythropus LIFE10 NAT/GR/ Παρακολουθώντας τα ταξίδια της Νανόχηνας: διασυνοριακή συνεργασία 8 φορέων κατά μήκος χλμ για τη διάσωσή της 11 Από τα παγωμένα Έλη Βαλντάκ στη Νορβηγία, έως το δικό μας Δέλτα του Έβρου, η Νανόχηνα διανύει κάθε χρόνο περισσότερα από χιλιόμετρα κατά τη φθινοπωρινή μετανάστευση και άλλα τόσα κατά την εαρινή. Καταδιωκόμενες από τη λαθροθηρία και την όχληση, απειλούμενες από την έκλειψη κατάλληλου ενδιαιτήματος και την έλλειψη ενημέρωσης, μόλις 75 από αυτές πέρασαν τον περασμένο χειμώνα στη χώρα μας. Η διεθνής συνεργασία, η κρατική αλλά και ατομική ευθύνη είναι πρόκληση αλλά και καθήκον μας για τη διασφάλιση του πληθυσμού ενός είδους στα πρόθυρα του αφανισμού. Επενδύοντας στο μέλλον της Νανόχηνας, επενδύουμε και στο δικό μας. Στο αφιέρωμα που ακολουθεί θα σας αποκαλύψουμε την κοσμοπολίτικη φύση της Νανόχηνας, το διεθνές δίκτυο για την προστασία της αλλά και τις πολύχρονες προσπάθειές μας για τη διάσωση αυτού του αινιγματικού είδους. Εκ μέρους της ομάδας του Προγράμματος LIFE+ για τη Νανόχηνα Μανόλια Βουγιούκαλου Συντονίστρια Προγράμματος Το Πρόγραμμα LIFE+ Φύση «Διαφυλάσσοντας τον Φιννοσκανδικό πληθυσμό της Νανόχηνας σε σημαντικές περιοχές διαχείμασης και στάθμευσης κατά μήκος της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής» (LIFE10 NAT/GR/000638) υλοποιείται από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, κατά την περίοδο , σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ», το Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ), τη Βουλγαρική Ορνιθολογική Εταιρεία (BSPB), τον Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Hortobágy Ουγγαρίας (HNPD), τη Γραμματεία της Συμφωνίας για τη διατήρηση των αφρo-ευρασιατικών αποδημητικών υδρόβιων πουλιών (UNEP/ AEWA), το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF) Φινλανδίας και την Υπηρεσία Φυσικής Κληρονομιάς Φιλανδίας - Metsähallitus, με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη συγχρηματοδότηση της Διεύθυνσης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων Νορβηγίας.

3 Morten Ekker Μέλος του Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Hortobagy Ουγγαρίας, εταίρος του Προγράμματος LIFE+, παρατηρεί τις Νανόχηνες στη Λίμνη Κερκίνη. Νοέμβριος χρόνια προστασίας της Νανόχηνας στην Ελλάδα: τί πετύχαμε Συμμετέχοντας ενεργά στο δίκτυο παρακολούθησης της Νανόχηνας κατά μήκος της μεταναστευτικής διαδρομής, είμαστε σε θέση σήμερα, να γνωρίζουμε που βρίσκεται το κοπάδι και να συντονιζόμαστε για την παρακολούθηση του είδους κυρίως μέσω του ιστότοπου όπου καταγράφονται άμεσα όλες οι παρατηρήσεις σε όλες τις χώρες της διαδρομής τους. Μαρία Παναγιωτοπούλου Επιστημονική Υπεύθυνη Προγράμματος LIFE+ για τη Νανόχηνα εικόνα 1: Διαχειμάζων πληθυσμός Νανόχηνας στην Ελλάδα ( ) Γιατί η Νανόχηνα; Η προστασία και διατήρηση της Νανόχηνας είναι μία από τις προτεραιότητες της Ορνιθολογικής τα τελευταία χρόνια. Θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί γιατί αναλώνεται τόσος χρόνος και χρήμα για έναν πληθυσμό ατόμων, που έρχεται λίγους μόνο μήνες, σε δύο όλους κι όλους πλέον υγρότοπους της βόρειας Ελλάδας. Εμείς όμως πιστεύουμε ότι η προστασία και διατήρηση της Νανόχηνας στη χώρα μας είναι ένα στοίχημα με το μέλλον και η έμπρακτη απόδειξη ότι οι προτάσεις και οι δράσεις μας μπορούν να σώσουν έναν πληθυσμό από εξαφάνιση και να ωφελήσουν παράλληλα πολλά απειλούμενα υδρόβια είδη των υγροτόπων μας. Άλλωστε ο φετινός αριθμός ρεκόρ των 75 ατόμων μας δίνει πολύ ελπιδοφόρα μηνύματα. Για τη διατήρηση ενός τόσο ολιγάριθμου είδους χρειάζονται γνώσεις για την οικολογία και τη φαινολογία του, κοινή δράση και συντονισμός όλων όσων παρακολουθούν τη Νανόχηνα κατά μήκος της μεταναστευτικής της διαδρομής, αλλά και βαθιά γνώση των διερεύνηση των αίτιων που προκαλούν τις απειλές που αντιμετωπίζει το είδος. Απαιτείται επίσης διαβούλευση και εκτενής συζήτηση με μία πλειάδα ανθρώπων και φορέων που μέσω των δραστηριοτήτων τους επηρεάζουν τους πληθυσμούς και τα ενδιαιτήματα της Νανόχηνας, από το τοπικό έως το εθνικό επίπεδο. Εμείς από την πλευρά μας ως Ορνιθολογική οφείλουμε να κάνουμε προτάσεις διατήρησης τέτοιες που να έχουν δυνατότητα εφαρμογής, έστω κι αν δεν αποτελούν το 100% όσων θα θέλαμε. Με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουμε πράγματα βήμα-βήμα και ως σήμερα έχουμε πετύχει αρκετά. Ορνιθολογία για γερούς παίκτες... Ένα από τα βασικά προβλήματα για την προστασία ενός τόσο μικρού πληθυσμού ήταν τα κενά στη γνώση μας για το είδος, τις μετακινήσεις του και τους πληθυσμούς του σε κάθε περιοχή στάθμευσης ή διαχείμασης. Τώρα πλέον μετά από 15 χρόνια παρακολούθησης της Νανόχηνας στην Ελλάδα και με την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού δικτύου για τη Νανόχηνα, οι γνώσεις μας για το είδος έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Τα τελευταία 10 περίπου χρόνια ο διαχειμάζων πληθυσμός της Νανόχηνας κυμαίνεται στα άτομα με μία αύξηση στα 75 άτομα το 2012 (Εικόνα 1). Ωστόσο ο πληθυσμός παραμένει τόσο μικρός που για την παρακολούθησή του απαιτούνται πιο εξειδικευμένες μέθοδοι, και συνεπώς περισσότερος χρόνος. Κυρίως όμως χρειάζεται αφοσίωση σε αυτού του είδους την οικολογία ακριβείας. Η παρακολούθηση της Νανόχηνας σε ατομικό επίπεδο με έγχρωμα δαχτυλίδια, δορυφορικούς πομπούς και με καταγραφή των κηλίδων της κοιλιάς, μας έχει φανερώσει νέες μεταναστευτικές

4 διαδρομές που ακολουθεί το είδος, αλλά και σημαντικές πληροφορίες για τη διαχείμασή του στην Ελλάδα. Τόσο στην Κερκίνη όσο και στο Δέλτα του Έβρου υπάρχει εναλλαγή ατόμων μέσα στην περίοδο διαχείμασης, ακόμη κι αν ο συνολικός αριθμός τους παραμένει στα ίδια επίπεδα. Αντίστοιχα η αναγνώριση σε ατομικό επίπεδο των ενήλικων Νανοχηνών που σταθμεύουν στο Valdak της βόρειας Νορβηγίας, πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους προς τους τόπους διαχείμασης, μας βοηθά να παρακολουθούμε αν αυτά τα πουλιά φτάνουν στην Ελλάδα και κατόπιν αν επιβίωσαν μετά τον χειμώνα για να επιστρέψουν στους τόπους αναπαραγωγής τους την επόμενη άνοιξη. Τα παραπάνω θα έλεγα ότι κεντρίζουν τη φαντασία κάθε ορνιθολόγου στην Ελλάδα, κατ αρχήν από επιστημονικό ενδιαφέρον, αλλά και από μεράκι για την προστασία της Νανόχηνας, των χηνών όλων, των υδρόβιων πουλιών, των υγροτόπων και της Ελληνικής φύσης τελικά. Συμμετέχοντας ενεργά στο δίκτυο παρακολούθησης της Νανόχηνας κατά μήκος της μεταναστευτικής διαδρομής, είμαστε σε θέση σήμερα, να γνωρίζουμε που βρίσκεται το κοπάδι και να συντονιζόμαστε για την παρακολούθηση του είδους κυρίως μέσω του ιστότοπου όπου καταγράφονται άμεσα όλες οι παρατηρήσεις σε όλες τις χώρες της διαδρομής τους. Ωστόσο μας λείπουν ακόμη ζωτικές πληροφορίες για τους ενδιάμεσους σταθμούς της Νανόχηνας στην ευρωπαϊκή πορεία της. Στα πλαίσια του παρόντος Προγράμματος LIFE+, το δίκτυο παρατηρητών Νανόχηνας ενισχύεται πλέον με νέους ανθρώπους και ομάδες από περιοχές και χώρες όπου πιθανολογούμε ότι σταθμεύουν οι Nανόχηνες. Για τον λόγο αυτό διοργανώθηκε πρόσφατα εκπαιδευτικό σεμινάριο για την αναγνώριση της Νανόχηνας, στο Εθνικό Πάρκο Hortobágy της Ουγγαρίας με συμμετοχές από χώρες και περιοχές που δεν συμπεριλαμβάνονται στις περιοχές δράσης του Προγράμματος LIFE+. Τελικά μπορούμε να γλυτώσουμε τη Νανόχηνα από τη λαθροθηρία; Το κυνήγι παραμένει η μεγαλύτερη απειλή για τη Νανόχηνα παγκοσμίως 1. Ιδιαίτερα για τον πολύ μικρό φιννοσκανδικό πληθυσμό η απώλεια ενός ενήλικου ατόμου ισοδυναμεί με απώλεια του 2,5% του αναπαραγώμενου πληθυσμού των περίπου 20 αναπαραγόμενων ζευγαριών, που διαχειμάζουν στο σύνολό τους στην Ελλάδα μαζί με τα νεαρά τους. Οι Nανόχηνες παραμένουν στην Ελλάδα κατά μέσο όρο 130 ημέρες το χρόνο (περίπου 4,5 μήνες), δηλαδή το μεγαλύτερο διάστημα παραμονής σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χώρα απ όπου περνούν, ακόμη και από την Νορβηγία όπου αναπαράγονται. Για τρεις περίπου μήνες η διαχείμασή τους συμπίπτει με την κυνηγετική περίοδο και για κακή τους τύχη, το Δέλτα του Έβρου, όπου διαχειμάζουν συνήθως από τα τέλη Δεκεμβρίου ως και τον Μάρτιο, είναι ο πιο σημαντικός κυνηγότοπος της Ελλάδας, συγκεντρώνοντας παράλληλα και τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Aσπρομέτωπης Xήνας. Έχει γίνει πλέον γνωστό μετά από σχετική εκστρατεία ενημέρωσης των κυνηγών (Πρόγραμμα LIFE, ), ότι η πολύ μεγάλη ομοιότητα των δύο ειδών κάνει πρακτικά αδύνατη την αναγνώριση της Νανόχηνας σε πτήση και σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας (π.χ. νωρίς το πρωί, με ομίχλη κ.λπ.). Συνεπώς είναι μάλλον ουτοπικό να θεωρήσουμε ότι κάποιος που στοχεύει σε μία διερχόμενη χήνα, θα μπορέσει να αναγνωρίσει αν πρόκειται για Νανόχηνα ή όχι. Το πρόβλημα της από λάθος θανάτωσης της Νανόχηνας πάνω στο κυνήγι χηνών είχε παλαιότερα αντιμετωπιστεί με την απαγόρευση του κυνηγιού της Ασπρομέτωπης ολοκληρωτικά για την περίοδο Μετά από 10 σχεδόν χρόνια αποφασίστηκε ότι από τη φετινή θηρευτική περίοδο ισχύει η καθολική απαγόρευση του κυνηγιού της Ασπρομέτωπης μέσα στα όρια των ΖΕΠ όπου διαχειμάζει σταθερά ή περιστασιακά η Νανόχηνα: Λίμνη Κερκίνη, Λίμνες Κορώνειας Βόλβης, Δέλτα Νέστου, Λίμνη Ισμαρίδα και Δέλτα Έβρου (Αριθμ. Η.Π. 8353/276/Ε103 ΦΕΚ /2/2012). Αν και η παρακολούθηση των τελευταίων ετών μας έχει δείξει ότι οι Νανόχηνες παραμένουν σε γενικές γραμμές μέσα στα ΚΑΖ, η απόφαση αυτή είναι σημαντική για την αποφυγή τυχαίας θανάτωσης σε περιοχές που παλαιότερα επιτρεπόταν το κυνήγι των χηνών εντός των ΖΕΠ. Μαρία Παναγιωτοπούλου Μέλη της Ομάδας του προγενέστερου Προγράμματος LIFE για τη Νανόχηνα, παρατηρούν τις Νανόχηνες στο Δέλτα του Έβρου. Νοέμβριος Tomas Aarvak Νανόχηνες στα έλη Valdak, Νορβηγία 1 Διεθνές Σχέδιο Δράσης για τη Νανόχηνα (AEWA)

5 Κώστας Παπαδόπουλος Νανόχηνες στη Λίμνη Κερκίνη 14 Το εξώφυλλο του περιοδικού της BirdLife για τις IBA το Μάρτιο 1996, αφιερωμένο στη δορυφορική παρακολούθηση της Νανόχηνας Η ενεργή συμμετοχή του κυνηγετικού κόσμου είναι το κλειδί για την προστασία της Νανόχηνας από τη λαθροθηρία. Σε αυτή την κατεύθυνση η Ορνιθολογική ήδη από το 2005, κάνει βήματα προσέγγισης για την ενημέρωση των κυνηγών (Κυνηγετικό Εγχειρίδιο/ ΚΟΜΑΘ 2006) αλλά και για συνεργασία σε επιμέρους θέματα με την FACE, την Κυνηγετική Συνομοσπονδία Ελλάδας (ΚΣΕ) και την Κυνηγετική Ομοσπονδία Μακεδονίας Θράκης (ΚΟΜΑΘ). Σήμερα ο δίαυλος επικοινωνίας μας με τον κυνηγετικό κόσμο έχει ανοίξει και δράσεις όπως η εκτίμηση της κυνηγετικής πίεσης που δέχονται οι χήνες, η συνεργασία σε θέματα φύλαξης και η διαρκής ενημέρωση κι επικοινωνία με τους κυνηγούς σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο είναι αντικείμενα του παρόντος Προγράμματος. Η επικοινωνία μας με τον κυνηγετικό κόσμο σε τοπικό αλλά και κεντρικό επίπεδο έχει αποκατασταθεί με τη συνδρομή και της Δ/νσης Εθνικών Δρυμών και Θήρας του ΥΠΕΚΑ που είναι εταίρος του παρόντος προγράμματος. Η συνεργασία με τους κυνηγούς για την αντιμετώπιση του εγκλήματος που λέγεται λαθροθηρία (σε όλες τις μορφές της) είναι απαραίτητη και είναι σήμερα ένας κοινός στόχος για τον οποίο ενώνουμε τις δυνάμεις μας και από τις δύο πλευρές. Έτσι σήμερα, προχωράμε στην έκδοση ενός Οδηγού Καλών Πρακτικών για το κυνήγι στου υγρότοπους που θα διανεμηθεί σε όλους τους κυνηγούς και σε ενίσχυση της φύλαξης στο Δέλτα του Έβρου και στη Λίμνη Κερκίνη με ένα σύστημα θερμικών και οπτικών καμερών (Smart Patrol System SPS). Η λειτουργία και στελέχωση των Φορέων Διαχείρισης στη Λίμνη Κερκίνη και στο Δέλτα του Έβρου έχουν συμβάλλει αποφασιστικά στη διατήρηση της Νανόχηνας. Οι περιοχές όπου τρέφεται και κουρνιάζει το είδος είναι πλέον καλύτερα προστατευμένες και φυλάσσονται σε τακτικότερη βάση από ότι πριν, ενώ οι ορνιθολόγοι των Φορέων Διαχείρισης, που συνεργάζονται με το παρόν Πρόγραμμα LIFE+, βρίσκονται σε επιφυλακή για τον εντοπισμό και την καταμέτρηση του κοπαδιού, όλο το χειμώνα. Πέρα από την προστασία σε τοπικό επίπεδο Το 1999 στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE «Προστασία της Λαγγόνας και της Νανόχηνας στην Ελλάδα» συντάχθηκε το πρώτο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Νανόχηνα. Το σχέδιο αυτό δεν ετέθη σε εφαρμογή καθώς έλειπε το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο για τα Εθνικά Σχέδια Δράσης στη χώρα μας. Σήμερα πια με το Νόμο 3937/2011 για τη Διατήρηση της Βιοποικιλότητας, θεσμοθετείται πλέον η διαδικασία για την έγκριση κι εφαρμογή Εθνικών Σχεδίων Δράσης για τα απειλούμενα είδη της Ελλάδας κι έτσι προχωρά η σύνταξη νέου ΕΣΔ για τη Νανόχηνα και αναμένεται ότι ως το 2016 θα έχει εγκριθεί και θα αρχίσει η εφαρμογή του. Όμως η ευθύνη μας για την προστασία της Νανόχηνας έχει και άλλες ενδιαφέρουσες προεκτάσεις. Ας μην ξεχνάμε ότι από τα τέλη της δεκαετίας 70, καταβάλλονται προσπάθειες για τη δημιουργία πληθυσμού Νανόχηνας στη Σουηδία που θα μεταναστεύει προς τη δυτική Ευρώπη (Ολλανδία, Γερμανία, Γαλλία) προκειμένου να αποφεύγεται ο επικίνδυνος, λόγω του κυνηγιού, ανατολικός δρόμος που καταλήγει στην Ελλάδα. Η μεθόδευση αυτής της αλλαγής πορείας έχει γίνει με την απελευθέρωση ατόμων Νανόχηνας που έχουν μεγαλώσει σε αιχμαλωσία και εκπαιδεύονται στη νέα διαδρομή ακολουθώντας θετούς γονείς (Ασπρομάγουλη Χήνα Branta leucopsis) ή επανδρωμένο ιπτάμενο όχημα. Ωστόσο οι προσπάθειες αυτές έχουν διακοπεί καθώς ανακαλύφθηκε ότι οι απελευθερωμένες σουηδικές Νανόχηνες περιείχαν γονίδια από Ασπρομέτωπες Χήνες κι έτσι δεν αντιπροσωπεύουν τον φιννοσκανδικό πληθυσμό από γενετικής άποψης. Η διατήρηση ασφαλών τόπων διαχείμασης για τη Νανόχηνα στην Ελλάδα έχει λοιπόν σημαντικές προεκτάσεις για την προστασία του είδους όχι μόνο από το κυνήγι, αλλά εμμέσως και από υβριδισμό κι επιμιξίες. Η δουλειά των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι για ένα μεταναστευτικό είδος που βρίσκεται σε τόσο κρίσιμη κατάσταση διατήρησης η συνεργασία για αποτελεσματικές δράσεις προστασίας κατά μήκος όλης της μεταναστευτικής διαδρομής είναι ίσως η πιο σημαντική ενέργεια που μπορούμε να κάνουμε, καθώς ο πολύ μικρός αυτός πληθυσμός βρίσκεται ακόμη σε κίνδυνο εξαφάνισης ακόμη και από μεμονωμένα τυχαία γεγονότα. Ίσως το μεγαλύτερο όφελος που έχει η Νανόχηνα από τα τελευταία 25 χρόνια δράσεων προστασίας της στην Ελλάδα, είναι η συνειδητοποίηση από πλευράς μας ότι είμαστε το ίδιο υπεύθυνοι σαν χώρα, όσο και οι εταίροι μας στους τόπους αναπαραγωγής στη Νορβηγία, για τη διατήρηση αυτού του πληθυσμού, ηλικίας ετών!

6 ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ 1985: Απαγορεύεται το κυνήγι της Νανόχηνας στην Ελλάδα : Πρόγραμμα Προστασίας των ειδών Λεπτομύτα Numenius tenuirostris και Νανόχηνα Anser erythropus στο Δέλτα του Έβρου. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, RSPB (πρώτη καταγραφή απειλών, δημοσίευση poster) 1992: Αναφέρεται ως Κινδυνεύον είδος στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Σπονδυλόζωων της Ελλάδας : Απαγόρευση του κυνηγιού όλων των ειδών χηνών για την προστασία της Νανόχηνας : Πρόγραμμα LIFE-Φύση «Προστασία της Λαγγόνας Phalacrocorax pygmaeus και της Νανόχηνας Anser erythropus στην Ελλάδα». WWF-Ελλάς, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών (παρακολούθηση σε όλες τις περιοχές πρώτες παρατηρήσεις Νανόχηνας στο Δέλτα του Νέστου, αναγνώριση της σημασίας της Κερκίνης για το είδος, ευρεία εκστρατεία ενημέρωσης, πρώτη απόπειρα βελτίωσης ενδιαιτήματος τροφοληψίας στο Νέστο, Εθνικό Σχέδιο Δράσης) : Πρόγραμμα LIFE-Φύση «Αποκατάσταση, προστασία και διαχείριση της λιμνοθάλασσας Δράνας στο Δέλτα Έβρου», ΟΙΚΟΣ ΕΠΕ, Νομαρχία Έβρου (Αποκατάσταση και διατήρηση των υγρών λιβαδιών σε μικρή κλίμακα, παρακολούθηση Νανόχηνας, δράσεις ενημέρωσης) : Πρόγραμμα LIFE-Φύση «Διατήρηση της Νανόχηνας στην Ευρωπαϊκή μεταναστευτική διαδρομή». Ανάδοχος: WWF Finland, Εταίροι: Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και 8 ακόμη εταίροι στη Φιλανδία, Νορβηγία, Εσθονία και Oυγγαρία (παρακολούθηση με δορυφορικούς πομπούς, εκστρατεία ενημέρωσης των κυνηγών, αγροπεριβαλλοντικά μέτρα για τη Νανόχηνα) 2009: Αναφέρεται ως Κρισίμως Kινδυνεύον στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (Λεγάκις και Μαρακού 2009) : Πρόγραμμα LIFE+ Φύση «Διαφύλαξη του Φιννοσκανδικού πληθυσμού της Νανόχηνας σε σημαντικές περιοχές διαχείμασης και στάθμευσης κατά μήκος της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής». Ανάδοχος: Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταίροι: Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών - ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ», Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ), Βουλγαρική Ορνιθολογική Εταιρεία (BSPB), Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Hortobagy Ουγγαρίας (HNPD), Γραμματεία της Συμφωνίας για τη διατήρηση των αφρo-ευρασιατικών αποδημητικών υδρόβιων πουλιών (UNEP/ AEWA), WWF- Φινλανδίας, Υπηρεσία Φυσικής Κληρονομιάς της Φινλανδίας (Metsahallitus). 15 Tomas Aarvak Εθελοντής παρατηρητής πουλιών συμμετέχει σε μία από τις σπάνιες παγιδεύσεις Νανόχηνας για την τοποθέτηση δορυφορικού πομπού στα έλη Valdak, Νορβηγία

7 Morten Ekker Οι 69 Νανοχηνες στον ουρανο της λίμνης Κερκίνης Νοέμβριος Συνεργασία κατά μήκος της μεταναστευτικής διαδρομής: ο μοναδικός τρόπος για τη διάσωση της Νανόχηνας! Η προστασία ενός μεταναστευτικού είδους με μακρινή μεταναστευτική διαδρομή, όπως η Νανόχηνα, απαιτεί διεθνή συνεργασία. Morten Ekker Διεύθυνση Διαχείρισης Φυσικών Πόρων της Νορβηγίας Ingar Jostein Øien Πολλές ιδέες εξελίσσονται γύρω από την ανοιχτή φωτιά κατά την παρακολούθηση της Nανόχηνας στη Νορβηγία Η Διεύθυνση Διαχείρισης Φυσικών Πόρων της Νορβηγίας αποτελεί την αρμόδια αρχή για την προστασία της Νανόχηνας στη Νορβηγία. Εδώ και 20 χρόνια συνεργάζεται στενά με τη Νορβηγική Ορνιθολογική Εταιρεία (BirdLife Norway) για να διασφαλίσει το μέλλον της Νανόχηνας, με πρωτοβουλίες για συνεργασία με φορείς από διάφορες χώρες. Αυτήν τη στιγμή, ο φιννοσκανδικός πληθυσμός της Νανόχηνας βρίσκεται ακόμα στα πρόθυρα της εξαφάνισης, και το γεγονός πως όλες οι περιοχές αναπαραγωγής που γνωρίζουμε μέχρι στιγμής βρίσκονται στη Νορβηγία, επιβάλει μία ενεργή και ολιστική προσέγγιση στη διατήρησή της. Ανάμεσα στις διάφορες δράσεις που υλοποιήθηκαν κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη συλλογή δεδομένων από τη δορυφορική παρακολούθηση συγκεκριμένων ατόμων από τον πληθυσμό της Νανόχηνας. Τα δεδομένα αυτά έχουν αναδείξει σημαντικές λεπτομέρειες σχετικά με τη μεταναστευτική διαδρομή του είδους, και συνεπώς, έχουν δημιουργήσει ένα υπόβαθρο για μία ολοκληρωμένη συνεργασία κατά μήκος της μεταναστευτικής του διαδρομής. Συνδυάζοντας την εκτενή παρακολούθηση με αντίστοιχες αποστολές εξακρίβωσης δεδομένων, οι δορυφορικές πληροφορίες έχουν καταγράψει για παράδειγμα ένα διαχωρισμό στη μεταναστευτική διαδρομή ο οποίος είναι σημαντικός για τις εθνικές μας προσπάθειες αλλά και για στοχοθετημένες διεθνείς προτάσεις για συνεργασία. Τα δεδομένα της δορυφορικής παρακολούθησης έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στην κατανόηση των απειλών της Νανόχηνας και των τρόπων με τους οποίους είναι δυνατή η μείωση των απειλών αυτών. Για παράδειγμα, με την εκτεταμένη διαχείριση της κόκκινης αλεπούς, θηρευτή φωλιών στην περιοχή αναπαραγωγής της Νανόχηνας στη Νορβηγία, επιτυγχάνονται ταυτόχρονα δύο ενέργειες: αυξάνεται η αναπαραγωγική επιτυχία, ενώ τα ζευγάρια που κατορθώνουν να αποκτήσουν νεοσσούς ακολουθούν την «ασφαλέστερη» δυτική διαδρομή κατά τη φθινοπωρινή τους μετανάστευση στην Ευρώπη. Αποφεύγουν έτσι τη μακρύτερη και πιο επικίνδυνη ανατολική διαδρομή μέσω των περιοχών στάθμευσης

8 Morten Ekker Μέλη της Ομάδας του Προγράμματος από τη Νορβηγία, Ουγγαρία και Φιλανδία παρακολουθούν τις Νανόχηνες στη Λίμνη Κερκίνη και αλλαγής πτερώματος στη Ρωσία και το Καζακστάν. Οι εθνικές προσπάθειές μας για τη βελτίωση των συνθηκών αναπαραγωγής στη Νορβηγία είναι τελικά απόλυτα συνδεδεμένες με την αποτελεσματική προστασία της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής και φυσικά των περιοχών διαχείμασης στην Ελλάδα. Το προγενέστερο Πρόγραμμα LIFE για τη Νανόχηνα ( ) ανέπτυξε μία γόνιμη και επιτυχημένη συνεργασία ανάμεσα στις πιο σημαντικές χώρες κατά μήκος της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής της Νανόχηνας, ενώ οι δράσεις του Προγράμματος ενίσχυσαν τις προσπάθειες που γίνονται για τη διατήρηση του είδους στις σημαντικότερες περιοχές στάθμευσης και διαχείμασης. Για τη Διεύθυνση Διαχείρισης Φυσικών Πόρων της Νορβηγίας, είναι συνεπώς πολύ σημαντική η συμβολή και υποστήριξη της συνέχειας των προσπαθειών για τη διατήρηση του είδους στις χώρες αυτές. Ενώ γνωρίζουμε πλέον, ως επί το πλείστον, τις απειλές και προκλήσεις που αντιμετωπίζει το είδος, παραμένει αναγκαία η υλοποίηση μέτρων διατήρησης στα επιμέρους κράτη. Στο πλαίσιο αυτό, το δίκτυο αφοσιωμένων ανθρώπων που αντιπροσωπεύουν εθνικές ΜΚΟ (BirdLife και WWF) αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εργαλείο, ενώ η συγχρηματοδότηση η οποία επιτρέπει την υλοποίηση ενός Προγράμματος διατήρησης, όπως το παρόν Πρόγραμμα LIFE+, είναι ο πλέον κατάλληλος τρόπος για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων διατήρησης εκτός της Νορβηγίας. Η προστασία ενός μεταναστευτικού είδους με μακρινή μεταναστευτική διαδρομή, όπως η Νανόχηνα, απαιτεί διεθνή συνεργασία. Συνεπώς, η πολιτική της Διεύθυνσης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων της Νορβηγίας για το είδος περιλαμβάνει εθνικές και διεθνείς δράσεις με κύριο σκοπό τη βελτίωση του καθεστώτος διατήρησης της Νανόχηνας. Για την επίτευξη αυτού, είναι απαραίτητο να δοθεί βάρος, αλλά και να υπάρξει συνεισφορά στην επίτευξη ολοκληρωμένων δράσεων διατήρησης κατά μήκος της μεταναστευτικής διαδρομής της Νανόχηνας. Αυτό το έχουμε υλοποιήσει και συνεχίζουμε να το υλοποιούμε, όπως για παράδειγμα μέσω της διμερούς περιβαλλοντικής συνεργασίας μεταξύ της Νορβηγίας και άλλων χωρών, καθώς και μέσω της οικονομικής υποστήριξης διεθνών πρωτοβουλιών διατήρησης (CMS/AEWA). Σήμερα, αναγνωρίζουμε το παρόν Πρόγραμμα LIFE+ που υλοποιείται από την Ορνιθολογική ως μία κρίσιμη και απαραίτητη πρωτοβουλία διατήρησης. Είμαστε χαρούμενοι αλλά και περήφανοι που μας έχει δοθεί η δυνατότητα να συνεισφέρουμε στη δημιουργία ενός τέτοιου Προγράμματος. Η δυναμική διατήρηση και διαχείριση του ενδιαιτήματος της Νανόχηνας στην Ελλάδα και στις χώρες κατά μήκος της μεταναστευτικής διαδρομής και η συνέχιση του δικτύωσης των χωρών, αντικατοπτρίζουν μία ρεαλιστική και πραγματική ελπίδα για την επιβίωση της Νανόχηνας στην Ευρώπη. 17 photo αριστερά: Morten Ekker Η διεθνής συνεργασία για τη Nανόχηνα (όπως αντικατοπτρίζεται εδώ από μία επίσκεψη από την Ελλάδα και το Αζερμπαϊτζαν), κεντρίζει το ενδιαφέρον από τα εθνικά μέσα ενημέρωσης Ari Leinonen, WWF Finland Νανόχηνες Anser erythropus

9 Boris Belchev Νανόχηνες Anser erythropus 18 Ingar Jostein Øien Τοποθέτηση δορυφορικού πομπού σε Νανόχηνα στα έλη Valdak της Νορβηγίας. Μάιος 2006 H σημασία του δικτύου τοπικών ομάδων για την παρακολούθηση της Νανόχηνας Η πρώτη νέα ομάδα πεδίου δημιουργήθηκε ήδη την άνοιξη του 2012 στο Δέλτα του ποταμού Nemunas στη Λιθουανία. Μόλις μερικές μέρες μετά την ίδρυση της, η ομάδα ήταν ήδη στο πεδίο όπου κατέγραψε 15 Νανόχηνες! Petteri Tolvanen WWF Φιλανδίας Το κυνήγι, παράνομο αλλά και νόμιμο, αποτελεί την κυριότερη απειλή για τον Κρισίμως Κινδυνεύον φιννοσκανδικό πληθυσμό της Νανόχηνας. Η άγνοια για το είδος σχετίζεται άμεσα με την απειλή του κυνηγιού και είναι επίσης μία από τις σημαντικότερες απειλές πού αντιμετωπίζει. Περιοχές στάθμευσης και διαχείμασης του είδους κατά τη μετανάστευσή του παραμένουν ακόμα άγνωστες, γεγονός το οποίο καθιστά δύσκολο το σχεδιασμό για τον περιορισμό του κυνηγιού, καθώς και άλλων μέτρων διατήρησης. Υπάρχουν ακόμη θεμελιώδη κενά στη γνώση μας, ακόμα και κατά μήκος της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής. Στο προγενέστερο πρόγραμμα LIFE για την προστασία της Νανόχηνας ( ) αποκαλύφθηκε πως ορισμένες χρονιές, μεγάλο μέρος του πληθυσμού που διαχειμάζει στη Β. Ελλάδα, αφήνει τις κύριες περιοχές διαχείμασης για άλλες - ακόμα άγνωστες σε εμάς περιοχές - για διάστημα μερικών εβδομάδων. Δε γνωρίζουμε καν σε ποιες χώρες- Βουλγαρία, Ελλάδα, Τουρκία;- βρίσκονται αυτές οι περιοχές. Η παρακολούθηση μέσω δορυφορικών πομπών είναι μία πολύ ακριβή αλλά αποτελεσματική μέθοδος για την εύρεση άγνωστων περιοχών. Για παράδειγμα, την άνοιξη του 2007, μία νέα περιοχή στάθμευσης εντοπίστηκε στο Δέλτα του ποταμού Nemunas στη Λιθουανία, ως αποτέλεσμα της δορυφορικής τηλεμετρίας. Πριν την καταγραφή αυτή, δεν υπήρχε καμία γνωστή περιοχή στάθμευσης για τον Φιννοσκανδικό πληθυσμό της Νανόχηνας ανάμεσα στο Εθνικό Πάρκο Hortobágy στην Ουγγαρία

10 και το Εθνικό Πάρκο Matsalu στην Εσθονία, παρόλο που ήταν γνωστό το γεγονός πως ορισμένες χρονιές το κύριο κοπάδι δεν εμφανίστηκε καθόλου στην Εσθονία την περίοδο που αναμενόταν βάσει της αναχώρησής του από την Ουγγαρία. Ωστόσο, οι μεταναστευτικές διαδρομές της Νανόχηνας είναι περίπλοκες. Ακόμα και τα ίδια άτομα μπορεί να ακολουθήσουν διαφορετικές διαδρομές κάποιες χρονιές. Δεν θα ήταν αποτελεσματικό να χρησιμοποιηθεί η μέθοδος της τηλεμετρίας σε έναν τόσο μικρό πληθυσμό, στο πλαίσιο της προσπάθειάς μας να αποκαλυφθούν όλες οι περιοχές κατά μήκος της μεταναστευτικής διαδρομής. Συνεπώς, οι παραδοσιακές μέθοδοι παρακολούθησης στο πεδίο, έχουν ακόμα σημαντικό ρόλο στην έρευνα για τη διατήρηση της Νανόχηνας. Επίσης, όταν αποκαλύπτεται μία καινούρια περιοχή μέσω δορυφορικής παρακολούθησης, είναι απαραίτητες οι έρευνες στο πεδίο οι οποίες θα επιβεβαιώσουν τη σημαντικότητα της περιοχής, θα εντοπίσουν τις σημαντικές περιοχές τροφοληψίας και κούρνιας και θα εκτιμήσουν τις απειλές στην περιοχή. Για παράδειγμα, η πολύ σημαντική περιοχή στάθμευσης κατά την ανοιξιάτική μετανάστευση στη δυτική Εσθονία ανακαλύφθηκε ξανά τη δεκαετία του 90 χάρη στους δραστήριους και επιδέξιους ορνιθοπαρατηρητές χωρίς καμία βοήθεια από δορυφορικούς πομπούς. Ο διαχωρισμός της Νανόχηνας από την Ασπρομέτωπη Χήνα Anser albifrons είναι πρακτικά αδύνατος εν ώρα κυνηγιού. Η σωστή αναγνώριση της Νανόχηνας αποτελεί πρόκληση ακόμα και για έμπειρους ορνιθολόγους και ορνιθοπαρατηρητές και συνεπώς, η καταγραφή της Νανόχηνας πρέπει να γίνεται από άτομα με πολύ καλές δεξιότητες στην αναγνώριση αλλά και εκτενή εμπειρία στο πεδίο και για τα δύο είδη χήνας. Η πρώτη νέα ομάδα πεδίου δημιουργήθηκε ήδη την άνοιξη του 2012 στο Δέλτα του ποταμού Nemunas στη Λιθουανία. Μόλις μερικές μέρες μετά την ίδρυση της, η ομάδα ήταν ήδη στο πεδίο όπου κατέγραψε 15 Νανόχηνες! Η καταγραφή αυτή ήταν η πρώτη παρατήρηση μεγάλου κοπαδιού Νανόχηνας στο Δέλτα του Nemunas. Στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE+ έχουν συνταχθεί Οδηγίες για την παρακολούθηση στο πεδίο και τη συμπλήρωσης αναφοράς για τοπικές ομάδες, οδηγός αναγνώρισης πεδίου και επίσης λειτουργεί ένα ηλεκτρονικό δίκτυο για την αναμετάδοση πληροφοριών μεταξύ των ομάδων σχετικά με τις μετακινήσεις της Νανόχηνας. Επίκαιρες παρατηρήσεις Νανόχηνας αναφέρονται στη διαδικτυακή πύλη για τη Νανόχηνα στην οποία υπάρχει δυνατότητα καταγραφής παρατηρήσεων απευθείας στο δίκτυο. Εάν ενδιαφέρεστε να δημιουργήσετε μία τοπική ομάδα πεδίου για την Νανόχηνα, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με την Ομάδα του Προγράμματος wwf.fi/en/our-earth/lwfg/lwfg8! Αρχείο Ορνιθολογικής Eκπαιδευτικό σεμινάριο για την αναγνώριση της Νανόχηνας στο Εθνικό Πάρκο Hortobágy της Ουγγαρίας Dobromir Dobrev BSPB Αναζήτηση των Νανοχηνών στη Βουλγαρία Ρούλα Τρίγκου Ρούλα Τρίγκου 19 Παρακολουθώντας τις Νανόχηνες στη Λίμνη Κερκίνη Οι φύλακες του Φορέα Διαχείρισης Λίμνης Κερκίνης παρακολουθούν κάθε χρόνο τις Νανόχηνες

11 Ingar Jostein Øien Βγαίνοντας από την παραδοσιακή lavvu σκηνή σε ένα χιονιμένο τοπίο 20 Μία ημέρα στα Έλη Βαλντάκ Απανεμιά, ένα θαυμάσιο απόγευμα, οπότε οι 29 Νανόχηνες εύκολα καταγράφονται, συμπεριλαμβάνοντας και ένα νέο ζευγάρι που μόλις έφτασε. Tomas Aarvak BirdLife Νορβηγίας Ξυπνώντας σιγά σιγά στην παραδοσιακή lavvu σκηνή, συνειδητοποιώ ότι έχει νεκρική ησυχία. Τίποτα δεν κινείται, κανένας ήχος δεν ακούγεται από τον αέρα που αυξανόταν και χτυπούσε τη σκηνή μας όταν πέσαμε για ύπνο χθες βράδυ. Ο Ινγκαρ βγάζει το κεφάλι του έξω από τη σκηνή, και γελώντας μου λέει ότι όλα είναι κάτασπρα! Έχει χιονίσει μέσα στο βράδυ. Είναι 23 Μαΐου και ενώ τα πρώτα πράσινα φύλλα έχουν αρχίσει να ξεμυτίζουν στις σημύδες, ξαφνικά είναι σαν να ξαναήρθε ο χειμώνας! photo δεξιά: Tomas Aarvak Μετρώντας τις Νανόχηνες στα έλη Βαλντάκ Ingar Jostein Øien Τα χιονισμένα έλη Βαλντάκ στη Νορβηγία Ανάβω το γκαζάκι για να φτιάξω καφέ χωρίς να βγω από τον υπνόσακο. Δεν κάνει κρύο, 1-2 C αλλά είναι ευχάριστο να ξυπνάς και να φτιάχνεις καφέ χωρίς να έχεις βγεις καν από τον υπνόσακο. Ως συνήθεια στο πεδίο, γεμίζουμε την καφετιέρα με φρέσκο νερό πριν πέσουμε για ύπνο. Μετά τον καφέ και ένα μικρό πρωινό, φοράμε ζεστά και αντιανεμικά ρούχα, κυρίως δηλαδή πολλά στρώματα από μάλλινα. Βγαίνοντας έξω, παίρνοντας μαζί μας κιάλια και τηλεσκόπια, περπατάμε λίγα μέτρα μέχρι το χείλος του ακρωτηρίου που είναι το καλύτερο σημείο παρατήρησης, περίπου 25 μέτρα πάνω από τα έλη Βαλντάκ. Μετράμε και οι δύο τις Νανόχηνες, αρκετές φορές, με τηλεσκόπιο, και καταγράφουμε 23 άτομα, μέσα στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τέσσερα άτομα δεύτερου έτους. Έπειτα, βγάζω το ντοσιέ με σκίτσα των ζευγαριών που έχουμε ήδη αναγνωρίσει από τη στιγμή που κατέφθασαν οι Νανόχηνες στις 9 Μαΐου και ξεκινώ την αναγνώριση. Σύντομα με διακόπτει ο Ίνγκαρ που βρήκε ένα καινούριο ζευγάρι που έφτασε αργά χθες βράδυ. Τα ζωγραφίζει γρήγορα και πρόχειρα, πριν γυρίσει στη σκηνή για να φέρει την κάμερα, αφού το κάθε άτομο πρέπει να καταγραφεί σωστά. Ενώ ο Ίνγκαρ βιντεοσκοπεί, συνεχίζω να καταγράφω τα υπόλοιπα ζευγάρια. Έπειτα, μετράμε όλα τα άτομα που μπορούν να παρατηρηθούν από το ίδιο ακριβώς σημείο. Είναι ένα πρωινό χωρίς μεγάλο ενδιαφέρον, εκτός από μερικούς Μαυρότρυγγες και μία αρσενική Λιμόζα ισλανδικού υποείδους. Η παλίρροια ανεβαίνει και βλέπουμε 56 φώκιες που κάνουν ηλιοθεραπεία στα βράχια κοντά στο σημείο όπου το ρέμα του Βαλντάκ μπαίνει στο φιόρδ Porsangen. Το μεσημέρι, λίγο μετά τη μία, όταν ο ήλιος είναι στην ψηλότερή του θέση, καθόμαστε να φάμε. Ο Ίνγκαρ βγάζει δύο δέρματα από τάρανδο για να καθίσουμε, και λίγο ψωμί σικάλεως, βούτυρο, τυρί

12 και χυμό πορτοκάλι, ενώ εγώ φτιάχνω λίγο ακόμη καφέ. Ο καιρός είναι εκπληκτικός και το χιόνι που έπεσε μέσα στη νύχτα έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Ένα ήρεμο, νότιο αεράκι δημιουργεί το τέλειο κλίμα για ανεμοπορία Θαλασσαετών. Δύο ενήλικες και τρεις νεοσσοί πετάνε νωχελικά μέτρα πάνω από το χείλους του ακρωτηρίου. Απίθανο θέαμα! Στα πρόθυρα της εξαφάνισης πριν εκατό χρόνια, είναι πια ένα συνηθισμένο είδος αρπακτικού στο φιόρδ, σε τέτοιο αριθμό που καμιά φορά τρομάζουν και τις Νανόχηνες από τα έλη όταν έχει ανέβει η παλίρροια και τα βράχια στα οποία κουρνιάζουν είναι κάτω από το νερό. Μετά το μεσημεριανό μας φαγητό, οδηγάμε μέχρι το Μουσείο στο Stabbursnes όπου χρησιμοποιούμε το γραφείο και τον αποθηκευτικό χώρο. Μια μικρή στάση για να κοιτάξουμε τα μας πριν φύγουμε από το φιόρδ, για να επισκεφθούμε τις μικρές λίμνες κατά μήκος του δρόμου χλμ έξω από το φιόρδ για να δούμε εάν έχει λιώσει ο πάγος και αν έχουν ξεκινήσει τα Χειμωνοβουτηχτάρια να φτιάχνουν τις φωλιές τους. Φτάνοντας αρχικά στη Λίμνη Aigir, είδαμε με απογοήτευση ότι θέλει τουλάχιστον μία εβδομάδα μέχρι να μπορέσουν τα βουτηχτάρια να φωλιάσουν. Ο πάγος είναι ακόμη παχύς, ενώ λίγο νερό είναι ορατό στην απώτατη άκρη, κοντά σε ένα πολύ μικρό ρυάκι. Γυρίζουμε πίσω και συνεχίζουμε προς το ρέμα του Βαλντάκ για να ρίξουμε μια ακόμη ματιά στα έλη. Από εδώ βλέπουμε περισσότερες από 40 Βαρβάρες, 120 Λασποσκαλίδρες, 32 Αμμοσφυριχτές, 9 Σταχιές Νανοσκαλίδρες, 2 Νανοσκαλίδρες και 3 Κοκκινοσκέληδες. Ο κόλπος γεμίζει και με πάπιες, όπως Πρασινοκέφαλες, Κιρκίρια, περισσότερες από 23 Ψαλίδες και μία αρσενική Χουλιαρόπαπια. Η παλίρροια σπρώχνει τα περισσότερα πουλιά προς την ακτή και το σημείο παρατήρησής μας. Το βράδυ ο Ίνγκαρ τηγανίζει λουκάνικα για βραδινό πριν εγκατασταθούμε πάλι στο χείλος για να παρατηρήσουμε τις Νανόχηνες. Ο ήλιος τώρα είναι στη δύση: τέλεια στιγμή για παρατήρηση πουλιών! Η ομίχλη έχει σχεδόν διαλυθεί και το ζεστό απογευματινό φως δίνει ένα ζωντανό και χρυσαφί χρώμα. Ακόμα και το δαχτυλίδι στο μάτι της Νανόχηνας φαίνεται από απόσταση μέτρων. Απανεμιά, ένα θαυμάσιο απόγευμα, οπότε οι 29 Νανόχηνες εύκολα καταγράφονται, συμπεριλαμβάνοντας και ένα νέο ζευγάρι που μόλις έφτασε. Ψηλά στον ουρανό, σχεδόν αόρατες έρχονται γλιστρώντας σε μικρούς κύκλους ενώ κακαρίζουν με τον χαρακτηριστικό τους ήχο «kiju-ju, kiju-ku», φτερά ελαφρώς μαζεμένα και πόδια κρεμασμένα. Φαίνονται ευτυχισμένες που ξαναβλέπουν τα έλη! Στις περισσότερο από 70ο μοίρες βόρεια ο ήλιος πια δε δύει, οπότε κουλουριαζόμαστε για ύπνο πριν τα μεσάνυχτα. Χωμένοι μέσα στους υπνόσακούς μας, παρέα με ένα μικρό μπουκάλι μπύρας και ένα single malt ουίσκι, και τα λέμε λίγο πριν κοιμηθούμε. Άλλη μια μέρα παρέα με τις Νανόχηνες ήρθε στο τέλος της... Tomas Aarvak Ο Θαλασσαετός αποτελεί πια ένα συνηθισμένο είδος αρπακτικού στο φιόρδ Ingar Jostein Øien Μετρώντας τις Νανόχηνες στα έλη Βαλντάκ 21 Tomas Aarvak Νανόχηνες στα έλη

13 ΦΔΕΠ Hortobágy Η περιοχή στο Hortobágy όπου τρέφονται οι Νανόχηνες 22 Η προστασία της Νανόχηνας στην Ουγγαρία David Bogyo, Janos Tar, Tamas Zalai Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Hortobágy Ουγγαρίας Εικόνα 1 Οι μέγιστοι αριθμοί Νανοχηνών που πέρασαν από το Hortobágy μεταξύ των ετών 1971 και 2012 Κατάσταση και προβλήματα Στις αρχές του 20ου αιώνα, η Νανόχηνα Anser erythropus αποτελούσε ένα τακτικό και κοινό μεταναστευτικό είδος πουλιού στην Ουγγαρία, κυρίως στα ανατολικά της χώρας. Αργότερα όμως, λόγω της συρρίκνωσης του φιννοσκανδικού πληθυσμού του είδους και της κυνηγετικής δραστηριότητας, η Νανόχηνα έγινε σπάνια. Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις Νανόχηνας παρατηρούνται στο Εθνικό Πάρκο Hortobágy (ΒΑ Ουγγαρία), αλλά πρόσφατα παρατηρήθηκαν μικρές ομάδες και στις περιοχές του Bihar και Kiskunság (Ανατολική Ουγγαρία) και στις λίμνες Balaton, Fertő και Öreg (Δυτική Ουγγαρία). Το Hortobágy αποτελεί το μεγαλύτερο συνεχές φυσικό λιβάδι της Ευρώπης. Το Εθνικό Πάρκο Hortobágy αποτελεί τη μεγαλύτερη προστατευόμενη περιοχή της χώρας, έκτασης εκταρίων. Αποτελεί ξεχωριστό παράδειγμα αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης, η οποία βασίζεται στην ορθολογική χρήση της γης, με αποτέλεσμα τη διατήρηση εντυπωσιακής βιοποικιλότητας Ο φιννοσκανδικός πληθυσμός της Νανόχηνας έρχεται στο Hortobágy κατά το πρώτο μισό του Σεπτέμβρη και συνήθως οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις του είδους παρατηρούνται τον Οκτώβρη. Κατά τη διάρκεια της εαρινής μετανάστευσης, τα πρώτα πουλιά φτάνουν τον Μάρτιο και αναχωρούν από το Hortobágy στα μέσα Απριλίου. Από το 1971 έως το 2012, τα παραδοσιακά μέρη στάθμευσης της Νανόχηνας ήταν οι νότιες περιοχές των σύνθετων ενδιαιτημάτων με στέπες και έλη του Hortobágy. Από τη δεκαετία του 90 ωστόσο, τα κύρια μέρη είναι οι βόρειες περιοχές του Hortobágy, δηλαδή οι υδατοκαλλιέργειες και η ευρύτερή τους περιοχή. Η αιτία γι αυτή την αλλαγή είναι η μείωση της κυνηγετικής δραστηριότητας και η καλύτερη κατάσταση των περιοχών στάθμευσης και τροφοληψίας. Σήμερα, οι βασικές περιοχές στάθμευσης της Νανόχηνας στην Ουγγαρία είναι το Εθνικό Πάρκο Hortobágy, κυρίως οι νότιες υδατοκαλλιέργειες (VI και Kondas) και οι βόρειες στεπικές περιοχές, όπως οι Rókás, Dinnyés και Boca-lapos. Σε προηγούμενες περιόδους όταν ο αριθμός των μεταναστευτικών και σταθμευόντων στην περιοχή ατόμων Νανόχηνας ήταν μεγαλύτερος η κύρια απειλή ήταν το κυνήγι. Εξαιτίας της πρώιμης άφιξής της στη λεκάνη των Καρπαθίων το πρώτο είδος χήνας που φτάνει στην περιοχή η Νανόχηνα έγινε πιο ευάλωτη. το είδος προστατεύεται πλέον αυστηρά και δεν είχαμε καμία καταγραφή θήρευσης Νανόχηνας πρόσφατα. Ωστόσο, η ανθρώπινη δραστηριότητα αποτελεί ακόμα σημαντική απειλή για τη Νανόχηνα, Πρόσφατα, η κύρια ομάδα των μεταναστευτικών πουλιών δεν χρειάστηκε να εγκαταλείψει την περιοχή του Εθνικού Πάρκου κατά τη διάρκεια της διαμονής τους. Έτσι, ο κίνδυνος ατυχήματος από τα ηλεκτρικά καλώδια έχει μειωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Επιπλέον, περισσότερα από 80 χιλιόμετρα υπέργειων ηλεκτρικών καλωδίων αντικαταστάθηκαν από υπόγεια. Άλλη μία απειλή για τη Νανόχηνα αποτελεί η αλλαγή στις χρήσεις γης. Η αλλαγή της παραδοσιακής χρήσης

14 της γης (βόσκηση), μπορεί να οδηγήσει στη μετακίνηση των πουλιών εκτός της (ασφαλούς) προστατευόμενης περιοχής. Στοχευμένες δράσεις διατήρησης της Νανόχηνας Με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ξεκίνησαν δύο μεγάλης κλίμακας Προγράμματα LIFE για τη διατήρησης της Νανόχηνας. Η κύρια δράση των Προγραμμάτων αυτών είναι η αποκατάσταση του ενδιαιτήματος και η επίλυση του βασικού προβλήματος: να κρατήσουμε τα πουλιά σε μια ασφαλή και προστατευόμενη περιοχή υπό κατάλληλες συνθήκες. Το πρώτο Πρόγραμμα LIFE «Διατήρηση της Νανόχηνας στην Ευρωπαϊκή μεταναστευτική διαδρομή» (LIFE05 NAT/FIN/000105) διεξήχθη από το 2005 ως το 2009 με τη συμμετοχή της Διεύθυνσης του Εθνικού Πάρκου Hortobágy και συνεργάτες από τη Φιλανδία, την Ελλάδα, την Εσθονία και τη Νορβηγία. Οι κύριες δράσεις του Προγράμματος στο Hortobágy ήταν οι ακόλουθες: 1. Η δημιουργία ασφαλών θέσεων τροφοληψίας σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις εκτός κυνηγετικών περιοχών εντός των ορίων του Εθνικού Πάρκου. Αρχικά, καλλιεργήθηκε μια έκταση 44 εκταρίων με καλλιέργειες (καλαμπόκι και σιτάρι) που προτιμά η Νανόχηνα και τα άλλα είδη χηνών. Αφού θερίστηκαν οι καλλιέργειες, αφέθηκαν στο χωράφι για να χρησιμεύσουν ως τροφή για τις χήνες. Σε εκτάσεις διαχειριζόμενες από το Εθνικό Πάρκο (100 εκτάρια) και εντός της περιοχής του Προγράμματος, που ενοικιάζονται από τοπικούς αγρότες διαπραγματευτήκαμε και θέσαμε επιπλέον όρους στα συμβόλαια ενοικίασης για τη συνέχιση της καλλιέργειας από τους αγρότες, γεγονός που εξασφάλισε την ανενόχλητη χρήση των εκτάσεων αυτών από τη Νανόχηνα και άλλα είδη χηνών. Στη συνέχεια διαθέσαμε στις χήνες τροφή από αυτές τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, έτσι ώστε οι χήνες να τρέφονται εντός της περιοχής του Προγράμματος. Η τροφή προσέλκυσε επίσης Γερανούς, Σταχτόχηνες Anser anser και αργότερα Ασπρομέτωπες Χήνες Anser albifrons σε υψηλούς αριθμούς, ενώ παρατηρήσαμε αρκετές φορές να τρέφεται στην περιοχή τόσο η κύρια ομάδα, όσο και μεμονωμένα άτομα Νανόχηνας. 2. Διαχείριση μέσω βόσκησης και άρδευσης, με σκοπό την παροχή ασφαλών θέσεων τροφοληψίας σε λιβάδια εκτός κυνηγετικών περιοχών. Σκοπός της δράσης αυτής ήταν η βελτίωση της κατάστασης των λιβαδιών προς όφελος της Νανόχηνας, ώστε να χρησιμοποιούνται από τα πουλιά πριν την άφιξή τους στην περιοχή του Hortobágy το φθινόπωρο. Οι πιο σημαντικές περιοχές αναζήτησης τροφής από τη Νανόχηνα στο Hortobágy είναι οι αυτές με νέους βλαστούς αγρωστωδών φυτών. Για να προκαλέσουμε την νέα ανάπτυξη των φυτών αυτών, μέχρι την άφιξη της Νανόχηνας, χρησιμοποιήσαμε βοοειδή για βοσκήγύρω από τις προτιμητέες θέσεις για 4-5 εβδομάδες, από τα μέσα Ιουλίου μέχρι τα τέλη Αυγούστου. Επιπλέον, δημιουργήσαμε στις αρχές της εαρινής μετανάστευσης θέσεις τροφοληψίας σε βοσκότοπους μέσω οικολογικά βιώσιμης εντατικής βόσκησης από βοοειδή σε εκτάρια ξηρών βοσκότοπων και λιβαδιών ή βαλτωδών παράκτιων ζωνών, ανάλογα με τη χρονιά. Αφού τελείωνε η βόσκηση, κατά τα τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτέμβρη κάθε χρόνο, αρδεύαμε τους βοσκότοπους εντός της προσωρινά περιφραγμένης έκτασης για 2-3 εβδομάδες, ώστε να προκαλέσουμε νέα ανάπτυξη αγρωστωδών μετά την αδρανή περίοδο του καλοκαιριού. 3. Διατήρηση θέσεων κουρνιάσματος μέσω πλημμυρίσματος. Σκοπός της δράσης αυτής ήταν η δημιουργία θέσεων κουρνιάσματος σε μέρη όπου το επίπεδο του νερού είναι το καλύτερο δυνατό για τη Νανόχηνα και τις άλλες χήνες. Οι κύριες τοποθεσίες γι αυτή τη δράση ήταν οι υδατοκαλλιέργειες του Hortobágy, οι οποίες αποτελούν σημαντικά μέρη κουρνιάσματος το φθινόπωρο και η περιοχή Dinnyés-lapos, που είναι σημαντική την άνοιξη. Για να επιτύχουμε το σκοπό αυτό, μεταφέραμε νερό από άλλες περιοχές για να διατηρήσουμε τη στάθμη του νερού σε μέσο επίπεδο, κατάλληλο για τις χήνες, όπως μας έχει δείξει η εμπειρία των προηγούμενων ετών. Το πλημμύρισμα της περιοχής γινόταν στα τέλη του καλοκαιριού κάθε χρόνο. Στο τρέχον Πρόγραμμα LIFE οι βασικές δράσεις διατήρησης στο Hortobágy είναι: 1. Η ανάλυση των διατροφικών συνηθειών της Νανόχηνας στις περιοχές στάθμευσης. Για τη δράση αυτή, περιττώματα της Νανόχηνας και άλλων ειδών χηνών θα συλλεχθούν ξεχωριστά από τις περιοχές στάθμευσης στο Hortobágy. Η έρευνα αυτή θα μας δώσει πληροφορίες σχετικά με τις συνήθειες τροφοληψίας της Νανόχηνας, καθώς η διατροφή του είδους είναι ένα πεδίο που δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Τα αποτελέσματα θα χρησιμοποιηθούν για την αξιοποίηση των βοσκότοπων και των καλλιεργήσιμων εκτάσεων προς όφελος του είδους. 2. Αποκατάσταση του βιότοπου στις υδατοκαλλιέργειες του Hortobágy. Διαχειριστικές δράσεις θα πραγματοποιηθούν στις θέσεις κουρνιάσματος και στα μέρη αναζήτησης τροφής της Νανόχηνας. Η δράση συμπεριλαμβάνει τη ρύθμιση της ελεγχόμενης στάθμης νερού στις υδατοκαλλιέργειες του Hortobágy, τη διαχείριση του βιότοπου στην πρόσφατα φτιαγμένη νησίδα στη λίμνη Kondás και την αποκατάσταση του βιότοπου της υδατοκαλλιέργειας V. Καθώς η συγκεκριμένη υδατοκαλλιέργεια έχει «πνιγεί» από τη βλάστηση, είναι απαραίτητη μια παρέμβαση για τον έλεγχο της εξάπλωσης των καλαμιών και των βούρλων. Εκτός από τις παραπάνω δράσεις διατήρησης, η Διεύθυνση του Εθνικού Πάρκου Hortobágy υλοποιεί δράσεις ενημέρωσης του κοινού και επίσης ετοιμάζει το εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Νανόχηνα. Ταυτόχρονα, διεξάγεται η παρακολούθηση της Νανόχηνας από Ούγγρους ειδικούς Με τα ευχάριστα νέα από τη Νορβηγία και τη Φιλανδία σχετικά με την αργή αλλά σταθερή αύξηση του πληθυσμού της Νανόχηνας τα τελευταία χρόνια και με τη βοήθεια των παραπάνω δράσεων και των διεθνών συνεργατών μας ελπίζουμε ότι θα καταφέρουμε να σώσουμε τον υπό εξαφάνιση πληθυσμό της Νανόχηνας στην Ευρώπη. Ιδιαίτερες ευχαριστίες για τη βοήθεια που προσέφεραν στους: Szabolcs Lengyel, Balázs Lukács (πρώην Διαχειριστές του Προγράμματος LIFE για τη Νανόχηνα για το Εθνικό Πάρκο Hortobágy) και Gábor Szilágyi (Διευθυντή του Εθνικού Πάρκου Hortobágy). ΦΔΕΠ Hortobágy Περιττώματα Νανόχηνας στο Hortobágy 23

15 Μαργαρίτα Τζάλη Κοπάδι με χήνες στη Λίμνη Κερκίνη 24 Οι επιπτώσεις της θήρας στις χήνες που διαχειμάζουν στην Ελλάδα Οι κυριότερες περιοχές διαχείμασης των χηνών είναι οι υγρότοποι της Θράκης και ιδιαίτερα το Δέλτα Έβρου. Ακριβώς γι αυτό το λόγο οι υγρότοποι αυτοί είναι οι πλέον δημοφιλείς μεταξύ των κυνηγών. Σάββας Καζαντζίδης Δρ. Βιολογίας, Αναπληρωτής Ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός «ΔΗΜΗΤΡΑ» Τουλάχιστον τέσσερα είδη χηνών διαχειμάζουν τακτικά στην Ελλάδα. Η Ασπρομέτωπη χήνα Anser albifrons, η Σταχτόχηνα Anser anser, η Κοκκινόχηνα Branta ruficollis και η Nανόχηνα Anser erythropus. Τα δύο τελευταία είδη θεωρούνται παγκοσμίως απειλούμενα εξαιτίας του μικρού πληθυσμού τους και της περιορισμένης κατανομής τους. Στην Ελλάδα, οι πληθυσμοί της Νανόχηνας και της Σταχτόχηνας θεωρούνται Κρισίμως Κινδυνεύοντες ενώ αυτός της Κοκκινόχηνας τρωτός (Λεγάκις και Μαραγκού 2009) και γι αυτό το λόγο το κυνήγι τους απαγορεύεται. Πολυπληθέστερο είδος είναι η Ασπρομέτωπη χήνα της οποίας ο μέσος διαχειμάζων πληθυσμός στη χώρα μας κατά τη δεκαετία ήταν 4144 άτομα ενώ ο πληθυσμός της Νανόχηνας αριθμούσε μερικές δεκάδες πουλιά και των υπόλοιπων μερικές εκατοντάδες (Χανδρινός κ.ά. υπό ετοιμασία). Οι κυριότερες περιοχές διαχείμασης των χηνών είναι οι υγρότοποι της Θράκης και ιδιαίτερα το Δέλτα Έβρου. Ακριβώς γι αυτό το λόγο οι υγρότοποι αυτοί είναι οι πλέον δημοφιλείς μεταξύ των κυνηγών. Ειδικά στο Δέλτα Έβρου βρέθηκε ότι ο αριθμός των κυνηγών είναι ο μεγαλύτερος απ όλους τους ελληνικούς υγροτόπους (μέσος αριθμός κυνηγών ανά ημέρα 133, κατά την κυνηγετική περίοδο , Καζαντζίδης 2009). Αν κρίνει κανείς από τη συγκέντρωσή των κυνηγών γύρω από τις περιοχές διατροφής και διανυκτέρευσης των Ασπρομέτωπων χηνών φαίνεται ότι το ενδιαφέρον τους γι αυτές είναι μεγάλο. Αν και οι Ασπρομέτωπες χήνες είναι πολυάριθμες και η θήρευση κάποιων από αυτές δεν θα απειλούσε τον πληθυσμό τους, σοβαρότατο κίνδυνο αντιμετωπίζουν τα άλλα είδη και ιδιαίτερα οι Νανόχηνες. Παρά την πολύ μικρή πιθανότητα θήρευσής τους εξαιτίας του μικρού αριθμού τους, επειδή μοιάζουν πολύ με τις Ασπρομέτωπες χήνες μαζί με τις οποίες τρέφονται και μετακινούνται, ο κίνδυνος θήρευσής τους από λάθος είναι αυξημένος. Υπάρχουν άλλωστε αρκετές περιπτώσεις λαθροθηρίας Νανόχηνας τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες που διασχίζει κατά τη μεταναστευτική της διαδρομή καθιστώντας το κυνήγι μια από τις σοβαρότερες απειλές για το είδος (Jones et al. 2008). Για τον περιορισμό της πιθανότητας θήρευσης Νανοχηνών από λάθος, η πολιτεία, μετά από τεκμηριωμένες εισηγήσεις των περιβαλλοντικών οργανώσεων, απαγόρευσε από την κυνηγετική περίοδο το κυνήγι της Ασπρομέτωπης χήνας στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας όπου ζει η Νανόχηνα (ΦΕΚ 146/Β/2012). Επίσης, στο πλαίσιο της διεθνούς έρευνας που υλοποιείται για τη Νανόχηνα στο πλαίσιο του τρέχοντος Προγράμματος LIFE+ «Διαφυλάσσοντας τον Φιννοσκανδικό πληθυσμό της Νανόχηνας σε σημαντικές περιοχές διαχείμασης και στάθμευσης κατά μήκος της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής», περιλαμβάνονται μέτρα που διασφαλίζουν τη διαβίωση των Νανόχηνων μέσα στις προστατευόμενες περιοχές. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν περιορισμό της όχλησης από ανθρώπινες δραστηριότητες και διαχείριση ενδιαιτημάτων ώστε να

16 υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα κατάλληλη τροφή για τις Νανόχηνες (αγρωστώδη). Με αυτόν τον τρόπο εκτιμάται ότι θα περιοριστούν οι μετακινήσεις των πουλιών για εύρεση τροφής σε περιοχές όπου επιτρέπεται το κυνήγι και, κατά συνέπεια, θα μειωθεί ο κίνδυνος από λάθος θήρευσής τους. Η μολυβδίαση αποτελεί μια έμμεση επίπτωση της θήρας στα υδρόβια πουλιά και σημαντικό παράγοντα θνησιμότητας παπιών και χηνών σε παγκόσμιο επίπεδο. Προκαλείται από την κατάποση μολύβδινων σκαγιών από τα πουλιά. Τα χηνόμορφα συνηθίζουν να καταπίνουν χαλίκια ή μικρές πέτρες που συμβάλλουν στην πέψη. Συχνά όμως στον πυθμένα των υγροτόπων βρίσκουν σκάγια και τα καταπίνουν θεωρώντας τα μικρές πέτρες. Τα σκάγια αποσυντίθενται στα στομάχια και ο διαλυμένος μόλυβδος συσσωρεύεται σε ορισμένους ιστούς (κυρίως στο ήπαρ και στον εγκέφαλο) προκαλώντας δηλητηρίαση. Το πόσο έντονο θα είναι το πρόβλημα εξαρτάται από παράγοντες όπως οι διατροφικές Για την επιτυχή εφαρμογή του μέτρου αυτού στη χώρα μας πρέπει να προηγηθεί εκστρατεία ενημέρωσης των κυνηγών τόσο από την πολιτεία όσο και από τις κυνηγετικές οργανώσεις για τον κίνδυνο που περικλείει η χρήση αυτών των σκαγιών στο φυσικό περιβάλλον. Seppo Ekelund Νανόχηνες στη Φινλανδία συνήθειες των πουλιών, το φύλο, η ηλικία, ο αριθμός των σκαγιών που θα καταποθούν κ.ά. Σε προχωρημένα στάδια της ασθένειας τα πουλιά καθίστανται ανίκανα να ολοκληρώσουν την πεπτική τους λειτουργία και πεθαίνουν. Από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Δέλτα Έβρου διαπιστώθηκε ότι ποσοστό 18,2% των Ασπρομέτωπων χηνών είχε καταπιεί τουλάχιστον ένα μολύβδινο σκάγι (Καζαντζίδης 2009, Φωτο. 1). Με δεδομένο ότι τόσο οι Νανόχηνες όσο και τα άλλα είδη χηνών που διαχειμάζουν στο Δέλτα Έβρου μοιράζονται τις ίδιες περιοχές διατροφής κι έχουν παρόμοια συμπεριφορά διατροφής με τις Ασπρομέτωπες χήνες, πιθανότατα αντιμετωπίζουν τον ίδιο βαθμό απειλής. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος της μολυβδίασης η πολιτεία αποφάσισε την απαγόρευση της χρήσης μολύβδινων σκαγιών στους υγροτόπους από το 2013 (ΦΕΚ 1495/ , εναρμόνιση στην ελληνική νομοθεσία της Κοινοτικής Οδηγίας 79/409 που αφορά στην προστασία των πουλιών και των βιοτόπων τους). Η χρήση τέτοιων σκαγιών έχει ήδη απαγορευτεί σε πολλές χώρες (ΗΠΑ, Καναδάς, Δανία, Φινλανδία κ.ά.). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Jones T., K. Martin, B. Barov & S. Nagy (Compilers) International Single Species Action Plan for the Conservation of the Western Palearctic Population of the Lesser White-fronted Goose Anser erythropus. AEWA Technical Series No.36. Bonn, Germany. Καζαντζίδης Σ Επίδραση της θήρας στα υδρόβια είδης της ορνιθοπανίδας. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ΕΘΙΑΓΕ - Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών. Θεσσαλονίκη. Λεγάκις Α. και Π. Μαραγκού Το Κόκκινο Βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας. Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία. Αθήνα. Panagiotopoulou M., Y. Tsougrakis, T. Naziridis and E. Makriyanni. 2009: Monitoring of Lesser white fronted geese in Greece. In: Tolvanen P., Oien I.J., Ruokolainen K. (eds): Conservation of Lesser White-fronted Goose on the European migration route Final report of the EU LIFE-Nature project WWF Finland Report 27 & NOF Rapportserie Report No : Χανδρινός Γ., Σ. Καζαντζίδης, Χ. Αλιβιζάτος, Τ. Ακριώτης, Δ. Πορτόλου (υπό ετοιμασία). Οι Μεσοχειμωνιάτικες καταμετρήσεις Υδρόβιων πουλιών στην Ελλάδα την περίοδο Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Ελληνικό Κέντρο Δακτυλίωσης Πουλιών. Σάββας Καζαντζίδης 25 Σκάγια στο στομαχικό περιεχόμενο ενός Σφυριχταριού Tomas Aarvak Νανόχηνες στη Βόρεια Νορβηγία

17 Κώστας Παπαδόπουλος Νανόχηνα στο καταφύγιο της WWT στο Slimbridge, Αγγλία 26 Λαθροθηρία: Επιλέγοντας την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ως εργαλείο διατήρησης Στην ανάγκη των μαθητών για πληροφόρηση και για τη διατήρηση των άγριων πουλιών η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση μπορεί να σταθεί ικανή μέσα από κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες να αλλάξει τη στάση των παιδιών απέναντι στη φύση με τρόπο κριτικό και βιωματικό. Ευγενία Πανώριου & Ιωάννα Κοντοζήση Τμήμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Το κυνήγι είναι άμεσα συνδεμένο με τον τρόπο ζωής κυρίως των ανθρώπων που ζουν στα χωριά ή σε μικρά αστικά κέντρα. Δεν είναι όμως λίγες οι φορές που τα όρια μεταξύ νόμιμης και παράνομης θήρας χάνονται, είτε γιατί δε γίνονται γνωστά είτε γιατί αγνοούνται, εντάσσοντας πέρα από τη νόμιμη θήρα και τη λαθροθηρία στις παραδοσιακές κοινωνικές δομές. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα αντιληπτό στις μικρές κοινωνίες, η δομή των οποίων βασίζεται στις προσωπικές σχέσεις και στην από κοινού αποδοχή και συμμετοχή στη λαθροθηρία. Και αν κάποτε μια φυλή μπορούσε να αφανίσει ένα είδος στην προσπάθειά της για επιβίωση, μήπως σήμερα υπάρχει η ανάγκη να δώσουμε χώρο και χρόνο σε οτιδήποτε έχουμε ονομάσει ζωή για να προσαρμοστεί; οι εξής δύο βασικές προσεγγίσεις: Από τη μία, η διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος που έρχεται εκ των υστέρων, να δώσει λύση στα προβλήματα που δημιουργεί η ανθρώπινη δραστηριότητα, κυρίως όταν αυτή ξεπερνάει την ανάγκη της επιβίωσης και μετατρέπεται σε θέληση για κυριαρχία. Από την άλλη, η πρόληψη, όπου μέσα από την εκπαίδευση, ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να προβληματιστεί: Πρώτον, με την ίδια του την επιβίωση η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φύση. Κατά δεύτερον, με την έννοια της αξίας, απαλλαγμένης από τη χρηστική σημασία της η οποία αποδίδεται ως αμοιβαίος σεβασμός στις διεργασίες των ειδών ή εν γένει σε αυτό που ονομάσαμε ποικιλία ζωής, προβάλλοντας την προστασία της φύσης ως ένα ζήτημα ηθικής τάξης. Η θνησιμότητα των άγριων πουλιών εξαιτίας της λαθροθηρίας αποτελεί πλέον απειλή ενώ ιδιαίτερα για τη Νανόχηνα αποτελεί τη βασική απειλή της βιωσιμότητας του είδους. Προκειμένου ένα τέτοιο ζήτημα να αντιμετωπιστεί, μπορούν να χρησιμοποιηθούν Η δεύτερη προσέγγιση, συνδέεται άμεσα με την αυξημένη προσπάθεια που απαιτείται ώστε να επιτευχθεί η αλλαγή σε βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις. Στην προκείμενη, την αλλαγή της κοινωνικής και πολιτιστικής αντίληψης που έχει διαμορφω-

18 θεί σχετικά με τη λαθροθηρία, εστιάζοντας κυρίως στη νέα γενιά. Για να συμβεί αυτή η αλλαγή απαιτείται να ξαναβρεθεί η λεπτή σύνδεση με τη φύση. Μία σύνδεση που υπάρχει από τη στιγμή που έρχεται ο άνθρωπος στον κόσμο, χτίζεται με το πέρασμα του χρόνου και συνδέεται με την ωριμότητα του ανθρώπου όπως αυτή θα μπορούσε να συμβεί μέσα στο φυσικό του περιβάλλον. Χρειάζεται λοιπόν, να δομηθεί ξανά μία σχέση μαζί της που δε χωράει σε κανόνες ή νόμους αλλά προϋπάρχει αυτών. Συνοδός σε αυτή την πορεία του ανθρώπου, περισσότερο εμψυχωτής παρά καθοδηγητής, αποτελεί η γνώση και η ευαισθητοποίηση. Εδώ αποκτά καθοριστικό ρόλο η παιδαγωγική που μπορεί να προσφέρει την ικανότητα να κατανοήσουμε το γεγονός ότι η φύση είναι πολύπλοκή, να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε μέρος αυτής της πολυπλοκότητας και να μας βοηθήσει να υπάρξουμε ευαίσθητοι. Αυτό βέβαια δε συμβαίνει χωρίς κόπο από πλευράς κυρίως των εκπαιδευτικών αλλά και των μαθητών. Η εμπειρία της Ορνιθολογικής έχει δείξει ότι η άμεση επικοινωνία με τα παιδιά είναι απαραίτητη. Πρόσφατη μελέτη του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων για τις προτεραιότητες της ΠΕ σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη στους Παξούς και στους Αντίπαξους, έδειξε ότι η μάθηση για τις επιπτώσεις από το παράνομο κυνήγι των μεταναστευτικών πουλιών έρχεται δεύτερη στις προτιμήσεις των μαθητών, μετά την παράνομη αλιεία, σχετικά με τη θεματική ενός προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Οι Παξοί και οι Αντίπαξοι είναι από τις περιοχές εκείνες που η λαθροθηρία είναι ιδιαίτερα συχνό φαινόμενο. Είναι εκεί που τα παιδιά πολύ πιο εύκολα θα γνωρίσουν τις ξόβεργες και τα δίχτυα ως παιχνίδι παρά σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο. Αντίστοιχα, για την περιοχή της Β. Ελλάδας και για την περίπτωση της Νανόχηνας, αναδεικνύεται η σημασία της πρόληψης σχετικά με δύο βασικές απειλές του είδους: την εξεπίτηδες και την εκ λάθος, θανάτωσή του. ευκαιρία να αξιοποιηθούν τα διαφορετικά μαθησιακά στυλ. Ένα πρόγραμμα που θα απευθύνεται κατά βάση σε παιδιά και έφηβους που μπορεί να αποτελούν τους μελλοντικούς λαθροθήρες αλλά και τους μελλοντικούς υποστηρικτές του φυσικού περιβάλλοντος. Σε αυτήν την προσπάθεια είναι σημαντικό να διακρίνεται ο σεβασμός στην αξία που έχει αποδοθεί σε συγκεκριμένους θεσμούς και παραδόσεις επιδιώκοντας συνεργίες με την τοπική κοινωνία και τους υποστηρικτές του φυσικού περιβάλλοντος. ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στo πλαίσιο του Προγράμματος LIFE+ «Διαφυλάσσοντας τον Φιννοσκανδικό πληθυσμό της Νανόχηνας σε σημαντικές περιοχές διαχείμασης και στάθμευσης κατά μήκος της Ευρωπαϊκής μεταναστευτικής διαδρομής», η Ορνιθολογική θα υλοποιήσει κατά την περίοδο , Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που θα απευθύνεται στους μαθητές της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης των περιοχών Έβρου, Σερρών, Ξάνθης και Ροδόπης. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στο Τμήμα ΠΕ της Ορνιθολογικής. Μανόλια Βουγιούκαλου Μαθητές στη Νορβηγία σε εκδήλωση ΠΕ για τις χήνες 27 Στην ανάγκη των μαθητών για πληροφόρηση και για τη διατήρηση των άγριων πουλιών η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση μπορεί να σταθεί ικανή μέσα από κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες να αλλάξει τη στάση των παιδιών απέναντι στη φύση με τρόπο κριτικό και βιωματικό. Πώς; Σχεδιάζοντας ένα πρόγραμμα που στοχεύει: στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης, στην κατανόηση ότι η παύση της μακράς σε χρόνο λαθροθηρίας και κατ επέκταση η μακροχρόνια διατήρηση της βιοποικιλότητας, εξαρτάται από τις δικές τους επιλογές και δράσεις, και στην αρνητική στάση που έχει μερικώς διαμορφωθεί σχετικά με την άγρια ζωή. Η προσέγγιση που προτείνεται να επιλεχθεί είναι εκείνη που θέτει τον άνθρωπο μέσα στο φυσικό περιβάλλον, τον καθιστά εξαρτώμενο από αυτό αλλά και ικανό να συνεισφέρει στην προστασία του. Βασικός άξονας είναι η διαμόρφωση δραστηριοτήτων που αναπτύσσουν την κριτική σκέψη και επιτρέπουν την ελευθερία έκφρασης, όπως είναι το παιχνίδι, οι δημιουργικές δραστηριότητες και η χρήση των νέων μέσων, δίνοντας ταυτόχρονα την σκίτσο: Βασίλης Χατζηρβασσάνης

19 Θεόδωρος Ναζιρίδης Ψαράδες και Αργυροπελεκάνοι στη λίμνη Κερκίνη 28 Είδη σε κρίση: H ανάγκη της ολιστικής προσέγγισης για τη διατήρησή τους Η επιτυχία των προγραμμάτων διατήρησης ειδών εξαρτάται κυρίως από το κατά πόσο έτοιμος είναι ο κόσμος που τα επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται από αυτά να δεχθεί τη διατήρησή τους και να συμβάλει σε αυτή. Μανόλια Βουγιούκαλου Συντονίστρια Προγράμματος LIFE+ για τη Νανόχηνα Σύμφωνα με εκτιμήσεις επιστημόνων1, 16 είδη πουλιών θα είχαν πλέον εξαφανιστεί, εάν δεν είχαν υλοποιηθεί προγράμματα διατήρησης τα οποία αντιμετώπισαν τις απειλές τους και μείωσαν ή ανέστρεψαν την πτωτική τάση που πληθυσμού τους. Επίσης, 25 είδη χαρακτηρισμένα ως Κρισίμως Κινδυνεύοντα, επωφελήθηκαν σε τέτοιο βαθμό που αποκατέστησαν το καθεστώς διατήρησής τους. Στη συνάντηση των κρατών-μελών της Σύμβασης Ραμσάρ, που πραγματοποιήθηκε στον απόηχο της συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (Rio +20) τον περασμένο Ιούλιο στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας (με απουσία Ελληνικής συμμετοχής), τα κράτη-μέλη συμφώνησαν ξανά, με διορία το 2020, να αποτρέψουν την εξαφάνιση και να βελτιώσουν το καθεστώς προστασίας των απειλούμενων ειδών. Το χρηματοδοτικό μέσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής LIFE+, ο κύριος χρηματοδότης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διατήρησης της Φύσης, ενισχύει και επιβραβεύει αντίστοιχα, Προγράμματα τα οποία στοχεύουν και επιτυγχάνουν τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων διατήρησης 2. Προγράμματα που χαρακτηρίζονται δηλαδή από μία ολιστική προσέγγιση στη διατήρηση των ειδών. Στο τρέχον Πρόγραμμα LIFE+ για την προστασία της Νανόχηνας, η Ορνιθολογική ως συντονιστής δικαιούχος μαζί με τους εταίρους του Προγράμματος έχει λάβει υπόψη της ακριβώς αυτό: έχει σχεδιάσει δηλαδή την προστασία της Νανόχηνας σε όλο το εύρος της μεταναστευτικής της διαδρομής (δια-δρομική), στοχεύοντας σε όποιον και ότι την περιβάλλει (δια-ειδική), και με αντοχή σε διάρκεια χρόνου (δια-χρονική). Σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας, η Νανόχηνα έχει χαρακτηριστεί ως Κρισίμως Απειλούμενο είδος, δηλαδή είδος του αντιμετωπίζει εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στο φυσικό του περιβάλλον στο άμεσο μέλλον. Καθόλου αξιοπερίεργο, αν αναλογιστεί κανείς πως ο συνολικός πληθυσμός της Νανόχηνας που επισκέπτεται τη χώρα μας αριθμεί μονάχα ζευγάρια! 1 Butchart, S. H. M., Stattersfield, A. J. and Collar, N. J. (2006) How many bird extinctions have we prevented? Oryx40:

20 Η δια-δρομική προσέγγιση στη διατήρηση (flyway approach), είναι αναγκαία για την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών. Η Νανόχηνα, όπως και όλα τα μεταναστευτικά είδη, κρύβει μέσα της την ακατανίκητη τάση για το ταξίδι. Η μεταναστευτική της διαδρομή έχει αποκαλυφθεί με τη χρήση πομπών που τοποθετήθηκαν σε ενήλικα πουλιά κατά τη διάρκεια του προηγούμενου Προγράμματος LIFE για την προστασία της 3. Η γνώση της μεταναστευτικής διαδρομής τοποθετεί τις δράσεις διατήρησης στο χάρτη, για να εξασφαλίσει πως οι προσπάθειες που γίνονται στο μέρος της αναπαραγωγής του είδους, δε διακινδυνεύονται από πιθανές απειλές σε περιοχές στάθμευσης ή/και διαχείμασης του είδους, αλλά και αντίστροφα. Στο παρόν Πρόγραμμα LIFE+ για τη Nανόχηνα υλοποιούμε δράσεις στη Φιλανδία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και την Ελλάδα. Η Νανόχηνα είναι υδρόβιο είδος το οποίο, όπως και πολλά άλλα, εξαρτάται από την παρουσία υγροτόπων για την τροφή της αλλά και τη συντήρηση του φτερώματός της. Οι υγρότοποι έχουν πολυάριθμους χρήστες και κατοίκους, ανάμεσα σε αυτούς και τους Η ολιστική προσέγγιση στο σχεδιασμό του Προγράμματος LIFE+ για την προστασία της Νανόχηνας έχει σκοπό να εξασφαλίσει την άμεση αλλά και δια-χρονική προστασία του είδους. Η μεγαλύτερη απειλή για την νανόχηνα παγκοσμίως είναι το κυνήγι (νόμιμο και παράνομο) 5. Για την άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος το Πρόγραμμα υλοποιεί φύλαξη των περιοχών που επισκέπτεται η Νανόχηνα στη Βουλγαρία και στην Ελλάδα, μέχρι τη λήξη του προγράμματος το Για την επιστημονική τεκμηρίωση της επίδρασης του κυνηγιού στη Νανόχηνα, το Πρόγραμμα καταγράφει και αναλύει τις αντιδράσεις του κοπαδιού της Νανόχηνας αλλά και άλλων ειδών στη θηρευτική πίεση. Για την εξασφάλιση του είδους σε βάθος χρόνου υλοποιείται εκστρατεία επικοινωνίας στην Ελλάδα αλλά και στη Φιλανδία, Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης το οποίο θα μπορεί να υλοποιηθεί από ολόκληρη τη σχολική κοινότητα, και σύνταξη - νομική επικύρωση Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη Νανόχηνα στην Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και την Ελλάδα για πρώτη φορά. Η επιτυχία των προγραμμάτων διατήρησης ειδών εξαρτάται κυρίως από το κατά πόσο έτοιμος είναι ο κόσμος που τα επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται από αυτά να δεχθεί τη διατήρησή τους και να συμβάλει σε αυτή. Η διατήρηση δύσκολα θα πετύχει αν αφεθεί μόνο στα χέρια περιβαλλοντικών φορέων και οργανώσεων. Ο στόχος είναι να καταφέρουμε να μετατρέψουμε όλους τους εμπλεκόμενους ανθρώπους σε υπέρμαχους της διατήρησης, όχι μόνο γιατί βρίσκουν τη Νανόχηνα πολύ συμπαθητική (που είναι τόσο!), αλλά και γιατί αυτό τους συμφέρει. Morten Ekker Νεροβούβαλοι στη λίμνη Κερκίνη 29 ανθρώπους. Η οικονομική τους αξία παγκοσμίως έχει υπολογιστεί στα 11 τρισεκατομμύρια ευρώ το χρόνο 4. Παρόλα αυτά εξακολουθούν να είναι το ταχύτερα υποβαθμιζόμενο οικοσύστημα παγκοσμίως. Η συνολική προστασία και αποκατάσταση των υγροτόπων, συντελεί μία δια-ειδική προσέγγιση στην διατήρηση και εξασφαλίζει ασφαλή και υγιή χώρο όχι μόνο στη Νανόχηνα αλλά και στους συγκατοίκους της, τα άλλα είδη (χλωρίδας και πανίδας) και φυσικά σε εμάς! Στο Πρόγραμμα LIFE+ υλοποιούμε δράσεις προστασίας και αποκατάστασης σε υγροτόπους της Ουγγαρίας, της Βουλγαρίας και της Ελλάδας. Η Νανόχηνα μας έχει δώσει μία μοναδική ευκαιρία να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε ένα Πρόγραμμα ολιστικής διατήρησης στη Ευρώπη. Σε όλες τις Ορνιθολογικές οργανώσεις ανά τον κόσμο, δίνουμε καθημερινό αγώνα για την βελτίωση του καθεστώτος διατήρησης των άγριων πουλιών. Τα είδη σε κρίση έχουν ετοιμάσει για εμάς την πιο σκληρή εξέταση που θα κρίνει αυστηρά την επιτυχία της ολιστικής προσέγγισης, απλά και μόνο γιατί δεν μας έχουν αφήσει περιθώριο να αποτύχουμε. Οι διαδρομές της Νανόχηνας όπως αποκαλύφθηκαν μετά την τοποθέτηση δορυφορικών πομπών κατά το προηγούμενο Πρόγραμμα LIFE Nikolai Petkov Χήνες στο Καζακσταν 3 Tolvanen, P. et.al Mapping of migration routes of the Fennoscandian Lesser White-fronted Goose breeding population with profound implications for conservation priorities. Final report of the EU LIFE-Nature project Millennium Ecosystem Assessment, Ecosystems and human well-being: wetlands and water synthesis. World Resources Institute, Washington, DC. 5 Jones, T., Martin, K., Barov, B., Nagy, S. (Compilers) International Single Species Action Plan for the Conservation of the Western Palearctic Population of the Lesser White-fronted Goose Anser erythropus. AEWA Technical Series No.36. Bonn, Germany.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΚΕΡΚΙΝΗ ΟΜΙΛΗΤΗΣ: κος ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΡΩΝΙΔΗΣ

ΛΙΜΝΗ ΚΕΡΚΙΝΗ ΟΜΙΛΗΤΗΣ: κος ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΡΩΝΙΔΗΣ ΛΙΜΝΗ ΚΕΡΚΙΝΗ ΟΜΙΛΗΤΗΣ: κος ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΡΩΝΙΔΗΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΕΡΚΙΝΗΣ Δημιουργήθηκε το 1932, όταν έγινε φράγμα στην περιοχή Λιθότοπου, με ώστε να συγκρατεί τα νερά του Στρυμόνα Το 1982 κατασκευάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο»

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» 10 Οκτωβρίου 2015 Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης «Τα πουλιά: οι πρωταγωνιστές του Εθνικού Πάρκου» Εύα Κατράνα Βιολόγος Msc Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Ρούλα Τρίγκου ασολόγος MSc Συντονίστρια Ενημέρωσης ράσεων ιατήρησης ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ- 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ΑΝ ΡΟΣ ιαχρονική παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους» Μέρος Β Φύλλα Πληροφοριών

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους» Μέρος Β Φύλλα Πληροφοριών Περιεχόμενα Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους» 3 1. Εισαγωγή 4 2. Σκοπός και στόχοι του Εκπαιδευτικού Προγράμματος 5 3. Δομή του Εκπαιδευτικού Υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Όλες οι ρυθμίσεις θήρας της κυνηγετικής περιόδου 2015 2016

Όλες οι ρυθμίσεις θήρας της κυνηγετικής περιόδου 2015 2016 Όλες οι ρυθμίσεις θήρας της κυνηγετικής περιόδου 2015 2016 Ρυθμίσεις θήρας για την κυνηγετική περίοδο 2015 2016 και δήλωση του Υπουργού Αναπληρωτή ΠΑΠΕΝ Γιάννη Τσιρώνη Υπεγράφη η υπουργική απόφαση για

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός 2015

Προγραμματισμός 2015 Προγραμματισμός 2015 Το 2015 προβλέπεται να παραμείνει μια χρονιά εξαιρετικά δύσκολη και με ιδιαίτερα αυξημένες απαιτήσεις για την Ορνιθολογική. Το συνολικό οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΚΒΥ 1999-2001

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΚΒΥ 1999-2001 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΚΒΥ 1999-2001 EΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΒΕΡΝΗΣ (Για τη διατήρηση της άγριας ζωής και των φυσικών οικοτόπων της Ευρώπης) Υπεύθυνη Σύνταξης: Δρ Εύα Παπαστεργιάδου ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική δραστηριότητα στην Υπηρεσία Θήρας & Πανίδας

Ερευνητική δραστηριότητα στην Υπηρεσία Θήρας & Πανίδας Ερευνητική δραστηριότητα στην Υπηρεσία Θήρας & Πανίδας ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΘΗΡΑΣ & ΠΑΝΙΔΑΣ (ΥΘΠ) Η Υπηρεσία Θήρας & Πανίδας υπάγεται στο ΥΠΕΣ και είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση της Πανίδας, η οποία περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

epanoriou@ornithologiki.gr Σερρών, serreschools@gmail.com Σερρών sofiaeft@gmail.com ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Δίκτυα ΠΕ και Σχολικά Προγράμματα ΠΕ

epanoriou@ornithologiki.gr Σερρών, serreschools@gmail.com Σερρών sofiaeft@gmail.com ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Δίκτυα ΠΕ και Σχολικά Προγράμματα ΠΕ Ο σχεδιασμός Προγράμματος ΠΕ για την προστασία ενός απειλούμενου είδους και η συμβολή του θεσμού των Δικτύων. Το Τοπικό Θεματικό Δίκτυο ΠΕ «Η Νανόχηνα στην Κερκίνη» Ευγενία Πανώριου 1, Ιωάννης Πούλιος

Διαβάστε περισσότερα

Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου

Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου Ευγενία Πανώριου Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΝΤΟΝΤΟ

ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΝΤΟΝΤΟ ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΝΤΟΝΤΟ Το κιρκινέζι που το κυνηγούσαν οι Κινέζοι, όλα τα πουλιά του βιβλίου κι εγώ ευχαριστούμε την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία για τις συμβουλές και τη βοήθειά της στον εμπλουτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Βασικά απειλούμενα είδη 1.1. Βασιλαετός..σελ.2 1.2. Χρυσαετός..σελ.3 1.3. Σπιζαετός..σελ.4 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ HELLENIC COMMON BREEDING BIRD MONITORING SCHEME ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, XXX [ ](2012) XXX σχέδιο ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Κράτος μέλος: Ελλάδα που συνοδεύει το έγγραφο ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Ελένη Τρύφων Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας Πόσο επίκαιρο είναι το ερώτημα; Η Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού

Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού Δρ. Μιχαήλ Ξανθάκης Συντονιστής Φορέα Διαχείρισης Ε.Δ. Αίνου Αργοστόλι, 15 Νοεμβρίου 2014 Οικοτουρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΘΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΛΙΜΝΗΣ ΚΕΡΚΙΝΗΣ ΦΟΡΕΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΕΡΚΙΝΗΣ Κερκίνη 620 55 Κάτω Πορόια Τηλέφωνο. 23270 28004 Τηλεομ/πο: 23270 28005 Ηλ.Ταχ/μείο: info@kerkini.gr www.kerkini.gr Κερκίνη, 28 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικής ενέργειας στην

ηλεκτρικής ενέργειας στην Εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην άγρια φύση Δάσος Δαδιάς: προσέξτε την εικόνα και βρείτε γιατί φιλοξενεί τόσα πολλά αρπακτικά πουλιά Φ. Κατσιγιάννης «από το λεύκωμα Εικόνες από τη Δαδιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Η Λίμνη Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Κείμενο Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη Γραφιστική επιμέλεια Χριστιάνα Χαραλάμπους Επιμέλεια κειμένου και εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ "ΚΟΣΙΗ-ΠΑΛΛΟΥΡΟΚΑΜΠΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ ΚΟΣΙΗ-ΠΑΛΛΟΥΡΟΚΑΜΠΟΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) - ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ LIFE2002NAT/GR/8494: ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΙΚΡΗ ΠΡΕΣΠΑ. Αρχείο ΕΠΠ /Λ.

ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ LIFE2002NAT/GR/8494: ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΙΚΡΗ ΠΡΕΣΠΑ. Αρχείο ΕΠΠ /Λ. ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ LIFE2002NAT/GR/8494: ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΙΚΡΗ ΠΡΕΣΠΑ Αρχείο ΕΠΠ /Λ. Νικολάου Εταιρία Προστασίας Πρεσπών Σεπτέμβριος 2007 1 Το πρόγραμμα LIFE-Φύση

Διαβάστε περισσότερα

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC.

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC. Αγαπητοί Φίλοι, Σας ευχαριστούμε ιδιαίτερα για την τιμή που κάνετε στην εκδήλωσή μας, για την τιμή που κάνετε στον τόπο μας, στη Μυτιλήνη. Σε μια κοινή εκδήλωση, μαζί με το Σύλλογο Καλλονιατών Λέσβου,

Διαβάστε περισσότερα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα Ζώα του δάσους υπό εξαφάνιση Τμήμα Α4 Σχ. Έτος 2012-20132013 Α τετράμηνο Είναι διεθνές σύμβολο της WWF. Τ α υ τ ό τ η τ α Όνομα : Γιγάντιο Πάντα Βάρος : 86-125 κιλά Ύψος : 1.20-1.90μ. Βιότοπος, εξάπλωση

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός και χαρτογράφηση των ορνιθολογικά ευαίσθητων περιοχών στα Αιολικά Πάρκα

Προσδιορισμός και χαρτογράφηση των ορνιθολογικά ευαίσθητων περιοχών στα Αιολικά Πάρκα Προσδιορισμός και χαρτογράφηση των ορνιθολογικά ευαίσθητων περιοχών στα Αιολικά Πάρκα Επιπτώσεις αιολικών στα πουλιά /βιοποικιλότητα Πρόσκρουση/ενόχληση/εκτόπιση/ απώλεια βιοτόπων Αναπτυξιακές παρεμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ 11:00-14:00 ΑΤΤΙΚΗ Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. ΤΡΙΤΣΗΣ», Ίλιον Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου τηλ. 210 2316977, 210 8228704 e-mail: park@ornithologiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς Τεύχος 1 Σεπτέμβριος 2014 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς LIFE12NAT/CY/000758 Περιεχόµενα Περισσότερες πληροφορίες www.life-rizoelia.eu

Διαβάστε περισσότερα

10 ΦΕΒ. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ "ΚΟΙΛΑΔΑ ΕΖΟΥΣΑΣ"

10 ΦΕΒ. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ ΚΟΙΛΑΔΑ ΕΖΟΥΣΑΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Έρευνα Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου. Αποτελέσματα από επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas Την Πέμπτη 26/3/15 η SAPT Hellas επισκέφτηκε το σχολείο μας. Η Sapt είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση η οποία μαζεύει αδέσποτα σκυλιά και τα φροντίζει. H φιλοζωική ομάδα του σχολείου μας, που οργάνωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Το έργο «Ολοκληρωµένα προγράµµατα, πρωτοβουλίες και δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων εξωστρέφειας» υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Περιφερειακό Τμήμα Θράκης Πρόταση για τον προσδιορισμό των όρων και των ορίων των περιοχών προστασίας στους υγροβιοτόπους Ανατ. Μακεδονίας και Θράκης Γ. Ανδρέου, Ι. Δάφνης,

Διαβάστε περισσότερα

NATURA 2000 : http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/hunting/docs/report_green_week_en.pdf

NATURA 2000 : http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/hunting/docs/report_green_week_en.pdf Πρόταση για έναν Ολοκληρωµένο Εθνικό Σχεδιασµό για το κυνήγι στην Ελλάδα Η Ορνιθολογική, ως η µόνη περιβαλλοντική οργάνωση της Ελλάδας µε αποκλειστικό στόχο την προστασία των πουλιών και των βιότοπών τους,

Διαβάστε περισσότερα

Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς

Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς Η κατάσταση των υγροτόπων Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς Ερευνητικό πρόγραμμα: Προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας Οι νησιωτικοί υγρότοποι της Ελλάδας -προϋπάρχουσα γνώση- Η πρώτη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453. 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12

PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453. 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12 PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12 Διάρκεια: 01/01/10-30/06/13 Συνεργαζόμενοι φορείς: Τμήμα Περιβάλλοντος Πανεπιστήμιο Frederick

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΧΑ-ΠΟΤΑΜΙ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ

ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΧΑ-ΠΟΤΑΜΙ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης της ορνιθοπανίδας του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Εθνικό Πάρκο Χελμού Βουραϊκού, «Βιοποικιλότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΠΡΕΒΕΖΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΠΡΕΒΕΖΑΣ *********************************************************** ΕΙΔΗΣΕΙΣ Από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πρέβεζας *********************************************************** Από το Γραφείο Τύπου της Ν.Α. Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΛΤΑ ΝΕΣΤΟΥ- ΒΙΣΤΩΝΙΔΑΣ ΙΣΜΑΡΙΔΑΣ ΤΗΣ 1 ης / 2012 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΛΤΑ ΝΕΣΤΟΥ- ΒΙΣΤΩΝΙΔΑΣ ΙΣΜΑΡΙΔΑΣ ΤΗΣ 1 ης / 2012 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΛΤΑ ΝΕΣΤΟΥ- ΒΙΣΤΩΝΙΔΑΣ ΙΣΜΑΡΙΔΑΣ ΤΗΣ 1 ης / 2012 ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ Στο Πόρτο Λάγος Π.Ε. Ξάνθης, σήμερα 25 Ιανουαρίου 2012, ημέρα Τετάρτη και ώρα 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ 11:00-14:00 ΑΤΤΙΚΗ Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. ΤΡΙΤΣΗΣ», Ίλιον Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου τηλ. 210 2316977, 210 8228704 e-mail: park@ornithologiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

22 Ιανουαρίου ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΤΣΑ- ΑΓ.ΘΕΟΔΩΡΟΥ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ

22 Ιανουαρίου ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΤΣΑ- ΑΓ.ΘΕΟΔΩΡΟΥ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Το αστικό περιβάλλον σήμερα, η αρχή της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης και παραδείγματα ολοκληρωμένων αστικών παρεμβάσεων

Το αστικό περιβάλλον σήμερα, η αρχή της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης και παραδείγματα ολοκληρωμένων αστικών παρεμβάσεων Το αστικό περιβάλλον σήμερα, η αρχή της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης και παραδείγματα ολοκληρωμένων αστικών παρεμβάσεων Φερενίκη Βαταβάλη Δρ. Αρχιτέκτων-Πολεοδόμος Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος ΕΜΠ Οι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκτίμηση των μεταβολών στη παράκτια περιοχή του Δέλτα Αξιού

Εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκτίμηση των μεταβολών στη παράκτια περιοχή του Δέλτα Αξιού Εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκτίμηση των μεταβολών στη παράκτια περιοχή του Δέλτα Αξιού Μελιάδου Βαρβάρα: Μεταπτυχιακός Τμημ. Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου Μελιάδης Μιλτιάδης: Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ PETER SANFEY REGIONAL ECONOMIST FOR SOUTHEASTE EUROPE AND GREECE, EBRD TO THE EVENT «RESURRECTING THE GREEK ECONOMY: GREAT EXPECTATIONS?» ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

04 Νοεμβρίου ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ "ΦΡΑΓΜΑ ΑΧΝΑΣ "

04 Νοεμβρίου ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ ΦΡΑΓΜΑ ΑΧΝΑΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αιτιολογεί την πτωτική ροή της ενέργειας μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 1/4/2013: ΦΙΛΙΚΟΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΟΑΓΓΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Οι μαθητές των Ε και ΣΤ τάξεων συμμετείχαν σε φιλικό αγώνα

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ΠΕ Ανατολικής Αττικής Εισηγήτρια: Ειρήνη Τσάλου Κτηνίατρος Τα τελευταία χρόνια απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ-ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΠΑΡΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης

Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης Δρ Αικατερίνη Σουσαμίδου Αναπληρώτρια Προϊσταμένη Επιστημονικής-Παιδαγωγικής Π.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργαζόμαστε για μια

Συνεργαζόμαστε για μια NEWSLETTER 2 ο Ειδικό Αφιέρωμα Συνεργαζόμαστε για μια ανοιχτή, πολυπολιτισμική κοινωνία ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ Με μεγάλη επιτυχία και ουσιαστικά αποτελέσματα ολοκληρώθηκε το Έργο 4.1.β/12: «Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών

Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Flashnews.gr - Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπ... http://www.flashnews.gr/page.ashx?pid=3&aid=98597&cid=299 1 of 1 17/7/2013 1:11 μμ ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ» ΚΡΗΤΗ» ΧΑΝΙΑ Σάββατο, 03 Νοεμβρίου,

Διαβάστε περισσότερα