Λέξεις κλειδιά: κάπνισμα, παρεμβατικό πρόγραμμα, Θεωρία Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς, Μοντέλο Πιθανής Επεξεργασίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Λέξεις κλειδιά: κάπνισμα, παρεμβατικό πρόγραμμα, Θεωρία Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς, Μοντέλο Πιθανής Επεξεργασίας"

Transcript

1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κάπνισμα σύμφωνα με επιδημιολογικές έρευνες είναι η κυριότερη έμμεση αλλά και αποτρέψιμη αιτία θανάτου. Τα παρεμβατικά προγράμματα πολύπλευρων προσεγγίσεων που εφαρμόστηκαν κυρίως στο εξωτερικό αποδεικνύονται περισσότερο αποτελεσματικά. Σκοπός της παρούσης εργασίας ήταν η εφαρμογή ενός παρεμβατικού προγράμματος «Δεν καπνίζω, γυμνάζομαι» που συνδύαζε το μοντέλο των Πιστεύω Υγείας, τη Θεωρία της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς, τη θεωρία των Στόχων, τη θεωρία Κοινωνικής Μάθησης, τη θεωρία της Πειθούς, αλλά και τις αρχές των Δεξιοτήτων Ζωής, και στόχευε στην πρόληψη-αποτροπή του καπνίσματος αλλά και στην προώθηση της φυσικής δραστηριότητας σε παιδιά Ε και Στ τάξης Δημοτικού σχολείου (Ν =205, Μ =11.69 έτη, SD =.47). Η αξιολόγηση έγινε μέσα από ερωτηματολόγια πριν και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, τόσο για την ομάδα παρέμβασης όσο και για την ομάδα ελέγχου. Έγιναν επαναλαμβανόμενες μετρήσεις διακύμανσης και από τα αποτελέσματα φάνηκε ότι μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος υπήρχαν διαφορές στατιστικά σημαντικές μεταξύ της πειραματικής ομάδας και της ομάδας ελέγχου στις αντιλαμβανόμενες γνώσεις (F 1,173 =68.10, p<.001) και στις πραγματικές γνώσεις (F 1,167 =42.94, p<.001). Οι στάσεις στην ομάδα ελέγχου έγιναν θετικότερες προς το κάπνισμα, ενώ στην πειραματική ομάδα παρέμειναν ιδιαίτερα αρνητικές. Επίσης οι στάσεις της πειραματικής ομάδας μετά το τέλος του προγράμματος συσχετίζονταν αρνητικά με όλες τις ερωτήσεις σχετικά με τη συμπεριφορά του καπνίσματος των γονέων, στατιστικά όμως μόνο με τον πειραματισμό (r= -.37, p<.01), ενώ οι στάσεις της ομάδας ελέγχου σχετίζονταν θετικά και σημαντικά με όλες σχεδόν τις ερωτήσεις καπνίσματος των γονέων. Από τα αποτελέσματα φάνηκε ότι το πρόγραμμα ήταν αποτελεσματικό σε αυτές τις ηλικίες και θα πρέπει να εφαρμόζεται. Προτείνεται η εφαρμογή του παρεμβατικού προγράμματος και σε παιδιά μικρότερης ηλικίας. Λέξεις κλειδιά: κάπνισμα, παρεμβατικό πρόγραμμα, Θεωρία Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς, Μοντέλο Πιθανής Επεξεργασίας i

2 ABSTRACT Smoking according to epidemiologic researches is the main indirect cause of death but also can be deterred. Intervention programs of multifaceted approaches that were applied mainly in the abroad, have been proved more effective. Purpose of the present study was the application of an intervention program toward smoking prevention and promotion of physical activity in students of elementary school (5 th - 6 th grade) (N = 205, M = years, SD =.47). The program combined several cognitive theories (the Health Believe Model, the Theory of Planned Behavior, the Goal Setting Theory, the Social Learning theory), the Elaboration Likelihood Model, and Life Skills. Questionnaires were used before and after the intervention for intervention and control group. Repeated Measures Analysis of Variance showed that the intervention increased perceived knowledge (F 1,173 =68.10, p<.001) and knowledge (F 1,167 =42.94, p<.001) in the intervention group but not in the control group. Attitudes for control group became more positive to smoking in post test, while intervention group s attitudes remained particularly negative. Additionally, after the end of the program, attitudes for intervention group were correlated negatively to parent s experimentation with smoking (r = -.37, p<.01), while control group s attitudes related positively and considerably with all almost the questions of smoking of parents. It seemed that the program was effective for children of this age and it should be addressed. It is also proposed the application of this intervention program in lower grades. Key-words: smoking, intervention, Theory of Planned Behavior, Elaboration Likelihood Model ii

3 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σελίδα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... i ABSTRACT... ii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...iii ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ...v ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...vi Κεφάλαιο Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 Νέοι και Κάπνισμα 5 Νέοι και Διαφημίσεις...10 Άσκηση.11 Νέοι και Ανθυγιεινές Συμπεριφορές- Κάπνισμα.12 II. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Παρεμβατικά Προγράμματα Αγωγής Υγείας- Θεωρίες...15 Εφαρμογή και Αξιολόγηση Παρεμβατικών Προγραμμάτων Κοινοτικά Προγράμματα. 20 Σχολικά Παρεμβατικά Προγράμματα.. 24 Μακροπρόθεσμα Αποτελέσματα Παρεμβατικών Προγραμμάτων.. 30 Παρεμβατικά Προγράμματα στην Ελλάδα. 35 Σκοπός της Εργασίας.. 39 Ερευνητικές Υποθέσεις- Μηδενικές Υποθέσεις..39 Ορισμοί.. 40 III. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Δείγμα.. 41 Όργανα Μέτρησης Διαδικασία...45 Πρόγραμμα Παρέμβασης.46 IV. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ...47 V. ΣΥΖΗΤΗΣΗ...59 Ελλείψεις Περιορισμοί. 68 iii

4 Μελλοντικές έρευνες...69 Προτάσεις..71 Συμπεράσματα...72 VI.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...74 VII. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ iv

5 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας Σελίδα Πίνακας 1. Εσωτερική συνοχή των παραγόντων, οι μέσοι όροι και οι τυπικές αποκλίσεις για το σύνολο και για κάθε ομάδα χωριστά για την αρχική και την τελική μέτρηση. 48 Πίνακας 2. Διαφορές μεταξύ των ομάδων σε όλους τους παράγοντες στην αρχική μέτρηση και στην τελική μέτρηση. 49 Πίνακας 3.Συσχετίσεις των παραγόντων της ΘΣΣ με τις πραγματικές γνώσεις στην αρχική μέτρηση. 51 Πίνακας 4. Συσχετίσεις των παραγόντων της ΘΣΣ με τις πραγματικές γνώσεις στην τελική μέτρηση για την πειραματική ομάδα 51 Πίνακας 5. Συσχετίσεις των παραγόντων της ΘΣΣ με τις πραγματικές γνώσεις στην τελική μέτρηση για την ομάδα ελέγχου 52 Πίνακας 6. Ποσοστά απαντήσεων των γονέων στις ερωτήσεις καταγραφής συμπεριφοράς καπνίσματος 53 Πίνακας 7. Εσωτερική συνοχή των παραγόντων, μέσοι όροι και οι τυπικές αποκλίσεις του ερωτηματολογίου των γονέων. 53 Πίνακας 8. Εσωτερική συνοχή των παραγόντων, οι μέσοι όροι και οι τυπικές αποκλίσεις των ερωτηματολογίων «Αξιολόγησης της πηγής» και «Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του μηνύματος». 58 v

6 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ Γράφημα Σελίδα Γράφημα 1. Εξέλιξη μέσων όρων πειραματικής ομάδας και ομάδας ελέγχου μεταξύ αρχικής κα τελικής μέτρησης στον παράγοντα στάσεις προς το κάπνισμα. 55 Γράφημα 2. Εξέλιξη μέσων όρων πειραματικής ομάδας και ομάδας ελέγχου μεταξύ αρχικής κα τελικής μέτρησης στον παράγοντα ενημέρωση. 56 Γράφημα 3. Εξέλιξη του σκορ στο ερωτηματολόγιο «γνώσεων» για τις δύο πειραματικές ομάδες στις δύο μετρήσεις. 57 vi

7 I.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ιστορικά ο καπνός έκανε την εμφάνισή του στην Ευρώπη σχετικά πρόσφατα. Γίνονται υποθέσεις ότι η κατανάλωση καπνού άρχισε από την κεντρική Αμερική. Στο Popol Vuh (Cordan, 1984) περιγράφονται απεικονίσεις θεοτήτων που καπνίζουν και αναγνωρίζεται ως θεός του καπνού ο Zic-Ahau. Αναφέρεται επίσης ότι ο καπνός ως φυτό υπήρχε στη Γουατεμάλα και στο Μεξικό σε άγρια μορφή. Μετά την ισπανική επέκταση και την κατάκτηση του Μεξικού και της Γουατεμάλας (1523), ο καπνός εμφανίζεται στην Ευρώπη ως εισαγόμενο προϊόν. Με την εμφάνιση του καπνού στη Ευρώπη του προσάφθηκαν αρχικά ιατρικές ιδιότητες. Θεωρήθηκε ως καταπραϋντικό των αναπνευστικών προβλημάτων και της φυματίωσης (Hess, 1987). Σήμερα αναγνωρίζονται οι δραματικές συνέπειες του καπνού στην ανθρώπινη υγεία. Επιδημιολογικές έρευνες αποκαλύπτουν ότι είναι η κυριότερη έμμεση αλλά και αποτρέψιμη αιτία θανάτου. Ο καπνός του τσιγάρου αποτελείται τουλάχιστον από 4000 χημικές ουσίες, εκ των οποίων αρκετές έχουν υψηλή τοξικότητα και προκαλούν καρκινογενέσεις (Bates, Jarvis & Connolly, 1999). Οι πιο βλαβερές ουσίες που εμπεριέχονται στο καπνό του τσιγάρου είναι το μονοξείδιο του άνθρακα, η νιτρωδαμίνη, το βενζόλιο, το υδροκυάνιο, το κάδμιο όπως και το πολώνιο -210 (Opitz, 1992). Το σημαντικότερο συστατικό του καπνού είναι η νικοτίνη που χαρακτηρίζεται ως η πλέον εξαρτησιογόνος ουσία. Έχει την ίδια εθιστική επίδραση με τις αμφεταμίνες, η κοκαΐνη και η μορφίνη (Batra & Buchkremer, 1999). Η νικοτίνη μεταφέρεται με τον καπνό μέσω των πνευμόνων στο αίμα και σε 7 δευτερόλεπτα φτάνει στον εγκέφαλο. Η αύξηση των κατεχολαμινών στο αίμα, με επιπτώσεις στην πίεση αίματος και στην καρδιακή συχνότητα, η διεγερτική επίδραση στο Κ.Ν.Σ., η εμφάνιση συμπτωμάτων δηλητηρίασης είναι μερικές από τις επιπτώσεις της νικοτίνης στον οργανισμό (Haustein, 1999). Το κάπνισμα θεωρείται ως βασικός παράγοντας εμφάνισης των τριών συνηθέστερων ασθενειών (καρδιοπάθειες, καρκίνοι, παθήσεις του αναπνευστικού) με υψηλά ποσοστά θνησιμότητας (Meltzer, 1994). Όσο αυξάνονται τα χρόνια που καπνίζει κανείς, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος θνησιμότητας. Τα ποσοστά θνησιμότητας σε καπνιστές ηλικίας χρόνων είναι τρεις φορές υψηλότερα από αυτά των μη καπνιστών (Peto, Lopes, Boreham, Thun & Heath, 1994; WHO, 1999). Σε πρόσφατη έρευνα των Tverdal και Bjartveit (2006) φάνηκε ότι η μείωση της κατανάλωσης τσιγάρων κατά 50% δεν μειώνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου. 1

8 Οι επιπτώσεις στην υγεία εμφανίζονται και σε παθητικούς καπνιστές και σχετίζονται κυρίως με ασθένειες του καρδιαγγειακού συστήματος, του αναπνευστικού συστήματος και εμφάνισης καρκίνων, κυρίως του πνεύμονα (Bölcskei, & König, 1997; DiFranza, Rigotti, McNeill, Ockene, Savageau, Cyr & Coleman, 2000). Ως παθητικό κάπνισμα ορίζεται η αθέλητη εισπνοή καπνού που παράγεται από άλλους. Το παθητικό κάπνισμα περιορίζει την ικανότητα του αίματος να μεταφέρει οξυγόνο στην καρδιά. Σε παιδιά που οι γονείς τους καπνίζουν έχουν μετρηθεί αυξημένες τιμές ενός ενζύμου που επιταχύνει τον διαχωρισμό του οξυγόνου από την αιμογλοβίνη για να αντισταθμίσει τη χρόνια έλλειψη οξυγόνου. Τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά παθητικούς καπνιστές έχουν μετρηθεί χαμηλές τιμές της HDL χοληστερόλης, που σημαίνει αύξηση της εμφάνισης αρτηριοσκλήρυνσης (Junge, 1995). Σε πολλά παιδιά ξεκινά το παθητικό κάπνισμα από τη βρεφική ηλικία. Μέλλουσες μητέρες θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός. Το κάπνισμα κατά τη διάρκεια της κύησης λογχεύει ανεπιθύμητες διακοπές κύησης, επιπλοκές κατά τη γέννα, νεογνά με προβλήματα υγείας (WHO, 1999). Οι Finette, O Neill, Vacek & Albertini (1998) διαπίστωσαν γενετικές αλλαγές σε αγέννητα έμβρυα εξαιτίας παθητικού καπνίσματος των μητέρων. Έρευνα των Steyn, de Wet, Saloojee, Nel και Yach (2006) έδειξε ότι οι μητέρες που κάπνιζαν είχαν περισσότερες πιθανότητες να γεννήσουν λιποβαρή παιδιά, από αυτές που δεν κάπνιζαν. Για τις μητέρες που ήταν παθητικοί καπνιστές δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις μη-καπνίστριες. Πολλές έρευνες ανακαλύπτουν σχέση μητέρας καπνίστριας και διάσπασης προσοχής ή υπερκινητικότητας παιδιών (Button, Thapar & McGuffin, 2005; Rodriguez & Bohlin, 2005; Vuijk, van Lier, Huizink, Verhulst & Crijnen, 2006). Παιδιά που εκτίθενται σε περιβάλλον καπνιστών κινδυνεύουν από ασθένειες του αναπνευστικού, όπως βρογχίτιδα. Παιδιά καπνιστών εμφανίζουν πιο συχνά άσθμα και συχνότερες κρίσεις. Υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος αιφνίδιου θανάτου, εμφάνισης καρκίνου και ωτίτιδες (DiFranza, et al., 2000). Ο Charlton (1996) προχωρώντας περισσότερο, θεωρεί ότι η μικροκαμωμένη εμφάνιση των παιδιών από καπνιστές γονείς επηρεάζει την αυτοπεποίθησή τους. Συνεχίζοντας θεωρεί ότι υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες αυτά τα παιδιά να γίνουν μελλοντικά συστηματικοί καπνιστές, να παρατήσουν το σχολείο, να δημιουργήσουν πρόωρα οικογένεια και φυσικά να καπνίζουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. 2

9 Πρόσφατη έρευνα των Matt, Quintana, Hovell, Bernert, Song, Novianti, Juarez, Floro, Gehrman,Garcia και Larson (2004) έδειξε ότι παιδιά καπνιστών που οι γονείς κάπνιζαν έξω από το σπίτι είχαν 8 φορές μεγαλύτερες ποσότητες νικοτίνης στον οργανισμό τους από τα παιδιά των μη καπνιστών. Τα παιδιά των καπνιστών που κάπνιζαν μέσα στο σπίτι είχαν 14 φορές μεγαλύτερες ποσότητες. Μια υπόθεση είναι ότι ένοχοι μπορεί να είναι τα ρούχα και τα μαλλιά των καπνιστών από όπου απελευθερώνονται μόρια καθώς κυκλοφορούν στο σπίτι. Άρα οι γονείς που παίρνουν προληπτικά μέτρα καπνίζοντας έξω από το σπίτι νομίζοντας ότι έτσι προστατεύουν τα παιδιά τους απόλυτα, θα πρέπει να αναθεωρήσουν την άποψή τους. Οι αρνητικές επιπτώσεις του καπνού στον ανθρώπινο οργανισμό είναι αναμφισβήτητες. Από πρόσφατες έρευνες φαίνεται ακόμη ότι η μείωση της κατανάλωσης τσιγάρων κατά 50% δεν μειώνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Οι δραματικές επιπτώσεις στην υγεία εμφανίζονται και σε παθητικούς καπνιστές με θύματα κυρίως τα παιδιά καπνιστών. Τα προληπτικά μέτρα που λαμβάνουν κάποιοι γονείς καπνίζοντας έξω από το χώρο του σπιτιού δεν είναι αρκετά και φαίνεται ότι μοναδική λύση είναι η διακοπή του καπνίσματος. Οι λόγοι για τους οποίους τα άτομα καπνίζουν είναι πολλοί. Ο Evans (1976) θεωρεί ότι οι νέοι αρχίζουν το κάπνισμα επειδή νιώθουν πίεση από συνομηλίκους, γονείς ή Μ.Μ.Ε. Oι Leventhal και Cleary (1980) αναγνώρισαν 4 φάσεις στη διαδικασία εμπλοκής με το κάπνισμα, ενώ ο Flay (1993) ανέβασε τον αριθμό σε 5 και ο Troschke (1993) σε 6 θέτοντας και χρονικά όρια. Οι σημαντικοί άλλοι και κυρίως οι φίλοι που καπνίζουν φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά τους νέους (Semmer, Lippert, Fuchs, Rieger-Ndakorewa, Dwyer & Knoke, 1991; Hoffman, Sussman, Unger & Valente, 2006; Hohm, Laucht & Schmidt, 2005). Η επιρροή από την οικογένεια στο θέμα κάπνισμα δεν φαίνεται να είναι ξεκάθαρη (Huver, Engels & Vries, 2006). Σύμφωνα με τους Fishbein και Ajzen (1975) η πρόθεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόγνωσης έναρξης καπνίσματος. Οι Wakefield, Kloska, O Malley, Johnston, Chaloupka, Pierce, Giovino, Ruel και Flay (2004) σε έρευνά τους αποδεικνύουν ότι η πρόθεση μπορεί να αποτελέσει πρόωρο δείκτη έκβασης προγραμμάτων και πολιτικών κατά του καπνίσματος. Οι διαφημίσεις τσιγάρων επίσης πετυχαίνουν την αύξηση του ποσοστού των καπνιστών ανάμεσα στους νέους (Dessart, 1997) και μπορεί να οδηγήσουν παιδιά και νέους στην έναρξή του (Nowak, 1995). 3

10 Αντίθετα με το κάπνισμα, στην άσκηση χρεώνονται μόνο θετικές επιδράσεις στην υγεία και στις παραμέτρους της (βιολογικές, γνωστικές, ψυχοκοινωνικές). Το κάπνισμα φαίνεται να έχει αρνητική σχέση με την άσκηση (Schmidt, 1998; Sallis, Prochasca, Taylor, Hill & Geraci, 1999; Marti & Vartiainen,1989; Donato, Assaneli, Chiesa, Poeta, Tomasoni & Turla, 1997) και μάλιστα όσο πιο ψηλό το επίπεδο άσκησης τόσο μικρότερη εμπλοκή με το κάπνισμα (Abrams, Skolnik & Diamond, 1999; Peretti-Watel, Beck & Legleye, 2002; Davis, Arnold, Nandy, Bocchini, Gottlieb, George & Berkel,1997). Στην Ελλάδα φαίνεται τα τελευταία χρόνια να ανεβαίνουν τα ποσοστά συμμετοχής των Ελλήνων σε φυσικές δραστηριότητες, αλλά δυστυχώς παράλληλα αυξάνονται και τα ποσοστά των καπνιστών (Steptoe, Wardle, Cui, Bellisle, Zotti, Baranyai & Sanderman, 2002). Η πρόληψη αποτελεί τον αποτελεσματικότερο αλλά και οικονομικότερο τρόπο αντιμετώπισης χρήσης και κατάχρησης νόμιμων και παράνομων ναρκωτικών ουσιών ή ανθυγιεινών συμπεριφορών (Hurrelmann, 2000). Στην Αμερική και στην Ευρώπη έχουν εφαρμοστεί πολλά παρεμβατικά (κοινοτικά ή σχολικά) προγράμματα πρόληψης- αποτροπής καπνίσματος σε εφήβους και παιδιά. Αρχικά τα προγράμματα στόχευαν στην πληροφόρηση των νέων, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη ψυχοκοινωνικούς παράγοντες με αποτέλεσμα σύντομα να αποδειχτούν αναποτελεσματικά (Thompson, 1978; Leventhal & Cleary, 1980). Στη συνέχεια τα προγράμματα βασίστηκαν κυρίως σε θεωρίες που προσεγγίζουν και ερμηνεύουν συμπεριφορές υγείας. Η κοινωνική- γνωστική θεωρία αποδεικνύεται η πιο πολυχρησιμοποιημένη στα προγράμματα αγωγής υγείας (Skara & Sussman, 2003) και βασίζεται στη θεωρία κοινωνικής - γνωστικής μάθησης του Bandura (1978). Άλλες θεωρίες είναι το μοντέλο των Πιστεύω Υγείας, το μοντέλο των Σταδίων Αλλαγής, η θεωρία της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς και η θεωρία των στόχων. Αρκετά παρεμβατικά στηρίχτηκαν στις αρχές δεξιοτήτων ζωής και αποδείχτηκαν αποτελεσματικά (Tobler & Stratton, 1997). To Elaboration Likelihood Model of Persuasion ELM - Μοντέλο Πιθανής Επεξεργασίας - (Petty & Cacioppo, 1986) έχει χρησιμοποιηθεί σε Προγράμματα Αγωγής Υγείας κυρίως για την πρόληψη διατροφικών διαταραχών (Withers, Twigg, Wertheim, & Paxton, 2002; Withers & Wertheim, 2004). Στην Ελλάδα έχουν εφαρμοστεί δυστυχώς λίγα παρεμβατικά προγράμματα και απευθυνόταν σε μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά κυρίως στην καθυστέρηση στην έναρξη καπνίσματος (Lionis, 4

11 Kafatos, Vlachonikolis, Vakaki, Tzortzi & Petraki, 1991) ή στην αύξηση αντικαπνιστικών στάσεων και γνώσεων (Koumi & Tsiantis, 2001). Τα αυξημένα ποσοστά καπνιστών στην Ελλάδα και οι δραματικές συνέπειες του καπνού στην υγεία (WHO, 2003) καθιστούν την αναγκαιότητα εφαρμογής προγραμμάτων που να ξεκινούν σε όσο το δυνατό μικρότερη ηλικία. Νέοι και Κάπνισμα Σύμφωνα με τα στοιχεία των επιδημιολογικών ερευνών (Eurostat, 2002) το 58.1% των ανδρών στην Ελλάδα και το 32.2% των γυναικών είναι καπνιστές. Ανάμεσα σε νέους ηλικίας 16 έως 24 ετών καπνίζουν το 46.5% των αγοριών και το 43.3% το κοριτσιών. Αυτά τα ποσοστά είναι από τα υψηλότερα της Ευρώπης. Θεωρίες για τους λόγους που οι νέοι αρχίζουν το κάπνισμα υπάρχουν αρκετές. Ο Eysenck (1987) θεωρεί ότι υπάρχει σχέση καπνίσματος και διαστάσεων της προσωπικότητας σχετιζόμενες ακόμη και με νευρωτικές καταστάσεις. Ο Zuckerman (1979) συγκεκριμενοποιεί το χαρακτηριστικό και το ονομάζει sensation seeking. Ο Evans (1976) θεωρεί ότι οι νέοι αρχίζουν το κάπνισμα επειδή νιώθουν πίεση από συνομηλίκους, γονείς ή Μ.Μ.Ε. Oι Leventhal, Baker & Brandon (1989) αναγνωρίζουν 4 φάσεις στη διαδικασία εμπλοκής με το κάπνισμα: α) προετοιμασίας β) πειραματισμού γ) εθισμού δ) εξάρτησης. Ο Flay (1993) προσθέτει μια ακόμη φάση πριν από τη φάση πειραματισμού, τη φάση δοκιμής. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο στην πρώτη φάση διαμορφώνονται οι απόψεις και οι στάσεις απέναντι στο κάπνισμα στα παιδιά και στους νέους. Σε αυτή τη φάση οι γονείς λειτουργούν ως πρότυπα και οι διαφημίσεις επηρεάζουν αυτή τη διαμόρφωση. Ουσιαστικά τα παιδιά παρατηρούν το περιβάλλον τους. Ο Troschke (1993) ανεβάζει τον αριθμό των φάσεων σε 6 και θέτει χρονικά όρια σε κάθε φάση. Στην πρώτη φάση τα παιδιά ηλικίας 2-6 χρόνων μιμούνται με παιχνίδια ρόλων τις συμπεριφορές των ενηλίκων. Στη δεύτερη φάση (7-12 χρονών) συνήθως έχουν την πρώτη εμπειρία με το κάπνισμα με τις συνήθεις αντιδράσεις βήχας κ.τ.λ. Στην τρίτη φάση έχουμε επιρροή από συνομήλικους ή μεγαλύτερα παιδιά. Στην τέταρτη φάση αγοράζει το πρώτο του πακέτο. Η διαφήμιση και οι μάρκες τσιγάρων παίζουν σημαντικό ρόλο. Στην πέμπτη φάση έχουμε αναζήτηση ταυτότητας και επικοινωνίας. Το τελετουργικό του καπνίσματος είναι ιδιαίτερα ελκυστικό και δίνει δυνατότητες επικοινωνίας π.χ. προσφορά φωτιάς. Στην έκτη φάση με την απομάκρυνση από το σπίτι καθιερώνεται και αυξάνεται η κατανάλωση καπνού. Απαγόρευση από τους γονείς, στρατός, σπουδές είναι ενισχυτικοί 5

12 παράγοντες αύξησης κατανάλωσης τσιγάρων. Κατά κανόνα στην ηλικία των 25 αποκρυσταλλώνεται η σχέση με το κάπνισμα. Οι πιο πρόσφατες θεωρίες είναι περισσότερο σύνθετες και περιλαμβάνουν κοινωνικούς- δημογραφικούς (οικονομικό-μορφωτικό επίπεδο, φύλο, ηλικία, εθνικότητα), περιβαλλοντολογικούς (σημαντικοί άλλοι, Μ.Μ.Ε.), συμπεριφοριστικούς (προθέσεις), και ατομικούς παράγοντες (στάσεις, θέσεις, πεποιθήσεις) (Hollederer, 2002). Το χαμηλό κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο σχετίζεται με πρόωρη και ψηλότερη κατανάλωση καπνού σε παιδιά ηλικίας χρόνων (Conrad, Flay & Hill, 1992; Semmer et al., 1991). Αυτό δεν ισχύει μόνο για τους νέους αλλά και για μεγαλύτερες ηλικίες όπως αποδεικνύει η έρευνα των Flint και Novotny (1997), αλλά και του Helmert (1999), όπου φαίνεται ότι άνεργοι, τόσο άνδρες όσο και γυναίκες, καταναλώνουν μεγαλύτερο αριθμό τσιγάρων από το μέσο όρο. Αναφορικά με το μορφωτικό επίπεδο των νέων, αυτοί που επισκέπτονται τεχνικές-επαγγελματικές σχολές έχουν ψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης τσιγάρων από τους μαθητές των γενικών λυκείων (Speck & Reimers, 2000; Richter & Leppin, 2007). Σε έρευνα των Droomers, Schrijvers, Casswell και Mackenbach (2005) δεν φάνηκε το μορφωτικό επίπεδο να επηρεάζει την πρόθεση για διακοπή καπνίσματος. Σε σχέση με το φύλο στο στάδιο πειραματισμού φαίνεται να προηγούνται τα αγόρια στη φάση σταθεροποίησης όμως δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές (Nelson & Wittchen, 1998). Από την άλλη πλευρά, τα κορίτσια επηρεάζονται περισσότερο από τους γονείς που καπνίζουν (Flay, Petraitis & Hu, 1999). Η εθνικότητα δεν φαίνεται να παίζει ρόλο σε έρευνα που έκαναν οι Kandel, Kiros, Schaffran και Hu (2004) όσο αφορά την πρόθεση και την εξέλιξη των νέων σε συστηματικούς καπνιστές. Σύμφωνα με τους Wallace, Bachman, O Malley, Johnston, Schulenberg και Cooper (2002) φαίνεται ότι οι Ασιάτες, οι Αφροαμερικανοί και οι Λατίνοι (εκτός Μεξικού και Πόρτο Ρίκο) έχουν χαμηλότερα ποσοστά καπνιστών από τους λευκούς Αμερικανούς. Κυρίως οι φίλοι που καπνίζουν αλλά και γενικά οι σημαντικοί άλλοι φαίνεται επηρεάζουν σημαντικά τους νέους (Semmer, et al.,1991; Sussman, Dent, Burton, Stacy & Flay,1995; Tyas & Pederson,1998; Hohm, Laucht & Schmidt, 2005). Σε μια έρευνά του ο Delener (1995) ρωτά τους νέους για τα κίνητρα που τους ώθησαν να αρχίσουν το κάπνισμα. Ένα τρίτο των ερωτηθέντων ανέφερε επιρροές από τους σημαντικούς άλλους, φίλους, γονείς, αδέλφια. είδωλα. Το ένα πέμπτο και σαν δεύτερο βασικό κίνητρο ανέφεραν τις διαφημίσεις. 6

13 Ο Evans (1976) αναγνωρίζει κοινωνική αλληλεπίδραση στις παρέες των νέων με αποτέλεσμα την άσκηση πίεσης για κατανάλωση καπνού. Η έρευνα των Hahnewinkel, Ferstl και Burow (1993) το επιβεβαιώνει κατά κάποιο τρόπο, μια και 63.3% από σύνολο 1137 μαθητών ηλικίας ετών παραδέχονται ότι θα πάρουν τσιγάρο στην παρέα όταν τους προσφέρεται ή όταν το τσιγάρο κάνει γύρα. Αυτό γίνεται κυρίως στην ντίσκο (58.6%), στα σφαιριστήρια (52.9%), και στις σχολικές εκδρομές (39.9%). Οι Leatherdale, McDonald, Cameron, Jolin και Brown (2006) σε έρευνα τους που αφορούσε μαθητές Δημοτικού (μη καπνιστές) παρατήρησαν ότι πιο επιρρεπής να καπνίσουν ήταν αυτοί που είχαν φίλο καπνιστή ή μητέρα καπνίστρια. Σε έρευνα που έγινε ανάμεσα σε εφήβους στην Αγγλία φαίνεται ότι αντικαπνιστικές στάσεις του εφήβου και φίλοι που δεν θα υποστήριζαν πιθανή εμπλοκή του με το κάπνισμα συνδυάζονται και με μικρότερη πρόθεση του για κάπνισμα (Smith, Bean, Mitchell, Speizer & Fries, 2007). Βέβαια είναι αδιευκρίνιστο αν η πίεση των συνομήλικων οδηγεί στο κάπνισμα ή αν αυτός που τελικά καπνίζει τείνει να κάνει επαφές και παρέες με άτομα τα οποία καπνίζουν. Οι Jöhren, Schwenkmezger και Krönig (1997) υποθέτουν ότι καθοριστικός παράγοντας δεν είναι η έμμεση ή η άμεση πίεση αλλά η συνοχή της παρέας, η οποία στηρίζεται στην ομοιογένεια των μελών της. Άλλωστε πολλές παρέες προϋπήρχαν και μετά άρχισαν το κάπνισμα. Το Social Network Analysis (SNA) είναι μια υποσχόμενη μέθοδος που μπορεί να αξιολογήσει κυρίως σε μακροπρόθεσμες έρευνες, κατά πόσο ο έφηβος επηρεάζεται από τους ίδιους φίλους με την πάροδο του χρόνου ή αν στην πορεία επιλέγει άλλες παρέες. Αν για παράδειγμα ένας αρχικά μη καπνιστής έφηβος διατηρήσει την ίδια παρέα, η οποία καπνίζει, και με το πέρασμα του χρόνου γίνει καπνιστής η επιρροή από τους φίλους είναι εμφανής. Αν ένας έφηβος καπνιστής που συναναστρέφεται αρχικά με μη καπνιστές αλλάξει στην πορεία παρέα, τότε επίσης η επιλογή παρέας είναι φανερή. Επίσης είναι πιθανό σε άλλες περιπτώσεις τόσο η επιλογή όσο και η επιρροή της παρέας να είναι εμφανής. Το SNA επιτρέπει την διευκρίνιση αυτών των παραμέτρων στον πληθυσμό (Hoffman, Sussman, Unger & Valente, 2006). Η επιρροή από την οικογένεια στο θέμα κάπνισμα δεν φαίνεται να είναι ξεκάθαρη, όπως προκύπτει από έρευνες. Οι Conrad, Flay και Hill (1992) υποθέτουν ότι στην έναρξη του καπνίσματος συντελούν εξωοικογενειακοί παράγοντες. Το ίδιο και οι Tyas και Pederson (1998) δεν βρήκαν σχέση γονέων καπνιστών και μαθητών καπνιστών. Έρευνα του Bergler (1995) στη Γερμανία δείχνει μεγάλη επιρροή των 7

14 γονέων στις συμπεριφορές καπνίσματος των παιδιών. Ίδια αποτελέσματα δείχνει και η έρευνα των Mowery, Farrelly, Haviland, Gable και Wells (2004) καθώς και πρόσφατη έρευνα των Bricker, Peterson, Leroux, Andersen, Rajan και Sarason (2006) όπου φαίνεται ότι οικογένειες που καπνίζουν επηρεάζουν και την έναρξη και την κλιμάκωση καπνίσματος των παιδιών τους. Ο Charlton (1984) διαπιστώνει ότι οι απόγονοι καπνιστών έχουν διπλάσιες πιθανότητες να γίνουν και οι ίδιοι καπνιστές, αλλά και παιδιά που αντιλαμβάνονται ότι οι γονείς τους θα αντιδρούσαν στην περίπτωση που θα κάπνιζαν έχουν 7 φορές λιγότερες πιθανότητες να γίνουν τα ίδια καπνιστές (Charlton, 1994). Ακόμη οι Sargent και Dalton (2001) διαπιστώνουν ότι παιδιά που γνωρίζουν ότι και οι δυο γονείς τους θα έχουν αρνητική αντίδραση σε πιθανή εμπλοκή τους με το κάπνισμα έχουν λιγότερες πιθανότητες να καπνίσουν. Οι Harakeh, Scholte, Vermulst, de Vries και Engels (2004) θεωρούν ότι η ποιοτική σχέση γονέα - παιδιού και οι γνώσεις του γονέα μπορεί να επηρεάσουν έμμεσα τη συμπεριφορά καπνίσματος του παιδιού, ενώ η συμπεριφορά καπνίσματος του γονέα άμεσα. Βασιζόμενοι στα αποτελέσματά τους προτείνουν την εμπλοκή γονέων στα παρεμβατικά προγράμματα και την ενημέρωσή τους για το ρόλο τους στις συμπεριφορές καπνίσματος των παιδιών τους. Οι Huver, Engels και de Vries (2005) προσπαθώντας να διαπιστώσουν την αποτελεσματικότητα πρακτικών εφαρμογών των γονέων (αντιδράσεις, κανόνες, συζητήσεις) σχετικών με το κάπνισμα στην αντιλαμβανόμενη γνώση και στις συμπεριφορές καπνίσματος των έφηβων παιδιών τους, καταλήγουν ότι μπορούν να επηρεάσουν τις συμπεριφορές καπνίσματος και εν μέρει τις γνώσεις, αλλά θεωρούν ότι πρέπει να ερευνηθούν περαιτέρω τόσο οι θέσεις των γονέων όσο και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Από έρευνα των Lieb, Schuster, Pfister, Fuetsch, Höfler, Isensee, Müller, Sonntag και Wittchen (2000) φαίνεται ότι παιδιά μητέρων που κάπνιζαν είχαν περισσότερες πιθανότητες να καπνίσουν. Μια αιτία μπορεί να είναι οι βιολογικοί παράγοντες (Flay & Petraitis, 2003; Hellstrom-Lindahl & Nordberg, 2002) ή επειδή μιμούνται τους γονείς (Stanton, Li, Pack, Cottrell, Harris & Burns, 2002). Σύμφωνα με τους Olds και Thombs (2001) φαίνεται ότι οι επιρροές από τους συμμαθητές είναι πιο ισχυρές από αυτές από τους γονείς κυρίως στην εφηβική ηλικία. Οι Fishbein και Ajzen (1975) θεωρούν ότι η πρόθεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόγνωσης έναρξης καπνίσματος. Η πρόθεση εκτέλεσης μιας συμπεριφοράς μπορεί να προβλεφθεί με αρκετά υψηλή ακρίβεια από τις στάσεις 8

15 απέναντι στη συμπεριφορά, το κοινωνικό πρότυπο και τον αντιληπτό έλεγχο της συμπεριφοράς. Σαν γενικός κανόνας θα μπορούσε να ισχύει ότι όσο ισχυρότερη είναι η πρόθεση τόσο μεγαλύτερη και η πιθανότητα εκτέλεσης της συμπεριφοράς (Ajzen, 1991). Οι Leventhal και Clearly (1980) θεωρούν ότι πιθανά το κάπνισμα ξεκινά πριν ακόμη το παιδί δοκιμάσει το πρώτο του τσιγάρο. Τα παιδιά αναπτύσσουν απόψεις και δημιουργούν εικόνες για αυτό πριν να το δοκιμάσουν. Αυτές οι απόψεις φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο σε μελλοντικές συμπεριφορές. Θετικές απόψεις ενισχύουν την πιθανότητα να καπνίσουν (Conrad, Flay & Hill, 1992). Νέοι καπνιστές σε σχέση με νέους μη καπνιστές έχουν μια θετική εικόνα για το κάπνισμα (Jöhren, Schwenkmezger & Krönig, 1997). Οι Dinh, Sarason, Peterson και Onstad (1995) διαπίστωσαν ότι μαθητές της 5 ης τάξης που χαρακτήρισαν το κάπνισμα cool ξεκίνησαν νωρίτερα από άλλους να καπνίζουν. Πολλές έρευνες δείχνουν σχέση αυτοεκτίμησης και έναρξης καπνίσματος (Semmer et al., 1991; Sussman et al., 1999; Jackson, Henriksen, Dickinson & Douglas, 1997). Άλλες πάλι δεν διαπιστώνουν σχέση μεταξύ τους (Petraitis, Flay & Miller, 1995; Epstein, Botvin & Diaz, 1999; Koval & Pederson,1999).Έρευνες έχουν ασχοληθεί με τη σχέση ψυχικής κατάστασης (π.χ. κατάθλιψη, άγχος) και καπνίσματος. Οι Epstein, Botvin και Diaz (1999) αναγνωρίζουν την καλή ψυχική διάθεση σαν παράγοντα πρόγνωσης καπνίσματος. Οι Tyas και Pederson, (1997), οι Milligan, Burke, Beilin, Richards, Dunbar, Spencer, Balde και Gracey (1997), όπως και οι Simantov, Schoen και Klein (2000) επίσης διαπιστώνουν σχέση άγχους και καπνίσματος. Οι Storr, Reboussin & Anthony (2004) στην έρευνά τους διαπιστώνουν σχέση καπνίσματος και κακοποίησης κατά την παιδική ηλικία. Οι Carmelli, Swan, Robinette και Fabsitz (1992) βρήκαν σχέση γενετικών παραγόντων και καπνίσματος, ενώ πολλές έρευνες αποκαλύπτουν ότι πολλά άτομα κυρίως γυναίκες καπνίζουν για να διατηρήσουν το βάρος τους (Clark, Decker, Offord, Patten, Vickers, Croghan, Hays, Hurt & Dale, 2004). Οι Lujic, Reuter & Netter (2005) κάνοντας μια ανασκόπηση των θεωριών καταλήγουν ότι τα κίνητρα που οδηγούν τα άτομα στο κάπνισμα είναι: α) ψυχοκοινωνικά (επιρροή κοινωνικών παραγόντων και χαρακτηριστικά προσωπικότητας) β) αισθητηριο-κινητικά (π.χ. τους αρέσει η κίνηση του καπνίσματος) γ) αδυναμία άφεση - ικανοποίηση (νευρο-χημικές, νευροβιολογικές 9

16 θεωρίες εξάρτησης) δ) διέγερσης (διαχείριση επιπέδων διέγερσης) ε) καταπράυνσης και ηρεμίας (π.χ. μείωση κατάθλιψης) στ) εξάρτησης και ζ) αυτοματισμού. Νέοι και Διαφημίσεις Οι νέοι αποτελούν για τις καπνοβιομηχανίες στρατηγικά την κυριότερη αγορά. Ο ίδιος ο Bible, εκπρόσωπος της Philip Morris, παραδέχτηκε ότι στόχος του είναι μέσω της διαφήμισης να παρασύρει τους νέους στο κάπνισμα (FAZ, ). Η άμεση διαφήμιση είναι οι αγγελίες, οι αφίσες, τα διαφημιστικά σποτς στο κινηματογράφο ή και η δωρεάν προσφορά τσιγάρων συχνά έξω από τα σχολεία ή τους αθλητικούς χώρους, όπως προκύπτει από έρευνα που έγινε στο Βερολίνο (Bezirksamt Hohenschönhausen von Berlin,1999). Έμμεση διαφήμιση μπορεί να γίνει κυρίως μέσω χορηγιών μουσικών πολιτιστικών - αθλητικών διοργανώσεων. Το διαδίκτυο αποτελεί για τις καπνοβιομηχανίες το ιδανικότερο μέσο διαφήμισης. Σερφάροντας στο διαδίκτυο ή παίζοντας παιχνίδια εμφανίζονται συχνά στοιχεία ή μια εικόνα που παραπέμπουν σε κάποια μάρκα τσιγάρων. Η διοργάνωση μουσικών συναυλιών και η δωρεάν προσφορά τσιγάρων και η έμμεση διαφήμιση σε επιτυχημένες ταινίες ή σειρές αποτελεί πάγια τακτική των καπνοβιομηχανιών (Pumpe, 2002). Διάσημες ηθοποιοί καπνίζουν στις ταινίες περισσότερο από τις άσημες ηθοποιούς. Το γεγονός μπορεί να επηρεάσει τους νέους μια και οι διάσημοι λειτουργούν σαν πρότυπα (Escamilla, Cradock & Kawachi, 2000; Charlesworth & Glantz, 2005). Συχνά χωρίς καμιά εικόνα τσιγάρου συνδυάζονται διαθέσεις και καταστάσεις με προϊόντα καπνού (MacFadyen, Hastings & MacKintosh, 2001), όπως εικόνες υπαίθρου ή διάφορα προϊόντα (ρούχα, παπούτσια κ.τ.λ.) που έχουν λογότυπους τσιγάρων. Σύμφωνα με έρευνα των Kyrlesi, Soteriades, Warren, Kremastinou, Papastergiou, Jones και Hadjichristodoulou (2007), 2 στους 10 μαθητές ηλικίας ετών αγοράζουν τέτοια προϊόντα. Σε παιδικές ταινίες (πάνω από 50%) υπάρχει τουλάχιστον μια σκηνή χρήσης τσιγάρου (Goldstein, Sobel & Newman,1999). Οι απομιμήσεις ζαχαρωτών τσιγάρων αποτελούν αποτελεσματική διαφήμιση για τα παιδιά και φαίνεται ότι παιδιά που καταναλώνουν παρόμοια προϊόντα έχουν περισσότερες πιθανότητες μελλοντικά να καπνίσουν (Klein & Claire, 2000). Σύμφωνα με τον Dessart (1997) οι διαφημίσεις τσιγάρων πετυχαίνουν την αύξηση του ποσοστού των καπνιστών ανάμεσα στους νέους και μπορεί να οδηγήσουν παιδιά και νέους στην έναρξή του καπνίσματος (Nowak,1995). Έρευνα των Pierce, Choi, Gilpin, Farkas και Berry (1998) συμφωνεί με τα παραπάνω αποτελέσματα 10

17 διαπιστώνοντας ότι μετά από μεγάλες διαφημιστικές καμπάνιες ανεβαίνουν τα ποσοστά των νέων που αρχίζουν το κάπνισμα και αυτών που γίνονται συστηματικοί καπνιστές. Φαίνεται μάλιστα ότι η επιρροή από τις διαφημίσεις είναι μεγαλύτερη από αυτή που ασκούν οι σημαντικοί άλλοι (Evans, Farkas, Gilpin & Pierce, 1995). Χαρακτηριστικό είναι ότι κίνητρα και θετικές επιπτώσεις που αναφέρουν οι νέοι είναι τα ίδια με αυτά που αναφέρονται και στις διαφημίσεις (Dinh, Sarason, Peterson & Onstad, 1995). Η διαφημίσεις τσιγάρων έμμεσες ή άμεσες φαίνεται να επηρεάζουν τόσο την έναρξη όσο και την κλιμάκωση καπνίσματος κυρίως ανάμεσα στους νέους που είναι και ο κύριος στόχος των καπνοβιομηχανιών. Για να προστατευτούν οι νέοι από αυτές τις «Σειρήνες» θα πρέπει να ενισχυθεί η κριτική τους σκέψη και να απομυθοποιηθούν οι διαφημίσεις. Άσκηση Με τις θετικές επιδράσεις της άσκησης στην υγεία και στις παραμέτρους της (βιολογικές, γνωστικές, ψυχοκοινωνικές) στην εφηβική ηλικία έχουν ασχοληθεί πολλοί ερευνητές. Οι Bailey, Faulkner και McKay (1996) διαπιστώνουν ότι η άσκηση συντελεί στην καλύτερη ανάπτυξη και σχηματισμό των οστών αλλά αποτελεί και προστατευτικό παράγοντα για μελλοντική οστεοπόρωση. Η άσκηση επίσης βελτιώνει την αερόβια ικανότητα (Michaud, Narring, Cauderay & Cavadini, 1999). Οι Armstrong και Simons-Morton (1994) διαπιστώνουν σχέση μεταξύ σωματικής άσκησης στην παιδική και εφηβική ηλικία και της HDL λιποπρωτεΐνης στο αίμα, που αποτελεί μελλοντικά στην ενήλικη ζωή προστατευτικό παράγοντα για έμφραγμα και αποτρέπει γενικά καρδιοαγγειακά προβλήματα. Ο Piaget (1956) υποστηρίζει τη θετική επίδραση της ψυχοκινητικής μάθησης στις διανοητικές λειτουργίες. Οι Etnier, Salazar, Landers, Petruzzello, Han και Nowell, (1997) σε ανασκοπική έρευνα που περιλάμβανε 134 εργασίες διαπιστώνουν μια φανερή βελτίωση της γνωστικής απόδοσης μέσω της άσκησης. Η παγκοσμίως γνωστή έρευνα Trois Rivières (Shephard, 1997; Shephard & Trudeau, 2000), που αφορούσε μαθητές δημοτικών σχολείων του Καναδά και συνίστατο στην αύξηση των ωρών της Φ.Α. σε 5 εβδομαδιαίως, απέδειξε βελτίωση της σχολικής επίδοσης των μαθητών. Η σημασία της κίνησης και της άσκησης για τη ψυχική υγεία και ευεξία των νέων είναι αδιαπραγμάτευτη (Marti & Hättich.,1999). Οι Michaud et al. (1999) στην έρευνά τους διαπίστωσαν, ότι νέοι που ασκούταν περισσότερες φορές την εβδομάδα 11

18 φαινόταν σε σχέση με αυτούς που ασκούταν το πολύ μια φορά εβδομαδιαίως πιο ικανοποιημένοι με την εξωτερική τους εμφάνιση, αλλά είχαν και καλύτερη άποψη για την υγεία τους. Οι Röthlisberger και Seiler (1999) σε διετή έρευνά τους που περιελάμβανε 300 μαθητές Λυκείου διαπίστωσαν θετική επίδραση της άσκησης στην ψυχική υγεία των μαθητών που ασκούταν σε σχέση με αυτούς που δεν ασκούταν. Η άσκηση δεν καταστέλλει μόνο τα αισθήματα άγχους, αλλά και αισθήματα κατάθλιψης ή οργής (Birrer, 1999). Συμπερασματικά στην άσκηση προσάπτονται μόνο θετικές επιπτώσεις για την υγεία του ανθρώπου. Νέοι και ανθυγιεινές Συμπεριφορές- Κάπνισμα Η φυσική άσκηση δεν πρέπει να εξετάζεται ως μεμονωμένος παράγοντας τρόπου ζωής, αλλά σε συνδυασμό και με άλλες υγιεινές συμπεριφορές. Πολλές συμπεριφορές υγείας ξεκινούν στην εφηβική ηλικία, μεταξύ άλλων, άσκηση, διατροφικές συνήθειες, σεξουαλική δραστηριότητα, κατανάλωση καπνού, αλκοόλ ή ναρκωτικών ουσιών, και συμμετοχή σε βίαια επεισόδια (Santelli, Celentano, Rozsenich, Crump, Davis, Polacsek, Augustyn, Rolf, McAlister & Burwell, 1995). Σε έρευνά τους οι Θεοδωράκης και Παπαϊωάννου (2002), επίσης καταλήγουν ότι η συμμετοχή σε φυσικές δραστηριότητες δεν είναι μια μεμονωμένη συμπεριφορά. Επηρεάζεται και επηρεάζει τη διατροφή, το κάπνισμα, τη σχέση με τα ναρκωτικά και τη συμμετοχή ή μη σε βίαια επεισόδια (Θεοδωράκης, Γιώτη & Ζουρμπάνος, 2005). Έρευνα των Papaioannou, Karastogiannidou και Theodorakis (2004) φανερώνει ότι οι νέοι που ασχολούνται με τον αθλητισμό τρώνε περισσότερα από 5 φρούτα την εβδομάδα και καπνίζουν λιγότερο από αυτούς που δεν αθλούνται. Γενικά φαίνεται ότι η άσκηση συνδέεται περισσότερο με θετικές συμπεριφορές υγείας και λιγότερο με αρνητικές Οι νέοι που ασχολούνται με την άσκηση φαίνεται πως τείνουν σε υγιεινές συμπεριφορές (Pate, Trost, Levin & Dowda, 2000). Ο Schmidt (1998) διαπίστωσε μια «εχθρική» σχέση καπνίσματος και άσκησης (κυρίως για τα αθλήματα της πετοσφαίρισης, της αντισφαίρισης και της επιτραπέζιας αντισφαίρισης), επίσης φαίνεται να υπάρχει ελάχιστη κατανάλωση ναρκωτικών ουσιών και σχεδόν ανύπαρκτη κατανάλωση αλκοόλ ανάμεσα σε άτομα που ασκούνται. Η ελβετική αυτή έρευνα έρχεται να ενισχύσει και άλλες έρευνες που έγιναν τόσο στην Αμερική όπως των Sallis, Prochasca, Taylor, Hill και Geraci (1999) ή στη Φιλανδία των Marti και Vartiainen (1989) όπως και στην Ιταλία των Donato, Assaneli, Chiesa, Poeta, Tomasoni και Turla (1997). 12

19 Οι Marcus, Lewis, King, Albrecht, Hogan, Bock, Parisi και Abrams (2003) ερεύνησαν την λειτουργία της μέτριας έντασης άσκησης ως ενισχυτικό παράγοντα διακοπής καπνίσματος σε γυναίκες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι παντρεμένες λευκές γυναίκες εμφάνιζαν σημαντικά πιο ψηλά επίπεδα εξάρτησης νικοτίνης από ότι οι ανύπαντρες και οι ανήκοντες σε μειονότητες. Επίσης τα ψηλά επίπεδα εξάρτησης συνδεόταν με χαμηλή αυτό-αποτελεσματικότητα διακοπής και ψηλά επίπεδα κατάθλιψης, ανησυχίας και αντιληπτικής πίεσης όπως προέκυψε από προσωπικές αναφορές. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η σωματική άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση βάρους και στη διαχείριση της διάθεσης και του άγχους. Επίσης η μέτριας έντασης άσκηση έχει περισσότερες πιθανότητες να ελκύσει καπνίστριες γυναίκες από ότι η έντονη άσκηση και χωρίς να απαιτείται ιατρική επίβλεψη. Άλλες έρευνες που ασχολούνται με τη σχέση καπνίσματος άσκησης όπως αυτή των Boudreaux, Francis, Carmack-Taylor, Scarinci και Brantley (2003) διαπίστωσαν επίσης αρνητική σχέση μεταξύ τους. Επίσης σε έρευνες που ασχολούνται συγκεκριμένα με εφήβους, διαπιστώνεται ότι όσο πιο ψηλό το επίπεδο άσκησης τόσο μικρότερη εμπλοκή με το κάπνισμα (Abrams, Skolnik & Diamond, 1999; Peretti-Watel, Beck & Legleye, 2002; Davis, Arnold, Nandy, Bocchini, Gottlieb, George & Berkel,1997). Παρόμοια αποτελέσματα φαίνεται να έχει και ή έρευνα των Holmen, Barrett-Connor, Clausen, Holmen και Bjermer (2002), αλλά και των Escobedo, Marcus, Holtzman και Giovino (1993), όπου φάνηκε ότι μαθητές που ασχολούταν τουλάχιστον με ένα άθλημα είχαν 40% λιγότερες πιθανότητες να γίνουν συστηματικοί καπνιστές και 50% λιγότερες πιθανότητες να γίνουν παθιασμένοι καπνιστές. Τα χαμηλά ποσοστά καπνιστών ανάμεσα στους αθλητές μαθητές μπορεί να οφείλονται στη μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση που τους χαρίζει η συμμετοχή στα σπορ, οι κατηχήσεις που γίνονται από τους προπονητές σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις του καπνίσματος στην απόδοση και γενικότερα η μεγαλύτερη σημασία που δίνουν για τις επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία (Tonnesen, 2002). Η έρευνα των Audrain-McGovern, Rodriguez και.moss (2003) έδειξε επίσης ότι η συστηματική άσκηση μπορεί να μειώσει στους νέους τον κίνδυνο έναρξης καπνίσματος ή της κλιμάκωσης του. Αιτιολογούν ότι πιθανά η άσκηση έχει ευεργετικά αποτελέσματα στη διάθεση. Υπάρχουν όμως και έρευνες που συμπεραίνουν ότι δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για την επίδραση της άσκησης στη διακοπή ή την ελάττωση του καπνίσματος (Ussher, Taylor, West & McEwen, 2000; Ussher, West, Taylor & McEwen, 2005). 13

20 Οι Naylor, Gardner και Zaichkowsky (2001) στη έρευνά τους σε αθλητές και μη αθλητές σε 1500 μαθητές Λυκείου διαπίστωσαν ότι οι αθλητές είχαν χαμηλότερα ποσοστά σε καπνιστές (36%) από τους μη αθλητές (44%). Επίσης η συμμετοχή των εφήβων σε ομαδικά αθλήματα έδειξε να υπάρχει αρνητική σχέση με το κάπνισμα (Audrain- McGoven, Rodriguez, Wileyto, Svhmotz & Shields, 2006; Rodriguez &Audrain-McGovern, 2004). Οι Steptoe, Wardle, Cui, Bellisle, Zotti, Baranyai & Sanderman (2002) σε έρευνά τους που είχε διάρκεια 10 χρόνων ( ) και περιλάμβανε 13 ευρωπαϊκές χώρες διαπίστωσαν γενικά αύξηση του καπνίσματος και μείωση της κατανάλωσης φρούτων, ενώ η φυσική άσκηση και η παχυσαρκία παρουσιάζουν σταθερότητα. Βέβαια οι διαφορές ανάμεσα στα κράτη είναι μεγάλες. Για την Ελλάδα φαίνεται πως αυξήθηκαν τα ποσοστά της φυσικής δραστηριότητας, αλλά παράλληλα και τα ποσοστά καπνίσματος τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Οι ερευνητές θεωρούν τα αποτελέσματά τους απογοητευτικά και προτείνουν την ενίσχυση θετικών στάσεων για υγιεινότερους τρόπους ζωής. Οι Θεοδωράκης και Χασάνδρα (2005) σε έρευνά τους αναζήτησαν διαφορές ασκούμενων και μη ασκούμενων ατόμων ως προς το κάπνισμα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όσο αυξάνεται η ηλικία των ατόμων, τόσο μειώνεται η ενασχόλησή τους με την άσκηση, ενώ αντίθετα αυξάνεται ο αριθμός των τσιγάρων που καπνίζουν. Επίσης όσο αυξάνονται τα χρόνια ενασχόλησή τους με την άσκηση τόσο μειώνεται ο αριθμός των τσιγάρων που καπνίζουν. Επιπλέον όσοι είναι εν ενεργεία αθλητές καπνίζουν λιγότερο σε σύγκριση με αυτούς που δεν ασχολήθηκαν ποτέ με την άσκηση, αποτέλεσμα που συμφωνεί με την έρευνα των Nelson, Ciovino & Shopland (1995). Τα αποτελέσματα των Θεοδωράκη και Χασάνδρα (2005) φαίνεται να στηρίζουν τα αποτελέσματα της μελέτης των King, Marcus, Pinto, Emmons και Abrams (1996), που υποστηρίζουν ότι όσα άτομα έχουν θετικές στάσεις προς το κάπνισμα έχουν πιο αρνητικές στάσεις προς την άσκηση και αντίστροφα. Παρόμοια αποτελέσματα εξήχθηκαν και από την έρευνα των Μπεμπέτσος, Θεοδωράκης και Χρόνη (2000). Σκοπός αυτής της έρευνας ήταν να εξεταστούν οι στάσεις, οι συμπεριφορές και οι τυχόν διαφορές μεταξύ των νέων ταυτόχρονα στα θέματα της άσκησης και του καπνίσματος. Σε γενικές γραμμές τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι καπνιστές πραγματικά αγαπούν το κάπνισμα, και έχουν θετική πρόθεση να συνεχίσουν να καπνίζουν, ενώ αντίθετα δεν ενθουσιάζονται με την ιδέα της άσκησης και δεν έχουν την πρόθεση να γυμναστούν στο μέλλον. 14

Εκπαιδευτικές παρεµβάσεις για πρόληψη καπνίσµατος: Σχεδιασµός και αποτελέσµατα εφαρµογών. Μαρία Χασάνδρα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Π.Θ.

Εκπαιδευτικές παρεµβάσεις για πρόληψη καπνίσµατος: Σχεδιασµός και αποτελέσµατα εφαρµογών. Μαρία Χασάνδρα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Π.Θ. Εκπαιδευτικές παρεµβάσεις για πρόληψη καπνίσµατος: Σχεδιασµός και αποτελέσµατα εφαρµογών Μαρία Χασάνδρα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Π.Θ. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙ ΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙ ΕΙΑΣ Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα που θα αναπτυχθούν. Θεωρία. Αλληλεπιδράσεις. Θεωρία. Άσκηση και σχέσεις υγιεινών και ανθυγιεινών συμπεριφορών. Θεοδωράκης Γιάννης

Θέματα που θα αναπτυχθούν. Θεωρία. Αλληλεπιδράσεις. Θεωρία. Άσκηση και σχέσεις υγιεινών και ανθυγιεινών συμπεριφορών. Θεοδωράκης Γιάννης Θέματα για συζήτηση. Άσκηση και σχέσεις υγιεινών και ανθυγιεινών συμπεριφορών. 1. Σκεφτείτε μερικές υγιεινές συμπεριφορές, και μερικές ανθυγιεινές. 2. Φέρτε στο μυαλό σας ένα γνωστό σας πρόσωπο που καπνίζει.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ [1] Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ «ΙΝΔΙΑΝΩΝ ΣΗΜΕΙΑ! ΚΑΠΝΙΣΜΑ;» Παρακαλούμε να απαντήσετε στο παρακάτω ερωτηματολόγιο με ειλικρίνεια.

Διαβάστε περισσότερα

Αντικαπνιστική Παρουσίαση

Αντικαπνιστική Παρουσίαση Αντικαπνιστική Παρουσίαση Αntismoking by Health & Life 6 Μύθοι για το Κάπνισμα 1. Ήταν δική μου επιλογή να το ξεκινήσω 2. Μπορώ να το σταματήσω εύκολα 3. Μπορεί να με κάνει δημοφιλή 4. Το κάπνισμα με διατηρεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΑΛ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΩΡΩΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» Παρακαλούμε να απαντήσετε ανώνυμα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1.Καπνίζεις; Αν ναι γιατί; 2. Αν καπνίζεις πότε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα. Ιούνιος 2014. Αποτελέσματα έρευνας

Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα. Ιούνιος 2014. Αποτελέσματα έρευνας Αποτελέσματα έρευνας Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα Στο πλαίσιο της Πράξης: «Ενέργειες ενημέρωσης και υποστήριξης για την οργάνωση και υλοποίηση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΤΑΚΑΑΤΑΚΑ Κίνητρο Είναι ο δυναμικός παράγοντας ο οποίος διεγείρει, καθορίζει και κατευθύνει τη συμπεριφορά του ατόμου προς ένα σκοπό. Model of

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Δεν καπνίζω Γυμνάζομαι!!

Δεν καπνίζω Γυμνάζομαι!! Δεν καπνίζω Γυμνάζομαι!! Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας Εφαρμογή σε σχολεία Κοσμίδου Ευδοξία ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 8 μαθημάτων «Δεν καπνίζω γυμνάζομαι» 1. Αξιολόγηση, ομάδες μαθητών και δραστηριότητες αρχικής ευαισθητοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι η πιο διαδεδομένη μορφή κατανάλωσης του καπνού. Πρόκειται για μια συνήθεια που σε αρχικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Δωδεκανήσου Σε συνεργασία με το Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω να Μην καπνίζω

Μαθαίνω να Μην καπνίζω Μαθαίνω να Μην καπνίζω 1ο Βραβείο: Μπαμπά μην καπνίζεις Κεκλίκογλου Γ., Κουρουνιώτη Δ., Μολύνδρη Μ., Πλαμαντούρα, Κ. Δημοτικό Σχολείο Σταυράκη Το κάπνισμα είναι η πρώτη αποτρέψιμη αιτία θανάτου σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου. Λάθος ή Πάθος;

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου. Λάθος ή Πάθος; 31 Μαΐου: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Λάθος ή Πάθος; Εξάρτηση: Κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την έντονη προσήλωση του ατόμου σε ένα αντικείμενο ή πρόσωπο, χωρίς το οποίο αδυνατεί να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Διαμόρφωση Διαφημιστικών Στόχων

Διαμόρφωση Διαφημιστικών Στόχων Διαμόρφωση Διαφημιστικών Στόχων Διαμόρφωση Διαφημιστικών Στόχων Ύπαρξη στόχων καθορισμένων με σαφήνεια (μετρήσιμοι και λειτουργικοί) Συντελεί στην καλύτερη επικοινωνία και συνεργασία ενδιαφερόμενων μερών

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

«Παθητικό Κάπνισμα και Παιδί» Εκδήλωση πρωτοβουλίας του Ευρωβουλευτή κ. Θ. Σκυλακάκη

«Παθητικό Κάπνισμα και Παιδί» Εκδήλωση πρωτοβουλίας του Ευρωβουλευτή κ. Θ. Σκυλακάκη «Παθητικό Κάπνισμα και Παιδί» Εκδήλωση πρωτοβουλίας του Ευρωβουλευτή κ. Θ. Σκυλακάκη 22 Δεκεμβρίου 2009 Εκδήλωση με θέμα «Παθητικό Κάπνισμα και Παιδί» οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Ευρωβ ουλευτή της Νέας

Διαβάστε περισσότερα

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Λήδα Μαδεμλή Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Σχετικά με το μάθημα Διαφάνειες users.auth.gr/lmademli Αξιολόγηση 70% γραπτές εξετάσεις 30% εργασία Ύλη Προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων σε Γυμνάσια και Λύκεια της Κύπρου

Σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων σε Γυμνάσια και Λύκεια της Κύπρου Σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων σε Γυμνάσια και Λύκεια της Κύπρου Κουρίδης Γιάννης, Σάββα Σάββας, Κουρίδης Χρήστος, Τορναρίτης Μιχάλης. Εισαγωγή Στα σχολεία της Κύπρου δεν διδάσκεται το μάθημα της σεξουαλικής

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία. Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Κατερίνα Ζώρα. Εκπαιδευτική Ψυχολόγος

Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία. Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Κατερίνα Ζώρα. Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Κατερίνα Ζώρα Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Στόχοι της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Ενώ η

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Εθισμός στο Διαδίκτυο

Εθισμός στο Διαδίκτυο Προβλήματα υγείας από τη χρήση Η/Υ Μια ειδική περίπτωση: Εθισμός στο Διαδίκτυο 2 ο ΕΠΑ.Λ. ΧΑΝΙΩΝ Τμήμα Α1 Υπεύθυνοι Καθηγητές Π. Καπούλας (ΠΕ19), Μ. Καρτάκη (ΠΕ17.02) 1 Εισαγωγή Eθισμός στο διαδίκτυο Ευρύ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας Σε συνεργασία με τη Δημοτική Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διπλωματικής Εργασίας: Διοικητική ενδυνάμωση στους αθλητικούς οργανισμούς των δήμων

Θέμα Διπλωματικής Εργασίας: Διοικητική ενδυνάμωση στους αθλητικούς οργανισμούς των δήμων Θέμα Διπλωματικής Εργασίας: Διοικητική ενδυνάμωση στους αθλητικούς οργανισμούς των δήμων Του φοιτητή: Πασχαλίδη Ζήση (Α.Μ. 10117) MSM 8 Επιβλέπων Καθηγητής: Κριεμάδης Θάνος Αθήνα, Δεκέμβριος 2011 Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Τι προκαλεί τις τροχαίες συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους; Ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπιση; Γεωργία Παναγιώτου, Ph.D. Πανεπιστήμιο Κύπρου

Τι προκαλεί τις τροχαίες συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους; Ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπιση; Γεωργία Παναγιώτου, Ph.D. Πανεπιστήμιο Κύπρου Τι προκαλεί τις τροχαίες συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους; Ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπιση; Γεωργία Παναγιώτου, Ph.D. Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 Περιγραφή της μελέτης ΤΡΟΧΑΙΑ2 Στόχος: Ανασκόπηση διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ? Πως? ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΦΥΣΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ 6+1 συμβουλές για να διατηρήσετε τα κίνητρά σας για άσκηση ισχυρά! Πολλοί είναι αυτοί που ξεκινούν ένα πρόγραμμα γυμναστικής γεμάτοι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr

Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr 1 Επιδημιολογικά στοιχεία 2 Καπνισματικές συνήθειες ανά χώρα (2012) Ανασκόπηση για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν: Οι αιτίες που κάνουν ένα πρόγραµµα αγωγής υγείας µε θέµα τη διατροφή αναγκαίο Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ιστορική αναδρομή ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Πνευμονολογική Κλινική ΠΓΝΠατρών 600 π.χ. Εμφάνιση του φυτού στην Αμερική 1492 μ.χ. Rodrigo de Jerez- 7 έτη φυλάκιση 1600 Καθολική Εκκλησία 1633 Τουρκία Σουλτάνος

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός του προβλήματος

Ορισμός του προβλήματος Πρόγραμμα Θαλής: ΑΣΚΗΣΗ, ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΑΛΚΟΟΛ: ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΙΑΚΟΠΗ ΠΡΟΛΗΨΗ KAI ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ Γ. ΘΕΟ ΩΡΑΚΗΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Συνέδριο Αθλητικής Ψυχολογίας, Αθήνα, 14-16

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση και διατήρηση των Νέων αθλητών

Αξιοποίηση και διατήρηση των Νέων αθλητών Αξιοποίηση και διατήρηση των Νέων αθλητών ΞΕΝΙΑ ΑΡΓΕΙΤΑΚΗ, PhD Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Παν. Αθηνών Αναπλ. Ταμίας του ΣΕΓΑΣ Σύγχρονη προσέγγιση Οι νέοι στον αθλητισμό ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΟΥΝ 35% ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ 65% Σύγχρονη προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΖΗΝ. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α.

ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΖΗΝ. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΖΗΝ Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Προληπτική μέριμνα του σχολείου για την υγεία των μαθητών Τήρηση συνθηκών και κανόνων υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα