Η ΚΟΠΩΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΚΟΠΩΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟΣ-ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΣ Η ΚΟΠΩΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΕΡΔΙΚΑΡΗΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2007

2 Η κόπωση σε παιδιά με καρκίνο 2

3 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟΣ-ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΣ Η ΚΟΠΩΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΕΡΔΙΚΑΡΗΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ

4 «Η έγκριση διδακτορικής διατριβής από το Τμήμα Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών δεν σημαίνει και αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα» (Σχετικές διατάξεις του άρθρου 50 του νόμου 1268/82 σε συνδυασμό με τις διατάξεις του οργανισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών, άρθρο 202 παράγραφος 2 του νόμου 5343). 4

5 ΜΕΛΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Μάτζιου Βασιλική (Επιβλέπουσα) Παπαδάτου Δανάη Πατηράκη Ελισάβετ 5

6 ΜΕΛΗ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Μάτζιου Βασιλική (Επιβλέπουσα) Παπαδάτου Δανάη Πατηράκη Ελισάβετ Ανδρουλάκης Ιωάννης Λεμονίδου Χρυσούλα Τσουμάκας Κωνσταντίνος Γιαννακοπούλου Μαργαρίτα 6

7 7 Αφιερώνεται στους μικρούς-μέγιστους μαχητές της ζωής που με δίδαξαν πώς να γίνω καλύτερος άνθρωπος

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 11 Γενικό μέρος.. 13 Κεφάλαιο 1: Παιδί και καρκίνος Εισαγωγή Επιδημιολογία-Πρόγνωση Αιτιολογία του παιδικού καρκίνου Κυριότεροι τύποι παιδικών νεοπλασιών Ταξινόμηση των τύπων του παιδικού καρκίνου Λευχαιμία Όγκοι εγκεφάλου και ΚΝΣ Μη Hodgkin λέμφωμα (NHL) Νευροβλάστωμα Ραβδομυοσάρκωμα Όγκος του Wilms Οστεοσάρκωμα Σάρκωμα Ewing Θεραπεία Η θεραπεία του καρκίνου της παιδικής ηλικίας Παρενέργειες της θεραπευτικής αγωγής Ουδετεροπενία-Ανοσοκαταστολή Αναιμία-Θρομβοκυτοπενία Κακή διατροφή Ναυτία-Έμετος Βλεννογονίτιδα Πόνος.30 Κεφάλαιο 2: Η κόπωση σε παιδιά και εφήβους με καρκίνο Εισαγωγή Οι απόψεις των παιδιών Ορισμός Αίτια κόπωσης Ανακουφιστικοί παράγοντες..42 8

9 2.3 Οι απόψεις των εφήβων Εισαγωγή Αίτια κόπωσης στους εφήβους Ανακουφιστικοί παράγοντες Απόψεις των γονέων σχετικά με την κόπωση Εισαγωγή Αίτια κόπωσης για τους γονείς Ανακουφιστικοί παράγοντες..47 Κεφάλαιο 3: Η κόπωση από την πλευρά του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού Απόψεις σχετικά με την κόπωση του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού Ορισμός Αίτια κόπωσης για το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό Ανακουφιστικοί παράγοντες Κεφάλαιο 4: Το εννοιολογικό μοντέλο της κόπωσης στα παιδιά και τους εφήβους με καρκίνο Το εννοιολογικό πλαίσιο της κόπωσης στα παιδιά και τους εφήβους με καρκίνο Παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της κόπωσης.66 Ειδικό μέρος...71 Κεφάλαιο 5: Πληθυσμός και μέθοδος Σκοπός της μελέτης Δείγμα της μελέτης Μέθοδος επιλογής του δείγματος Εργαλείο μέτρησης Κλίμακα κόπωσης παιδιών (Child Fatigue Scale) Κλίμακα κόπωσης εφήβων (Adolescent Fatigue Scale) Κλίμακα κόπωσης γονέων (Parent Fatigue Scale) Αξιοπιστία και εγκυρότητα του εργαλείου μέτρησης της κόπωσης Μεθοδολογία Στατιστική επεξεργασία Πιλοτική μελέτη Δοκιμασία ελέγχου-επανελέγχου.86 9

10 Κεφάλαιο 6: Αποτελέσματα Δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος Δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος σε σχέση με την ηλικία Δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος σε σχέση με τη νεοπλασία Στατιστική ανάλυση Σύγκριση της μεταβολής της κόπωσης μεταξύ ασθενών και γονέων Σύγκριση της μεταβολής της κόπωσης μεταξύ παιδιών και εφήβων Σύγκριση της μεταβολής της κόπωσης μεταξύ των γονέων των ασθενών Κεφάλαιο 7: Συζήτηση Συζήτηση Περιορισμοί της μελέτης Συμπεράσματα.130 Περίληψη..132 Summary..134 Βιβλιογραφία 136 Παράρτημα..145 Ερευνητικό εργαλείο-κλίμακες..146 Κλίμακα κόπωσης παιδιού 147 Κλίμακα κόπωσης για εφήβους ετών Κλίμακα κόπωσης παιδιού-εφήβου (έκδοση για γονείς)

11 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο καρκίνος της παιδικής ηλικίας αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου στα παιδιά. Η τεράστια πρόοδος που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στη θεραπεία του παιδικού καρκίνου είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο την ίαση στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των νεαρών ασθενών και των οικογενειών τους. Η θεραπεία του καρκίνου συχνά συνοδεύεται από ανεπιθύμητες ενέργειες, οι οποίες αντιμετωπίζονται ικανοποιητικά. Όμως, υπάρχουν μερικές παρενέργειες που δεν αξιολογούνται και δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με συνέπεια να επηρεάζουν αρνητικά την πορεία θεραπείας και κατά επέκταση την ποιότητα ζωής των νεαρών ασθενών. Μια τέτοια ανεπιθύμητη ενέργεια, που δεν αξιολογείται και δεν θεραπεύεται επαρκώς, είναι η κόπωση του καρκίνου. Η κόπωση σε παιδιά και εφήβους με καρκίνο αποτελεί το αντικείμενο της παρούσας διατριβής και είναι η πρώτη που ασχολείται με το σύμπτωμα αυτό στην Ελλάδα. Σκοπός της είναι να περιγράψει την κόπωση όπως βιώνεται από τους ίδιους τους νεαρούς ασθενείς και τους γονείς τους, να αξιολογήσει τη μεταβολή της κατά τη διάρκεια της ενεργούς θεραπείας τους και να διερευνήσει τους πιθανούς παράγοντες που οι ίδιοι οι νεαροί ασθενείς και οι γονείς τους θεωρούν ότι προκαλούν κόπωση. Στο γενικό μέρος περιγράφεται η κόπωση όπως τη βιώνουν τα ίδια τα παιδιά, οι έφηβοι, οι γονείς τους και το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και στο ειδικό μέρος όπου περιλαμβάνεται η έρευνα που έγινε σε παιδιά και εφήβους με καρκίνο. Θεωρώ υποχρέωσή μου να ευχαριστήσω από τη θέση αυτή τους ανθρώπους που βοήθησαν στην υλοποίηση της διατριβής και πρώτα την Επίκουρη Καθηγήτρια του τμήματος Νοσηλευτικής κα Βασιλική Μάτζιου για την εμπιστοσύνη, το αμέριστο ενδιαφέρον, τη συνεχή και πολύτιμη καθοδήγηση της, μη φειδόμενη κόπου και χρόνου. Επίσης, την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του τμήματος Νοσηλευτικής κα Ελισάβετ Πατηράκη για τη βοήθειά της, σε πρώτη φάση, στο σχεδιασμό του ερευνητικού πρωτοκόλλου και στην έναρξη της έρευνας, αλλά και για την επιμονή της να προβληθεί η έρευνα διεθνώς. Τέλος, την Καθηγήτρια του τμήματος Νοσηλευτικής κα Δανάη Παπαδάτου για τις πολύτιμες συμβουλές της πάνω στην προσέγγιση των παιδιών με καρκίνο κατά τη διάρκεια εκπόνησης της μελέτης. Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να απευθύνω στη Διευθύντρια του παιδοογκολογικού τμήματος του Γ.Ν.Παίδων Αθηνών «Π & Α Κυριακού» κα Ελένη 11

12 Βασιλάτου-Κοσμίδη και στην ιατρική ομάδα για το ενδιαφέρον που έδειξαν κατά τη διεξαγωγή της έρευνας. Θερμές ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω στην προϊσταμένη του παιδοογκολογικού τμήματος και σε όλο το νοσηλευτικό προσωπικό για την αγάπη, τη διευκόλυνση και την ουσιαστική συμβολή στη συλλογή των στοιχείων της έρευνας. Τέλος, ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλα εκείνα τα παιδιά και τους εφήβους, καθώς και στους γονείς τους που συμμετείχαν στη μελέτη και που με τη στάση και τη συμπεριφορά τους με δίδαξαν πόσο σπουδαίος και μέγας είναι ο αγώνας τους κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους με έπαθλο το ύψιστο αγαθό, την υγεία και τη δίψα για ζωή. 12

13 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 13

14 Κεφάλαιο 1 Παιδί και καρκίνος 14

15 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος της παιδικής ηλικίας είναι σπάνιος και υπολογίζεται ότι αντιστοιχεί σε ποσοστό κάτω του 1% όλων των τύπων νεοπλασιών στις ανεπτυγμένες χώρες. Η συχνότητα του καρκίνου στην παιδική ηλικία είναι σαφώς μικρότερη σε σχέση με τους ενήλικες. Υπολογίζεται ότι 150 παιδιά προσβάλλονται κάθε χρόνο για κάθε παιδικού πληθυσμού, ηλικίας 0-12 ετών. 1,2 Η πρόγνωση για τα παιδιά και τους εφήβους βελτιώθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ερευνητικά και επιδημιολογικά στοιχεία από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των Η.Π.Α αναφέρουν ότι η επιβίωση των ασθενών με καρκίνο έχει αυξηθεί από 55,7% στην περίοδο , στο 77,1% για την περίοδο Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας των διαφόρων τύπων καρκίνου στην παιδική ηλικία συνέβαλε στην αποθεραπεία περίπου 70-77% των ασθενών. 4 Ο σκοπός της θεραπείας του παιδικού καρκίνου δεν είναι μόνο η ίαση, αλλά και η διατήρηση της ποιότητας ζωής, η ψυχολογική και ψυχοκοινωνική ευεξία των νεαρών ασθενών. 5 Τις τελευταίες δεκαετίες έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος στη θεραπεία του παιδικού καρκίνου. Η εντατική έρευνα στις παιδικές νεοπλασίες έχει συμβάλλει σημαντικά στην κατανόηση της γενετικής αιτιολογίας του καρκίνου έτσι ώστε ο παιδικός καρκίνος να θεωρείται ως ιάσιμη νόσος και σχεδόν το 70% των παιδιών που πάσχουν από κάποιας μορφής κακοήθεια να επιβιώνει. 6,7 Επομένως, γίνεται κατανοητό ότι ο ρόλος του παιδιατρικού ογκολογικού νοσηλευτή μεταβάλλεται και από φορέας παροχής ανακουφιστικής φροντίδας στα παιδιά που απεβίωναν, γίνεται εξειδικευμένος επιστήμονας που παρέχει εξατομικευμένη φροντίδα σε όλα τα στάδια της θεραπείας κατά του καρκίνου. Οι νοσηλευτές που φροντίζουν παιδιά με καρκίνο πρέπει να έχουν ευρεία γνώση όλων των τύπων νεοπλασιών, των θεραπευτικών πρωτοκόλλων για κάθε τύπο κακοήθειας και των στρατηγικών αντιμετώπισης προβλημάτων που προκαλεί η θεραπεία. 8 15

16 1.2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ-ΠΡΟΓΝΩΣΗ Σ την παιδική ηλικία η συνολική επίπτωση του καρκίνου είναι υψηλή. Υπολογίζεται ότι νοσούν περίπου 150/ παιδιά κατά τη διάρκεια των πρώτων πέντε χρόνων και ελαττώνεται σε / στην ηλικία των 5-14 ετών. 9,10 Η επίπτωση σε σχέση με την ηλικία ποικίλλει ανάλογα με το τύπο του καρκίνου. Στην οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ΟΛΛ) παρουσιάζεται μια αξιοσημείωτη αύξηση της επίπτωσης στην ηλικία των 2-3 ετών. Η υψηλότερη επίπτωση του νευροβλαστώματος, του ρετινοβλαστώματος και του ηπατοβλαστώματος εντοπίζεται τον πρώτο χρόνο της ζωής, ενώ για τον όγκο του Wilms είναι λίγο αργότερα. Αντίθετα, τα λεμφώματα Hodgkin και τα σαρκώματα των οστών σχεδόν ποτέ δεν εμφανίζονται πριν την ηλικία των 2 ετών και η επίπτωσή τους αυξάνεται απότομα κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας. 9,11,12 Σε αντίθεση με την πολύ μικρή βελτίωση στην πρόγνωση που συντελέστηκε για τους περισσότερους τύπους καρκίνου των ενηλίκων τα τελευταία 30 χρόνια, υπήρξε ραγδαία και εντυπωσιακή αύξηση της επιβίωσης για τις περισσότερες μορφές παιδικού καρκίνου. 9 Ειδικά για τη λευχαιμία, το τελευταίο μισό του 20 ου αιώνα με την αλματώδη πρόοδο στη διάγνωση και τη θεραπεία, μετέτρεψε αυτή την κακοήθεια από μια σταθερά θανατηφόρο νόσο σε μια ομάδα νεοπλασιών που είναι ιάσιμες για τα περισσότερα παιδιά. 11 Η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης που επιτεύχθηκε αυτή την περίοδο αφορά όλους σχεδόν τους τύπους καρκίνου, αν και δεν συντελέστηκε για όλους ταυτόχρονα. Πιο συγκεκριμένα, τη δεκαετία του 60 συντελέστηκε αξιοσημείωτη πρόοδος στην πρόγνωση των παιδιών που έπασχαν από νόσο Hodgkin και όγκο του Wilms. Η δεκαετία του 70 αποτέλεσε την περίοδο όπου επιτεύχθηκε τεράστια πρόοδος σε πολλές μορφές νεοπλασιών, κυρίως στην ΟΛΛ και στα μη Hodgkin λεμφώματα. Στη δεκαετία του 80, το προσδόκιμο επιβίωσης αυξήθηκε για τα παιδιά που έπασχαν από ΟΜΛ, σαρκώματα των οστών και όγκους των γεννητικών οργάνων. Εντούτοις, πολύ λίγη πρόοδος έχει επιτευχθεί για τους όγκους του εγκεφάλου και τα νευροβλαστώματα. 9 16

17 1.3 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Η αιτιολογία του παιδικού καρκίνου παραμένει ακόμα και σήμερα ασαφής. Οι συγκρίσεις των διαφόρων τύπων κακοήθειας μαζί με μελέτες ασθενών-μαρτύρων και κοορτών που έγιναν διεθνώς, έδειξαν μια ποικιλία αιτιολογικών παραγόντων που όμως σπάνια έχουν επιβεβαιωθεί ή επαναληφθεί σε μελλοντικές έρευνες. 9 Οι πιθανές αιτίες πρόκλησης παιδικού καρκίνου, τόσο γενικά όσο και ανάλογα με τη μορφή της κακοήθειας έχουν εξεταστεί σε πολλές έρευνες. Οι δύο κύριοι παράγοντες που θεωρούνται πιθανότεροι για καρκινογένεση στην παιδική ηλικία είναι η ακτινοβολία (ιονίζουσα και μη ιονίζουσα) και οι λοιμώξεις (στο παιδί, στη μητέρα και στην κοινότητα). Άλλοι παράγοντες πιθανής καρκινογένεσης που έχουν μελετηθεί είναι τα χαρακτηριστικά των γονέων, η περιβαλλοντική έκθεση του παιδιού και των γονέων καθώς και η επαγγελματική έκθεση και των δύο γονέων σε δυνητικά μεταλλαξιογόνους παράγοντες και στην ακτινοβολία. Η ένδειξη πιθανών περιβαλλοντικών αιτιών για την πρόκληση γενετικής βλάβης οδήγησε στη διενέργεια μελετών που αφορούν την έκθεση των γονέων πριν τη σύλληψη του παιδιού. 9,10,11,13 Η ιονίζουσα ακτινοβολία έχει ενοχοποιηθεί για την πρόκληση παιδικής καρκινογένεσης. Η ακτινοβόληση των εγκύων ειδικά στο τρίτο τρίμηνο της κύησης αύξανε σημαντικά την πιθανότητα καρκινογένεσης στο παιδί που θα γεννιόταν. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι σχεδόν 5% των παιδικών καρκίνων προκλήθηκαν από ακτινοβολία της πυέλου εγκύων γυναικών κατά το παρελθόν, όταν η μέθοδος ήταν περισσότερο διαδεδομένη και χρησιμοποιούνταν υψηλότερες δόσεις ακτινοβολίας. Σήμερα η χρήση ακτινογραφίας σε έγκυες γυναίκες έχει περιοριστεί, οι δόσεις ακτινοβολίας είναι σαφώς μικρότερες και έχει αντικατασταθεί από τη χρήση υπερήχων, για τους οποίους δεν υπάρχει απόδειξη ότι είναι καρκινογόνοι. Η έκθεση παιδιών σε ακτινοβολία, όπως κατά τη θεραπεία της μυκητίασης του τριχωτού της κεφαλής στην πρώιμη παιδική ηλικία ή κατά την ακτινοθεραπεία με υψηλές δόσεις προκαλεί επίσης καρκινογένεση. Τέλος, η υπόθεση ότι μερικοί τύποι 17

18 παιδικού καρκίνου προκαλούνται από έκθεση σε φυσική ακτινοβολία (γάμμα, ραδόνια) δεν έχει αποδειχτεί. 9 Τελευταία, έχουν διατυπωθεί πολλές υποθέσεις για την επίδραση της μη ιονίζουσας ακτινοβολίας ως καρκινογόνου παράγοντα τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Η υπεριώδης ακτινοβολία από τις ηλιακές ακτίνες είναι γνωστό ότι προκαλεί μελάνωμα και άλλους καρκίνους του δέρματος. Μια καινούργια υπόθεση ενοχοποιεί την έκθεση σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία από τους πυλώνες ηλεκτρικού ρεύματος και την οικιακή έκθεση χωρίς όμως να αποδειχτεί. Τα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία δεν καταστρέφουν το DNA και η πιθανή δράση τους, αν υφίσταται, πιθανόν να είναι ως προαγωγός καρκινογένεσης. 9,14 Η πιθανή συσχέτιση μεταξύ επαγγελματικής απασχόλησης των γονέων, κοινωνικοοικονομικού επιπέδου και παιδικής καρκινογένεσης είναι επίσης ασαφής. Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί μια επαγγελματική κατηγορία που να ενοχοποιείται καθαρά για την πρόκληση παιδικού καρκίνου. Η συσχέτιση του επαγγέλματος με την πιθανή παιδική καρκινογένεση συναντά πολλές δυσκολίες, επειδή δεν αποδεικνύεται πότε μπορεί να έχει συντελεστεί η καρκινογένεση, αν όντως υπάρχει σχέση αιτίου και αιτιατού. Οι γονείς μπορεί να εργάζονται στο ίδιο περιβάλλον εργασίας πριν τη σύλληψη του παιδιού, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά τη γέννηση, έτσι ώστε να είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποσαφηνιστεί αν κάποια συσχέτιση εργασιακού περιβάλλοντος και παιδικού καρκίνου αποδίδεται σε πιθανή έκθεση που συνέβη πριν τη σύλληψη, κατά τη διάρκεια της ενδομήτριας ζωής ή μετά τη γέννηση. 9,14,15 Το γεγονός ότι μερικοί τύποι παιδικού καρκίνου σχετίζονται με μεταλλάξεις γονιδίων έχει οδηγήσει στη μελέτη της έκθεσης των γονέων σε πιθανά μεταλλαξιογόνα όπως σε ιονίζουσα ακτινοβολία ή σε χημικές ουσίες ακόμα και στο χώρο εργασίας. Επίσης, το κάπνισμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχει ενοχοποιηθεί για την πρόκληση καρκινογένεσης στα παιδιά. Πολλοί περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν επίσης μελετηθεί, όμως κανένας δεν έχει αποδειχτεί ότι αποτελεί αίτιο καρκινογένεσης. 9,15,20 Ο πιθανός ρόλος των λοιμώξεων, ειδικά από ιούς, στην αιτιολογία του παιδικού καρκίνου ερευνάται συνεχώς και με διάφορους τρόπους. Είναι γνωστό ότι ορισμένοι ιοί ενοχοποιούνται για την πρόκληση καρκινογένεσης 18

19 στους ανθρώπους όπως ο EBV (λέμφωμα Burkitt), ο HBV και ο HCV (ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα) που μπορεί να εμφανιστεί και στα παιδιά. Μελέτες ασθενών-μαρτύρων περιέλαβαν αναλύσεις εκθέσεων σε λοιμώδεις νόσους τόσο των παιδιών όσο και των μητέρων τους την περίοδο της εγκυμοσύνης. Παρόλο που διαπιστώθηκαν θετικά αποτελέσματα, δεν υπάρχει τεκμηριωμένη απόδειξη για αυτές τις μελέτες. 10,16-19 Παιδιά με γενετικές νόσους που χαρακτηρίζονται από χρωμοσωμική αστάθεια, όπως είναι το σύνδρομο Bloom, η αναιμία Fanconi και η αταξίατηλαγγειεκτασία έχουν υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης οξείας λευχαιμίας. Αυξημένος κίνδυνος για λευχαιμία εντοπίζεται και σε άλλες χρωμοσωμικές ανωμαλίες όπως είναι το σύνδρομο Kleinefelter, η τρισωμία G, η νευροϊνωμάτωση και το σύνδρομο Schwachmann 12,21. Επιπλέον παιδιά με εκ γενετής ανοσοανεπάρκεια, όπως είναι το σύνδρομο Wiscott-Aldrich ή παιδιά με σύνδρομο Down αναπτύσσουν συχνότερα λευχαιμία. 21 Παρόλα αυτά τα αίτια για το 90% σχεδόν των περιπτώσεων της παιδικής λευχαιμίας παραμένουν άγνωστα. 9,11,23 Άγνωστα είναι τα αίτια και για την εμφάνιση των όγκων εγκεφάλου στην παιδική ηλικία, αν και παιδιά με νευροϊνωμάτωση τύπου Ι είναι σε κίνδυνο να αναπτύξουν οπτικά γλοιώματα και παιδιά με κονδυλώδη σκλήρωση αναπτύσσουν συχνότερα υποεπενδυματικά γιγαντοκυτταρικά αστροκυτώματα. 13 Η ύπαρξη οικογενών συνδρόμων όπως είναι η νευροϊνωμάτωση και το σύνδρομο Li-Fraumeni σχετίζονται με την ανάπτυξη ραβδομυοσαρκώματος στα παιδιά. 9,13 Χρωμοσωμικές ανωμαλίες εντοπίζονται και σε παιδιά που πάσχουν από όγκο του Wilms και συγκεκριμένα πρόκειται για γονιδιακές διαγραφές στο 11p13 και στο11p15. Το ρετινοβλάστωμα, τέλος, αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα γενετικά καθορισμένου καρκίνου. 9 19

20 1.4 ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΤΥΠΟΙ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ Ταξινόμηση των τύπων του παιδικού καρκίνου Η ταξινόμηση του καρκίνου της παιδικής ηλικίας περιλαμβάνει 12 κύριες διαγνωστικές κατηγορίες οι περισσότερες από τις οποίες χωρίζονται σε υποομάδες. 23 Οι κύριες κατηγορίες παρουσιάζονται στον πίνακα 1.1 Πίνακας 1.1: Κατηγορίες νεοπλασιών της παιδικής ηλικίας Κατηγορία Τύπος κακοήθειας Ι Λευχαιμίες ΙΙ Λεμφώματα και νεοπλασίες του δικτυοενδοθηλιακού συστήματος ΙΙΙ Όγκοι ΚΝΣ και εγκεφάλου IV Όγκοι του συμπαθητικού νευρικού συστήματος V Ρετινοβλάστωμα VI Όγκοι του ουροποιητικού συστήματος VII Όγκοι του ήπατος VIII Κακοήθεις όγκοι των οστών IX Σαρκώματα μαλακών μορίων X Όγκοι γεννητικών κυττάρων, τροφοβλαστικοί όγκοι και άλλες γοναδιακές νεοπλασίες XI Καρκινώματα και άλλες κακοήθεις επιθηλιακές νεοπλασίες XII Άλλες και αδιαφοροποίητες κακοήθεις νεοπλασίες Πηγή: Stiller CA, Draper GJ. The epidemiology of cancer in children (1998). 20

21 Λευχαιμία Οι λευχαιμίες αποτελούν τον πιο κοινό τύπο παιδικού καρκίνου και οι οξείες μορφές καταλαμβάνουν το 25-30% όλων των νεοπλασιών της παιδικής ηλικίας. Η ταξινόμηση της παιδικής λευχαιμίας βασίζεται στην κυτταρική σειρά που επηρεάζεται και στο βαθμό της κυτταρικής διαφοροποίησης. Οι όροι «μυελογενής» και «λεμφοβλαστική» χαρακτηρίζουν το τύπο της κυτταρικής σειράς που έχει υποστεί βλάβη. Και οι δύο μορφές μπορούν να είναι οξείες ή χρόνιες. Η οξεία λευχαιμία είναι μια ταχέως εξελισσόμενη νόσος που επηρεάζει κυρίως τα ανώριμα, αδιαφοροποίητα κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά δεν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν φυσιολογικά. Αντίθετα, η χρόνια λευχαιμία εξελίσσεται πιο αργά, επιτρέποντας την παραγωγή ώριμων και περισσότερο διαφοροποιημένων κυττάρων, τα οποία διατηρούν μερικές από τις φυσιολογικές λειτουργίες τους. Από το σύνολο των μορφών της παιδικής λευχαιμίας, η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ΟΛΛ) εμφανίζεται σε ποσοστό 75-80%, η οξεία μυελογενής λευχαιμία (ΟΜΛ) σε ποσοστό 20-25% και η χρόνια μυελογενής λευχαιμία (ΧΜΛ) σε λιγότερο από 5%, ενώ η χρόνια λεμφοβλαστική λευχαιμία (ΧΛΛ) είναι εξαιρετικά σπάνια στα παιδιά. 11,24, Όγκοι εγκεφάλου και Κεντρικού Νευρικού Συστήματος Οι όγκοι του ΚΝΣ αποτελούν τον πιο κοινό τύπο συμπαγούς όγκου και τη δεύτερη πιο κοινή μορφή κακοήθειας μετά τις λευχαιμίες στα παιδιά. Περίπου το 55% αυτών των όγκων εντοπίζονται στη οπίσθια κοιλία ή είναι οπισθίου βόθρου και το 45% είναι όγκοι ημισφαιρίων. Οι όγκοι του εγκεφάλου είναι πολύ ετερογενείς σχετικά με τον ιστό, τη θέση, το είδος διασποράς, την κλινική εικόνα, τη φυσική ιστορία και την ηλικία κατά τη διάγνωση. Τα σημεία και τα συμπτώματα των όγκων του εγκεφάλου είναι αποτέλεσμα της αυξημένης ενδοκρανιακής πίεσης. Η αύξηση της ενδοκρανιακής πίεσης οφείλεται στην πίεση που ασκεί ο όγκος σε περιοχές με ζωτικές λειτουργίες, την απόφραξη της ροής του εγκεφαλονωτιαίου υγρού ή στο οίδημα που προκαλεί ο όγκος. Τα σημεία και συμπτώματα, επίσης, σχετίζονται και με τη θέση που εντοπίζεται ο όγκος. 13,26 21

22 Η συνδυασμένη θεραπεία αποτελεί την καλύτερη προοπτική για την επιβίωση του ασθενή. Η νευροχειρουργική παραμένει η κύρια υποστηρικτική θεραπεία για τους περισσότερους ασθενείς συνοδευόμενη από ακτινοθεραπεία. Οι περισσότεροι όγκοι ανταποκρίνονται θετικά στην ακτινοθεραπεία. Επίσης, σημαντική είναι η συμβολή συνδυασμένης χημειοθεραπείας ως συμπλήρωμα του θεραπευτικού πρωτοκόλλου. Η επιβίωση των παιδιών με όγκο του εγκεφάλου ποικίλλει και εξαρτάται από τον ιστολογικό τύπο, την έκταση της χειρουργικής εξαίρεσης και τις μεταστάσεις. Όπως συμβαίνει και με άλλες κακοήθειες η υποτροπή οδηγεί σε φτωχότερη πρόγνωση. 13, Μη Hodgkin λέμφωμα (NHL) Τα λεμφώματα αποτελούν τη τρίτη πιο κοινή κακοήθεια σε παιδιά και εφήβους. Στις ανεπτυγμένες χώρες το 10-13% όλων των νέων διαγνωσμένων νεοπλασιών σε αυτή την ηλικιακή ομάδα αφορούν λεμφώματα. Τα παιδικά λεμφώματα ταξινομούνται σε τρεις ιστολογικές και ανοσολογικές κατηγορίες: o Β-κυτταρικής προέλευσης (λέμφωμα Burkitt και μη Burkitt) o Τ-κυτταρικής προέλευσης o Μεγαλοκυτταρικά λεμφώματα Η κλινική εικόνα των NHL ποικίλλει και εξαρτάται από τον ιστολογικό τύπο, την έκταση της νόσου και το πρωτοπαθές σημείο. Σχεδόν τα 2/3 των παιδιών και εφήβων με NHL έχουν τοπική εκτεταμένη ή μεταστατική νόσο κατά το χρόνο της διάγνωσης. Η παρουσία νευρολογικών συμπτωμάτων και πανκυτοπενίας υποδηλώνει διήθηση του ΚΝΣ και του μυελού των οστών αντίστοιχα. 28 Η θεραπεία εκλογής για τα NHL είναι η επιθετική χημειοθεραπεία. Αντίθετα, δεν υπάρχει απόδειξη ότι η ακτινοθεραπεία συνεισφέρει στο θεραπευτικό όφελος και επομένως εφαρμόζεται σε πολύ λίγες περιπτώσεις. Επίσης, σε πολύ λίγες περιπτώσεις συνιστάται και η χειρουργική επέμβαση. Η εφαρμογή επιθετικής χημειοθεραπείας βελτίωσε σημαντικότατα το προσδόκιμο επιβίωσης των νεαρών ασθενών με NHL. Όμως, όπως και σε 22

23 άλλες κακοήθειες, η εμφάνιση υποτροπής και ειδικά σε ασθενείς που εξαρχής έλαβαν επιθετική χημειοθεραπεία κάνει την πρόγνωση φτωχότερη. 10, Νευροβλάστωμα Το νευροβλάστωμα είναι ο τέταρτος πιο κοινός τύπος καρκίνου στα παιδιά ηλικίας άνω του 1 έτους και η πιο κοινή κακοήθεια στα βρέφη. Πρόκειται για εμβρυϊκής προέλευσης όγκους του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Το 50-60% των παιδιών έχουν μεταστάσεις κατά το χρόνο της διάγνωσης. Το νευροβλάστωμα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ποικιλία στην κλινική συμπεριφορά από όλους τους άλλους συμπαγείς όγκους της παιδικής ηλικίας, καθώς μερικές μορφές υποτροπιάζουν αυτόματα, μερικές είναι ευαίσθητες στη χημειοθεραπεία και άλλες εξαιρετικά ανθεκτικές σε επιθετικά χημειοθεραπευτικά πρωτόκολλα. 29 Το νευροβλάστωμα μπορεί να αναπτυχθεί όπου υπάρχει συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Τα συμπτώματα είναι χαρακτηριστικά του σημείου που αναπτύσσεται ο όγκος. Η θεραπεία του νευροβλαστώματος καθορίζεται από το στάδιο της νόσου και την ηλικία του παιδιού. Συνήθως εφαρμόζεται συνδυασμός θεραπειών. Σε προχωρημένο στάδιο νόσου δεν είναι δυνατή η καθολική χειρουργική εξαίρεση της μάζας, οπότε απαιτείται επιθετική χημειοθεραπεία και στη συνέχεια χειρουργική επέμβαση. Επιπλέον χημειοθεραπεία και ίσως μεταμόσχευση μυελού απαιτείται μετά το δεύτερο χειρουργείο. Ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται επειδή το νευροβλάστωμα είναι ακτινοευαίσθητος όγκος και ανταποκρίνεται γρήγορα στις ακτινοβολίες. Τα παιδιά με τοπική, περιορισμένη νόσο και αυτά που ανταποκρίνονται γρήγορα στην αρχική θεραπεία έχουν πολλές πιθανότητες να αναρρώσουν. Παιδιά άνω του έτους με ευρεία μεταστατική νόσο ή γρήγορη υποτροπή έχουν φτωχότερη πρόγνωση. 13, Ραβδομυοσάρκωμα Το ραβδομυοσάρκωμα αποτελεί το πιο κοινό σάρκωμα των μαλακών ιστών στα παιδιά. Περισσότερο συχνά προβάλλει από μεσεγχυματικά κύτταρα που φυσιολογικά σχηματίζουν τους σκελετικούς μύες, όμως μπορεί να 23

24 προβάλλει και από λεία μυϊκά κύτταρα όπως είναι τα κύτταρα της ουροδόχου κύστης. Τα σημεία και τα συμπτώματα εξαρτώνται από τη θέση του πρωτοπαθούς όγκου και των απομακρυσμένων μεταστάσεων. Ποσοστό μικρότερο του 25% από τις νέες περιπτώσεις ραβδομυοσαρκώματος σε νεαρούς ασθενείς παρουσιάζει μεταστάσεις, με πιο συχνή τη μετάσταση στον πνεύμονα. 13 Όπως και σε άλλους συμπαγείς όγκους, έτσι και στο ραβδομυοσάρκωμα η θεραπεία είναι συνδυασμένη: χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και χειρουργική επέμβαση. Η ολική χειρουργική εξαίρεση του όγκου είναι η ιδανική μέθοδος θεραπείας, όμως συχνά δεν είναι δυνατή, κυρίως εξαιτίας της διήθησης του όγκου σε γειτονικούς ιστούς. Χημειοθεραπεία χορηγείται σε όλους τους ασθενείς με ραβδομυοσάρκωμα. Τέλος, το ραβδομυοσάρκωμα είναι ευαίσθητο σε μεγάλες δόσεις ακτινοβολίας. Με την εφαρμογή της συνδυασμένης θεραπείας έχει βελτιωθεί σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης των παιδιών. Η πρόγνωση εξαρτάται σημαντικά από το πρωτοπαθές σημείο προσβολής και από το στάδιο της νόσου. 31, Όγκος του Wilms Ο όγκος του Wilms αποτελεί τον πιο κοινό τύπο όγκου του ουροποιητικού συστήματος στα παιδιά. Παιδιά που εμφανίζουν νεφροβλάστωμα συνήθως έχουν και άλλες ανωμαλίες όπως ανιριδία, κρυψορχία και υποσπαδία. Συνήθως ο όγκος ανακαλύπτεται τυχαία κατά τη φυσική εξέταση του παιδιού από τον παιδίατρο ή κατά τη ψηλάφιση από κάποιο μέλος της οικογένειας. Τα παιδιά με νεφροβλάστωμα παρουσιάζουν ανώδυνη κοιλιακή μάζα. Λιγότερο συχνά μπορεί να συνυπάρχουν αιματουρία, υπέρταση και πόνος. Η θεραπεία εκλογής του νεφροβλαστώματος είναι η νεφρεκτομή σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία ανάλογα με το στάδιο ή την έκταση της νόσου. Πάνω από 85% των παιδιών με όγκο του Wilms θεραπεύονται. Τα παιδιά που υποτροπιάζουν μέσα στον πρώτο χρόνο από τη διάγνωση θεραπεύονται δυσκολότερα και το προσδόκιμο επιβίωσής τους μειώνεται σημαντικά. 13,33,34 24

25 Οστεοσάρκωμα Το οστεοσάρκωμα είναι ο πιο κοινός τύπος καρκίνου των οστών στα παιδιά. Η επίπτωση του οστεοσαρκώματος αυξάνεται τη δεύτερη δεκαετία της ζωής, όταν αυξάνεται το ύψος των εφήβων, έτσι ώστε να χαρακτηρίζεται ως «νεοπλασία της ανάπτυξης». Το 20% των παιδιών κατά το χρόνο της διάγνωσης έχει ήδη μεταστάσεις, με πιο συχνή τη μετάσταση στον πνεύμονα. Ο όγκος εντοπίζεται συχνότερα στα μακρά οστά κι εμφανίζεται ως ήπιο άλγος αρκετούς μήνες πριν τη διάγνωση. Όλα τα παιδιά με οστεοσάρκωμα λαμβάνουν χημειοθεραπεία, που ακολουθείται από χειρουργική επέμβαση. Η χημειοθεραπεία που χορηγείται στα παιδιά με οστεοσάρκωμα βελτίωσε σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσής τους. Τα παιδιά στα οποία η χημειοθεραπεία προκαλεί 98% νέκρωση του πρωτοπαθούς όγκου έχουν την καλύτερη πρόγνωση. Υποτροπή συνήθως λαμβάνει χώρα μέσα στα 3 πρώτα χρόνια από τη διάγνωση και στο 85% οι μεταστάσεις εντοπίζονται στους πνεύμονες. 13,35, Σάρκωμα Ewing Το σάρκωμα Ewing αποτελεί το 10-15% όλων των πρωτοπαθών οστικών όγκων. Συνήθως εμφανίζεται σε παιδιά και εφήβους ηλικίας ετών, ενώ είναι εξαιρετικά σπάνιο σε παιδιά κάτω των 5 ετών. Το πιο κοινό σύμπτωμα του σαρκώματος Ewing είναι ο αυξανόμενος και επίμονος πόνος και το οίδημα της προσβεβλημένης περιοχής με διαταραχή της λειτουργικότητας. Το παιδί συνήθως παρουσιάζει ψηλαφητό, οδυνηρό οίδημα, που αυξάνεται γρήγορα και ποικίλλει στο μέγεθος και στη συνοχή. Η θεραπεία του σαρκώματος Ewing είναι συνδυασμένη ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία και χειρουργική επέμβαση. Η πρόγνωση καθορίζεται πρωταρχικά από τη διασπορά του όγκου, την έκταση και την απόκριση στη θεραπεία

26 1.5 ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η θεραπεία του καρκίνου της παιδικής ηλικίας Η αλματώδης πρόοδος στη θεραπεία του παιδικού καρκίνου είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης των παιδιών με κακοήθεια. Ο σκοπός της θεραπείας είναι η βελτίωση του προσδόκιμου επιβίωσης, η ελαχιστοποίηση της τοξικότητας και η διατήρηση της ποιότητας ζωής των νεαρών ασθενών. Στις περισσότερες κακοήθειες συνδυάζονται διάφορα είδη θεραπείας ώστε να επιτυγχάνεται το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για τα παιδιά. Οι θεραπείες που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση του καρκίνου της παιδικής ηλικίας είναι: η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία, η χειρουργική επέμβαση, η μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων και οι βιοθεραπείες που ακόμα βρίσκονται σε πολύ πρώιμο στάδιο. 38 Η χημειοθεραπεία είναι η πρωταρχική θεραπευτική παρέμβαση που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία όλων σχεδόν των παιδικών νεοπλασιών. Η χημειοθεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση ειδικών φαρμάκων τα οποία προκαλούν την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Ο σκοπός της χημειοθεραπείας είναι η ελάττωση του μεγέθους του πρωταρχικού όγκου, η καταστροφή των καρκινικών κυττάρων και η πρόληψη των μεταστάσεων ή της μικροσκοπικής διασποράς της νόσου. 39,40 Η ακτινοθεραπεία είναι η χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας η οποία καταστρέφει τους χημικούς δεσμούς μέσα στο κύτταρο με αποτέλεσμα την καταστροφή και το θάνατο του κυττάρου. Τα τελευταία χρόνια η βελτίωση στις κλινικές έρευνες έχει συμβάλλει στη ραγδαία πρόοδο της ακτινοθεραπείας. 39,41 Η χειρουργική επέμβαση αποτελούσε τη θεραπεία εκλογής για κάθε κακοήθεια πριν την ανακάλυψη της χημειοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας. Σήμερα μόνο ένα μικρό ποσοστό παιδιών με τοπική νόσο αντιμετωπίζονται με χειρουργική εξαίρεση του όγκου. 39,42 Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η χειρουργική επέμβαση συνδυάζεται με τις άλλες μορφές αντινεοπλασματικής θεραπείας συμβάλλοντας στη διάγνωση με τη βιοψία και στην εξαίρεση του νεκρωμένου από τη χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία όγκου. 39 Η μεταμόσχευση 26

27 αιμοποιητικών κυττάρων αφορά κακοήθειες που διηθούν το μυελό των οστών. Η θεραπεία αυτή προϋποθέτει τη λήψη υψηλών δόσεων χημειοθεραπείας και ακτινοβολίας στον ασθενή ώστε να εκριζωθεί η νόσος και μετά ακολουθεί η μεταμόσχευση μητρικών αιμοποιητικών κυττάρων. Η βιοθεραπεία είναι ίσως η θεραπευτική μέθοδος του μέλλοντος για την καταπολέμηση του παιδικού καρκίνου αν και ακόμα είναι πολύπλοκη και σε πρώιμο ερευνητικό στάδιο Παρενέργειες της θεραπευτικής αγωγής Ουδερεροπενία-ανοσοκαταστολή Ως ανοσοκαταστολή ορίζεται η ανικανότητα του ανοσολογικού συστήματος του οργανισμού να ανταποκρίνεται στη δράση παθογόνων μικροοργανισμών και στη βλάβη των ιστών. Η σημαντικότερη παρενέργεια της χημειοθεραπείας που αφορά το μυελό των οστών είναι αναμφίβολα η ουδετεροπενία που αναπτύσσεται μετά από ένα κύκλο χημειοθεραπείας. Ουδετεροπενία ορίζεται η κατάσταση κατά την οποία ο απόλυτος αριθμός των ουδετερόφιλων πολυμορφοπύρηνων είναι μικρότερος από 500 κύτταρα/mm 3. Τα παιδιά με ουδετεροπενία έχουν αυξημένο κίνδυνο λοίμωξης, μικροβιαιμίας, σηψαιμίας και σηπτικού shock. Ο κίνδυνος λοίμωξης στα παιδιά αυξάνεται όταν συνυπάρχουν πιθανές «πύλες εισόδου» μικροβίων στον οργανισμό όπως λύσεις της επιφάνειας του δέρματος ή των βλεννογόνων, στοματικές αλλοιώσεις και έλκη στο γαστρεντερικό σωλήνα. Τα παιδιά με ουδετεροπενία εμφανίζουν πυρετό (θ>38 ο C) και θεραπευτικά αντιμετωπίζονται με ευρέως φάσματος αντιβιοτικά. Σε συμπαγείς όγκους εκτός από τα αντιβιοτικά για την προφύλαξη του οργανισμού, χορηγούνται αυξητικοί παράγοντες (granulokine ή granocyte) ώστε να μειωθεί η περίοδος της ουδετεροπενίας, προκαλώντας τον πολλαπλασιασμό των προγεννήτορων κυττάρων, ειδικά των ουδετερόφιλων πολυμορφοπυρήνων. 38, Αναιμία-θρομβοκυτοπενία Η επίδραση των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων στο μυελό των οστών δεν αφορά μόνο την παραγωγή των λευκοκυττάρων με αποτέλεσμα πολλά παιδιά με καρκίνο να υποφέρουν από αναιμία και θρομβοκυτοπενία. Η 27

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΙΜΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΠΡΩΙΜΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΩΙΜΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Δρ Μαίρη Βαρβουτσή-Κωνσταντινίδη Παιδίατρος- Ογκολόγος, Δ/ντρια Ογκολογικού Τμ. Νοσ. Παίδων Αθηνών «Παναγιώτη & Αγλαΐας Κυριακού» Τα κακοήθη νεοπλάσματα της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά.

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά. Μετά την χειρουργική επέµβαση Η ανάρρωση µετά από την χειρουργική επέµβαση στους πνεύµονες επέρχεται µετά από πάροδο µερικών εβδοµάδων. Κάποιοι ασθενείς φυσικά αναρρώνουν πιο γρήγορα από άλλους. Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής Περιεχόµενα 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία 1.1. O ογκολογικός ασθενής... 17 1.2. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντινεοπλασµατική αγωγή... 21 1.3. ιαγνωστική και θεραπευτική στρατηγική... 23 2.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και Κύηση Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και κύηση - 2 Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου στις

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 2013-2014 ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 2013-2014 ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Καθηγητής Γκοβίνα Ο. Μάργαρη Ν. Κουτσοπούλου Β. Καπάδοχος Θ. Κυρίτση Ε. Ευαγγέλου Ε. Θέματα ανά καθηγητή Αξιολόγηση συμπτωμάτων ασθενών με καρκίνο ΘΕΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ MASCC/ISOO ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΓΡΑΦΟΥ: 7 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για το αίμα σας

Γνωρίζετε για το αίμα σας Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα:

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: Ο καρκίνος της κύστης αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο ουρολογικό καρκίνο. ευθύνονται για το 3% των

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Καρκινογόνα Κυρίως τρεις τύποι: Χηµικά (µόλυνση, κάπνισµα, αµίαντος) Φυσικά (ιονίζουσα ακτινοβολία, µή- ιονίζουσα???) Βιολογικά (ιοί π.χ.. HPV) Καρκίνος παχέος εντέρου ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Αν και το στόμα αποτελεί μικρό τμήμα του σώματος είναι στόχος πολυάριθμων νόσων, τοπικών και συστηματικών Νοσήματα βλεννογόνου στόματος Νοσήματα χειλέων Νοσήματα σιαλογόνων αδένων Νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Υπάρχουν περιπτώσεις που μια μέλλουσα μητέρα χρειάζεται να υποβληθεί σε κάποια ιατρική διαγνωστική εξέταση ή θεραπεία με ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Επίσης, δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα