ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΑΑΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΑΑΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ*"

Transcript

1 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ 7 (2007) ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΑΑΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ* OL πρεσβείες των κοινοτήτων των βενετοκρατούμενων ελληνικών περιοχών αποτέλεσαν θεσμό της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου, μέσω του οποίου οι τοπικές κοινωνίες επικοινωνούσαν με τη Μητρόπολη Βενετία. Στο πλαίσιο αυτό, από τη μία πλευρά, οι υπήκοοι της Γαληνότατης είχαν τη δυνατότητα υποβολής αιτημάτων στις κεντρικές αρχές και από την άλλη, η Μητρόπολη διέθετε μια έγκυρη πηγή ενημέρωσης επί των όποιων προβλημάτων, παράλληλα με τις αναφορές των αξιωματούχων της 1. Κείμενα πρεσβειών αφενός από την Κρήτη και την Κύπρο και αφετέρου από την Κέρκυρα έχουν δημοσιευθεί σε μεγάλες συλλογές από τον Γεώργιο Πλουμίδη και από την Έλλη Γιωτοπούλου-Σισιλιάνου αντίστοιχα 2. Πλήθος, ωστόσο, πρεσβειών περιλαμβάνεται και στο πολύτομο έργο του Κωνσταντίνου Σάθα, «Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας», και συγκεκριμένα στον IV και * Η παρούσα μελέτη υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του υποέργου «Ελληνικές Κοινότητες και Ευρωπαϊκός Κόσμος (13ος-19ος αι.). Μορφές αυτοδιοίκησης, κοινωνική οργάνωση, συγκρότηση ταυτοτήτων» του προγράμματος ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ II, που πραγματοποιήθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών υπό την επιστημονική εποπτεία των καθηγητριών κ.κ. Όλγας Κατσιαρδή-Hering και Αναστασίας Παπαδία-Λάλα και της αναπληρώτριας καθηγήτριας κ. Μαρίας Ευθυμίου. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα ΕΠΕΑΕΚ II στο πλαίσιο του προγράμματος «ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ - Ενίσχυση Πανεπιστημιακών Ερευνητικών Ομάδων» με ποσοστό 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και με ποσοστό 25% από Εθνικούς Πόρους. 1. Βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΊΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, Ο θεσμός των αστικών κοινοτήτων στον ελληνικό χώρο κατά την περίοδο της βενετοκρατίας (13ος-18ος αι.). Μια συνθετική προσέγγιση, Βενετία 2004, σ. 100 ΕΛΛΗ ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες της βενετοκρατούμενης Κέρκυρας (16ος-18ος αι.): πηγή για σχεδίασμα ανασύνθεσης της εποχής, Αθήνα 2002, σ (στο εξής: ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες). 2. Βλ. Γ. ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Πρεσβείες Κρητών προς τη Βενετία ( ), τεύχος Α, Ιωάννινα 1986 και Ο ΙΔΙΟΣ, Πρεσβείες Κρητών προς τη Βενετία ( ), τεύχος Β', Ιωάννινα 1988, για την Κρήτη Ο ΙΔΙΟΣ, Κανονισμοί της νήσου Κύπρου ( ), Ιωάννινα 1987 (στο εξής: ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Κανονισμοί), για την Κύπρο ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, για την Κέρκυρα.

2 192 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ V τόμο 3. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ II, με τίτλο «Ελληνικές Κοινότητες και Ευρωπαϊκός Κόσμος (13ος-19ος αι.). Μορφές αυτοδιοίκησης, κοινωνική οργάνωση, συγκρότηση ταυτοτήτων», πραγματοποιήθηκε η αποδελτίοοση πρεσβειών από το τελευταίο αυτό, κλασικό πλέον, έργο του Κ. Σάθα. Στη βάση δεδομένων, που δημιουργήθηκε, εγγράφηκαν συνολικά 94 πρεσβείες του 15ου και 16ου αιώνα. Αναλυτικότερα, στην εγγραφή κάθε πρεσβείας περιλαμβάνονται τα εξής: η ημερομηνία έναρξης και η ημερομηνία λήξης (όπου καταγράφεται) της πρεσβείας, η περιγραφή των βασικότερων θεματικών ομάδων-αιτημάτων με λέξειςκλειδιά 4, ο τόπος προέλευσης, τα ονόματα των πρέσβεων (όπου καταγράφονται), η μορφή της πρεσβείας, αν δηλαδή περιέχει τα αιτήματα της κοινότητας, τις απαντήσεις της Μητρόπολης ή και τα δύο, ο αριθμός των άρθρων (όπου το κείμενο διακρίνεται σε αριθμημένα άρθρα), η βιβλιογραφική και η αρχειακή παραπομπή και, τέλος, η περιληπτική απόδοση του περιεχόμενου της πρεσβείας. Στη συντριπτική πλειοψηφία των κειμένων περιλαμβάνονται τόσο τα αιτήματα όσο και οι απαντήσεις της Βενετίας. Οι πρεσβείες έχουν προέλευση από διάφορες, εκτός της Κρήτης, βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη σειρά δημοσίευσης από τον Κ. Σάθα, προέρχονται από το Ναύπλιο, τη Μονεμβασία, την Τήνο, τη Μύκονο, τη Ναύπακτο, τις κωμοπόλεις της Ηλείας Χελιδόνι, Βούμερο και Ώλενα, τη Μάνη, την Αίγινα, τη Σκύρο, τη Σκιάθο, τη Λήμνο, τα Κύθηρα, τη Ζάκυνθο, την Κεφαλονιά, την Κέρκυρα, την Πάργα και το Βουθρωτό. Στα κείμενα αναφέρονται πολυάριθμα θέματα, μεταξύ των οποίων ιδιαίτερη θέση κατέχουν η οργάνωση της άμυνας, η κατασκευή και συντήρηση οχυρωματικών έργων, η δημοσιονομική πολιτική, το γαιοκτητικό καθεστώς, η κοινωνική διαστρωμάτωση, τα προνόμια ορισμένων κοινωνικών ομάδων καθώς και οι αντιθέσεις και συγκρούσεις μεταξύ τους, ο τρόπος απονομής δικαιοσύνης, η διενέργεια του εξωτερικού εμπορίου, η επάρκεια σε είδη διατροφής, η εκπαίδευση, η ιατρική φροντίδα, οι σεισμοί και οι αγγαρείες. Προβάλλονται, επίσης, οι ατασθαλίες κατά την άσκηση της διοίκησης βενετών αξιωματούχων και προτείνονται μέτρα για την αποφυγή τους. 3. Βλ. Κ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας, τ. IV, Παρίσι 1882 [= C. Ν. SATHAS, Documents inédits relatif à l'histoire de la Grèce au Moyen Âge, Paris 1882] (στο εξής: ΣΑΘΑΣ, Μνημεία IV) Ο ΙΔΙΟΣ, Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας, τ. V, Παρίσι 1883 [= C. Ν. SATHAS, Documents inédits relatif à l'histoire de la Grèce au Moyen Âge, Paris 1883] (στο εξής: ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V). 4. Ενδεικτικές λέξεις-κλειδιά: διοίκηση, εμπόριο, δικαιοσύνη, εκπαίδευση, φόροι, άμυνα, πειρατεία.

3 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 193 Από το ύφος της γραφής των κειμένων γίνεται έκδηλη η διπλωματική ευελιξία έκαστης πλευράς. Έτσι, οι κοινότητες συχνά υμνούν το καθεστώς, απαριθμούν τα ευεργετήματα της Βενετίας στον τόπο τους αλλά και εξαίρουν την προσφορά των ίδιων προς τη Γαληνότατη, με στόχο την ικανοποίηση των αιτημάτων τους. Από την πλευρά της η Μητρόπολη, σε όσα κείμενα πρεσβειών καταγράφονται οι απαντήσεις της, με επιδεξιότητα στους πολιτικούς χειρισμούς, αποκρίνεται άλλοτε θετικά ή αρνητικά και άλλοτε αόριστα ή αναβλητικά. Παρατηρείται, άλλωστε, πως συγκεκριμένα αιτήματα επαναλαμβάνονται και σε ακόλουθες χρονικά πρεσβείες επομένως, είτε προγενέστερη απόφαση της Βενετίας δεν είχε εφαρμοστεί είτε η λήψη μέτρων εκκρεμούσε'. Το πλήθος των αιτημάτων των πρεσβειών αποτελεί έναν αρχικό οδηγό έρευνας, καθώς αναδεικνύει διάφορες πλευρές των εγχώριων κοινωνιών των βενετοκρατούμενοι ελληνικών περιοχών. Ως παράδειγμα αξιοποίησης της βάσης δεδομένων, που δημιουργήθηκε για το ερευνητικό πρόγραμμα «ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ II», θα περιγραφούν όψεις των θεσμών κοινωνικής μέριμνας, με επίκεντρο τα αιτήματα που άπτονταν της σιτικής πολιτικής, της εκπαίδευσης και της ιατρικής περίθαλψης. Τα διαβήματα των κοινοτήτων για την ίδρυση σιταποθηκών και την αποστολή χρημάτων για την προμήθεια σιτηρών αποκαλύπτουν τα ζωτικά προβλήματα επισιτισμού ανά τόπο και εποχή. Η αναγνώριση, μάλιστα, της εξαιρετικής σημασίας των σιτηρών 6 για την επιβίωση του πληθυσμού και την 5. Βλ. επίσης, ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ Η επάρκεια σε σιτηρά αποτελούσε καθοριστικό παράγοντα επιβίιοσης και, συνακόλουθα, ευημερίας τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Με τον όρο σιτηρά εννοείται το σιτάρι αλλά και το κριθάρι, η σίκαλη, ο αραβόσιτος και η βροψη, το σύνολο των δημητριακών δηλαδή, με τα οποία παρασκευαζόταν το ψωμί. Η έλλειψη τους είχε ως συνέπειες, σε πρώτο επίπεδο, πείνα, ασθένειες, εξαθλίωση και, σε δεύτερο, μπορούσε να επιφέρει εντάσεις, χαλάρωση της κοινωνικής συνοχής, εξεγέρσεις, καθώς και σειρά δυσλειτουργιών στην εμπορική, ναυτιλιακή και γενικότερα οικονομική δραστηριότητα. Λεπτομερώς για τις συνέπειες των διατροφικών κρίσεων βλ. Κ. ΚΩΣΤΉΣ. Αφορία, ακρίβεια και πείνα. Οι κρίσεις διατροφής στην ελληνική χερσόνησο ( ). Προβλήματα προσέγγισης και εμπειρικές ενδείξεις, Αθήνα 1993, σ , ,124, (στο εξής: ΚΩΣΤΉΣ, Αφορία). Ειδικότερα, για τη θεώρηση και τους τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου της πείνας από τις δυτικές κοινωνίες της πρώιμης νεότερης εποχής βλ. J. WALTER - R. SCHOFIELD, Famine, disease and crisis mortality in early modern society, στο: Famine, disease and the social order in early modern society, J.WALTER - R. SCHOFIELD (εκδ.), Cambridge σ A. CUNNINGHAM - O. P. GRELL. The four horsemen of the Apocalypse: religion, war, famine and death in Reformation Europe. Cambridge 2000, σ

4 194 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ οικονομία της Γαληνότατης οδήγησε τη Μητρόπολη στο να αποκριθεί θετικά, τις περισσότερες φορές, στα σχετικά αιτήματα. Η ανυπαρξία αγροτικών πλεονασμάτων, που θα κάλυπταν τις ανάγκες σίτισης του πληθυσμού, ήταν, εξάλλου, αρκετά σύνηθες φαινόμενο, όπως μας αποκαλύπτουν οι πηγές. Οι έντονες κλιματολογικές και μετεωρολογικές διακυμάνσεις, οι πολεμικές επιχειρήσεις, η πειρατεία, η έλλειψη εργατικού δυναμικού, καθώς και η εξάπλωση της σταφιδοκαλλιέργειας και αμπελοκαλλιέργειας αποτελούσαν τους κύριους παράγοντες εμφάνισης σιτοδείας. Ο συγχρονισμός τους, μάλιστα, βρισκόταν σε άμεση συνάρτηση με το εύρος της διατροφικής κρίσης που σημειωνόταν 7. Στις σιταποθήκες ή, κατά την ιταλική ορολογία των σχετικών εγγράφων, fonteghi, granaria είτε magazzeni da formenti και munizioni, όταν σε αυτές φυλάσσονταν και πολεμοφόδια 8, αποθηκεύονταν οι αναγκαίες για τη διατροφή του πληθυσμού ποσότητες σιτηρών 9. Εξαιτίας των διακυμάνσεων στη σιτοπαραγωγή, πολλοί ιδιώτες κατασκεύασαν, επίσης, σιταποθήκες, για τις οποίες, ωστόσο, δεν διασώζονται πληροφορίες 10. Επικεφαλής, υπεύθυνοι για τη λειτουργία των σιταποθηκών ήταν αξιωματούχοι, με ετήσια θητεία, γνωστοί ως provveditori al fontego ή fontegheri. Οι δημόσιες σιταποθήκες αποτελούσαν ιδρύματα με ιδιαίτερη διοικητική οργάνωση και εξειδικευμένο προσωπικό. Οι όποιες αρμοδιότητες των υπηρεσιών και των υπαλλήλων, που απασχολούνταν με θέματα διακίνησης και επάρκειας των σιτηρών, καθορίζονταν από τη Μητρόπολη, η οποία είχε και την ευθύνη χάραξης της σιτικής πολιτικής 11. Οι πληροφορίες που συνέλεγε 7. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα αίτια της σιτοόείας βλ. ΚΩΣΤΉΣ, Αφορία, σ ,111, Βλ. Α. ΞΗΡΟΥΧΑΚΗΣ, Η βενετοκρατούμενη Ανατολή, Κρήτη και Επτάνησος, Αθήνα 1934, σ Βλ. ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Οι Βενετοί και η ελληνική πραγματικότητα: Διοικητική, εκκλησιαστική, οικονομική οργάνωση, στο: Όψεις της ιστορίας του βενετοκρατούμενου Ελληνισμού. Αρχειακά τεκμήρια, ΧΡΎΣΑ Α. ΜΑΛΤΕΖΟΥ (επιστημονική διεύθυνση). Αθήνα 1993, σ. 298 (στο εξής: ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Οργάνωση). 10. Η σύσταση, άλλωστε, δημόσιων σιταποθηκών δεν στόχευε στο μονοπώλιο ή την κερδοσκοπία, αλλά εξυπηρετούσε λόγους κοινωνικής πρόνοιας. Βλ. Κ. ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΣ, Η Επτάνησος υπό τους Βενετούς, Αθήνα 1942, σ. 321 (στο εξής: ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΣ, Επτάνησος)- ΔΈΣΠΟΙΝΑ ΕΡ. ΒΛΑΣΣΗ, Ένταξη νέων μελών στο Συμβούλιο της Κεφαλονιάς από το Γενικό Προβλεπτή της θάλασσας Francesco Grimani (1760), Κεφαλληνιακά Χρονικά 5 (1986) 76 (στο εξής: ΒΛΑΣ- ΣΗ, Συμβούλιο). 11. Αναλυτικά για τη διοικητική υπηρεσία των δημόσιων σιταποθηκών, στο παράδειγμα της βενετοκρατούμενης Κρήτης, βλ. Δ. ΤΣΟΥΓΚΑΡΑΚΗΣ, Η σιτική πολιτική της Βενετίας στην Κρήτη τον 13ο-14ο αιώνα. Παραγωγή, διακίνηση και τιμές του σιταριού, Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 3 (1990) (στο εξής: ΤΣΟΥΓΚΑΡΑΚΗΣ, Πολιτική).

5 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 195 από τις αναφορές των αξιωματούχων της αλλά και τις πρεσβείες των κοινοτήτων, όπου συχνά περιέχονταν θέματα σχετικά με τη διακίνηση των σιτηρών προς διαφύλαξη των συμφερόντων τους, λαμβάνονταν σοβαρά υπόψη στη λήψη των αποφάσεων και σταθμίζονταν με το πλήθος των οικονομικών και κοινωνικών παραμέτρων της εποχής 12. Το κύκλωμα, άλλωστε, παραγωγής, διάθεσης και ορισμού τιμών βρισκόταν υπό τον αυστηρό βενετικό έλεγχο και η Μητρόπολη ακολουθούσε παρεμβατική πολιτική, που προσαρμοζόταν στις εκάστοτε συνθήκες 11. Η μελέτη των πηγών αποκαλύπτει την ίδρυση των πρώτων σιταποθηκών στις βενετοκρατούμενες περιοχές, οι οποίες καταγράφονται ως τόποι προέλευσης των πρεσβειών στη βάση δεδομένων μας 14, κατά τον 15ο και 16ο 12. Ποικίλες είναι οι αναφορές, που αποδελτιώθηκαν από το έργο του Σάθα: Η κοινότητα του Ναυπλίου, φροντίζοντας για την επάρκεια σιτηρών της πόλης, ζήτησε, σε πρεσβεία του 1516, οι ρέκτορες και εικοσιπέντε ευγενείς να ελέγχουν τα πλοία, που εξήγαν σιτηρά από την πόλη. Για όλα, εξάλλου, τα εμπορικά πλοία, που έφθαναν στο λιμάνι, επιθυμούσε τον διορισμό δύο ειδικών ελεγκτών των εισαγόμενων εμπορευμάτων. Βλ. ΣΑΘΑΣ. Μνημεία IV, σ. 202 και 218. Μετά από πρεσβεία της κοινότητας των Κυθήρων το 1504, η Βενετία, μεταξύ άλλων, προνοούσε για την τιμή διάθεσης των σιτηρών. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V. σ Η Μητρόπολη, αποκρινόμενη σε πρεσβεία από τις κωμοπόλεις της Ηλείας Χελιδόνι, Βούμερο και Ώλενα. το 1468, αποφάσισε την αποστολή σιτηρών και πολεμοφοδίων στους υπηκόους, που υπέφεραν από πενία. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 27. Η Βενετία αποκρίθηκε θετικά σε αιτήματα της κοινότητας της Ζακύνθου το 1505, οπότε οι Ζακυνθινοί ζήτησαν την ανάκληση της απόφασης της Βενετίας, σύμφωνα με την οποία όφειλαν να αποστέλλουν κάθε χρόνο στη Βενετία προς πώληση το 1/10 της παραγωγής της νήσου σε σιτηρά, αλλά και το 1508, οπότε η κοινότητα ζήτησε, μεταξύ άλλων αιτημάτων, μέρος της δεκάτης από την παραγωγή σιτηρών να διατίθεται για τις ανάγκες σίτισης πον Ζακυνθινών. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 82 και αντίστοιχα. 13. Βλ. ΤΣΟΥΓΚΑΡΑΚΗΣ, Πολιτική, σ Ας σημειωθεί, εντούτοις, πως στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, παρά τις δεδομένες κρατικές παρεμβάσεις και ρυθμίσεις, η εσωτερική αγορά σιταριού λειτουργούσε ελεύθερα. Τόσο η Βενετική Πολιτεία όσο και οι παραγωγοί και οι έμποροι μπορούσαν να εμπορεύονται τα σιτηρά. Οι τιμές στην αγορά διαμορφώνονταν ελεύθερα, όπως διαπιστώνεται και από τις νοταριακές πράξεις. Βλ. σχετικά, ΤΣΟΥΓΚΑΡΑΚΗΣ, Πολιτική, σ , όπου αναφέρονται και τα πιθανά αίτια απόκλισης TOJVτιμών. Η Μητρόπολη απλώς όριζε μια ανώτατη τιμή, πάνω από την οποία απαγορεύονταν η εξαγωγή και η αποθήκευση. Φρόντιζε, επίσης, για την απόδοση δικαιοσύνης σε περιπτιόσεις διαφωνιών που ανέκυπταν μεταξύ των κοινοτήτων και εμπόρων σιτηρών. Οι υποθέσεις παραπέμπονταν στην κρίση των Δέκα Σοφών. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ και , όπου αναφέρεται σχετικό παράδειγμα: το 1542 η Βενετία, αποκρινόμενη σε πρεσβείες της κοινότητας Ζακύνθου το 1541 και δικαίωσε την κοινότητα. 14. Στη βενετοκρατούμενη Κρήτη καταγράφεται η λειτουργία τους ήδη από τον 13ο και 14ο αιώνα. Βλ. ΤΣΟΥΓΚΑΡΑΚΗΣ, Πολιτική, και ΑΝΑΣΤΑΣΊΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΑΑΛΑ. Θεσμοί κοινωνικής μέριμνας στο βενετοκρατούμενο Ρέθυμνο, στο: Της Βενετίας το Ρέθυμνο. Πρακτικά Συμποσίου. Ρέθυμνο 1-2 Νοεμβρίου 2002, ΧΡΎΣΑ Α. ΜΑΛΤΕΖΟΥ - ΑΣΠΑΣΊΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

6 1% ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ αιώνα. Το ακριβές έτος της ίδρυσης τους σε κάθε τόπο δεν μπορεί να προσδιοριστεί πάντοτε με ακρίβεια από τις πηγές, καθώς η πρόταση για τη σύσταση των fonteghi επαναλαμβάνεται τακτικά στις πρεσβείες. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Κέρκυρας, όπου το σχετικό αίτημα εκφράστηκε για πρώτη φορά στην πρεσβεία του , αλλά συναντάται και πάλι σε πρεσβείες του και του Από μεταγενέστερη πρεσβεία συνάγεται πως το ίδρυμα ξεκίνησε να λειτουργεί λίγο πριν από το Όπως προκύπτει από ακόλουθες χρονικά πηγές, η σιταποθήκη απέκτησε μόνιμη στέγη μετά το 1576, περίοδο κατά την οποία στην πόλη της Κέρκυρας (επιμ.), Βενετία 2003, σ. 69. Στη βενετοκρατούμενη Κύπρο καταγράφεται, σε κείμενα πρεσβειών, η λειτουργία σιταποθηκών στις αρχές του 16ου αιώνα. Βλ. ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Κανονισμοί, σ και 80, όπου το σχετικό αίτημα της κοινότητας της Λευκωσίας, σε πρεσβεία του 1506, και σ. 72 και 89, όπου το σχετικό αίτημα της κοινότητας της Κερύνειας, σε πρεσβεία του Στην πρεσβεία αυτή η κοινότητα δήλωνε πως επιθυμούσε την παραχώρηση γης στο κάστρο για την κατασκευή fontego, όπου θα αποθηκευόταν σιτάρι και αλεύρι προς λιανική πώληση στον φτωχό πληθυσμό. Δήλωνε, μάλιστα, πως θα αναλάμβανε η ίδια τα έξοδα του έργου. Βλ. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ Το 1443 αναφέρει ως έτος ίδρυσης της σιταποθήκης και ο Α. MARMORAS, Della historia di Corfu, Venezia 1672, σ Παρομοίως, και ο Ε. ΛΟΥΝΤΖΗΣ, Ή Ενετοκρατία στά Εφτάνησα, Αθήνα 1969 [α' έκδοση: Περί της πολιτικής καταστάσεως της Επτανήσου επί Ένετων, 'Αθήναι 1856], σ Πρβλ. ΑΝΑΣΤΑΣΊΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, Συμβολή στην οικονομική ιστορία της βενετοκρατούμενης Κέρκυρας. Η έκθεση του γενικού προβλεπτή και καπετάνιου της Κέρκυρας Giovanni Malipiero (1741), Έφα και Έσπέρια 1 (1993) Αναλυτικά για τις διάφορες προταθείσες χρονολογίες ίδρυσης της δημόσιας σιταποθήκης στην Κέρκυρα, βλ. Α. ΤΣΙΤΣΑΣ, Ο σιτοβολώνας (fontego), στο: Σύμμεικτα Κερκυραϊκά [Δημοσιεύματα Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών 5], Κέρκυρα 1982, σ Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 225 ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ Το 1536, η Μητρόπολη αποκρίθηκε θετικά στην αίτηση παραχώρησης χώρου για την κατασκευή σιταποθήκης, μετά τη συγκέντρωση επαρκούς χρηματικού ποσού από την κοινότητα. Η πολιορκία του νησιού τον επόμενο χρόνο και η καταστροφή του από τους Οθωμανούς πιθανώς ανέστειλαν για ορισμένο ακόμη χρονικό διάστημα την κατασκευή της. Βλ. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ. 164 και Στην πρεσβεία του 1546 η κοινότητα υπέβαλε το αίτημα να υπάρχει πάντα στο ταμείο ένα ποσό της τάξης των δουκάτων, από το οποίο να μπορεί να δανείζεται χρήματα κάθε φορά που παρουσιαζόταν ανάγκη αγοράς σιτηρών. Σε περίπτωση που αυτό δεν ήταν εφικτό, επιθυμούσε την ενεργοποίηση για δέκα ακόμη έτη του αξιώματος των Προνοητών επί της σιταποθήκης (Provveditori sopra il fontego), το οποίο είχε θεσπιστεί το 1533, αλλά βρισκόταν σε αδράνεια τα τελευταία έτη. Ζητούσε, μάλιστα, οι όροι λειτουργίας του να παραμείνουν οι ίδιοι. Τοιουτοτρόπως, θα συγκεντρωνόταν κάποιο χρηματικό ποσό για την αγορά σιτηρών, όταν κρινόταν απαραίτητο. Η Βενετία αποκρίθηκε θετικά ωστόσο, όρισε πως το αξίωμα των Προνοητιον επί της σιταποθήκης θα ενεργοποιούταν για έξι και όχι για δέκα έτη. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 281 ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ. Πρεσβείες, σ

7 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 197 σημειώνεται η ίδρυση διάφορων κοινωφελών οργανισμών 19. Με περισσότερη ακρίβεια μπορεί να χρονολογηθεί, με βάση τις πρεσβείες της τοπικής κοινότητας, η ίδρυση της σιταποθήκης στη Μονεμβασία. Βάσιμα, λοιπόν, υποστηρίζεται ότι η Καστροπολιτεία απέκτησε fontego γύρω στα 1501, μετά την αποδοχή του σχετικού κοινοτικού αιτήματος από τις βενετικές αρχές 20. Την ίδια περίπου περίοδο, από πρεσβεία της κοινότητας του Ναυπλίου του 1506 γίνεται γνωστό ότι στην πόλη λειτουργούσε ήδη σιταποθήκη 21. Κατά τον 16ο αιώνα η έλλειψη σιτηρών, που, μεταξύ άλλων, προκλήθηκε από την επέκταση της αμπελοκαλλιέργειας, οδήγησε στη δημιουργία σιταποθηκών στη Ζάκυνθο το και στην Κεφαλονιά το Επιπλέον, ανάλογο ίδρυμα μαρτυρείται και στα Κύθηρα 24, μετά την έγκριση του αιτήματος της εκεί κοινότητας, που περιλαμβανόταν σε πρεσβείες των ετών 1543 και Παρατηρείται, λοιπόν, πως αρχικά οι προσπάθειες των κοινοτήτων -ενίοτε μακροχρόνιες, όπως μαρτυρεί η επανάληψη των αιτημάτων- είχαν ως στόχο την ίδρυση και στέγαση των κατά τόπους σιταποθηκών. Ακολούθως, παρουσιάζεται επίμονη η προσπάθεια για την εξασφάλιση χρηματικού κεφαλαίου, που θα επέτρεπε την απρόσκοπτη λειτουργία τους 26. Το 19. Βλ. ΓΙΩΤΌΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία IV. σ Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία IV. σ Βλ. ΜΑΡΙΆΝΝΑ ΚΟΛΥΒΑ-ΚΑΡΑΛΕΚΑ, Για το "Fontego" της Ζακύνθου (16ος-17ος αι.). Το πρόβλημα του επισιτισμού, στο: «Ο Άρτος Ημών». Από το σιτάρι στο ψωμί. Τριήμερο εργασίας, Πήλιο, Απριλίου 1992, Αθήνα 1994, σ (στο εξής: ΚΟΛΥΒΑ-ΚΑΡΑΛΕΚΑ, Fontego). 23. Βλ. ΒΛΑΣΣΗ, Συμβούλιο, σ Η ΙΔΙΑ, La politica annonaria di Venezia a Cefalonia: il Fondaco delle Biade (sec. XVI-XVII), Θησαυρίσματα 25 (1995) (στο εξής: VLASSI, Annonaria). Ανάλογη με την εμφάνιση σιτοδείας στο νησί της Κεφαλονιάς ήταν και αυτή στη Ζάκυνθο, καθώς στα τέλη του 16ου και τις αρχές του Που αιώνα η εξάπλωση της σταφιδοκαλλιέργειας ήταν τέτοια, που τα παραγόμενα στο νησί σιτηρά επαρκούσαν για να καλύψουν τις ανάγκες του πληθυσμού μόνο για δύο-τρεις μήνες. Βλ. ΚΟΛΥΒΑ-ΚΑΡΑΛΕΚΑ, Fontego, σ Γενικά για την ιστορία των Κυθήρων, βλ. ΧΡΎΣΑ Α. ΜΑΛΤΕΖΟΥ, Βενετική παρουσία στα Κύθηρα. Αρχειακές μαρτυρίες, Αθήνα 1991, όπου συγκεντρωμένες πολλές σχετικές μελέτες. 25. Συγκεκριμένα, η κοινότητα αιτούσε τη διάθεση 200 δουκάτων για τις ανάγκες της σιταποθήκης και υποσχόταν πως τον Ιούλιο κάθε έτους θα ανανέωνε το αρχικό κεφάλαιο του fontego με την αποθήκευση της μέγιστης δυνατής ποσότητας σιτηρών από την ετήσια παραγωγή. Η Βενετία, αποκρινόμενη θετικά, δήλωσε πως θα δίδονταν 200 stara σιτηρών και πως η κοινότητα όφειλε να τηρήσει τα υποσχεθέντα. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ Βλ. επίσης, ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ. 166.

8 m ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ αίτημα δανεισμού προκειμένου για τη σιτεπάρκεια ήταν συχνό. Η Μητρόπολη συνήθως απαντούσε θετικά, παράλληλα, όμως, καθόριζε την αποστολή μικρότερου κεφαλαίου από το αιτούμενο 27, ενώ, όπου αποκρινόταν αρνητικά, με ιδιαίτερη διπλωματικότητα δήλωνε πως θα συνέτρεχε την τοπική κοινωνία κάθε φορά που η ίδια έκρινε πως υπήρχε μεγάλη ανάγκη 28. Παρά τις βενετικές προσπάθειες για την επίλυση των συχνών προβλημάτων σίτισης και τη σύσταση fonteghi ήδη από τον 16ο αιώνα, οι λιμοί δεν αποφεύχθηκαν 29. Δεν απουσίαζαν, εξάλλου, και οι ατασθαλίες των υπαλλήλων κατά τη διαχείριση των οικονομικών των ταμείων τους 30. Εκτός από την καταγγελία τέτοιων φαινομένων, στα κείμενα των πρεσβειών οι κοινότητες πρότειναν και μέτρα για την αντιμετώπιση των καταχρήσεων 31. Από την άλλη, η έλλειψη χρημάτων και η αναζήτηση δανείων για τον εφοδιασμό των σιταποθηκών αποτελούσαν θέματα, που επανέρχονταν με σταθερή συχνότητα και στις πρεσβείες του 17ου και 18ου αιώνα 32. Η ύπαρξη, επομένως, σιταποθηκών φαίνεται πως δεν σήμαινε και την εξομάλυνση της εποχικής διακύμανσης των τιμών των σιτηρών ούτε συνέβαλλε πάντοτε στην αποτροπή των λιμών. Παρουσιάζεται εύλογο, οι δημόσιες σιταποθήκες να απέβλεπαν κυρίως στην εξυπηρέτηση στρατιωτικών σκοπιμοτήτων και στην ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας των περιοχών. 27. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 312 και , όπου, σε πρεσβείες του 1560 και του 1565 αντίστοιχα, η κοινότητα ζητούσε τη διάθεση χρηματικού ποσού τσεκινιών- στο ταμείο της νήσου προκειμένου να διατεθούν για την αγορά σιτηρών. Υποσχόταν, μάλιστα, να φροντίζει κάθε χρόνο για τη διατήρηση του κεφαλαίου αυτού. 29. Στα Κύθηρα το 1666 υπήρχε τέτοια αφορία, ώστε οι κάτοικοι υπέβαλαν έκκληση στη Βενετική Γερουσία για την αποστολή σιταριού, που θα χρησίμευε για να τραφούν οι ίδιοι αλλά και για τη σπορά των γαιών τους. Βλ. Ι. ΨΑΡΆΣ, Πείνα στα Κύθηρα, Ελληνικά 38 (1987) 67. Λιμός επικράτησε και στην Κέρκυρα το 1763 και Βλ. ΚΩΣΤΉΣ, Αφορία, σ. 84. Στην Κεφαλονιά, εξαιτίας του σοβαρού προβλήματος σιτοδείας, το 1760 αποφασίστηκε η εγγραφή νέων οικογενειών στο συμβούλιο της κοινότητας, με τις χρηματικές εισφορές των οποίων θα ανεφοδιαζόταν μια νέα σιταποθήκη. To fontego, που προϋπήρχε στο νησί, διέκοψε τη λειτουργία του, καθώς οι διαχειριστές του ιδρύματος σφετερίστηκαν τα χρήματα του δημόσιου ταμείου. Βλ. ΒΛΑΣΣΗ, Συμβούλιο, σ Η ΙΔΙΑ, Annonaria, σ Για το νησί της Κέρκυρας, βλ. σχετικά, ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΓΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ. 166 και σημ Σε πρεσβεία του 1527 της κοινότητας της Μονεμβασίας προκρινόταν ως αναγκαία η διαφάνεια των οικονομικών χειρισμών, καθώς και ο έλεγχος των υπεύθυνων της σιταποθήκης μετά το πέρας της θητείας τους. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία IV, σ Η κοινότητα του Ναυπλίου σε πρεσβεία του 1506 ζητούσε η διαχείριση των χρημάτων για τη σιταποθήκη να πραγματοποιείται με τρόπο έντιμο, προς το συμφέρον των κατοίκων. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία IV, σ Βλ. και ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ

9 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 199 Παράλληλα, η διάθεση των σιτηρών των fonteghi στη λαϊκή κατανάλωση πιθανώς προκρινόταν και για τη διασφάλιση της δημόσιας τάξης σε περιπτώσεις κοινωνικής αναστάτωσης του πεινασμένου πλήθους, αλλά και για την ανανέωση του αποθέματος, που θα σάπιζε αν παρέμενε αδιάθετο 33. Γενικά, η σύσταση των fonteghi, παρά τις δυσχέρειες στη λειτουργία τους -ανεπάρκεια οικονομικών πόρων και αυθαιρεσίες υπαλλήλων-, αποτελούσε αναγκαίο μέτρο, που, χωρίς να αποτελεί μόνιμη λύση του επισιτιστικού προβλήματος, πρόσφερε ανακούφιση, έστω και προσωρινή, στις περιπτώσεις σιτοδείας. Εκτός από τη μέριμνα για τη σιτεπάρκεια, η μελέτη των αιτημάτων των πρεσβειών, που περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων της έρευνας μας, παρέχει στοιχεία και για τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες του βενετοκρατούμενου Ελληνισμού. Επίμονα εμφανίζονται τα αιτήματα για τον διορισμό δασκάλου και για την εξασφάλιση αμοιβής του από τη Βενετία, όπως μαρτυρούν πρεσβείες του 16ου αιώνα από την Κέρκυρα, τη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά. Η ιστορία της εκπαίδευσης στην Κέρκυρα έχει αποτελέσει αντικείμενο πολύπλευρων και διεξοδικών μελετών από πολλούς ερευνητές, με πιο πρόσφατη εκείνη της Παναγιώτας Τζιβαρα 34. Σε σχέση με τις πηγές μας σημειώνεται ότι, σύμφωνα με πρεσβεία του 1524, η κοινότητα της Κέρκυρας υπέβαλε στις βενετικές αρχές αίτημα για τον διορισμό δασκάλου, το οποίο και έγινε αποδεκτό 35. Λίγα χρόνια αργότερα, η αμοιβή του δασκάλου, όπως μαρτυρείται στην πρεσβεία του 1546, είχε μειωθεί κατά πολύ, έτσι ώστε με δυσκολία να παραμένει στη θέση του ο κακοπληρωμένος δάσκαλος 36. Για τον λόγο αυτόν, η κοινότητα στην ίδια πρεσβεία ζήτησε την πρόσληψη δύο 33. Βλ. ΚΩΣΤΉΣ, Αφορία, σ Βλ. ΠΑΝΑΓΙΏΤΑ ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία και δάσκαλοι στη βενετοκρατούμενη Κέρκυρα (16ος-18ος αι.), Αθήνα 2003 (στο εξής: ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία). 35. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ ΠΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ Η Τζιβαρα αναφέρει ότι το δημόσιο σχολείο επιβεβαιωμένα άρχισε να λειτουργεί μετά το 1546, παρόλο που στο προηγούμενο χρονικό διάστημα υπάρχει η μαρτυρία ότι εργάστηκε ως δημόσιος δάσκαλος των ελληνικών ο Γεώργιος Μόσχος. Βλ. ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ και 443, και αναλυτικότερα για την ιστορία του θεσμού στην Κέρκυρα βλ. στο ίδιο, σ Ο Θεοτόκης, στηριζόμενος στον κατάλογο των διδασκάλων που παραθέτει ο Βροκίνης, -βλ. Λ. ΒΡΟΚΙΝΗΣ, Βιογραφικά Σχεδάρια των έν τοις γράμμασιν, ώραίαις τέχναις καί άλλοις κλάδοις του κοινωνικού βίου διαλαμψάντων Κερκυραίων, άπό των μέσων της παρελθούσης έκατονταετηρίδος μέχρι άρχων της ένεστώσης, τ. Α', Β', Κέρκυρα 1877, 1884 [= Κερκυραϊκά Χρονικά 16 (1972) 1-262, ] (στο εξής: ΒΡΟΚΊΝΗΣ, Σχεδάρια)- αναφέρει ότι το σχολείο της κοινότητας ξεκίνησε τη λειτουργία του το Βλ. Σ. ΘΕΟΤΌΚΗΣ, Περί της εκπαιδεύσεως έν Έπτανήσω ( ). Ιστορική μελέτη. Κερκυραϊκά Χρονικά 5 (1956) 12 (στο εξής: ΘΕΟΤΌΚΗΣ, Έκπαίδευσις).

10 200 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ δασκάλων -από έναν για τη διδασκαλία των ελληνικών και των λατινικών-, οι οποίοι θα μοιράζονταν την ικανοποιητική αμοιβή των 400 περίπου δουκάτων. Η Βενετία αποδέχτηκε τον διορισμό και ενός δεύτερου δασκάλου, ο οποίος θα είχε ως καθήκον τη διδασκαλία των λατινικών" εντούτοις, απέρριψε την προτεινόμενη αύξηση της αμοιβής 38. Ως προς τη Ζάκυνθο, γνωστή είναι η εκεί λειτουργία δημόσιου σχολείου, συντηρούμενου από την κοινότητα. Οι εργασίες του ξεκίνησαν μετά το 1557, ως αποτέλεσμα της θετικής στάσης της Βενετίας απέναντι σε σχετικό αίτημα ζακυνθινής πρεσβείας 39. Για τη συντήρηση του δημόσιου αυτού σχολείου συγκεντρώθηκαν δουκάτα και την εποπτεία του ανέλαβε ο τότε Πρωτοπαπάς Κοτρονάς, ο οποίος, μάλιστα, πρόσφερε 10 τσεκίνια για την απονομή μιας ενδυμασίας και ενός βιβλίου στους αριστούχους μαθητές. Η έναρξη των μαθημάτων περιγράφεται ως πανηγυρική. Στα εγκαίνια του σχολείου παρέστησαν οι πολιτικές και εκκλησιαστικές αρχές του τόπου, ενώ μετά τον αγιασμό εκφωνήθηκαν και επίσημοι λόγοι 40, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία της λειτουργίας του σχολείου για το νησί. Τέλος, η κοινότητα της Κεφαλονιάς με την πρεσβεία του 1562 απέσπασε και αυτή από τη Βενετική Πολιτεία την έγκριση για την ίδρυση σχολείου. Σχετικά, προβλεπόταν η θέση ενός δασκάλου, ο οποίος θα αμειβόταν από το εισόδημα του δημόσιου ταμείου, το προερχόμενο από τις χρηματικές ποινές των καταδίκων 41. Το σχολείο αυτό, ενδεχομένως, ταυτίζεται με το σχολείο του φρουρίου του Αγίου Γεωργίου στο Κάστρο, οι αρχειακές μαρτυρίες για 37. ΗΤζιβάρα παραδίδει πως οι λαπνοδιδάσκαλοι ενίοτε αμείβονταν με υψηλότερους μισθούς, επρόκειτο όμως για μια τακτική της κοινότητας, δεν απηχούσε κάποια συγκεκριμένη πολιτική της Βενετίας ούτε θα πρέπει να αποδοθεί σε θρησκευτικούς λόγους. Εξάλλου, δεν έχει αποδειχτεί παρέμβαση της Καθολικής Εκκλησίας στην εκλογή των δασκάλων και ειδικά των ελληνοδιδασκάλων. Ως προς την καταγωγή και το δόγμα των δασκάλων της λατινικής, αυτοί, τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του σχολείου, ήταν λατίνοι ιερωμένοι. Η μελέτη των πρακτικών εκλογής τους απέδειξε ότι αργότερα υπήρχαν περιπτώσεις που οι δάσκαλοι ήταν απλά λατινομαθείς' πολλοί, μάλιστα, υποψήφιοι ή και εκλεγέντες δάσκαλοι ήταν ορθόδοξοι ιερείς. Βλ. ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ (για τον κατάλογο των εκλεγέντων, αλλά και υποψηφίων δασκάλων, κατά τον 16ο και 17ο αιώνα, βλ. σ για τους ελληνοδιδάσκαλους και σ για τους λατινοδιδασκάλους) - αναλυτικά για τη διαδικασία εκλογής δημοσίων δασκάλων από το συμβούλιο της κοινότητας, τις ρήτρες και τους λόγους αποκλεισμού υποψηφίων από την ψηφοφορία, αλλά και τη μισθοδοσία τους, βλ. ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 281 και ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΙΣΙΛΙΑΝΟΥ, Πρεσβείες, σ Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V. σ Βλ. ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΣ, Επτάνησος, σ Π. ΧΙΏΤΗΣ, Ιστορικά 'Απομνημονεύματα Επτανήσου, τ. ΣΤ, Ζάκυνθος 1887, σ (στο εξής: ΧΙΏΤΗΣ, Απομνημονεύματα). 41. Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ. 200.

11 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 201 τη λειτουργία του οποίου αναφέρονται στα τέλη του 17ου και στον 18ο αιώνα. Στο συγκεκριμένο σχολείο υπηρετούσε ένας δάσκαλος, που εκλεγόταν από το συμβούλιο της κοινότητας για ούο έτη 42. Όπως διαπιστώνεται από τη συγκριτική μελέτη των πηγών, η εκλογή των δασκάλων στα δημόσια σχολεία γινόταν από το συμβούλιο της κοινότητας και η αμοιβή τους καταβαλλόταν από το δημόσιο ταμείο. Ενίοτε, ωστόσο, οι πόροι του ταμείου δεν επαρκούσαν για τη μισθοδοσία, καθώς λόγοι κοινωνικοί ή και πολιτικοί υπαγόρευαν τη χρησιμοποίηση των χρημάτων για άλλους σκοπούς 43. Έτσι, η λειτουργία των σχολείων δεν παρουσιαζόταν ούτε απρόσκοπτη ούτε αδιάλειπτη 44. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, παρά τις σημαντικές μαρτυρίες για την εκλογή των δασκάλων και τη μισθοδοσία τους, η έρευνα δεν επιτρέπει να απαντηθούν με βεβαιότητα ερωτήματα σχετικά με την κοινωνική προέλευση των μαθητών, την ηλικία και το γνωστικό τους επίπεδο, την ύλη διδασκαλίας ή τον χώρο λειτουργίας των σχολείων 45. Ειδικότερα, ως προς την κοινωνική προέλευση των μαθητών στα δημόσια σχολεία, οι πηγές δεν παρέχουν αρκετή πληροφόρηση και, συνεπώς, μας υποχρεώνουν να περιοριζόμαστε σε εικασίες 46. Άλλωστε, και κατά τόπους φαίνεται ότι υπήρχαν αποκλίσεις. Σε ό,τι αφορά το νησί της Κέρκυρας, «άλλοτε προκύπτει η πληροφορία ότι οι μαθητές του δημόσιου σχολείου ήταν αναμφισβήτητα τα παιδιά των ευγενών και άλλοτε ότι το δημόσιο σχολείο ήταν ανοικτό σε όλα τα παιδιά της πόλης» 47. Για την κοινωνική προέ- 42. Για περισσότερες πληροφορίες βλ. Γ. ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ, Ιστορία της Κεφαλονιάς, τ. Α', Αθήνα σ , όπου και παρατίθενται σχετικές αρχειακές παραπομπές (στο εξής: ΜΟΣΧΟ ΠΟΥΛΟΣ, Ιστορία). Ο Καιροφύλας κάνει λόγο για τη λειτουργία και δεύτερου δημόσιου σχολείου στο Ληξούρι, ενώ αναφέρει πως και στα δύο σχολεία δίδασκαν διάσημοι για τη μόρφωση τους άνδρες, όπως οι Λειχούδαι ή ο Μοσχόπουλος. Βλ. ΚΑΙΡΟΦΎΛΑΣ, Επτάνησος, σ Εξυπηρέτηση προσωπικών πολιτικών συμφερόντων, φροντίδα για τον εξωραϊσμό της πόλης, έξοδα για έκτακτες ανάγκες αποτελούσαν κάποιους από τους λόγους για τους οποίους, ενίοτε, δεν χρηματοδοτούνταν το δημόσιο σχολείο. Βλ. ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ. 444 και αναλυτικότερα, σ Βλ. και ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ Γνωρίζουμε ότι το 1686 το σχολείο της Κέρκυρας ανέστειλε τη λειτουργία του, ενώ το αυτή διακόπηκε. Στον κατάλογο του Βροκίνη υπάρχουν κενά μέχρι και 15 χρόνων, γεγονός που επιβεβαιώνει τη διακοπή της λειτουργίας του σχολείου κατά διαστήματα. Βλ. ΒΡΟΚΙΝΗΣ, Σχεδάρια. 45. Σε αυτή τη διαπίστωση καταλήγει, για το δημόσιο σχολείο της Κέρκυρας, και η ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ Σχετικά με την κοινωνική προέλευση των μαθητών στα δημόσια σχολεία των βενετοκρατούμενων περιοχίόν βλ. και ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ. 167.

12 202 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ λευση των μαθητών του σχολείου της Κεφαλονιάς, εικάζεται πως μαθητές ήταν τα παιδιά των βενετών αξιωματούχων ή οι γόνοι των επιφανών οικογενειών του Κάστρου και του προαστίου 4 ". Αντίθετα, στη Ζάκυνθο το 1576 το συμβούλιο της κοινότητας, μετά από πρόταση των Ι. Μάτεση και Θ. Αγιαποστολίτου, αποφάσισε να γίνονται δεκτοί ως μαθητές μόνον τα τέκνα των φτωχών, και, μάλιστα, ζητούσε την τιμωρία του δασκάλου σε περίπτωση που αναλάμβανε τη διδασκαλία τέκνων πλουσίων 49. Φαίνεται, λοιπόν, πως το συγκεκριμένο δημόσιο σχολείο, που παρείχε δωρεάν τη στοιχειώδη εκπαίδευση, απευθυνόταν σε νέους όλων των κοινωνικών στρωμάτων 50. Παρατηρείται, επίσης, ότι τα σχολεία δεν είχαν διαβάθμιση κατά τάξεις, σύμφωνα με την ηλικία και το γνωστικό επίπεδο των μαθητών, και ότι σε καμία περίπτωση δεν συγκροτούσαν οργανωμένο εκπαιδευτικό οργανισμό. Επρόκειτο στην πλειοψηφία τους για σχολεία ολιγοπρόσωπα ως προς τους μαθητές αλλά και τους δασκάλους, με έναν ή δύο δασκάλους σε κάθε σχολείο Βλ. ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ, Ιστορία, σ Βλ. Σ. ΔΕ ΒΙΑΖΗΣ, Ή Ζάκυνθος επί Ενετοκρατίας τη βάσει ανέκδοτων έγγραφων ( ). Α'. Έκπαίδευσις. Κυψέλη 4 (1887) 78. Ωστόσο, η καταγραφή κάποιου ως φτωχού δεν είναι και δηλωτική της κοινωνικής του προέλευσης. Ακόμη και οικογένειες από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα περιέρχονταν σε κατάσταση φτώχειας, η οποία, εξάλλου, έχει σχετική έννοια. Ειδικότερα, για την πολυεπίπεδη σημασιολογική χρήση του όρου «φτωχός» στις κοινωνίες της ελληνοβενετικής Ανατολής βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΊΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, Οι «φτωχοί» στις βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές. Ορολογία, αντιλήψεις, πραγματικότητες, στο: Πλούσιοι και Φτωχοί στην κοινωνία της Ελληνολατινικής Ανατολής, ΧΡΎΣΑ Α. ΜΑΛΤΕΖΟΥ (επιμ.), Βενετία 1998, σ Για την κοινωνική προέλευση των μαθητών του δημόσιου σχολείου Ζακύνθου στοιχεία μας παρέχονται για το πρώτο έτος λειτουργίας του. Αναφέρεται, μάλιστα, μια εξαιρετική συρροή μαθητών: κατά το πρώτο έτος φέρονται ως εγγεγραμμένοι 284 μαθητές, από τους οποίους 90 ήταν cittadini (οι λεγόμενοι «ευγενείς», μέλη του συμβουλίου της κοινότητας), 100 popolari (που ανήκαν στα, εκτός συμβουλίου της κοινότητας, ανώτερα και μεσαία αστικά στρώματα), 72 τέκνα ανθρώπων του λαού (που ανήκαν στα κατώτερα στρώματα της πόλης), 50 χωρικοί, 20 Πελοποννήσιοι και 20 Εβραίοι. Για τα ποσοτικά αυτά δεδομένα βλ. ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΣ, Επτάνησος, σ Για την κοινωνική διαστρωμάτωση στα Ιόνια Νησιά από την πλούσια βιβλιογραφία βλ. τις πρόσφατες μελέτες: Ν. ΚΑΡΑΠΙΔΑΚΗΣ, Η κερκυραϊκή ευγένεια των αρχών του ιζ' αιώνα, Τα Ιστορικά 2/3 (1985) Ο ΙΔΙΟΣ, Civis fidelis: L'avènement et l'affirmation de la citoyenneté corfiote (XVIème-XVHème siècles), Frankfurt am Main 1992, σε πολλά σημεία - Δ. Δ. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ, Κοινωνικές αντιθέσεις στην πόλη της Ζακύνθου. Το Ρεμπελιό των Ποπολάρων (1628), Αθήνα 2001, σ Αντίστοιχα στα σχολεία των πόλεων της Ιταλίας η κοινότητα προσλάμβανε μόνον έναν, δύο ή τρεις το πολύ δασκάλους. Βλ. P. GRENDLER, Schooling in Renaissance Italy. Literacy and learning, , Baltimore-London 1989, σ. 15 (στο εξής: GRENDLER, Schooling). Ο Ροντογιάννης διατυπώνει την εξής άποψη για τα σχολεία της Λευκάδας: «...τα ιδιωτικά της

13 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 203 Σχετικά με την ύλη διδασκαλίας και πάλι οι πηγές δεν είναι διαφωτιστικές. Ως επί το πλείστον, μπορεί να υποτεθεί ότι στα σχολεία αυτά οι νέοι διδάσκονταν τα στοιχειώδη, δηλαδή τη γραφή, την ανάγνωση ελληνικών και λατινικών και την αριθμητική. Ειδικότερα, όσοι προορίζονταν για ιερωμένοι λάμβαναν τις αντίστοιχες απαραίτητες γνώσεις 52. Όπου σημειώνεται εισαγωγή νέων μαθημάτων και παροχή γνώσεων, που υπερέβαιναν το βασικό επίπεδο, αυτό οφειλόταν κυρίως στην ατομική πρωτοβουλία και στην αξιέπαινη προσπάθεια διακεκριμένων λόγιων δασκάλων, που δύσκολα θα περιορίζονταν στη διδασκαλία των στοιχειωδών". Τέλος, λιγοστές είναι οι πληροφορίες μας και για τον ακριβή χώρο λειτουργίας των σχολείων. Στην περίπτωση του δημόσιου σχολείου της Κέρκυρας, το οποίο λειτουργούσε πρωί και απόγευμα, πιθανολογείται πως αυτό δεν εξασφάλισε ποτέ μόνιμο χώρο λειτουργίας 54. Όσον αφορά το δημόσιο σχολείο της Κεφαλονιάς, που ιδρύθηκε μετά από σχετικό αίτημα της πρεσβείας του 1562, όπως προαναφέρθηκε, πιθανώς ταυτίζεται με εκείνο που λειτουργούσε στο Κάστρο του Αγίου Γεωργίου και εικάζεται ότι στεγαζόταν στην καθολική μονή του Αγίου Φραγκίσκου 55. Ως προς τον χαρακτήρα των σχολείων, ας επισημανθεί πως αυτός μπορεί να θεωρηθεί δημόσιος, υπό την έννοια της οικονομικής τους συντήρησης από τη Γαληνότατη και τις τοπικές κοινότητες 56. εποχής μικροσχολεία δε μπορεί να είχαν διπλό προσωπικό. Καταμερισμός διδασκαλίας δε φαίνεται πιθανός σ' αυτά». Βλ. Π. ΡΟΝΤΟΠΑΝΝΗΣ. Η Εκπαίδευση στη Λευκάδα, Αθήνα 1994, σ Η μνεία ότι στο δημόσιο σχολείο της Κέρκυρας διδάσκονταν, επίσης, εκκλησιαστική μουσική και κήρυγμα οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αυτές οι γνώσεις προσφέρονταν σε όσους από τους μαθητές ήθελαν να ιερωθούν. Βλ. ΘΕΟΤΌΚΗΣ, Έκπαίδευσις, σ Η Κ. Ζαρίδη πιστεύει ότι το σχολείο της Κέρκυρας, όποια φήμη κι αν απέκτησε, τη χρωστά κατά πολύ στους λόγιους δασκάλους που δίδαξαν σε αυτό, όπως οι κερκυραίοι λόγιοι Αλέξιος Ραρτούρος και Τζώρτζης Έπαρχος (βλ. ΒΡΟΚΙΝΗΣ, Σχεδάρια, σ. 263), και όχι στο επίπεδο των γνώσεων που παρέχονταν. Βλ. ΚΑΤΕΡΊΝΑ ΖΑΡΙΔΗ, Πληροφορίες για τη στοιχειώδη εκπαίδευση στην Κέρκυρα τον 16ο αιώνα, Έφα και Έσττέρια 2 ( ) 112. Η Τζιβάρα, διατηρώντας επιφυλάξεις, πιθανολογεί πως το δημόσιο σχολείο, σε όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, παρείχε εκτός από τις στοιχειώδεις γνώσεις και ανώτερη παιδεία. Βλ. ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ Για το σχολείο της Ζακύνθου αναφέρεται πως διδάσκονταν η ελληνική, η λατινική και η ιταλική γλώσσα, καθώς και όλα τα εγκύκλια μαθήματα (γραμματική και αριθμητική). Βλ. ΧΙΏΤΗΣ, Απομνημονεύματα, σ. 215 και ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΣ, Επτάνησος, σ Βλ. ΤΖΙΒΑΡΑ, Σχολεία, σ Βλ. ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ, Ιστορία, σ Παρόμοια και στον τουρκοκρατούμενο χώρο με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων λειτουργούσαν τα λεγόμενα «κοινά σχολεία», όπου διδάσκονταν τα στοιχειώδη. Οι πληροφορίες που διαθέτουμε γι' αυτά είναι πολύ περιορισμένες. Τη μελέτη τους συσκότισε, εξάλλου,

14 204 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ Γεγονός είναι, πάντως, ότι η Βενετική Πολιτεία ούτε απέτρεψε τη λειτουργία των δημόσιων αυτών σχολείων ούτε διείδε κάποιους λόγους για να αρνηθεί τα αιτήματα των πρεσβειών των εγχώριων κατοίκων για την ίδρυση τους. Τα σχολεία αυτά παρείχαν τις στοιχειώδεις γνώσεις συνεπώς, στα μάτια των ιθυνόντων δεν συγκροτούσαν οργανωμένους, από τους συχνά ετερόδοξους υπηκόους τους, εκπαιδευτικούς οργανισμούς, που θα παρείχαν ιδεολογικές κατευθύνσεις, επιζήμιες για τη βενετική εξουσία. Εξάλλου, από την πλευρά της Μητρόπολης, η απουσία ουσιαστικής παρέμβασης της για τη συγκρότηση εκπαιδευτικού συστήματος δεν μπορεί να αποδοθεί απαραίτητα σε λόγους πολιτικής υστεροβουλίας και αποικιοκρατικού πνεύματος. Άλλωστε, και στον ευρωπαϊκό χώρο, εκείνη την εποχή, η σύσταση σχολείων δεν σήμαινε και την καθιέρωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος -με τη σύγχρονη έννοια του όρου- ούτε και την πίστη σε μία παιδεία για όλους, την οποία έπρεπε να παρέχουν με συστηματικό τρόπο οι κεντρικές αρχές". Η πολιτική, από την άλλη, της Βενετίας δεν υπαγορευόταν ούτε από θρησκευτικούς λόγους. Κύριος στόχος της ήταν η εδραίωση και διασφάλιση της ισχύος της σε κάθε τμήμα της επικράτειας της και κεντρικός άξονας της πολιτικής της σταθερά παρέμενε η αρχή siamo Veneziani e poi Christiani. και η ιδεολογική διαμάχη, που εκδηλώθηκε σχετικά με την παράδοση του «Κρυφού Σχολείου». Από σποραδικές πληροφορίες γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι σε αυτά διδάσκονταν γραφή, ανάγνωση και αριθμητική και ότι coç διδακτικά εγχειρίδια χρησιμοποιούνταν τα λειτουργικά βιβλία. Επρόκειτο για μια παράδοση που, αναγόμενη στους βυζαντινούς χρόνους, συνεχίστηκε ακολούθως και στον τουρκοκρατούμενο και βενετοκρατούμενο χώρο. Μόλις το β' μισό του 18ου αιώνα, η διδασκαλία της αλφαβήτου γινόταν από ειδικά αλφαβητάρια. Σχετικά, βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΊΑ ΚΥΡΚΙΝΗ-ΚΟΥΤΟΥΛΑ, Δάσκαλοι, μαθητές και προγράμματα σπουδών στα κοινά σχολεία της προεπαναστατικής Ελλάδας, στο: Ελληνικά Ιστορικά Εκπαιδευτήρια στη Μεσόγειο. Από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, Χίος 18-21/10/2001, ΤΑΣΟΎΛΑ ΜΑΝΔΑΛΑ (επιμ.), Χίος 2002, σ και για περισσότερες λεπτομέρειες Κ. ΧΑΤΖΌΠΟΥΛΟΣ, Ελληνικά σχολεία στην περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας ( ), Θεσσαλονίκη 1991 Τ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ, Ή παιδεία επί Τουρκοκρατίας (ελληνικά σχολεία από της Αλώσεως μέχρι Καποδιστρίου), τ. Α'-Β', Αθήναι Ειδικότερα για το πώς έχουν καταγραφεί στα δημοτικά τραγούδια η έννοια και η λειτουργία του σχολείου επί Τουρκοκρατίας, βλ. Ε. AYENSA Ι PRAT, Η εκπαίδευση επί τουρκοκρατίας. Η έννοια και η λειτουργία του σχολείου στα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, στο: Ελληνικά Ιστορικά Εκπαιδευτήρια στη Μεσόγειο, ό.π., σ Ειδικότερα, για τη λειτουργία των σχολείων στη Γαλλία βλ. G. HUPPERT, Public schools in Renaissance France, Urbana-Chicago 1984 για την Ιταλία βλ. GRENDLER, Schooling. 58. Σχετικά με τη θρησκευτική πολιτική της Βενετίας στις κτήσεις της στην Ανατολή, βλ. συγκεντρωτικά ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Οργάνωση, σ και , όπου και βιβλιογραφία. Ειδικότερα για τη σχέση Βενετίας και Ορθόδοξης Εκκλησίας στα Ιόνια Νησιά, βλ. Α. ViGGiANO, Venezia e la Chiesa greca. Forme del potere e modi del conflitto nelle isole del

15 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕ! ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 205 Συμπερασματικά, η μετάδοση των γνώσεων από γενιά σε γενιά, από τον δάσκαλο στους μαθητές, αναπτυσσόταν σε ένα κλίμα συναίρεσης -ήδη από τον 15ο αιώνα- των δύο δογμάτων, βάσει της τοπικότητας και της διάδρασης των πολιτιστικών ρευμάτων, αφενός της βυζαντινής παράδοσης και αφετέρου της ιταλικής Αναγέννησης και των δυτικοευρωπαϊκών επιτευγμάτων στην επιστήμη και τον πολιτισμό 59. Η εκπαίδευση για τους ανθρώπους τής υπό εξέταση χρονικής περιόδου σταδιακά είχε καταστεί επίζηλο αγαθό, που προσέδιδε κοινωνικό κύρος και οικονομικές προοπτικές. Στο ίδιο πλαίσιο, οι εκπαιδευτικές προσπάθειες συνέβαλλαν ιδιαίτερα στη συγκρότηση των, υπό συνεχή διαμόρφωση, πολιτιστικών, θρησκευτικών και εθνοτικών ταυτοτήτων των υπηκόων της Γαληνότατης. Παράλληλα με το αίτημα διορισμού δασκάλου, τις περισσότερες φορές οι κοινότητες απηύθυναν προς τις βενετικές αρχές και αυτό του διορισμού γιατρού, ζητώντας, μάλιστα, η αμοιβή του να καταβάλλεται από τη Βενετία. Ήδη από τον 15ο αιώνα, η Βενετία, αναγνωρίζοντας τη σημασία της ύπαρξης γιατρού, αποκρίθηκε θετικά σε σχετικό αίτημα της κοινότητας της Κέρκυρας στην πρεσβεία του Ανάλογα απάντησε και το 1524, όταν οι Κερκυραίοι ζήτησαν δύο γιατρούς: έναν γενικό και έναν χειρουργό' 1. Ακολούθως, σε πρεσβεία του 1565, ως γιατρός της κοινότητας αναφέρεται ο αγαπητός σε όλους -όπως χαρακτηρίζεται στο κείμενο- Ιωάννης Ευρετόπουλος. Σύμφωνα δε με την ίδια πρεσβεία, στο νησί δεν είχε παρουσιαστεί άλλος άξιος, που να ήθελε να καταλάβει τη θέση του δεύτερου δημόσιου γιατρού, καθώς ο χαμηλός μισθός, που προσφερόταν, ήταν δυσανάλογος των σοβαρών καθηκόντων του. Για τον λόγο αυτόν, προτεινόταν η ενίσχυση της τότε ισχύουσας ετήσιας αμοιβής των 170 δουκάτων με 100 ακόμη δουκάτα, που θα εξοικονομούνταν από τα έσοδα των χρηματικών ποινών Levante, στο: // Mediterraneo Centro-Orientale. Tra vecchie e nuove egemonie: trasformazioni economiche, sociali e istituzionali nelle Isole Ionie dal declino della Serenissima all'avento delle potenze atlantiche (secc. XVII-XVIII), M. COSTANTINI (επιμ.), Roma 1998, σ Πα μια σειρά τεκμήρια που αποτυπώνουν τη διεύρυνση του πνευματικού ορίζοντα ελλήνων λογίων και δασκάλων του 16ου αιώνα με στοιχεία των αναγεννησιακών εκπαιδευτικών μορφοποιήσεων, βλ. Χ. ΜΕΛΕΤΙΑΔΗΣ, Η εκπαίδευση στην Κωνσταντινούπολη κατά τον 16ο αιώνα, Θεσσαλονίκη 2000, σ Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την επίδραση της Αναγέννησης στη συγκρότηση του πνευματικού κόσμου της νεοελληνικής λογιοσύνης. βλ. την πρόσφατη μελέτη ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, Αναγεννησιακές τάσεις στη νεοελληνική λογιοσύνη: Νικόλαος Σοφιανός, Θεσσαλονίκη ΣΑΘΑΣ. Μνημεία V. σ Για την πληρωμή τους μάλιστα, όπως και για την πληρωμή ενός δασκάλου, η κοινότητα ανέφερε πως είχε παραιτηθεί από τις εισπράξεις του Τελωνείου. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ

16 20h ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ των καταδίκων, αλλά οι βενετικές αρχές προσφέρθηκαν να διαθέσουν επιπλέον μόνον 40 δουκάτα". Σχετικό, επίσης, με τον τρόπο αμοιβής του δημόσιου γιατρού ήταν αίτημα της κοινότητας της Ζακύνθου, το Η πλειοψηφία των μελών του κοινοτικού σώματος δήλωνε πως δεν μπορούσε να επιβαρύνεται πλέον με την αναγκαστική χρηματοδότηση του γιατρού. Η Βενετία, συναινετικά, αποκρίθηκε πως πέρα από το ετήσιο εισόδημα των 20 δουκάτων, που παρείχε η ίδια, ο γιατρός που θα αναλάμβανε τη θέση θα αμειβόταν επιπλέον από τις όποιες οικειοθελείς -και μόνον- προσφορές των τοπικών cittadini 63. Ακολούθως, σε κείμενο πρεσβείας του 1557, αναφέρεται πως η χρηματοδότηση της Βενετίας για τον γιατρό της κοινότητας θα παρέμενε στο ποσό των 20 δουκάτων τον χρόνο 64. Το 1562 οι βενετικές αρχές έκαναν δεκτό αίτημα για τον διορισμό γιατρού και στο νησί της Κεφαλονιάς. Ορίστηκε, μάλιστα, πως η αμοιβή του θα καταβαλλόταν από τα έσοδα του δημόσιου ταμείου από τα πρόστιμα των καταδίκων αλλά και από συμπληρωματικές εισφορές, που σκόπευε να παρέχει η κοινότητα, όποτε παρουσιαζόταν ανάγκη 65. Το 1581, ωστόσο, η Μητρόπολη, αποκρινόμενη σε αίτημα πρεσβείας, δήλωνε πως δεν θα χορηγούνταν 100 δουκάτα επιπλέον για τη μισθοδοσία του γιατρού από τα έσοδα των χρηματικών προστίμων, όπως είχε ζητηθεί, καθώς αυτά κάλυπταν ανάγκες άλλων δημόσιων υπηρεσιών 66. Η ύπαρξη γιατρού της κοινότητας πιστοποιείται και στο Ναύπλιο. Έτσι, σε πρεσβεία του 1516 η τοπική κοινότητα ζήτησε την αντικατάσταση του αποθανόντα έλληνα γιατρού Joanne Savoiano από τον γιο του Jacomo και η Βενετία συγκατατέθηκε, χωρίς, ωστόσο, να αποδεχτεί την προτεινόμενη αύξηση της αμοιβής του γιατρού 67. Μερικά χρόνια αργότερα όμως, το 1539, όταν η πόλη του Ναυπλίου πολιορκούνταν από τους Οθωμανούς, η Μητρόπολη, σταθμίζοντας τις στρατιωτικές-πολιτικές με τις οικονομικές παραμέτρους, αποφάσισε τον διορισμό δύο γιατρών και, μάλιστα, εκτός από τον επαρκή μηνιαίο μισθό των 20 δουκάτων για τον καθένα, ορίστηκε οικο- 62. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V. σ ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V. σ ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ ΣΑΘΑΣ, Μνημεία IV, σ Βλ., επίσης, Γ. ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Οι Βενετοκρατούμενες ελληνικές χώρες μεταξύ του δευτέρου και του τρίτου τουρκοβενετικού πολέμου ( ). Ιωάννινα 1974, σ. 88 (στο εξής: ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Χ<ύρες).

17 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 207 νομική ενίσχυση τους για την αγορά των απαραίτητων ιατρικών εργαλείων 68. Τα σχετικά αιτήματα των πρεσβειών μαρτυρούν, επομένως, πως το ενδιαφέρον των κοινοτήτων για την εξασφάλιση γιατρών με επαρκείς ικανότητες και ικανοποιητική αμοιβή ήταν διαρκές. Ωστόσο, καθώς η Βενετία, ως επί το πλείστον, εμφανιζόταν φειδωλή ως προς την αύξηση της αμοιβής τους, η φροντίδα ανεύρεσης επαρκών πόρων για τη μισθοδοσία των γιατρών μεταφερόταν στις κοινότητες. Ως προς τα επαγγελματικά και επιστημονικά εφόδια των γιατρών των κατά τόπους κοινοτήτων, μπορεί να υποτεθεί ότι, παρά την ύπαρξη πολλών εμπειρικών γιατρών, ιδίως τα πρώτα χρόνια της βενετοκρατίας, οι υπηρετούντες στη θέση του δημόσιου γιατρού είχαν σπουδάσει στα πανεπιστήμια της Ευρώπης και κυρίως της Ιταλίας 69. Είναι, άλλωστε, γνωστό πως η προσέλευση ελλήνων φοιτητών στην Ιατροφιλοσοφική Σχολή της Πάδοβας αυξήθηκε κατά τον 16ο αιώνα και παρουσιάστηκε ακόμα μεγαλύτερη τους επόμενους δύο αιώνες 70. Στα κείμενα των πρεσβειών παρατηρείται, επίσης, η διάκριση ανάμεσα στους γιατρούς (fisici/phisici) και στους χειρουργούς (chirurgi/ciroici 68. Βλ. Γ. ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Ειδήσεις διά τό βενετοκρατούμενον Ναύπλιον ( ), Πελοποννησιακά 8 (1971) 272, αρ Ο ΙΔΙΟΣ, Χώρες, σ Στις αρχές περίπου του 16ου αιώνα, η πανεπιστημιακή μόρφωση έγινε για τον γιατρό το κριτήριο διάκρισης του από τους πρακτικούς θεραπευτές. Η φοίτηση στο πανεπιστήμιο τοποθετούσε τον νέο γιατρό στην πνευματική élite. Από τη στιγμή που η ακαδημαϊκή σπουδή της ιατρικής οργανώθηκε στα μεσαιωνικής προέλευσης πανεπιστήμια, το κύρος του γιατρού απέρρεε από τη φήμη του ως μετόχου της λογιοσύνης. Ωστόσο, για να ασκεί κάποιος το επάγγελμα του γιατρού, η πανεπιστημιακή μόρφωση, για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες πριν από τον 19ο αιώνα, δεν αποτελούσε το «έκ των ών ουκ άνευ» εφόδιο. Μόλις τον 19ο αιώνα, και μάλιστα κατά το β' μισό του, ο γιατρός πανεπιστημιακής μόρφωσης έγινε η πρώτη επιλογή όσων ασθενούσαν. Τους προηγούμενους αιώνες δεν τον θεωρούσαν ως τον μόνο αρμόδιο να αντιμετωπίσει τη νόσο τους. Φαίνεται πως, τότε, οι πτυχιούχοι γιατροί κάθε άλλο παρά μονοπωλούσαν την ιατρική αγορά. Πρακτικοί γιατροί, χειρουργοί και εμπειρικοί θεραπευτές, ειδικευμένοι ενίοτε σε κάποιες νόσους, «απειλούσαν» την επαγγελματική πρωτοκαθεδρία τους. Βλ. MARY LINDEMANN, Medicine and society in early modern Europe. Cambridge 1999, σ (στο εξής: LINDEMANN, Medicine). 70. Βλ. Α. ΣΤΕΡΓΕΛΛΗΣ, Τα δημοσιεύματα τιον Ελλήνων σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας τον 17ο και 18ο αι., Αθήνα 1970, σ ΒΑΣΙΛΙΚΉ ΜποΜΠΟΥ-ΣτΑΜΑΤΉ,Τα καταστατικά του σωματείου (nazione) των ελλήνων φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (17ος-18ος αι.), Αθήνα Σχετικά βλ. και τα μητρώα εγγραφής των ελλήνων σπουδασκόν της Ιατροφιλοσοφικής Σχολής από το 1634 μέχρι το 1782, όπως δημοσιεύτηκαν από τον Γ. ΠΛΟΥΜΙΔΗ, Αϊ πράξεις έγγραφης των Ελλήνων σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Παδούης (Μέρος A', Artisti ), Έπετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπονδών 37 ( ) και 38 (1971)

18 208 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ /cyroichi) 71. OL υπηρεσίες του χειρουργού θεωρούνταν πρακτικό, χειρωνακτικό έργο και όχι πνευματικό, επιστημονικό, όπως του γιατρού, που διέθετε ακαδημαϊκή μόρφωση 72. Η διχοτόμηση, εντούτοις, της εκπαίδευσης, την οποία λάμβαναν οι δύο ιατρικές ειδικότητες, δεν συνεπαγόταν και την υπεροχή της επαγγελματικής ικανότητας του γιατρού έναντι του χειρουργού 73. Η όποια υπεροχή, δηλαδή, ήταν υπεροχή κύρους, που απέρρεε από τη «λογιοσύνη», την οποία ενδυόταν ο απόφοιτος ενός πανεπιστημίου. Σε ό,τι αφορά τις αρμοδιότητες του γιατρού των κοινοτήτων, πιθανολογείται πως σε αυτές περιλαμβάνονταν ιατροδικαστικά θέματα, η παροχή επιστημονικής συνδρομής στις δημόσιες υπηρεσίες και η ιατρική μέριμνα 71. Βλ. ενδεικτικά, ΣΑΘΑΣ. Μνημεία V, σ. 269,286. Για τη διάκριση αυτή βλ. επίσης, ΠΛΟΥΜΙΔΗΣ, Χώρες, σ. 88 και ΙΩΆΝΝΑ ΡΑΜΟΥΤΣΑΚΗ, Σταθμοί της ιστορίας της Ιατρικής στην Κρήτη κατά την περίοδο της ενετοκρατίας και τουρκοκρατίας στο νησί (δύο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα ιατρών), ανέκδοτη διδακτορική διατριβή, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημ<ύν Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης, Ηράκλειο 1997, σ. 26 (στο εξής: ΡΑΜΟΥΤΣΑΚΗ, Σταθμοί). Η συνήθης πρακτική για τη δυτική Ευρώπη ήταν να υπάρχουν διαφορετικές συσσιοματιόσεις για τους γιατρούς, τους χειρουργούς (χειρουργοί και κουρείς-χειρουργοί ανήκαν συνήθως στην ίδια συντεχνία) και τους φαρμακοποιούς. Καθεμιά από αυτές τις συσσωματιόσεις προσπαθούσε να διαφυλάξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και προνόμια της, προκειμένου να οριοθετήσει με σαφήνεια το πεδίο της επαγγελματικής της δράσης. Μολαταύτα, στην Ιταλία και στην Ισπανία η διάκριση γιατρών και χειρουργών δεν κατέστη σαφής παρά μόνον μετά τον 16ο αιώνα. Έτσι, στη Βενετία της Αναγέννησης οι γιατροί και οι χειρουργοί ανήκαν στην ίδια συντεχνία. Εντούτοις, υπήρχε ξεχωριστό Κολέγιο των Γιατρών για όσους είχαν πανεπιστημιακή μόρφωση ήδη από το 1316, όπως, αντίστοιχα, και ξεχωριστό Κολέγιο των Χειρουργών από τον ύστερο Μεσαίωνα, δηλαδή, σημειώνεται η τάση διαχωρισμού τους. Σχετικά, βλ. LINDEMANN, Medicine, σ Ας σημειωθεί πως τόσο οι χειρουργοί όσο και οι κουρείς-χειρουργοί ασκούσαν την ίδια τέχνη: την τέχνη του «κόπτειν» γι' αυτόν τον λόγο, ανήκαν ως επί το πλείστον στην ίδια συντεχνία. Στην αντίστοιχη, μάλιστα, συντεχνία της πόλης του Λονδίνου οι δύο ειδικότητες παρέμειναν αδιαχώριστες έως το Βλ. R. PORTER, Disease, medicine and society in England, , Cambridge 1993, σ Φαίνεται, όμως, πως στη Βενετία οι χειρουργοί των νοσοκομείων είχαν ήδη διακριθεί και διέθεταν μεγαλύτερο κύρος από τους κουρείς συναδέλφους τους. Διαπιστώνεται, λοιπόν, πως η συσσωμάτ(ιιση των χειρουργών χαρακτηριζόταν από ετερογένεια, όσον αφορά στην εκπαίδευση που λάμβαναν και τις επαγγελματικές ικανότητες που ανέπτυσσαν. Έτσι, ενώ οι κουρείς-χειρουργοί είχαν υποβληθεί σε μία άσκηση πρακτικής υφής μόνον, αρκετοί χειρουργοί φρόντιζαν για την απόκτηση και ενός βασικού θεωρητικού υπόβαθρου. Βλ. LINDEMANN, Medicine, σ. 112, καθώς και σ Βλ. LINDEMANN, Medicine, σ Η διάκριση των δύο επαγγελματικών ομάδων άρχισε να υποχωρεί από τα τέλη του 18ου αιώνα. Εντούτοις, θα λέγαμε πως, ακόμη και στους ακόλουθους χρόνους, δεν έπαυσε ποτέ να υφίσταται από την πλευρά των γιατρών μια υποδόρια υποτίμηση των συναδέλφων τους χειρουργών, εξαιτίας μάλλον της τεχνικής φύσης του τρόπου άσκησης του «θεραπεύειν» από τον χειρουργό-γιατρό.

19 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 209 προς χους πάσχοντες, κυρίως τους άπορους 74. Η κοινότητα της Κεφαλονιάς, μάλιστα, όήλωνε πως επιθυμούσε έναν γιατρό, που σε περιπτώσεις ανάγκης θα πρόσφερε τις υπηρεσίες του στους φτωχούς ασθενείς 75. Ωστόσο, οι πηγές μαρτυρούν αποκλίσεις ως προς την κοινωνική προέλευση των ασθενών. Οι δύο γιατροί της κοινότητας της Κέρκυρας, όπως αναφέρεται στην πρεσβεία του 1546, όφειλαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους βενετούς αξιωματούχους, στους στρατιώτες, στα μέλη του συμβουλίου της κοινότητας καθώς και σε ευγενείς και περιηγητές από τη Μητρόπολη 76. Εύλογο είναι πως τα εύπορα μέλη των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων είχαν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν εξ ιδίων πόρων τη συνδρομή ενός ικανού γιατρού. Συνεπώς, μπορεί να υποστηριχτεί ότι οι υπηρεσίες του γιατρού της κοινότητας απευθύνονταν, ως επί το πλείστον, στους ενδεείς. Η φροντίδα, άλλωστε, των απόρων και πασχόντων ενίσχυε την κοινωνική ισορροπία και ειρήνη, ενώ λειτουργούσε θετικά στη διαφύλαξη των συμφερόντων της ιθύνουσας τάξης, συμβάλλοντας στη σταθερότητα του συστήματος διακυβέρνησης 77. Συμπερασματικά, διαφαίνεται πως σε κάθε πτυχή κοινωνικής μέριμνας η Βενετία, λαμβάνοντας υπόψη τα αιτήματα των κοινοτήτων, επιχειρούσε να οργανώσει ένα πλέγμα κοινωνικών παροχών, στο πλαίσιο πάντοτε της εκάστοτε οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Πρόθεση της, όπως δήλωνε αποκρινόμενη στις διάφορες πρεσβείες, ήταν η ευημερία των υπηκόων της η φειδώ στη διάθεση οικονομικών πόρων, καθώς και η αναβλητικότητα στην υλοποίηση των αιτημάτων επηρεάζονταν από ποικίλους παράγοντες, που έπρεπε κάθε φορά να σταθμιστούν για τη διαμόρφωση της σειράς των προτεραιοτήτων. Η πρόνοια, πάντως, για τους επιμέρους θεσμούς κοινωνικής μέριμνας πρόβαλλε ιδιαίτερα σημαντική, στον βαθμό που εξυπηρετούσε τον κυρίαρχο στόχο της Γαληνο- 74. Βλ. Ι. ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ, Πρόληψη της αρρώστιας και κοινωνική προστασία στα Επτάνησα επί αγγλοκρατίας: , Αθήνα 1985, σ Πρόκειται για την πρεσβεία του Βλ. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ ΣΑΘΑΣ, Μνημεία V, σ Η Ραμουτσάκη συμπεραίνει για την περίπτωση της βενετοκρατούμενης Κρήτης πως «οι όποιες πρωτοβουλίες στα θέματα υγείας δεν αποσκοπούσαν στην αναδιανομή των κοινωνικών αγαθών και στη δημιουργία ίσων ευκαιριών πρόσβασης στο υγειονομικό σύστημα, αλλά στη διατήρηση ενός καθεστώτος που θα διασφάλιζε την τάξη, με τη βαθμιαία ενσωμάτιοση περιθωριοποιημένων κοινωνικών ομάδων στους κόλπους του». ΡΑΜΟΥΤΣΆΚΗ, Σταθμοί, σ Ειδικότερα, για τα νοσοκομειακά ιδρύματα στη βενετοκρατούμενη Κρήτη βλ. ΑΝΑΣΤΑΣΊΑ ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, Ευαγή και νοσοκομειακά ιδρύματα στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, Βενετία 1996.

20 210 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ τάτης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου, τη διασφάλιση, δηλαδή, του κοινωνικού της οικοδομήματος 78. Τέλος, ας επισημανθεί πως η συνοπτική αναφορά σε όψεις των θεσμών κοινωνικής μέριμνας είναι ενδεικτική και μόνον του τρόπου χρήσης και αξιοποίησης της έρευνας «Ελληνικές Κοινότητες και Ευρωπαϊκός Κόσμος (13ος-19ος αι.). Μορφές αυτοδιοίκησης, κοινωνική οργάνωση, συγκρότηση ταυτοτήτων». Η αποδελτίωση των πρεσβειών και η περιληπτική απόδοση του περιεχομένου των αιτημάτων και απαντήσεων, που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος, αποτελούν αφετηρία για τη μελέτη ενός ευρύτατου θεματικού πεδίου της ιστορίας των βενετοκρατούμενων περιοχών και, συνεπώς, προσδοκάται να καταστούν ένα χρηστικό και προσβάσιμο εργαλείο ιστορικής έρευνας. 78. Την εκδήλωση και οργάνωση της κοινωνικής μέριμνας στις ευρωπαϊκές κοινωνίες της πρώιμης νεότερης εποχής υποκινούσαν, εκτός από την αγνή χριστιανική αγάπη, η επιθυμία επιβεβαίωσης της υπεροχής του ευεργέτη έναντι του ευεργετηθέντος, η αποστροφή που προξενούσε η θέαση των φτωχών αρρώστων στους δρόμους, καθώς και ο φόβος ότι τα περιθωριακά αυτά στοιχεία μπορούσαν να γίνουν υποκινητές ταραχών. Σχετικά, βλ. PAT THANE, The foundations of the welfare state, London 1996, σ Τα βαθύτερα αυτά κίνητρα κλονίζουν τον μύθο της Βενετίας, την εικόνα δηλαδή μιας πολιτείας που ανέπτυξε, ιδίως κατά τον 16ο αιώνα, ένα αξιόλογο σύστημα πρόνοιας με αποκλειστικό γνώμονα το κοινό καλό και την εκπλήρωση του καθήκοντος προς τον πλησίον. Ειδικότερα, για τη συγκρότηση προνοιακών μηχανισμών στην πόλη της Βενετίας βλ. Β. PULLAN, Rich and poor in Renaissance Venice. The social institutions of a Catholic state, to 1620, Oxford 1971 Ο ΙΔΙΟΣ, La Nuova Filantropia nella Venezia cinquecentesca, στο: Nel Regno dei Poveri. Arte e storia dei grandi ospedali veneziani in età moderna B. AIKEMA - DULCIA MEIJERS (εκδ.), Venezia 1989, σ Βάσει του μύθου της Βενετίας, η Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου προβαλλόταν από κάποιους ιστορικούς ως η πρωτοπόρος των επιτευγμάτων της πρώιμης νεότερης ευρωπαϊκής ιστορίας. Βλ. J. GRUBB, Why myths lose power. Four decades of Venetian historiography, Journal of Modern History 58 (1986)

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια Τομ. 7, 2007 ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΜΟΥΣΑΔΑΚΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ 10.12681/eoaesperia.89 Copyright 2007 To cite this

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Ελένη Δ. Γράψα Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Αρχείων Ν. Λευκάδας e-mail: mail@gak. lef.sch. g Ιστορικά στοιχεία Τον Ιούλιο του 1684 ο Βενετός αρχιστράτηγος Φραγκίσκος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ. «Δια Βίου Μάθηση» Άρθρο 1. Ορισμοί. 1. Η Δια Βίου Μάθηση περιλαμβάνει την Δια Βίου Εκπαίδευση και την Δια Βίου Κατάρτιση.

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ. «Δια Βίου Μάθηση» Άρθρο 1. Ορισμοί. 1. Η Δια Βίου Μάθηση περιλαμβάνει την Δια Βίου Εκπαίδευση και την Δια Βίου Κατάρτιση. ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Δια Βίου Μάθηση» Άρθρο 1 Ορισμοί 1. Η Δια Βίου Μάθηση περιλαμβάνει την Δια Βίου Εκπαίδευση και την Δια Βίου Κατάρτιση. 2. Ως «Δια Βίου Εκπαίδευση» ορίζεται κάθε διαδικασία απόκτησης γνώσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ναύπλιο, Βουλευτικό Παρασκευή 9 - Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2015 Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, απόγευμα Εναρκτήρια Συνεδρία 6.00-6.30: Υποδοχή Συνέδρων και Κοινού 6.30-6.40: Προσφώνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Κουτεντάκης Φραγκίσκος - Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΠΑΚ: ΑΡΙΣΤΕΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΚΑΙ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ - ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ «ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΤΕΠΑΚ»

ΤΕΠΑΚ: ΑΡΙΣΤΕΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΚΑΙ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ - ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ «ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΤΕΠΑΚ» ΤΕΠΑΚ: ΑΡΙΣΤΕΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΚΑΙ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ - ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ «ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΤΕΠΑΚ» ΜΗΝΥΜΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΔΙΟΙΚΟΥΣΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΕΠΑΚ 4 ΜΗΝΥΜΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 6 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 16/5/2016 Έννοια Δημόσια νομικά πρόσωπα Νομικά πρόσωπα Περιουσία με δημόσιο χαρακτήρα Προνόμια δημόσιας εξουσίας Δημόσια νομικά πρόσωπα: εφαρμογή καθ ύλην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 30 Μαΐου 2013. Κάλυψη κενών θέσεων τακτικού προσωπικού σε νησιωτικούς δήμους

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 30 Μαΐου 2013. Κάλυψη κενών θέσεων τακτικού προσωπικού σε νησιωτικούς δήμους Ελληνική ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 30 Μαΐου 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Αριθ. Πρωτ. : οικ. 22090 ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΟΤΑ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ: Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ: Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ: Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Άρθρο ΣΤ1 Δικαιώματα και υποχρεώσεις των φοιτητών του Ιδρύματος 1. Οι φοιτητές του Ιδρύματος, έχουν τα ακόλουθα δικαιώματα: α) Να ενημερώνονται έγκαιρα και επαρκώς για

Διαβάστε περισσότερα

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997,

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997, Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 98, 98, 986, 987, 988, 989, 99, 99, 99, 995, 997, 998, 999,,, και. Καναβέλη Ελιάνα Παλιεράκη Πόπη 8--6 . Εισαγωγή..... Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ . ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Έτος Ίδρυσης: 7 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ).... ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΒΑΘΜΙΔΑ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)....

Διαβάστε περισσότερα

Προς κάθε αρμόδιο Δικαστήριο και Αρχή ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΔΗΛΩΣΗ

Προς κάθε αρμόδιο Δικαστήριο και Αρχή ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΔΗΛΩΣΗ Προς κάθε αρμόδιο Δικαστήριο και Αρχή ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΔΗΛΩΣΗ Του Σωματείου με την επωνυμία «ΕΝΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ», που εδρεύει στην Αθήνα, Λεωφ. Μεσογείων 152 (Ν.Ν.Θ.Α. «Η Σωτηρία»),

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρικός Σύλλογος. Ηρακλείου. Συνέντευξη τύπου

Ιατρικός Σύλλογος. Ηρακλείου. Συνέντευξη τύπου Ιατρικός Σύλλογος Ηρακλείου Συνέντευξη τύπου 01.02.2010 Η πολιτεία τα τελευταία τριάντα χρόνια αδυνατεί ή δεν θέλει, να λάβει αποφάσεις, να κάνει τομές, να δώσει λύσεις σε θέματα που αφορούν την Υγεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ 1. Σύσταση... 3 2. Σύνθεση... 3 3. Σκοπός... 3 4. Καθήκοντα και Αρμοδιότητες... 3 4.1. Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα (Ε.Π.Ι.) είναι νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.),

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Εργαστήριο με θέμα «Παιδική φτώχεια και ευημερία : 'Έμφαση στην κατάσταση των παιδιών μεταναστών στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

17334 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

17334 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 17334 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 17335 17336 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 17337 17338 ΕΦΗΜΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΑΡΧΗΓΟΥ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ κ. ΖΑΧΑΡΙΑ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου Τρίτη, 1 η Σεπτεμβρίου, 2015 και ώρα 15.00, Αμφιθέατρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟΥ ΟΙΚΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟΥ ΟΙΚΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟΥ ΟΙΚΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ Ο Εκδοτικός Οίκος ιδρύθηκε από το Πολυτεχνείο Κρήτης τη δε χρηματοδότηση, λειτουργία και διαχείριση του έχει αναλάβει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΛΟΙ ΛΟΥΛΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΟΥΡΠΗ ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ(ΛΙΜΕΝΑΣ ΛΟΥΛΗ) Γ.Ε.ΜΗ: 50675444000 (πρώην ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 10344/06/Β/86/131)

ΜΥΛΟΙ ΛΟΥΛΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΟΥΡΠΗ ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ(ΛΙΜΕΝΑΣ ΛΟΥΛΗ) Γ.Ε.ΜΗ: 50675444000 (πρώην ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 10344/06/Β/86/131) ΜΥΛΟΙ ΛΟΥΛΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΟΥΡΠΗ ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ(ΛΙΜΕΝΑΣ ΛΟΥΛΗ) Γ.Ε.ΜΗ: 50675444000 (πρώην ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 10344/06/Β/86/131) Σχέδια προτεινόμενων αποφάσεων επί των θεμάτων της Ημερήσιας Διάταξης (άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπου

1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπου Ε.Ε.Παρ. 1(1) 322 Ν. 68(Ι)/96 Αρ. 3057, 3.5.96 Ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης και Παροχής Σχετικών Πληροφοριών Νόμος του 1996 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΙΤΕΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΕΙ

ΕΛΛΑΔΙΤΕΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΕΙ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΛΛΑΔΙΤΕΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΕΙ ΘΕΣΗ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 2015-2016 Η Υπηρεσία Σπουδών και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΚΥΡΟΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΚΥΡΟΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΚΥΡΟΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η Σκύρος Ναυτική Εταιρεία ιδρύθηκε, από σκυριανούς το 1980 για να λύσει το πιεστικό πρόβλημα της ακτοπλοϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα Περί. Κοινωνικών Παροχών Νόμος του 2014 (109(Ι)/2014),

Ο Περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα Περί. Κοινωνικών Παροχών Νόμος του 2014 (109(Ι)/2014), Ο Περί Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και Γενικότερα Περί Κοινωνικών Παροχών Νόμος του 2014 (109(Ι)/2014), Του Χρίστου Μενελάου, Λειτουργός Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας 1 Με τον Περί

Διαβάστε περισσότερα

Καλώς ήρθατε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών!

Καλώς ήρθατε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών! Καλώς ήρθατε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών! Αγαπητές φοιτήτριες, Αγαπητοί φοιτητές, σας καλωσορίζουμε και σας ευχόμαστε δημιουργική πορεία στις σπουδές σας! Σας συγχαίρουμε για τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΣ και τα μέλη του

Το ΔΣ και τα μέλη του Βασικά Συμπεράσματα Στο Ν.3873/2010 αναφέρεται για πρώτη φορά ρητά ότι οι εισηγμένες εταιρείες οφείλουν να υιοθετήσουν και στη συνέχεια να γνωστοποιήσουν σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, έναν κώδικα εταιρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α.

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α. ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α. Αικατερίνη Καραγιάννη Σήμερα βρισκόμαστε εδώ για να γιορτάσουμε την επέτειο των 100 χρόνων από την ίδρυση της Οδοντιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή των ρόλων και καθηκόντων

Περιγραφή των ρόλων και καθηκόντων ΧV Περιγραφή των ρόλων και καθηκόντων O ρόλος και οι αρμοδιότητες του Διευθυντή Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης Τηρουμένων των σχεδίων υπηρεσίας, ο Διευθυντής του σχολείου έχει τη γενική ευθύνη για την

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Σκοπός. 1. Η Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας έχει ως σκοπό:

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Σκοπός. 1. Η Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας έχει ως σκοπό: Άρθρο 1 Η Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε και εγκαταστάθηκε στο ΓΠΝ «Γ. Παπανικολάου» με το άρθρο 1 της υπ αριθμ Α3β/οικ 4407

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Κανόνες οικονομικής στήριξης φοιτητών με βάση κοινωνικο-οικονομικά κριτήρια

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Κανόνες οικονομικής στήριξης φοιτητών με βάση κοινωνικο-οικονομικά κριτήρια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Κανόνες οικονομικής στήριξης φοιτητών με βάση κοινωνικο-οικονομικά κριτήρια 1. ΓΕΝΙΚΑ 1.1 Το Πανεπιστήμιο παρέχει οικονομική στήριξη σε φοιτητές του, στη βάση κοινωνικο-οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Καταστατικό Προοίμιο Το φοβερό μεταπολιτευτικό αδιέξοδο, εθνικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό, βύθισε την ελληνική κοινωνία σε μια βαθύτατη κρίση αξιών. Οι πολιτικές δυνάμεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

(Άρθρα 1-11) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α.

(Άρθρα 1-11) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3016 / 2002 «Για την εταιρική διακυβέρνηση, θέματα μισθολογίου και άλλες διατάξεις,» (ΦΕΚ 110/17.05.2002), όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 26 του νόμου 3091/2002 (ΦΕΚ, 330/24.12.2002) (Άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Έκφρασης Έκθεσης Γ Λυκείου

Διαγώνισμα Έκφρασης Έκθεσης Γ Λυκείου Διαγώνισμα Έκφρασης Έκθεσης Γ Λυκείου ΣΥΝΩΣΤΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Είναι γνωστό ότι μια θέση στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά και Τεχνολογικά Ιδρύματα αποτελεί το όνειρο χιλιάδων νέων και ίσως περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή Νομικό Πλαίσιο

1. Εισαγωγή Νομικό Πλαίσιο Ενημέρωση για την πρόταση του Τμήματος Μαθηματικών σχετικά με τη χορήγηση πιστοποιητικού διδακτικής και παιδαγωγικής επάρκειας στους αποφοίτους του προπτυχιακού προγράμματος σπουδών. 1. Εισαγωγή Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ (όνομα, έδρα, σκοποί, πόροι)

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ (όνομα, έδρα, σκοποί, πόροι) ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ (όνομα, έδρα, σκοποί, πόροι) ΑΡΘΡΟ 1 ο - ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΚΑΙ ΕΔΡΑ Ιδρύεται σωματείο με την επωνυμία «Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου» με έδρα τη Λευκωσία ΑΡΘΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Το Τμήμα Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Το Τμήμα Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γραφείο Διασύνδεσης Σπουδών & Σταδιοδρομίας Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι δράσεις που υλοποιούνται στα πλαίσια της εκπαιδευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής

Οι δράσεις που υλοποιούνται στα πλαίσια της εκπαιδευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Η ίδρυση Ινστιτούτου Δια Βίου Εκπαίδευσης στο ΤΕΙ Κρήτης Η αναγκαιότητα για Δια Βίου Μάθηση Η Δια Βίου Μάθηση είναι μια συνεχής διαδικασία απόκτησης, ανανέωσης, συμπλήρωσης και εξειδίκευσης των γνώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

To Ισπανικό Πανεπιστημιακό Μοντέλο: Ένα Παράδειγμα Προς Μίμηση για την Δια Βίου Αξιολόγηση των Πανεπιστημιακών

To Ισπανικό Πανεπιστημιακό Μοντέλο: Ένα Παράδειγμα Προς Μίμηση για την Δια Βίου Αξιολόγηση των Πανεπιστημιακών To Ισπανικό Πανεπιστημιακό Μοντέλο: Ένα Παράδειγμα Προς Μίμηση για την Δια Βίου Αξιολόγηση των Πανεπιστημιακών Tο Ελληνικό Πανεπιστήμιο, μεταξύ άλλων προβλημάτων, χαρακτηρίζεται συχνά από έλλειψη αξιοκρατίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 4ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ε.Π. ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 4ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ε.Π. ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΕΝ ΙΑΜΕΣΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 4ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ε.Π.

Διαβάστε περισσότερα

ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις

ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (ΜΕΜΟ) Βρυξέλλες, 22 Οκτωβρίου 2013 ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις Ένας ηλικιωμένος Γερμανός που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Μυτιλήνη, 09 Σεπτεμβρίου 2014 Αριθμ. Πρωτ.: 7862 Θέμα: Ορισμός Αναπληρωτών Πρύτανη, μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στους Αναπληρωτές Πρύτανη και καθορισμός σειράς αναπλήρωσης του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΔΙΟΙΚΟΥΣΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΑΡΙΘΜ. 18 Στην Αθήνα σήμερα 12/05/2011 ημέρα Πέμπτη και ώρα 09:30 π.μ. στην

Διαβάστε περισσότερα

Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 5. 84 II (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΟΓΔΟΗ ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 10ης Απριλίου 1984 βασιζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες,

Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες, Το μοντέλο του Εθνικού Συστήματος Υγείας που εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Ιταλία και άλλες, διέπεται από τις αρχές του προτύπου Beveridge. «το κόστος

Διαβάστε περισσότερα

817 Ν. 65/87. E.E., Παρ. I, Αρ. 2226, 8.5.87

817 Ν. 65/87. E.E., Παρ. I, Αρ. 2226, 8.5.87 E.E., Παρ. I, Αρ. 2226, 8.5.87 817 Ν. 65/87 Ο περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικός) Νόμος του 1987 εκδίδεται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ. «Χάραξη στρατηγικής για επιβίωση των εθελοντικών οργανώσεων/μκο σε συνθήκες συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης»

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ. «Χάραξη στρατηγικής για επιβίωση των εθελοντικών οργανώσεων/μκο σε συνθήκες συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης» ΤΕΛΙΚΟ-Υπόμνημα/4 Συν ΚΠ/17/10/14 ΥΠΟΜΝΗΜΑ 4 ης ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ «Χάραξη στρατηγικής για επιβίωση των εθελοντικών οργανώσεων/μκο σε συνθήκες συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΙΑΤΡΟΥ ΣΤΑ ΚΑΠΗ ΔΗΜΟΥ ΛΕΒΑΔΕΩΝ

ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΙΑΤΡΟΥ ΣΤΑ ΚΑΠΗ ΔΗΜΟΥ ΛΕΒΑΔΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΒΟΙΩΤΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΛΕΒΑΔΕΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Aρ. Μελέτης : 124/2015 C P V 8 5 1 2 1 0 0 0-3 (Υπηρεσίες παροχής ιατρικής παρακολούθησης μελών των

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Γραμματείας Βασικές πληροφορίες για τους σπουδαστές του Τμήματος

Οδηγός Γραμματείας Βασικές πληροφορίες για τους σπουδαστές του Τμήματος 1 Οδηγός Γραμματείας Βασικές πληροφορίες για τους σπουδαστές του Τμήματος 1. Εγγραφή σπουδαστών 1 ου Εξαμήνου Σπουδαστές θεωρούνται όσοι εγγράφονται στο Τμήμα μετά από εισαγωγή, μετεγγραφή ή κατάταξη,

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

H εμπειρία της Εξωτερικής Αξιολόγησης Τμημάτων άλλων ΑΕΙ

H εμπειρία της Εξωτερικής Αξιολόγησης Τμημάτων άλλων ΑΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΜΟΔΙΠ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ H εμπειρία της Εξωτερικής Αξιολόγησης Τμημάτων άλλων ΑΕΙ (από το συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Εκσυγχρονισμός Βιβλιοθηκών Πανεπιστημίου Αθηνών: έργο και προοπτική

Εκσυγχρονισμός Βιβλιοθηκών Πανεπιστημίου Αθηνών: έργο και προοπτική ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 299 Εκσυγχρονισμός Βιβλιοθηκών Πανεπιστημίου Αθηνών: έργο και προοπτική Ο Κωνσταντίνος Βουδούρης ι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες αποτελούν τις πλέον ζωτικές μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. ζ) Ομώνυμο εργαστήριο της κλινικής που περιλαμβάνει εργαστήριο ισοτόπων

Άρθρο 1. ζ) Ομώνυμο εργαστήριο της κλινικής που περιλαμβάνει εργαστήριο ισοτόπων Εσωτερικός κανονισμός της Β Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής και Ειδικής Νοσολογίας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Άρθρο 1 Γνωστικό Αντικείμενο 1. Η Β Προπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις Στο Τμήμα Aρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης είναι δυνατή η εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ»

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ» ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ» Άρθρο Γενικές διατάξεις Το Τμήμα Ιστορίας της Σχολής Ιστορίας και Μετάφρασης Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου θα λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Τουριστικών Επαγγελμάτων ΑΣΤΕ Ρόδου (613)

Τουριστικών Επαγγελμάτων ΑΣΤΕ Ρόδου (613) Τουριστικών Επαγγελμάτων ΑΣΤΕ Ρόδου (613) Η Ανώτερη Σχολή Τουριστικής Εκπαίδευσης Ρόδου (ΑΣΤΕΡ), ιδρύθηκε το 1956, ήταν η πρώτη Σχολή στην Ελλάδα και από τότε λειτουργεί στη πραγματικότητα ως αμιγής ξενοδοχειακή

Διαβάστε περισσότερα

2. Το Π.δ/γμα 63/2005 «Κωδικοποίηση της νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα Κυβερνητικά όργανα», όπως ισχύει (Α' 98).

2. Το Π.δ/γμα 63/2005 «Κωδικοποίηση της νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα Κυβερνητικά όργανα», όπως ισχύει (Α' 98). Αριθμ. 78030/30.12.2014 Καθορισμός ενιαίου ποσού ετήσιας συνδρομής και ενιαίου ανταποδοτικού τέλους ανά παρεχόμενη υπηρεσία στα μέλη των Επιμελητηρίων, που απολαμβάνουν τις εν λόγω υπηρεσίες και ρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργική απόφαση Δ4/662/1998. Όργανα οργανώσεων γονέων

Υπουργική απόφαση Δ4/662/1998. Όργανα οργανώσεων γονέων Υπουργική απόφαση Δ4/662/1998. Όργανα οργανώσεων γονέων Α.Π. Δ4 / 662 / 23-12-1998 ΥΠ.Ε.Π.Θ. (διορθωμένη σύμφωνα με την από 20-1-1999 εγκύκλιο) Έχοντας υπόψη α) τις διατάξεις του άρθρου 53 ν.1566/1985

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Δράση 07: Γιώργος Πιερράκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ρέθυμνο, 21-6-2016 Θέση του Π.Τ.Π.Ε. για το Επιστημονικό Πεδίο Επιστημών της Εκπαίδευσης για την εισαγωγή φοιτητών στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Νικόλαος Σουλακέλλης, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Γεωγραφίας της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Προστασία των προσωπικών δεδομένων στην επιστημονική έρευνα

Η Προστασία των προσωπικών δεδομένων στην επιστημονική έρευνα Η Προστασία των προσωπικών δεδομένων στην επιστημονική έρευνα Ευγενία Αλεξανδροπούλου-Αιγυπτιάδου Καθηγήτρια Πανεπιστήμιο Μακεδονίας ealex@uom.gr Σύγκρουση Δικαιωμάτων Δικαίωμα συμμετοχής στην Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΚΛΗΡΟ ΟΤΗΜΑ ΣΠΥΡ. Φ. ΑΝΤΥΠΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Τ.Θ.129 Αργοστόλι 28100 Πληρ: Μ. Χοϊδά Τηλ: 2671-0-22524 Fax: 2671-0-28956 e-mail: succes21@kef.forthnet.gr ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Σύμβαση δανεισμού... 2 1.1 Γενικά... 4 1.2 Γνήσιος και μη γνήσιος δανεισμός... 5 1.3 Το νομικό πλαίσιο για τον κατ επάγγελμα δανεισμό εργαζομένων... 5 Πηγές... 9 Συντακτική ομάδα... 9 1 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α. Οικ. Β-1188/36/2003 (Β 24) (Κατ εξουσιοδότηση της παραγράφου 3 του άρθρου 13 του Ν.2963/2001)

Υ.Α. Οικ. Β-1188/36/2003 (Β 24) (Κατ εξουσιοδότηση της παραγράφου 3 του άρθρου 13 του Ν.2963/2001) Υ.Α. Οικ. Β-1188/36/2003 (Β 24) (Κατ εξουσιοδότηση της παραγράφου 3 του άρθρου 13 του Ν.2963/2001) «Διαδικασία λειτουργίας του ειδικού λογαριασμού 5% του άρθρου 13 του Ν. 2963/2001 (A 268)». Ο υπουργός

Διαβάστε περισσότερα

IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ TMHMA ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ TMHMA ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ TMHMA ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πληροφορίες: Στ. Πρεντουλή Μέγαρο Καποδίστρια, 49100 Κέρκυρα Τηλ.: 26610-87223 Φαξ: 26610-22293 Κέρκυρα, Αριθμ. Πρωτ.: ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Η Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΣΔΔΑ), η οποία προέκυψε ύστερα από την ενοποίηση της ΕΣΔΔ και της ΕΣΤΑ (Ν. 3966/ΦΕΚ 118/τ. Α /24-5-2011

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα αξιολόγησης του Φροντιστηρίου, της 15ης Νοεμβρίου 2015, από γονείς μαθητών μας της Γ Λυκείου

Αποτελέσματα αξιολόγησης του Φροντιστηρίου, της 15ης Νοεμβρίου 2015, από γονείς μαθητών μας της Γ Λυκείου της 15ης Νοεμβρίου 2015, από γονείς μαθητών μας της Γ Λυκείου Αγαπητοί γονείς, των μαθητών μας της Γ Λυκείου, σας ευχαριστούμε θερμά για το χρόνο σας και σας διαβεβαιώνουμε ότι όλα όσα μας επισημάνατε

Διαβάστε περισσότερα

FAQ (ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

FAQ (ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ) FAQ (ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ) Τι είναι το ΣΕΜ; Το «Συμβούλιο Ένταξης Μεταναστών» (ΣΕΜ) είναι ένα συμβουλευτικό όργανο προς το Δήμο και το Δημοτικό Συμβούλιο, σε επίπεδο δήμου για την ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ για το 1 Ο θέμα της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στις 5 Ιουλίου 2014: «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ»

ΕΙΣΗΓΗΣΗ για το 1 Ο θέμα της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στις 5 Ιουλίου 2014: «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ» 1 ΕΙΣΗΓΗΣΗ για το 1 Ο θέμα της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στις 5 Ιουλίου 2014: «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ» ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Με την ψήφιση του Νόμου 4254/2014 επιχειρείται εξομοίωση μεταξύ ΑΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΜΙΝ ΣΤΗ ΛΑΜΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ανάθεση: ΕLΜΙΝ Hellenic Mining Enterprises S.A. Τύπος έρευνας: Ποσοτική έρευνα με Computer Assisted τηλεφωνικές συνεντεύξεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων ΚΟΙΝ: Βουλευτές

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4136, 25/7/2007

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4136, 25/7/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΡΥΘΜΙΖΕΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΨΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΑΠΟ ΠΡΩΗΝ ΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΑΞΙΩΜΑΤΟΥΧΟΥΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΠΡΩΗΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΡΥΤΕΡΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ Προοίμιο. Επειδή

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. Αξιολόγηση Τµήµατος από τους Αποφοίτους

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. Αξιολόγηση Τµήµατος από τους Αποφοίτους ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III Αξιολόγηση Τµήµατος από τους Αποφοίτους ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ Το Τµήµα ιαχείρισης Πληροφοριών του Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ στο πλαίσιο του έργου «Ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα