ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Νικολάου Χαρά Πάτρα 2007

2 Περιεχόμενα Α. Εισαγωγή Γενικά για τον καρκίνο Αντικαρκινικές και αντινεοπλασματικές θεραπείες... 7 i. Χειρουργική... 7 ii. Φαρμακοθεραπεία - Χημειοθεραπεία... 9 iii. Ακτινοθεραπεία Πολυφαρμακία Κόστος αντικαρκινικών θεραπειών Β. Σκοπός Γ. Μεθοδολογία Δ. Αποτελέσματα Ασθενείς i. Χαρακτηριστικά του συνόλου των ασθενών ii. Σύγκριση ανάμεσα σε ηλικιακές ομάδες iii. Κόστος iv. Φαρμακευτική αγωγή Ε. Συζήτηση Συμπεράσματα Βιβλιογραφία

3 Α. Εισαγωγή 1. Γενικά για τον καρκίνο Ο καρκίνος αντιπροσωπεύει μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προκλήσεις της μοντέρνας ιατρικής. Ως αίτιο θνησιμότητας είναι δεύτερος, παγκοσμίως, μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις [52]. Κάθε χρόνο διαγιγνώσκεται η ύπαρξη καρκίνου σε έναν στους διακόσιους πενήντα άνδρες και σε μία στις τριακόσιες γυναίκες [52]. Η επίπτωση του καρκίνου παρουσιάζει αύξηση στην Ευρώπη. Σήμερα ο καρκίνος διαγιγνώσκεται σε περισσότερους από 1.2 εκατομμύρια ανθρώπους το χρόνο εντός των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης [110]. Στις ανεπτυγμένες χώρες, οι πιο συχνά εμφανιζόμενες μορφές καρκίνου είναι πνεύμονος, μαστού, δέρματος, εντέρου και προστάτη. Οι αιτίες καρκίνου που περιγράφονται μέχρι σήμερα είναι αρκετές, και οι μηχανισμοί της δημιουργίας του είναι αρκετά πολύπλοκοι [52]. Οι αιτίες αυτές μπορεί να είναι χημικές (χημικά καρκινογόνα, ιοντίζουσες και υπεριώδεις ακτινοβολίες), ιογενείς (ιοί και ογκογονίδια), και άλλες, όπως η κληρονομικότητα, τα τραύματα, και οι προκαρκινικές κακώσεις. Στη διερεύνηση των αιτιών του καρκίνου, δύο κύριες οδοί μπορούν να ακολουθηθούν: Η πρώτη αφορά στο γενετικό επίπεδο και η άλλη στις αιτιολογικές συσχετίσεις. Η βιολογική μονάδα του καρκίνου είναι το καρκινικό κύτταρο, το οποίο είναι παρόμοιο με ένα φυσιολογικό κύτταρο από πολλές απόψεις. Οι θεμελιώδεις ιδιότητες όμως του καρκινικού κυττάρου, είναι αυτές που το διακρίνουν από τα φυσιολογικά αντίστοιχά του. Δυο βασικά 3

4 χαρακτηριστικά του είναι ο μη ελεγχόμενος πολλαπλασιασμός και η ικανότητα να κάνει μεταστάσεις [46]. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι μεταξύ των καρκινικών κυττάρων παρατηρούνται διαφορές στη λειτουργία ή / και τη δομή, όταν προέρχονται από καρκίνους διαφορετικής προέλευσης, πράγμα που δεν παρατηρείται ανάμεσα στα φυσιολογικά κύτταρα [59]. Παρόλο όμως, που ο καρκίνος είναι μια διαταραχή των κυττάρων, συνήθως κατά τη διάγνωση, εμφανίζεται σαν ένας ορατός όγκος που είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας ολόκληρης σειράς γενετικών αλλαγών στα κύτταρα που προάγουν την εμφάνιση νέων χαρακτηριστικών στο ανθρώπινο σώμα, που μπορεί να έχει πάρει χρόνια για να αναπτυχθεί [17, 46]. Ο καρκίνος λοιπόν, είναι μια νόσος που προκαλείται όταν τα φυσιολογικά κύτταρα διαταραχθούν από κάποιον αιτιολογικό παράγοντα και τότε οδηγούνται σε μη ελεγχόμενη λειτουργία και ανάπτυξη. Αυτή η μη ελεγχόμενη ανάπτυξη προκαλεί το σχηματισμό του όγκου. Αν δεν αντιμετωπισθεί, ο όγκος μπορεί να προκαλέσει προβλήματα με την εισβολή του σε φυσιολογικούς γειτονικούς ιστούς ή ασκώντας πίεση σε άλλες γειτονικές δομές του σώματος. Υπάρχουν πάνω από διακόσιοι διαφορετικοί τύποι καρκίνου, γιατί υπάρχουν στο σώμα πάνω από διακόσιοι τύποι διαφοροποιημένων κυττάρων [17, 19]. Οι διαφορετικοί ιστοί του σώματος αποτελούνται από διαφορετικούς τύπους κυττάρων τα οποία εκτελούν διαφορετικές λειτουργίες όμως όλα είναι όμοια στη δομή τους. Φέρουν πυρήνα, μέσα στον οποίο υπάρχουν τα γονίδια, τα οποία ελέγχουν το κύτταρο, και δίνουν οδηγίες για την αναπαραγωγή αλλά τον θάνατο τους. Όταν διαταραχθεί αυτή η φυσιολογική διαδικασία τότε το κύτταρο αρχίζει να διαιρείται χωρίς κανένα έλεγχο, έτσι ώστε τα κύτταρα αυξάνονται σε αριθμό και συσσωρεύονται στην περιοχή σχηματίζοντας τον όγκο [19, 46, 52]. 4

5 Οι όγκοι μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις. Οι καλοήθεις όγκοι δεν είναι καρκίνος και συνήθως αναπτύσσονται πολύ αργά, δεν εξαπλώνονται σε άλλα μέρη του σώματος, και συνήθως περιβάλλονται από μια στοιβάδα φυσιολογικών κυττάρων. Προβλήματα μπορούν να προκαλέσουν μόνο όταν γίνουν αρκετά μεγάλοι, όταν πιέζουν άλλα όργανα, όταν αλλοιωθεί η μορφή τους, και αν εκκρίνουν ορμόνες που επηρεάζουν τις λειτουργίες του σώματος. Οι κακοήθεις όγκοι αντιθέτως, αναπτύσσονται πολύ ταχύτερα, εξαπλώνονται και καταστρέφουν τους γειτονικούς ιστούς, και μεταναστεύουν σε άλλα σημεία του σώματος [Εικόνα Α.1]. Αυτό που κάνει τον καρκίνο τόσο επικίνδυνο, είναι ακριβώς αυτή η ικανότητα που έχει να εξαπλώνεται [52]. Το σημείο του σώματος λοιπόν, όπου ξεκινάει η ανάπτυξη ενός καρκίνου καλείται πρωτογενής καρκίνος. Όταν τα καρκινικά κύτταρα αποσπαστούν και μεταφερθούν με το λεμφικό ή το κυκλοφορικό σύστημα σε άλλα τμήματα του σώματος, τότε ξεκινούν να δημιουργούν εκεί ένα νέο όγκο, ο οποίος καλείται δευτερογενής και αποτελεί τη «μετάσταση». Οι διαφορετικοί τύποι καρκίνου που δημιουργούνται από τα διαφοροποιημένα κύτταρα του ιστού που προσβάλλεται Εικόνα Α.1: Καρκινικά και φυσιολογικά κύτταρα συμπεριφέρονται διαφορετικά. Έτσι ο κάθε καρκίνος προκαλεί διαφορετικά συμπτώματα στον κάθε ασθενή ανάλογα με το ποιο σημείο του σώματος προσβάλλει. Ακόμα, οι διάφοροι τύποι καρκίνου αναπτύσσονται 5

6 με διαφορετική ταχύτητα και έχουν διαφορετική επίδράση στο σώμα γιατί εκκρίνουν διαφορετικές ουσίες στο αίμα. Επίσης έχουν διαφορετική τάση εξάπλωσης μέσω της κυκλοφορίας, και παρουσιάζουν διαφορετική ανταπόκριση στα φάρμακα και την ακτινοθεραπεία [17, 19, 46]. 6

7 2. Αντικαρκινικές και αντινεοπλασματικές θεραπείες i. Χειρουργική Η χειρουργική είναι μια από τις κύριες θεραπείες του καρκίνου. Στους εκατό καρκινοπαθείς περίπου οι 22 θεραπεύονται με χειρουργική επέμβαση, οι 18 με ακτινοθεραπεία μόνη της ή σε συνδυασμό με χειρουργική ή χημειοθεραπεία και 5 με χημειοθεραπεία μόνη της ή συχνότερα σε συνδυασμό με άλλες μεθόδους [17, 91, 110]. Οι χειρουργικές επεμβάσεις στην περίπτωση των όγκων είναι εκτομές οργάνων ολικές, μερικές ή / και πολλαπλές, που έχουν από τη φύση τους επίπτωση στη δομή και τη λειτουργία του σώματος [105]. Αποτελούν τοπική θεραπεία καθώς θεραπεύουν μόνο ένα μεμονωμένο τμήμα του σώματος, εκεί όπου γίνεται η επέμβαση [17]. Για το λόγο αυτό το χειρουργείο δεν προσφέρεται πάντα στους ασθενείς ως θεραπεία, ειδικά στις περιπτώσεις που έχει διαπιστωθεί ότι ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί και σε άλλα μέρη του σώματος. Στις περιπτώσεις αυτές, συνήθως ακολουθείται συστηματική θεραπεία, η οποία περιγράφεται παρακάτω [κεφάλαιο 2-ii]. Για ένα σημαντικό αριθμό συμπαγών νεοπλασιών ή χειρουργική εξαίρεση τους παραμένει η κύρια και τις περισσότερες φορές η μοναδική μορφή θεραπείας [113]. Στους ασθενείς όπου είναι δυνατή η χειρουργική επέμβαση, μπορεί να αντιμετωπιστεί καλά η νόσος, καθώς αυτό εξαρτάται από το αν ο καρκίνος είναι σε τέτοιο σημείο που μπορεί να απομακρυνθεί εξ ολοκλήρου, από το αν τα όρια των υγιών ιστών απομακρύνονται μαζί με τον όγκο, και από το αν ο καρκίνος έχει ήδη δώσει μεταστάσεις και σε άλλους ιστούς, πριν την επέμβαση [17]. Η ανάγκη της ριζικής 7

8 αντιμετώπισης αν ενδείκνυται σύμφωνα με τα ανωτέρω, δεν επιτρέπει τον περιορισμό της χειρουργικής εκτομής για την αποφυγή ή μείωση των επιπτώσεων [105]. Κάποιες φορές, ενώ η διερεύνηση δείχνει καθαρά ότι ο όγκος βρίσκεται εντοπισμένος, μπορεί τα καρκινικά κύτταρα ήδη να έχουν απομακρυνθεί από την αρχική εστία και να έχουν μεταναστεύσει σε κάποιο άλλο μέρος του σώματος. Αυτοί οι δευτερογενείς καρκίνοι μπορεί να είναι πολύ μικροί για να φανούν και καλούνται μικρομεταστάσεις. Ακόμα, παρά την αρχική καθαρή διερεύνηση, ο χειρουργός μπορεί να ανακαλύψει ότι ο καρκίνος έχει επεκταθεί και τότε η εγχείρηση διαρκεί περισσότερο ή σε κάποιες περιπτώσεις δεν μπορεί να ολοκληρωθεί [17]. Συνήθως, κατά το χειρουργείο απομακρύνονται τα κύρια λεμφικά αγγεία και οι λεμφαδένες, που είναι πλησιέστερα στον καρκίνο, ή το όργανο στο οποίο είναι ο καρκίνος [17]. Αυτό συμβαίνει γιατί οι κύριοι αποχετευτικοί λεμφαδένες και αγγεία είναι τα πιθανότερα τμήματα όπου μπορεί να έχει ήδη εξαπλωθεί ο καρκίνος. Έτσι θεωρείται ότι η συστηματική λεμφαδενεκτομή είναι επιβεβλημένη στις πλείστες των περιπτώσεων κυρίως για την ακριβή σταδιοποίηση της νόσου, με ακόλουθες βιοψίες, καθώς επίσης και επειδή φαίνεται να συμβάλλει στην καλύτερη επιβίωση και ορθότερη μετεγχειρητική αντιμετώπιση των ασθενών [112, 116, 117, 119]. Επειδή μπορεί να υπάρχουν καρκινικά κύτταρα που έχουν αποκοπεί από τον πρωτογενή καρκίνο, κάποιες φορές συστήνεται μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία, η οποία συχνά καλείται «ανοσοενισχυτική» θεραπεία [17]. Κάποιες φορές ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία χορηγούνται προεγχειρητικά για να βοηθήσουν τη συρρίκνωση του καρκίνου, ώστε να είναι ευκολότερη η απομάκρυνση του [17]. 8

9 ii. Φαρμακοθεραπεία - Χημειοθεραπεία Η χημειοθεραπεία είναι η θεραπεία με αντικαρκινικά, κυτταροτοξικά φάρμακα, που χρησιμοποιούνται είτε για βοηθήσουν τη συρρίκνωση ένας καρκίνου προεγχειρητικά, όπως αναφέρθηκε, αλλά επίσης και για να ελαττωθεί το ρίσκο της επανεμφάνισης ενός καρκίνου μετά από χειρουργική επέμβαση [17, 106]. Χορηγείται ακόμα σε συνδυασμό με την ακτινοθεραπεία ή μεμονωμένα για τη θεραπεία ενός καρκίνου, καθώς επίσης και για τον έλεγχο των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, όταν ένας καρκίνος είναι πολύ προχωρημένος και δεν μπορεί να θεραπευτεί [17]. Κυτταροτοξικές ιδιότητες έχουν επίσης νεότερα φάρμακα που ανακαλύφθηκαν μεταγενέστερα, τα οποία καλούνται με τον όρο Βιολογικοί Παράγοντες. Αποτελούν ξεχωριστή ομάδα φαρμάκων για την αντιμετώπιση του καρκίνου, και αναφέρονται στη συνέχεια [31, 65, 90, 118, 120]. Η βασική διαφορά τους, που είναι και ο λόγος του διαχωρισμού, σχετίζεται με το μηχανισμό δράσης τους, ο οποίος αναλύεται στη συνέχεια. Η χημειοθεραπεία χρησιμοποιεί τα κυτταροτοξικά φάρμακα για να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα, άλλες φορές σε συνδυασμούς και κάποιες άλλες χρησιμοποιώντας μόνο ένα φαρμακευτικό σκεύασμα [17]. Τα φάρμακα αυτά είναι τοξικά για τα κύτταρα του σώματος - φυσιολογικά ή καρκινικά - που αναπτύσσονται και διαιρούνται. Εκμεταλλεύεται την ιδιότητα που έχουν τα καρκινικά κύτταρα να αναπτύσσονται και να διαιρούνται με μεγαλύτερη ταχύτητα και συχνότητα από τα φυσιολογικά, έτσι τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα έχουν μεγαλύτερη επίδραση σε αυτά. Υπάρχουν περίπου εξήντα διαφορετικά, χημειοθεραπευτικά φάρμακα διαθέσιμα ενώ, πολλά καινούρια αναπτύσσονται συνεχώς [17, 47]. Η καταλληλότητα της χημειοθεραπείας και το ποια φάρμακα είναι απαραίτητα 9

10 για κάθε ασθενή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι ο τύπος του καρκίνου και το σημείο του σώματος όπου βρίσκεται η αρχική εστία. Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η μορφολογία των καρκινικών κυττάρων κάτω από το μικροσκόπιο, όπως και το αν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί. Η χημειοθεραπεία μπορεί να χορηγείται ως μονοθεραπεία, αλλά και σε συνδυασμό με την ακτινοθεραπεία, τη χειρουργική, την ορμονοθεραπεία, την ανοσοθεραπεία, αλλά και με συνδυασμό κάποιων από τις θεραπείες αυτές [17, 106]. Επίσης, μπορεί να χορηγηθεί ως «επιθετική» θεραπεία με πολύ μεγάλες δόσεις, η οποία όμως προκαλεί το θάνατο των κυττάρων του μυελού των οστών, έτσι στη συνέχεια είναι απαραίτητη η μεταμόσχευση κυττάρων μυελού ή αρχέγονων κυττάρων. Η χημειοθεραπεία, όπως αναφέρθηκε, καταστρέφει κυρίως τα καρκινικά κύτταρα, τα οποία αναπτύσσονται και διαιρούνται συνεχώς και γρήγορα. Τα περισσότερα φυσιολογικά κύτταρα, σταματάνε να διαιρούνται και να αναπαράγονται όταν ο οργανισμός φτάσει σε πλήρη ανάπτυξη. Βρίσκονται σε μια κατάσταση ηρεμίας και διαιρούνται μόνο όταν είναι απαραίτητο να επιδιορθωθεί κάποια βλάβη. Η χημειοθεραπεία, καταστρέφει μέρος του κέντρου ελέγχου που ρυθμίζει την κυτταρική διαίρεση μέσα στον πυρήνα κάθε κυττάρου και τότε αυτά πεθαίνουν. Ασκεί τη δράση της είτε στη φάση της διαίρεσης τους, ή κατά τη φάση της αντιγραφής του DNA. Η πιθανότητα της πλήρους θεραπείας με τα φάρμακα αυτά εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου. Για παράδειγμα ο καρκίνος των όρχεων όπως και το λέμφωμα Hodgkin s ανταποκρίνονται ιδιαίτερα καλά στη χημειοθεραπεία, ενώ σε άλλες μορφές όπως είναι ο καρκίνος του μαστού και του εντέρου, η χημειοθεραπεία χορηγείται μετά από χειρουργείο για να μειωθούν οι πιθανότητες να επανέλθει ή να υποτροπιάσει [17]. 10

11 Το γεγονός ότι τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα, καταστρέφουν τα κύτταρα που διαιρούνται εξηγεί το γιατί προκαλούν παρενέργειες. Επηρεάζει φυσιολογικούς ιστούς του σώματος που βρίσκονται σε συνεχή ανάπτυξη, και συνεπώς αναπαράγονται, όπως είναι το δέρμα, τα μαλλιά, το στόμα και το γαστρεντερικό σύστημα, όπως επίσης και ο μυελός των οστών [103, 111]. Τα φυσιολογικά κύτταρα παρόλα αυτά μπορούν να αποκαταστήσουν την βλάβη πολύ πιο γρήγορα από τα καρκινικά, έτσι συνήθως δε διαρκούν οι παρενέργειες αυτές [17, 52]. Οι περισσότερες εξαφανίζονται αμέσως μετά τη διακοπή της θεραπείας, ενώ κάποιες όπως είναι η ναυτία ή η διάρροια, εμφανίζονται μόνο τις μέρες που λαμβάνονται τα φάρμακα. Κάθε χημειοθεραπευτικό φάρμακο έχει διαφορετικές παρενέργειες αλλά κυρίως κανένα από τα φάρμακα δεν προκαλεί μαζικά όλες τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Μοριακές θεραπείες i. Βιολογικές θεραπείες Οι βιολογικές θεραπείες χρησιμοποιούν τις φυσιολογικές ουσίες του σώματος ή φάρμακα κατασκευασμένα από φυσιολογικά συστατικά του σώματος. Μπορούν να ενισχύσουν τη θεραπεία του καρκίνου, όπως επίσης και να βοηθήσουν στον έλεγχο των παρενεργειών των άλλων αντικαρκινικών θεραπειών, όπως της χημειοθεραπείας. Οι θεραπείες αυτές καλούνται επίσης «βιολογικοί τροποποιητές της ανταπόκρισης», «ανοσοθεραπευτικοί παράγοντες», καθώς και «βιολογικοί παράγοντες», γιατί διεγείρουν τη φυσιολογική ανταπόκριση του σώματος στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Είναι διαθέσιμοι πολλοί τύποι τέτοιων βιολογικών θεραπειών [17]. 11

12 Η χορήγηση των βιολογικών θεραπειών εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι ο τύπος καρκίνου και το στάδιο της νόσου, δηλαδή το πόσο προχωρημένος ή εξαπλωμένος είναι ο καρκίνος [115, 120]. Σημαντικοί παράγοντες είναι επίσης οι άλλες αντικαρκινικές θεραπείες στις οποίες υποβλήθηκε ή υποβάλλεται ο ασθενής κατά τη δεδομένη στιγμή. Πολλοί τύποι βιολογικών παραγόντων βρίσκονται ακόμα σε πειραματικό στάδιο. Δεν είναι κατάλληλοι για θεραπεία όλων των τύπων καρκίνου, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελούν τη θεραπεία επιλογής, όπως για παράδειγμα στη θεραπεία καρκίνου ήπατος ο οποίος έχει ήδη εξαπλωθεί, και όταν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να επανέλθει μετά τη χειρουργική εκτομή του. Για άλλες περιπτώσεις, η βιολογική θεραπεία μπορεί να χορηγηθεί ως εναλλακτική, ή ως μέρος των κλινικών δοκιμών, όταν οι άλλες θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία, δεν είναι πλέον αποτελεσματικές. Είναι διαθέσιμες σήμερα, πολλές μορφές βιολογικών θεραπευτικών παραγόντων. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνονται τα μονοκλωνικά αντισώματα (όπως είναι η Trastuzumab και η Rituximab), τα αντικαρκινικά εμβόλια, οι αυξητικοί παράγοντες των κυττάρων του αίματος, ακόμα οι αναστολείς των αυξητικών παραγόντων, οι αντιαγγειογενετικές ουσίες, η ιντερφερόνη, η ιντερλευκίνη ΙΙ, και τα φάρμακα γονιδιακής θεραπείας [17, 31, 47, 65, 90, 107, 115, 118, 120]. Τα μονοκλωνικά αντισώματα, είναι πρωτεΐνες που παρασκευάζονται εργαστηριακά από ένα απλό αντίγραφο ενός ανθρώπινου αντισώματος [65, 107]. Για τη χρήση τους στη θεραπεία του καρκίνου γίνονται συνεχώς έρευνες. Μονοκλωνικό σημαίνει ότι είναι πολλά αντίγραφα ενός κλώνου του ίδιου αντισώματος. Δρουν όπως και οι πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού συστήματος, που ανιχνεύουν και καταστρέφουν τα ξένα στοιχεία που βρίσκονται στο σώμα. Σχεδιάζονται έτσι ώστε να αναγνωρίζουν τις 12

13 πρωτεΐνες - στόχους του περιβλήματος των καρκινικών κυττάρων, ώστε να τα δεσμεύσουν και στη συνέχεια να τα καταστρέψουν. Κατασκευάζονται διαφορετικά αντισώματα για διαφορετικούς τύπους καρκίνου. Η Rituximab για παράδειγμα, αναγνωρίζει τις πρωτεΐνες CD20 του εξωτερικού περιβλήματος των κυττάρων του λεμφώματος μη-hodgkin s [17, 107]. Η Trastuzumab (Herceptin) αναγνωρίζει τα καρκινικά κύτταρα του μαστού που παράγουν την πρωτεΐνη HER2 [107]. Άλλα μονοκλωνικά αντισώματα που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του καρκίνου ή βρίσκονται σε κλινικές δοκιμές είναι η Tositumomab (Bexxar), η Cetuximab (Erbitux), η Ibritumomab (Zevalin), η Alemtuzumab (Campath-1H), η Epratuzumab (Lymphocide), η Gemtuzumab ozogamicin (Mylotarg), και η Bevacimab (Avastin). Τα περισσότερα από τα μονοκλωνικά αντισώματα βρίσκονται ακόμα σε πειραματικά στάδια όμως υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον καθώς είναι δυνατό, να χρησιμοποιηθούν στην θεραπευτική, καταστρέφοντας καρκινικά κύτταρα χωρίς να προκαλούνται βλάβες στα φυσιολογικά κύτταρα [17, 47]. Τα αντικαρκινικά εμβόλια διαφέρουν από τα γνωστά εμβόλια καθώς βοηθάνε στη θεραπεία του καρκίνου αφού έχει αναπτυχθεί. Ο σκοπός της χρήσης τους, σε αντίθεση με τα μονοκλωνικά αντισώματα, είναι να ωθήσουν τον οργανισμό στην οργάνωση της δικής του ανοσοαντίδρασης, από το να χορηγηθούν έτοιμα τα αντισώματα [17]. Μελετώνται πολλοί διαφορετικοί τύποι αντικαρκινικών εμβολίων, που παρασκευάζονται και δουλεύουν με διαφορετικό τρόπο. Χρησιμοποιούνται ελάχιστα καθώς βρίσκονται υπό έρευνα και κάποια σε κλινικές δόκιμες. Υπάρχουν εμβόλια με αντιγόνο, ή με ολόκληρα κύτταρα, και ακόμα εμβόλια δενδριτικών κυττάρων, όπως και DNA εμβόλια. Ο τύπος καρκίνου για τον οποίο μελετάται κυρίως αυτό το είδος θεραπείας, είναι το μελάνωμα, κυρίως γιατί υπάρχει έλλειψη επιτυχών θεραπειών για τον προχωρημένο τύπο της νόσου. 13

14 Παρόλο που η θεραπεία με εμβόλια θεωρείται πολλά υποσχόμενη, η έρευνα βρίσκεται σε πολύ πρώιμα στάδια και ελάχιστοι ασθενείς έχουν επωφεληθεί από αυτά. Οι αυξητικοί παράγοντες φυσιολογικά διεγείρουν το μυελό των οστών ώστε να φτιάξει τα κύτταρα του αίματος. Οι ουσίες αυτές μπορούν να παρασκευαστούν εργαστηριακά και να χρησιμοποιηθούν για την αύξηση του αριθμού των λευκών, ερυθρών και αρχέγονων κυττάρων του αίματος. Οι αυξητικοί παράγοντες που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του καρκίνου για να ενισχύσουν την παρασκευή λευκοκυττάρων περιλαμβάνουν τον G- CSF παράγοντα που καλείται filgrastim ή ienograstim (Granulokine), και τον GM-CSF που καλείται molgramostim. Ο αυξητικός παράγοντας που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της αναιμίας, διεγείροντας τον οργανισμό να φτιάξει ερυθροκύτταρα, είναι η ερυθροποιητίνη ή εποετίνη. Η ουσία αυτή είναι ορμόνη που φυσιολογικά παράγεται στους νεφρούς, παρασκευάζεται όμως και εργαστηριακά ώστε να χορηγηθεί ως φάρμακο, που αυξάνει τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης και τα επίπεδα οξυγόνου στους ιστούς [17]. Η θεραπεία με αναστολείς των αυξητικών παραγόντων των καρκινικών κυττάρων χρησιμοποιεί τις ουσίες που αποτελούν τα σήματα επικοινωνίας μεταξύ των καρκινικών κυττάρων. Πολλά από αυτά τα χημικά σήματα ελέγχουν την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων αυτών. Έχουν παρασκευαστεί φάρμακα που αναστέλλουν τα σήματα αυτά, σταματώντας έτσι την ανάπτυξη και αναπαραγωγή των καρκινικών κυττάρων. Οι ουσίες αυτές είναι κινάσες τυροσίνης, έτσι τα φάρμακα που τις αναστέλλουν καλούνται αναστολείς των κινασών τυροσίνης [13]. Κάποιες από τις ουσίες αυτές βρίσκονται ακόμα σε φάση κλινικών δοκιμών ενώ άλλες ήδη χρησιμοποιούνται στη θεραπευτική. Παραδείγματα είναι η 14

15 erlotinib (Tarceva), το iressa (Gefitinib) και η imatinib (Glivec). Ένας άλλος τύπος αναστολέα της ανάπτυξης είναι το bortezomib (Velcade) που χρησιμοποιείται στο πολλαπλούν μυέλλωμα και σε άλλους καρκίνους, και είναι αναστολέας του πρωτεοσώματος [17]. Οι ουσίες αυτές βοηθάνε στη διάσπαση των πρωτεϊνών μέσα στα κύτταρα. Έτσι, η εμπλοκή του φαρμάκου στο μηχανισμό δράσης των ουσιών αυτών οδηγεί σε δημιουργία πρωτεϊνών και στο θάνατο των καρκινικών κυττάρων, καθώς είναι πιο ευαίσθητα στο φάρμακο. Τα αντιαγγειογενετικά φάρμακα, εμποδίζουν τους όγκους από τη δημιουργία νέων αγγείων. Όπως είναι γνωστό, βασική ιδιότητα του καρκίνου είναι η αγγειογένεση, διαδικασία με την οποία εξυπηρετείται η παροχή αίματος, προς τον καρκίνο που καθώς μεγαλώνει απομακρύνεται από την παροχή θρεπτικών ουσιών και οξυγόνου. Η αγγειογένεση εξυπηρετεί επίσης τη μετάσταση των καρκινικών κυττάρων από την αρχική εστία σε άλλους ιστούς. Παραδείγματα αντιαγγειογενετικών φαρμάκων είναι η thalidomide που κυρίως χορηγείται στο μυέλλωμα, αλλά βρίσκεται σε δοκιμές και για άλλους καρκίνους, όπως και το bevacizumab (Avastin), που όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, είναι επίσης μονοκλωνικό αντίσωμα, που διερευνάται για τη θεραπεία του καρκίνου της κύστεως [17, 22, 34, 107]. Ένα από τα πρώτα ανοσοθεραπευτικά φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν στη θεραπεία του καρκίνου, ήταν η ιντερφερόνη-α [17, 46, 47, 90]. Είναι ουσία που παράγεται φυσιολογικά στον οργανισμό σε πολύ μικρές ποσότητες, ως μέρος της ανοσοαπόκρισης. Τώρα πια παρασκευάζεται εργαστηριακά και χρησιμοποιείται σε μεγάλες ποσότητες για να ενισχύσει το ανοσοποιητικό σύστημα και να βοηθήσει την καταπολέμηση του καρκίνου. Δρα με πολλούς τρόπους, άμεσα και έμμεσα. Βοηθάει την αναστολή της ανάπτυξης των καρκινικών κυττάρων, και 15

16 διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα και το βοηθάει να επιτεθεί στον καρκίνο. Επίσης επηρεάζει την παροχή αίματος στα καρκινικά κύτταρα. Χρησιμοποιείται συχνότερα για θεραπεία του καρκίνου των νεφρών, το μελάνωμα και το μυέλλωμα. Η ιντερλευκίνη ΙΙ, είναι επίσης μια παρόμοιας δράσης πρωτεΐνη που παράγεται φυσιολογικά, ως μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, που κυρίως χρησιμοποιείται θεραπευτικά στον καρκίνο των νεφρών [17, 90]. ιι. Γονιδιακή θεραπεία Παρόλο που η γονιδιακή θεραπεία δεν αποτελεί φαρμακοθεραπεία, αξίζει να αναφερθεί ως μέρος της αντικαρκινικής θεραπείας. Οι μοριακές θεραπείες, που περιλαμβάνουν τη θεραπεία με τους βιολογικούς παράγοντες αλλά και τη γονιδιακή θεραπεία, είναι ο τομέας όπου σήμερα γίνονται οι περισσότερες έρευνες για τη θεραπεία του καρκίνου [17]. Η γονιδιακή θεραπεία χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση του καρκίνου μέσω πολλών διαφορετικών μηχανισμών. Μπορεί να γίνει μέσω αναστολής των μη φυσιολογικών γονιδίων των καρκινικών κυττάρων, όπως επίσης, και μέσω επιδιόρθωσης ή αντικατάστασης των μη φυσιολογικών γονιδίων τους. Επίσης, η δράση της γονιδιακής θεραπείας, μπορεί να ασκείται μέσω της κινητοποίησης ακόμα περισσότερων γονιδίων του καρκινικού κυττάρου να γίνουν μη φυσιολογικά ώστε να οδηγηθούν στο θάνατο ή να αποκτήσουν μεγαλύτερη ευαισθησία στη θεραπεία [35]. Άλλος ένας μηχανισμός της δράσης της είναι με τη χρήση ιών ως οχήματα για τη μεταφορά ενζύμων που διεγείρουν τη θεραπεία περνώντας μέσα στο καρκινικό κύτταρο. Τα καρκινικά κύτταρα, έτσι, είτε επιστρέφουν στη φυσιολογική λειτουργία τους, είτε πεθαίνουν λόγω των πολλαπλών βλαβών μέσα στο κύτταρο. 16

17 Η στροφή της έρευνας προς την κατεύθυνση αυτή για τη θεραπεία του καρκίνου προέκυψε λόγω της γνώσης πλέον των διαφορών που έχουν τα καρκινικά από τα φυσιολογικά κύτταρα. Αυτές οι διαφορές οφείλονται στις μεταλλάξεις σε πολλά από τα γονίδια τους. Τα γονίδια που προσβάλλονται μπορεί να είναι τα γονίδια που ρυθμίζουν τον πολλαπλασιασμό του κυττάρου, που καλούνται «ογκογονίδια», μπορεί να είναι τα γονίδια που σταματάνε τον πολλαπλασιασμό και καλούνται «ογκοκατασταλτικά», ή ακόμα μπορεί να είναι τα γονίδια που είναι υπεύθυνα για την επιδιόρθωση των βλαβών στα άλλα γονίδια. Όσο αφορά τα ογκογονίδια, οι επιστήμονες στοχεύουν στη δημιουργία φαρμάκων που αναστέλλουν τις πρωτεΐνες που προάγουν τα ογκογονίδια, αντί στην επιδιόρθωση του ίδιου του γονιδίου. Το δύσκολο είναι ότι υπάρχουν πολλές παρόμοιες πρωτεΐνες στον οργανισμό, και έτσι το φάρμακο θα πρέπει να είναι ειδικό ώστε να μην αναστέλλει φυσιολογικές πρωτεΐνες δίνοντας τοξικές παρενέργειες. Παρόμοια φιλοσοφία ακολουθείται για τις βλάβες των γονιδίων επιδιόρθωσης του DNA, καθώς οι έρευνες για τη θεραπεία δεν στοχεύουν στην αντικατάσταση τους αλλά στην πρόκληση ακόμα περισσότερων βλαβών ώστε το καρκινικό κύτταρο να οδηγείται στον θάνατο ή να είναι πιο ευαίσθητο στις άλλες θεραπείες. Βρίσκονται ακόμα όμως σε εργαστηριακή έρευνα και δεν έχουν φτάσει σε φάση κλινικών δοκιμών. Στους περισσότερους ανθρώπινους καρκίνους, βρέθηκε να υπάρχει βλάβη στο ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53. Η έρευνα στράφηκε στην αντικατάσταση του γονιδίου με το φυσιολογικό, χρησιμοποιώντας ιϊκά οχήματα. Όμως η χρήση στον άνθρωπο των ιών ως οχήματα, παρουσιάζει προβλήματα καθώς ο ιός πρέπει να είναι αποδυναμωμένος ώστε να μην μπορεί να πολλαπλασιασθεί και να προκαλέσει ασθένεια, να είναι όμως 17

18 παράλληλα αρκετά ισχυρός ώστε να μη μπορεί να καταστραφεί από το ανοσοποιητικό σύστημα πριν μεταφέρει το νέο γονίδιο στο καρκινικό κύτταρο. Έτσι γίνονται έρευνες για τη βελτίωση αυτών των παραγόντων, η θεραπεία όμως ήδη έχει ενταχθεί σε κλινικές δοκιμές [38]. Ορμονοθεραπεία Η αναστολή των ορμονών του φύλου, χρησιμοποιείται για τους καρκίνους του μαστού και του προστάτη [17, 104, 108]. Οι καρκίνοι αυτοί είναι ορμονοεξαρτώμενοι, και τα καρκινικά κύτταρα διεγείρονται για να αναπτυχθούν από τα οιστρογόνα (για τον καρκίνο μαστού) ή την τεστοστερόνη (για τον καρκίνο προστάτη). Η ταμοξιφαίνη και τα ανάλογα της, είναι το φάρμακο που χορηγείται σε γυναίκες με καρκίνο μαστού για να διακόψουν την επίδραση των οιστρογόνων στα καρκινικά κύτταρα του μαστού. Επίσης, φάρμακα που καλούνται αναστολείς της αρωματάσης, χρησιμοποιούνται για να μπλοκάρουν τα οιστρογόνα σε γυναίκες που βρίσκονται την εμμηνόπαυση [104]. Για τον καρκίνο του προστάτη είναι διαθέσιμες πολλές διαφορετικές ορμονικές θεραπείες που αναστέλλουν την δράση της τεστοστερόνης στα καρκινικά κύτταρα [108]. Σε μερικού τύπους καρκίνου η χορήγηση ορμονών προκαλεί τη συρρίκνωση τους. Οι θεραπείες αυτές χρησιμοποιούνται κυρίως για καρκίνους προχωρημένου σταδίου. Μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν επίσης και για την παρεμπόδιση των υποτροπών σε ορισμένες περιπτώσεις [17]. Για παράδειγμα η προγεστερόνη χρησιμοποιείται κάποιες φορές για τη θεραπεία του καρκίνου της μήτρας, ή των νεφρών. Οι ορμονοθεραπείες δοκιμάστηκαν επίσης και για το μελάνωμα, όμως δεν είχαν όση επιτυχία αναμενόταν, έτσι δεν χρησιμοποιούνται πια. 18

19 iii. Ακτινοθεραπεία Ακτινοθεραπεία είναι η θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου ή των κακοηθών νεοπλασιών χρησιμοποιώντας υψηλής ενέργειας ακτινοβολίες και άλλα μέσα [17]. Οι ακτινοβολίες είναι μεταφερόμενη ενέργεια και μπορεί να είναι κυματικές ή σωματιδιακές [52]. Η ιοντίζουσα ακτινοβολία μπορεί να χορηγείται ως δέσμες ακτίνων X, ως δέσμες ιονισμένων σωματιδίων (όπως ηλεκτρονίων) και ως βήτα ή γάμα ακτινοβολία που παράγεται από διάσπαση ραδιενεργών ισοτόπων [17, 73, 52]. Οι πιο γνωστές ακτινοβολίες που χρησιμοποιούνται κυρίως στη θεραπευτική είναι οι ακτίνες Χ και τα φωτόνια. Οι ακτίνες Χ ανακαλύφθηκαν το 1895 και από τότε χρησιμοποιούνται στην ιατρική για διάγνωση και διερεύνηση, όπως και για θεραπεία [52]. Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται για τη συρρίκνωση ενός όγκου προεγχειρητικά, για τη μείωση της πιθανότητας να επανέλθει ένας καρκίνος μετεγχειρητικά, ακόμα ταυτόχρονα με χημειοθεραπεία [17, 91, 110] ή μεμονωμένα για τη θεραπεία του καρκίνου, όπως επίσης και για τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών όταν ο καρκίνος είναι πολύ προχωρημένος για να θεραπευτεί [17, 73]. Περίπου τέσσερις στους δέκα ασθενείς με καρκίνο (40%) υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία ως μέρος της θεραπείας τους [52]. Η ακτινοβολία καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα στην περιοχή που στοχεύει. Τα φυσιολογικά κύτταρα επίσης προσβάλλονται από την ακτινοθεραπεία, όμως μπορούν να επιδιορθώσουν τη βλάβη πολύ καλύτερα από τα καρκινικά [17, 52]. Είναι διαθέσιμες διάφορες μορφές ακτινοθεραπείας. Μπορεί να είναι εξωτερική ή εσωτερική [52]. Η εσωτερική ακτινοθεραπεία ή 19

20 Βραχυθεραπεία, αποτελεί στοχευόμενη θεραπεία, από το εσωτερικό του σώματος και μπορεί να χορηγηθεί σε μορφές από το στόμα ή εναίσιμες. Μπορεί ακόμα να γίνει με εμφύτευση ειδικών ραδιενεργών καλωδίων ή σφαιριδίων, μέσα ή κοντά στην περιοχή του όγκου που υποβάλλεται στη θεραπεία [52, 73]. Η εξωτερική ακτινοθεραπεία είναι η πιο συχνή μορφή θεραπείας στην κλινική πράξη. Καλείται και τηλεθεραπεία και χορηγείται σε μια σειρά προγραμματισμένων συνεδριών. Σε κάποιες περιπτώσεις, χορηγείται μόνο μια θεραπεία, όπως για παράδειγμα στον καρκίνο του πνεύμονα, ή για καρκίνο που έχει εξαπλωθεί στα οστά. Χρησιμοποιεί ακτίνες X, κοβάλτιο, ηλεκτρόνια και πιο σπάνια άλλα μόρια όπως είναι τα πρωτόνια. Τα ειδικά μηχανήματα παράγουν υψηλής ενέργειας δέσμες ακτινοβολιών που τις κατευθύνουν στο σημείο του σώματος που βρίσκεται ο όγκος ή την ακτινοβολιταία περιοχή [52]. Οι ασθενείς που παρουσιάζονται για ακτινοθεραπεία περνάνε από μια σειρά σταδίων για να διασφαλιστεί ότι η θεραπεία που θα χορηγηθεί θα είναι όσο ακριβής και ασφαλής γίνεται [73]. Τα στάδια αυτά περιλαμβάνουν: 1. έκθεση και σταθεροποίηση του ασθενούς, 2. εντόπιση του όγκου, 3. σχεδιασμό της θεραπείας, 4. επιβεβαίωση, 5. θεραπεία. Η έκθεση του ασθενούς είναι πολύ σημαντική στο να επιτρέψει να φτάσει μια δέσμη ακτίνων X σε ένα συγκεκριμένο τμήμα. Αυτό κυρίως συμβαίνει για τις περιοχές κεφαλιού και λαιμού όπου μικρές αλλαγές της θέσης του λαιμού ή του πηγουνιού μπορεί να επηρεάσουν πολύ τους ιστούς που περιλαμβάνονται σε μια δέσμη ακτίνων. Για να είναι δυνατόν να ξαναβρεθεί μια συγκεκριμένη θέση με ακρίβεια πρέπει να σχεδιαστεί κάποιος τρόπος ακινητοποίησης, όπως ένα πλαστικό κέλυφος κεφαλιού για να κρατά το κεφάλι σε συγκεκριμένη θέση. 20

21 Η εντόπιση του όγκου μπορεί να επιτευχθεί από απλή κλινική εξέταση [73]. Ο σχεδιασμός της θεραπείας περιλαμβάνει τη βέλτιστη τοποθέτηση της δέσμης της ακτινοβολίας ώστε να καλύπτει την περιοχή θεραπείας με όση ακρίβεια γίνεται, και να αποφευχθεί η επίδραση σε δομές γύρω από αυτήν. Για την απόφαση και το σχεδιασμό της ακτινοθεραπείας λαμβάνονται υπόψη ο τύπος του καρκίνου, το που βρίσκεται, το αν προηγήθηκε ξανά ακτινοθεραπεία, καθώς επίσης και η γενικότερη κατάσταση της υγείας του ασθενούς [73]. Αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία είναι εξατομικευμένη. Η σειρά θεραπειών μπορεί να διαρκέσει μέχρι και οκτώ εβδομάδες, αλλά συνήθως είναι μικρότερη. Κάποιοι ασθενείς υποβάλλονται καθημερινά με μια διακοπή τα σαββατοκύριακα, άλλοι μπορεί να υποβάλλονται τρεις φορές την εβδομάδα ή άλλοι σε θεραπεία δυο φορές την ημέρα [73]. Για την μείωση των παρενεργειών η πλήρης δόση ακτινοβολίας που απαιτείται για την καταστροφή ενός καρκίνου, διαιρείται σε πολλές μικρότερες δόσεις, τα «κλάσματα», που χορηγούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα ώστε να παρεμβάλλονται μεσοδιαστήματα που αφήνουν το χρόνο για να μπορέσουν τα φυσιολογικά κύτταρα να επιδιορθώσουν τη βλάβη που τους έχει προκληθεί [52, 73, 110]. Η βλάβη των κυττάρων αυτών, αποτελεί την αιτία των παρενεργειών που προκαλεί συνήθως η ακτινοθεραπεία αλλά συνήθως είναι παροδική [52, 111, 114]. Η θεραπευτική αξία της ακτινοθεραπείας είναι μεγάλη, όταν εκτελείται από έμπειρους, επιστημονικά ενημερωμένους ακτινοθεραπευτές ογκολόγους σε περιβάλλον εφοδιασμένο με μηχανήματα τεχνολογικά προηγμένα υποστηριζόμενα από έμπειρο προσωπικό [110]. Σε καρκίνους οι οποίοι είναι εντοπισμένοι και δεν έχουν αναπτύξει μεταστάσεις μπορεί όπως και η χειρουργική να έχει σαν αποτέλεσμα την ίαση [17]. Επιπλέον σε 21

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ;

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Οι διάφορες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς µε διαγνωσµένο καρκίνο του προστάτη: 1. Στενή παρακολούθηση 2. Ριζική προστατεκτοµή 3. Ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά.

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά. Μετά την χειρουργική επέµβαση Η ανάρρωση µετά από την χειρουργική επέµβαση στους πνεύµονες επέρχεται µετά από πάροδο µερικών εβδοµάδων. Κάποιοι ασθενείς φυσικά αναρρώνουν πιο γρήγορα από άλλους. Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Εμβολισμός Ινομυωμάτων Μήτρας Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Cardiovascular and Interventional Radiological Society of

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ορισμός. Συμπτώματα. Αίτια

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ορισμός. Συμπτώματα. Αίτια Ορισμός Συμπτώματα Αίτια Παράγοντες κινδύνου Επιπλοκές Προετοιμασία για το ραντεβού Εξετάσεις και διάγνωση Θεραπεία Αντιμετώπιση και υποστήριξη Πρόληψη Ορισμός ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο καρκίνος του προστάτη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ COPYRIGHT 2008 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Vectibix. πανιτουμουμάμπη. Τι είναι το Vectibix; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Vectibix; Περίληψη EPAR για το κοινό

Vectibix. πανιτουμουμάμπη. Τι είναι το Vectibix; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Vectibix; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/170285/2015 EMEA/H/C/000741 Περίληψη EPAR για το κοινό πανιτουμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΒΡΟΓΧΙΚΗ ΒΡΑΧΥΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. 2,Β.Αναστασάκος2,

ΕΝΔΟΒΡΟΓΧΙΚΗ ΒΡΑΧΥΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. 2,Β.Αναστασάκος2, ΕΝΔΟΒΡΟΓΧΙΚΗ ΒΡΑΧΥΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Κ. Παπαλλά 1, Δ. Μπισιρτζόγλου2, Αθ. Ζέτος 2,Β.Αναστασάκος2, 2Γ. Ιωαννίδου 1, 2Δ. Ξεσφύγγη 1, Μ.Πλόχωρου1,Μ.Καραβαλλάκης 1 Ι.Τσαλαφουτας 1 Γ. Πολίτης

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής Περιεχόµενα 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία 1.1. O ογκολογικός ασθενής... 17 1.2. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντινεοπλασµατική αγωγή... 21 1.3. ιαγνωστική και θεραπευτική στρατηγική... 23 2.

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και Κύηση Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και κύηση - 2 Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου στις

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές

Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές ΟΛΑ ΟΣΑ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΗΛΙΟΣ, Ο καλύτερός μας φίλος ο χειρότερός μας εχθρός. Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές αρνητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή.

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Μ.Χαραλαμπίδου, Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Διευθύντρια Ακτινοθεραπευτικό Ογκολογικό τμήμα ΑΝΘ «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ» Ø Κλινικές μελέτες; Λίγες Ø Τοξικότητα;

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ AΚΤΙΝΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Τα φαινόμενα που διαδραματίζονται κατά και μετά την έκθεση ενός κυττάρου (φυσιολογικού ή καρκινικού) σε δέσμη ιοντίζουσας ακτινοβολίας, εξακολουθούν να γοητεύουν τους επιστήμονες. Σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα