Α ν α σ κ ό π η σ η. Περίληψη. Χαρακτηριστικά βιομεμβρανών και ανάπτυξη σε βιοϊατρικές συσκευές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α ν α σ κ ό π η σ η. Περίληψη. Χαρακτηριστικά βιομεμβρανών και ανάπτυξη σε βιοϊατρικές συσκευές"

Transcript

1 Α ν α σ κ ό π η σ η Χαρακτηριστικά βιομεμβρανών και ανάπτυξη σε βιοϊατρικές συσκευές Α. Στάμου, Ε.-Δ. Βενιζέλου, Μ. Σταυροπούλου, Ν. Φωτακοπούλου, Β. Καψιμάλη, Γ. Βρυώνη Εργαστήριο Μικροβιολογίας Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Περίληψη 7 Περισσότερες από το 80% των χρόνιων βακτηριακών λοιμώξεων σχετίζονται με το σχηματισμό βιομεμβρανών (biofilms). H βιομεμβράνη σχηματίζεται από τη συσσώρευση και τη μη αναστρέψιμη προσκόλληση των βακτηρίων σε κάποια βιολογική ή μη επιφάνεια, καθώς και από ένα σώμα εξωκυττάριων πολυμερών ουσιών (Extracellular Polymeric Substance ESP) ή γλυκοκάλυκα, που απεκκρίνεται από τους ίδιους τους μικροοργανισμούς. Το 99% των βακτηρίων σ αυτές ανευρίσκεται σε προσκολλημένη μορφή (sessile), ενώ ένα μικρό ποσοστό υπάρχει σε ελεύθερη, αιωρούμενη, πλανκτονική μορφή (planktonic). Με την οργάνωσή τους σε βιομεμβράνη, τα βακτήρια καταφέρνουν να ανταγωνίζονται την εγκατάσταση άλλων παθογόνων στην ίδια εστία, ενώ παράλληλα αναπτύσσουν διακυτταρική επικοινωνία (quorum sensing) μέσω της δράσης μορίων που παράγουν τα ίδια. Πιο συγκεκριμένα τα μόρια αυτά είναι οι λακτόνες της ομοσερίνης (AHL), οι οποίες εντοπίζονται στα Gram-αρνητικά βακτήρια, ο αυτοεπαγωγέας 2 (ΑΙ-2) και τα αυτοεπαγώμενα πεπτίδια (ΑΙΡ), που βρίσκονται στα Gram-θετικά βακτήρια. Με τη βοήθεια αυτών των μορίων

2 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ επικοινωνίας ρυθμίζεται η γονιδιακή έκφραση των προϊόντων που συμβάλλουν στη δόμηση της βιομεμβράνης, αλλά και η έκφραση της παθογονικότητάς της. Έτσι, τα βακτήρια αντιστέκονται τόσο στο ανοσοποιητικό σύστημα του ξενιστή, όσο και στη θεραπευτική αγωγή με αντιβιοτικά, γεγονός που αποτελεί αιτία ενός μείζονος προβλήματος της καθημερινής κλινικής πράξης, ιδιαίτερα στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας. Βιομεμβράνες αναπτύσσονται σε πολλές προσθετικές ιατρικές συσκευές (βιοϊατρικά υλικά), όπως ουροκαθετήρες, φλεβοκαθετήρες, τεχνητές βαλβίδες, ενδοσκόπια και υλικά αρθροπλαστικής ώμου και ισχίου. Με τον τρόπο αυτό, ο αποικισμός των βακτηρίων στις συσκευές αυτές, μολύνει τους ασθενείς προκαλώντας τους χρόνιες, ανθεκτικές σε αντιμικροβιακά λοιμώξεις. Αυτό προκαλεί σημαντικές επιπλοκές στην υγεία τους και παρατείνει τη διάρκεια νοσηλείας, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά το Σύστημα Υγείας. Δεδομένης της αντοχής των παθογόνων μικροοργανισμών στα αντιβιοτικά, η πλέον ενδεδειγμένη θεραπευτική αντιμετώπιση σήμερα είναι η αφαίρεση της συσκευής από τον ασθενή, ενώ παράλληλα κρίνεται αναγκαία η εύρεση νέων τρόπων θεραπείας των βακτηριακών λοιμώξεων που οφείλονται σε ανάπτυξη βιομεμβράνης. Λέξεις κλειδιά βιομεμβράνες, προσθετικές ιατρικές συσκευές Υπεύθυνος αλληλογραφίας Γεωργία Βρυώνη Εργαστήριο Μικροβιολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Μ. Ασίας 75, Αθήνα Τηλ.: Fax: Εισαγωγή Στάδια σχηματισμού βιομεμβράνης Είναι ευρέως γνωστό σήμερα πως περισσότερες από το 80% των χρόνιων βακτηριακών λοιμώξεων σχετίζονται με το σχηματισμό βιομεμβρανών (biofilm). 1 Η βιομεμβράνη αποτελείται από τρία στοιχεία: (i) την επιφάνεια προσκόλλησης (έμβια ή μη), (ii) τα βακτήρια και (iii) το εξωκυττάριο πολυμερές (Extracellular Polymeric Substance ESP). 2 Η δημιουργία της βιομεμβράνης ξεκινάει με την προσκόλληση ελεύθερων αιωρούμενων βακτηρίων σε μια επιφάνεια. Η αρχική προσκόλληση είναι αναστρέψιμη και επιτελείται μέσω ασθενών δυνάμεων Van der Waals, εξαρτάται δε από ποικίλους περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η θερμοκρασία, το ph και τα δομικά χαρακτηριστικά της επιφάνειας αυτής καθώς και από γενετικούς παράγοντες των βακτηρίων, όπως η ύπαρξη γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεΐνες υπεύθυνες για την κινητικότητα τους. 4 Εάν δεν γίνει άμεση απομάκρυνση των πρώτων αποικιστών, υπάρχει η δυνατότητα μόνιμης προσκόλλησής τους σε αυτή μέσω μορίων προσκόλλησης, όπως τα βακτηριακά ινίδια. 2,5 Μετά την εγκατάσταση των πρώτων βακτηρίων, διευκολύνεται η «άφιξη» και άλλων κυττάρων (του ιδίου ή διαφορετικού είδους), αρχίζοντας έτσι τη δημιουργία του σκελετού της βιομεμβράνης. VOL. 59 ISSUE 3, July-September 2014 Όμως δεν έχουν όλα τα βακτήρια δυνατότητα προσκόλλησης σε επιφάνειες. Το βήμα αυτό είναι καθοριστικής σημασίας, δεδομένου ότι τα είδη που δεν έχουν την ικανότητα αυτή, μπορούν να προσκολληθούν στον ήδη υπάρχοντα σκελετό της βιομεμβράνης, ακόμα και αν αυτός αποτελείται από διαφορετικού είδους βακτήρια που έχουν δυνατότητα προσκόλλησης. 4 Αποτέλεσμα αυτής της προσκόλλησης, είναι η ενεργοποίηση μιας σειράς γονιδίων των μικροοργανισμών που συνδέονται με την παραγωγή ποικίλων λοιμογόνων παραγόντων, σηματοδοτικών μορίων και ενζύμων με καταληκτικό βήμα την «αλλαγή φαινοτύπου» των βακτηρίων, η οποία καθοδηγείται από το φαινόμενο της διακυτταρικής επικοινωνίας μεταξύ βακτηρίων (quorum sensing - QS). Με τη βοήθεια του QS τα βακτήρια της βιομεμβράνης δρουν συντονισμένα σαν ομάδα, και όχι σαν μεμονωμένα κύτταρα. Σε δεύτερη φάση, παρατηρείται ειδική και οριστική προσκόλληση που σταδιακά σταθεροποιείται και οργανώνεται. Τα πρωταρχικά βακτήρια πολλαπλασιάζονται και νέοι αποικιστές συσσωρεύονται, σχηματίζοντας αποικίες σχήματος μανιταριού ή πυραμίδας. 6 Στη συνέχεια δημιουργείται το σώμα εξωκυττάριων πολυμερών ουσιών (ESP) το οποίο παρέχει προστασία αλλά και θρεπτικά στοιχεία από το περιβάλλον στην αποικία. Το ESP περιλαμβάνει νουκλεϊ-

3 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ νικά οξέα, πρωτεΐνες και πολυσακχαρίτες, οι οποίοι διαφέρουν ως προς το φορτίο μεταξύ Gram-θετικών και Gram-αρνητικών βακτηρίων. Μετά την παραγωγή του ESP, τα βακτηριακά κύτταρα συναθροίζονται σε πυκνές και συμπαγείς δομές. 2,5 Μικροσκοπικά, στο σημείο αυτό είναι εμφανές πως οι μικροαποικίες διαχωρίζονται με ανοιχτά κανάλια, μέσω των οποίων ρέει το υγρό, το οποίο μεταφέρει σηματοδοτικά μόρια, θρεπτικές ουσίες στα κύτταρα και απομακρύνει τα άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού. 6,7 Στην τρίτη φάση, έχουμε απόσπαση των βακτηριακών κυττάρων και διασπορά της λοίμωξης. Αυτό μπορεί να προκύψει είτε κάτω από τη επίδραση της ροής του υγρού, είτε κατόπιν αποδόμησης του ESP. Προκαλείται έτσι διασπορά της λοίμωξης και εμφάνιση νέων εστιών σε άλλα σημεία. 2,5,6 (εικόνα 1) Η οργάνωση των βακτηρίων σε βιομεμβράνες τους προσδίδει πολλά πλεονεκτήματα σε σχέση με την πλαγκτονική μορφή. Τα βακτήρια διαβιούν πλέον σε ένα είδος οργανωμένης κοινωνίας και τροποποιούν τη συμπεριφορά τους ανάλογα με τις ανάγκες του περιβάλλοντος. Επικοινωνώντας μέσω των μορίων του QS, αποκτούν νέες ιδιότητες όπως, αυξημένη αντοχή στα αντιβιοτικά, παραγωγή λοιμογόνων παραγόντων, παραγωγή σπόρων, μεταφορά γενετικού υλικού, κ.ά. Η βιομεμβράνη τους παρέχει επίσης σημαντική προστασία τόσο έναντι του ανοσοποιητικού συστήματος του ξενιστή, όσο και του μικροπεριβάλλοντος. Διευκολύνει, τέλος, τη μετακίνηση των θρεπτικών ουσιών καθώς και την απέκκριση των βλαπτικών προϊόντων μέσω της δημιουργίας υδάτινων διαύλων. 5,8,9 Εικόνα 1 Στάδια δημιουργίας της βιομεμβράνης: 1) ελεύθερα αιωρούμενα βακτήρια (πλακτονική μορφή), 2) αντιστρεπτή προσκόλληση, 3) μη αντιστρεπτή προσκόλληση, 4) δημιουργία ESP, 5) ωρίμανση βιομεμβράνης, 6) απόσπαση βακτηρίων και διασπορά της λοίμωξης Διακυτταρική επικοινωνία Αρχικά, η επικοινωνία στην οποία οφείλεται η οργανωμένη και ομαδική συμπεριφορά των βακτηρίων, θεωρούνταν χαρακτηριστικό ενός περιορισμένου αριθμού ειδών βακτηρίων. 10 Ανακαλύφθηκε στο θαλάσσιο βακτήριο Vibrio fischeri, αργότερα όμως ανάλογα συστήματα επικοινωνίας βρέθηκαν και σε άλλα βακτήρια, Gram-αρνητικά και -θετικά. 11 Η διακυτταρική επικοινωνία δίνει το πλεονέκτημα της ευκολότερης προσαρμογής στο εξωτερικό περιβάλλον τους, μέσω προσαρμοστικών αλλαγών στη φυσιολογία των βακτηρίων. Οι αλλαγές αυτές προκύπτουν μετά από κατάλληλη ρύθμιση (ενεργοποίηση ή αναστολή) της γονιδιακής έκφρασης συγκεκριμένων γονιδιακών αλληλουχιών. Αλλαγές που έχουν παρατηρηθεί σε διάφορα βακτήρια είναι η βιοφωτεινότητα του Vibrio fischeri, η παραγωγή αντιβιοτικών από τα βακτήρια και η ενεργοποίηση του σχηματισμού βιομεμβράνης. 12 Η ικανότητα των βακτηρίων να συντονίζουν τη γονιδιακή έκφραση σύμφωνα με την πυκνότητα του πληθυσμού τους οφείλεται σε ειδικά σηματοδοτικά μόρια. 13 Τα μόρια αυτά είναι μικρές διαλυτές ενώσεις που ονομάζονται αυτοεπαγωγείς (autoinducers-ai) και απελευθερώνονται στο περιβάλλον του βακτηρίου. Οι συγκεντρώσεις των αυτοεπαγωγέων ανιχνεύονται από τα γειτονικά βακτήρια, τα οποία και αντιλαμβάνονται με τον τρόπο αυτό την πυκνότητα του τοπικού βακτηριακού πληθυσμού. 10 Όταν η βακτηριακή πυκνότητα είναι επαρκώς υψηλή, οι συγκεντρώσεις των αυτοεπαγωγέων αυξάνουν αναλογικά. Τα σηματοδοτικά μόρια αλληλεπιδρούν με τα βακτήρια μέσω πρόσδεσης και ενεργοποίησης συγκεκριμένων και ειδικών υποδοχέων που ανήκουν είτε στο ίδιο το βακτήριο που τα απελευθέρωσε, είτε σε γειτονικά βακτήρια μέσα στη βιομεμβράνη. Οι υποδοχείς αυτοί μπορεί να σχετίζονται με την κυτταρική επιφάνεια ή να είναι διακυτταρικοί. Το σήμα διαβιβάζεται στο εσω-

4 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ 10 τερικό του κυττάρου και προκαλεί αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση. 14 Μέχρι σήμερα έχουν αναγνωριστεί τριών ειδών αυτοεπαγωγείς: (i) oι λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης (Ν-acyl homoserine lactones, AHLs), (ii) οι ενώσεις του αυτοεπαγωγέα 2 (autoinducer 2, AI-2s) και (iii) τα αυτοεπαγόμενα πεπτίδια (autoinducing peptides, AIPs). 14 Καθένα είδος προκύπτει από την ενεργοποίηση διαφορετικών γονιδίων και χρησιμοποιεί διαφορετικό καταρράκτη μεταγωγής σήματος. Είναι ενδιαφέρον ότι έχουν ανακαλυφθεί συστήματα επικοινωνίας που διαθέτουν πολλά κανάλια στα οποία κυκλοφορούν διαφορετικοί τύποι σηματοδοτικών μορίων. 11 Επιπλέον, φαίνεται ότι σε περιβάλλοντα όπου πολλαπλά σήματα (αυτοεπαγωγείς) είναι παρόντα, κάθε είδος βακτηρίου είναι σε θέση να αντιληφθεί και να αντιδράσει στη συσσώρευση του δικού του σήματος. Μάλιστα, τα βακτήρια σπάνια βασίζονται αποκλειστικά σε ένα μόνο σύστημα QS. Συχνά, επίσης, διαθέτουν μηχανισμούς που προλαμβάνουν την πρόωρη ενεργοποίηση της διακυτταρικής επικοινωνίας. 15 Εξάλλου, οι αυτοεπαγωγείς ενός βακτηρίου μπορούν να δράσουν έναντι του QS άλλων παθογόνων. H εξειδίκευση των σηματοδοτικών μορίων απέναντι σε συγκεκριμένους οργανισμούς είναι σημαντική. 16 Έτσι λοιπόν, η δράση του QS χρησιμοποιείται και ως εξάλειψη των ανταγωνιστών των ίδιων των βακτηρίων. 17 Τέλος, υπάρχουν και παθογόνοι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τα σηματοδοτικά μόρια άλλων μικροοργανισμών, που έχουν αποικήσει την περιοχή της λοίμωξης πρώτα και έχουν επικρατήσει εκεί, για να δημιουργήσουν τις δικές τους βιομεμβράνες και να εκφράσουν έτσι τη παθογονικότητά τους. 18 Επεξηγηματικός πίνακας συντομογραφιών βρίσκεται στο τέλος του άρθρου. Α. Λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης (AHLs) Το πρώτο είδος αυτοεπαγωγέων, οι λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης (AHLs), συντίθενται από Gramαρνητικά βακτήρια και φυσιολογικά παράγονται διαρκώς σε χαμηλές συγκεντρώσεις όταν η πυκνότητα του βακτηριακού πληθυσμού είναι χαμηλή. Οι λακτόνες της ομοσερίνης διαχέονται ελεύθερα, έξω από το βακτηριακό κύτταρο. Το πρώτο σύστημα επικοινωνίας που σχετίζεται με τους αυτοεπαγωγείς των λακτονών της ομοσερίνης εντοπίστηκε στο θαλάσσιο βακτήριο Vibrio fischeri. 19 Ο αυτοεπαγωγέας του βακτηρίου αυτού ονομάζεται λακτόνη της Ν-3-οξοεξανοϋλομοσερίνης (N-3-oxohexanoylhomoserine lactone, OHHL) και συντίθεται από VOL. 59 ISSUE 3, July-September 2014 τη συνθετάση των AHLs. H συνθετάση αυτή ονομάζεται LuxI και κωδικοποιείται από το γονίδιο luxi. 19 Η LuxR είναι μεταγραφική ρυθμιστική πρωτεΐνη που εξαρτάται από τις υπάρχουσες AHLs. Καθώς ο βακτηριακός πληθυσμός αυξάνει σε πυκνότητα, ο αυτοεπαγωγέας αυξάνεται σε συγκέντρωση και όταν η συγκέντρωσή του φτάσει μια οριακή τιμή, συνδέεται με τον υποδοχέα LuxR, που είναι ειδικός για OHHLs και σχηματίζει σύμπλοκο που τον ενεργοποιεί και προκαλεί τον διμερισμό του. 20 Είναι απαραίτητη η υψηλή συγκέντρωση του αυτοεπαγωγέα για να επιτευχθεί η σύνδεση με τον πρωτεϊνικό υποδοχέα LuxR. Χωρίς τον προσδέτη του, δηλαδή τον αυτοεπαγωγέα, ο υποδοχέας είναι ασταθής και αποικοδομείται ταχέως. Το σύμπλοκο υποδοχέαςπροσδέτης δρα σαν θετικός μεταγραφικός παράγοντας και ρυθμίζει την έκφραση των γονιδίων που σχετίζονται με το σύστημα QS (target genes). 20 Προσδένεται στον υποκινητή των γονιδίων-στόχων και επάγει τη μεταγραφή και μετάφρασή τους συμβάλλοντας στην προσαρμογή των βακτηρίων στις αλλαγές της πυκνότητάς τους και στην ομαδική συμπεριφορά τους. Σε μερικά βακτήρια, όπως η Pseudomonas aeruginosa, τα γονίδια που ευθύνονται για την παραγωγή των αυτοεπαγωγέων, τις λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης, διαφέρουν αρκετά. 21 Περισσότερο μελετημένο είναι η Pseudomonas aeruginosa, στην οποία υπάρχουν δύο συστήματα, το las και το rhl. Στο σύστημα las, το γονίδιο lasi καθοδηγεί τη σύνθεση του N-(3-οξο-δωδεκανυλ)-L-ομοσερίνη λακτόνης (N-(3- oxo-dodecanoyl)-l- homoserine lactone, 3-oxo-C 12 - AHL) το οποίο αλληλοεπιδρά με το γονίδιο LasR και ενεργοποιεί τα γονίδια-στόχους. Στο σύστημα rhl, το γονίδιο rhli καθοδηγεί τη σύνθεση της Ν-(βουτανυλ)- L-ομοσερίνη λακτόνης (N-(butanoyl)-L-homoserine lactone, C 4 -AHL), το οποίο αλληλεπιδρά με τον ρυθμιστή RhlR και ενεργοποιεί τα γονίδια-στόχους. Τα δύο αυτά συστήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και ρυθμίζουν την παραγωγή πολλών παραγόντων, όπως η ελαστάση, η αλκαλική πρωτεάση, η εξωτοξίνη Α, η πυοκυανίνη και άλλα. 21 Β. Ενώσεις αυτοεπαγωγέα 2 (AI-2s) Οι ενώσεις της δεύτερης κατηγορίας, του αυτοεπαγωγέα 2 (AI-2s), βιοσυντίθενται από ένα υψηλά συντηρημένο στα βακτήρια γονίδιο, το luxs. Έχουν εντοπιστεί και σε Gram-θετικά και σε Gram-αρνητικά βακτήρια. Ο πρώτος αυτοεπαγωγέας AI-2 ανακαλύφθηκε στο Gram-αρνητικό θαλάσσιο βακτήριο Vibrio harveyi και είναι υπεύθυνος για την παραγωγή φωτός στο βακτήριο. Από την άλλη, στο Vibrio cholerae, ο ΑΙ-2 ευθύνεται για την έκφραση λοιμογόνων παραγόντων. 22 Έχει αποδειχτεί ο ρόλος των ΑΙ-2s στην προστασία των βα-

5 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ κτηρίων από τους ανταγωνιστές τους, αλλά και στην παραγωγή ειδικών αντιβιοτικών ουσιών (l-antibiotics). 19 Αργότερα, βρέθηκε ότι το γονίδιο luxs, είναι υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση των ΑΙ-2s στα βακτήρια E. coli και S. typhimurium, όπως και σε περίπου 70 ακόμη βακτηριακά είδη. 19 Ο αυτοεπαγωγέας 2 είναι ένας φουρανοσυλ-βορικός διεστέρας, ο οποίος βιοσυντίθεται σε δύο ενζυματικά στάδια με ενδιάμεσο την S-αδενοσυλ-ομοκυστεΐνη (SAH). Το πρώτο στάδιο διενεργείται από το ένζυμο Pfs και το δεύτερο από το LuxS. Το Pfs μετατρέπει την S-αδενοσυλ-ομοκυστεΐνη σε S-ριβοζυλομοκυστεΐνη. Το LuxS είναι απαραίτητο για την ανακύκλωση του τοξικού ενδιαμέσου SAH. Το σύστημα των δυο ενζύμων εμφανίζει υψηλή συντήρηση μεταξύ των διαφόρων ειδών. 22 Ωστόσο, τα γονίδια που ελέγχουν το σύστημα επικοινωνίας μέσω αυτοεπαγωγέων 2 σε ορισμένα είδη βακτηρίων διαφέρει αρκετά ως προς τα εμπλεκόμενα γονίδια. Το γονίδιο luxs κωδικοποιεί το ένζυμο LuxS, που εκτός από την παραγωγή των AI-2s ευθύνεται και για μεταβολικές διεργασίες στα βακτήρια. 19 Τα μόρια των αυτοεπαγωγέων 2 αυξάνονται όσο αυξάνεται η πληθυσμιακή πυκνότητα των βακτηρίων και εισέρχονται στο κυτταρόπλασμα μέσω του μεταφορέα Lsr που ρυθμίζεται από την LuxS πρωτεΐνη. Ο Lsr συνδέεται ενδοκυττάρια με μια κινάση (LsrK) και επιτελεί την επαναπρόσληψη του αυτοεπαγωγέα προς το εσωτερικό του βακτηρίου. Η LsrK είναι μια ΑΤΡ-δεσμευτική κασέτα (ABC) που απαιτείται για τη ρύθμιση του οπερονίου LsrACDBFGE. Ο αυτοεπαγωγέας 2 φωσφορυλιώνεται από την LsrK και αποτρέπεται έτσι η έξοδός του από το κυτταρόπλασμα. Μετά τη φωσφορυλίωση, οι αυτοεπαγωγείς 2 υφίστανται περαιτέρω επεξεργασία από τις LrsF και LsrG. Οι επεξεργασμένοι αυτοεπαγωγείς 2 θεωρούνται υπεύθυνοι για την αδρανοποίηση του LsrR, του καταστολέα του οπερονίου. Επάγουν δηλαδή τη γονιδιακή έκφραση του οπερονίου. 23 Γ. Αυτοεπαγόμενα πεπτίδια (AIPs) Τα αυτοεπαγόμενα πεπτίδια (AIPs) αποτελούν την τρίτη κατηγορία αυτοεπαγωγέων και εντοπίζονται μέχρι στιγμής αποκλειστικά στα Gram-θετικά βακτήρια. 24 Τα πεπτίδια αυτά λόγω των μετα-μεταφραστικών τροποποιήσεων που υφίστανται, διαθέτουν πολυποίκιλες δομές που τους παρέχουν αφενός εκλεκτικότητα στην πρόσδεση και αφετέρου σηματοδοτική ειδικότητα. 25 Αντίθετα από τις λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης, τα αυτοεπαγόμενα πεπτίδια απελευθερώνονται στο εξωτερικό των βακτηρίων με τη βοήθεια ενεργητικής μεταφοράς. 14 Τα περισσότερα από αυτά συνδέονται εκλεκτικά με πρωτεϊνικούς υποδοχείς της επιφάνειας των κυττάρων των βακτηρίων. Η γονιδιακή έκφραση και άλλες σημαντικές ζωτικής σημασίας διαδικασίες ρυθμίζονται μέσω της σηματοδότησης που είναι συζευγμένη με τις πρωτεΐνες. Μερικά πεπτίδια διεισδύουν μέσω της μεμβράνης στο εσωτερικό των βακτηρίων-στόχων. Στο κυτοσόλιό τους αναστέλλουν τη σύνθεση των νουκλεϊκών οξέων και των πρωτεϊνών και ελέγχουν την ενζυμική δραστηριότητα και τη σύνθεση του βακτηριακού κυτταρικού τοιχώματος. 24 Το περισσότερο μελετημένο σύστημα επικοινωνίας μέσω αυτοεπαγόμενων πεπτιδίων είναι αυτό των σταφυλόκοκκων, το λεγόμενο agr σύστημα (accessory regulator system). 26 Το agr σύστημα αποτελείται από δύο οπερόνια, το Ρ2 και το Ρ3 (εικόνα 2). Τα τέσσερα κύρια γονίδια του συστήματος, δηλαδή τα agra, agrc, agrd και agrb, μεταγράφονται ταυτόχρονα στο ίδιο μόριο RNA, το RNAII, το οποίο και είναι το μεταγράφημα του οπερονίου Ρ2. 26 Το μεταγράφημα του οπερονίου Ρ3 είναι το RNAIIΙ, που μεταγράφεται αντίστροφα σε σχέση με το RNAII και περιλαμβάνει γονίδια λοιμογόνων παραγόντων. 26 Το γονίδιο agrd κωδικοποιεί το προ-πολυπεπτίδιο ΑgrD, το οποίο αφού τροποποιηθεί μεταμεταφραστικά αποτελεί τον αυτοεπαγωγέα (ΑΙΡ). 27 Το γονίδιο agrb κωδικοποιεί τη διαμεμβρανική πρωτεΐνη ΑgrB, ρόλος της οποίας είναι η μεταμεταφραστική τροποποίηση του προ-πολυπεπτιδίου ΑgrD, η τροποποίηση των αυτοεπαγώμενων πεπτιδίων με την προσθήκη του λακτονικού δακτυλίου και η έκκριση αυτών στον εξωκυττάριο χώρο. 26 Όσο αυξάνεται ο αριθμός των βακτηρίων, τόσο αυξάνεται και η συγκέντρωση του αυτοεπαγωγέα, με αποτέλεσμα αυτός να συνδέεται με τη διαμεμβρανική πρωτεΐνη ΑgrC, έναν υποδοχέα με δράση κινάσης-ιστιδίνης. 26 Στη συνέχεια η ΑgrC φωσφορυλιώνεται και κατόπιν φωσφορυλιώνει τη ρυθμιστική πρωτεϊνη AgrA ενεργοποιώντας την. 27 Η τελευταία, προσδενόμενη στους υποκινητές P2 και Ρ3, επάγει τη σύνθεση του RNAII (κλείνοντας έναν κύκλο αυτεπαγωγής του συστήματος agr) και τη σύνθεση του RNAIII αντίστοιχα. 27 (εικόνα 2) Το RNAIII είναι υπεύθυνο για τη μεταγραφή γονιδίων διάφορων εκκρινόμενων λοιμογόνων παραγόντων, όπως της δ-τοξίνης, της TSS τοξίνης-1 και των αιμολυσινών, που ευθύνονται για την παθογονικότητα των σταφυλόκοκκων, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία και ωρίμανση της βιομεμβράνης. 26 Επίσης, έχει παρατηρηθεί πως όταν το agr σύστημα ενεργοποιείται, μειώνεται η έκφραση πολλών μεμβρα- νικών πρωτεϊνών και μορίων προσκόλλησης στα βακτήρια αυτά. 26 Αξίζει να σημειωθεί, πως εκτός από τη βακτηριακή πυκνότητα, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που ρυθμίζουν τη ενεργοποίηση ή μη του agr συστήματος, 11

6 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ επιτρέποντάς του να απαντά στα εξωτερικά ερεθίσματα και να λειτουργεί μόνο όταν οι συνθήκες που επικρατούν στο περιβάλλον των βακτηρίων είναι ιδανικές για αυτό. 27 Ένας από αυτούς είναι ο παράγοντας σίγμα s Β, οποίος λειτουργεί κάτω από συνθήκες εξωκυττάριου stress για τους σταφυλόκοκκους. 26 Ο s Β επάγει την έκφραση πρωτεϊνών της κυτταρικής μεμβράνης, ενώ αναστέλλει την έκφραση των εκκρινόμενων λοιμογόνων παραγόντων. 26 Αυτό δείχνει πως ο s Β διασφαλίζει ότι τα βακτήρια πρώτα θα εξασφαλίσουν ενεργειακά αποθέματα και μετά θα ενεργοποιήσουν το ενεργειοβόρο σύστημα διακυτταρικής επικοινωνίας agr. 26 Αναστολή της παραγωγής αιμολυσινών και άλλων εκκρινόμενων λοιμογόνων προκαλεί, επίσης, και ο παράγοντας ArlRS, ενώ και ο SaeRS καταστέλλει με τη σειρά του το agr σύστημα. 27 Ακόμα ένας είναι ο παράγοντας CodY, ο οποίος απαντά σε συνθήκες έλλειψης ισολευκίνης. 26 Τα σημεία σύνδεσης του CodY βρίσκονται μέσα στο γονίδιο agrc, με αποτέλεσμα, όσο το περιβάλλον δεν ανταποκρίνεται στις διατροφικές ανάγκες των σταφυλόκοκκων, το οπερόνιο Ρ2 και κατ επέκταση το agr σύστημα καταστέλλονται. 26 Τέλος, υπάρχει το σύστημα SrrA/SrrB, υπεύθυνο για την επιβίωση των βακτηριακών κυττάρων σε αναερόβιες συνθήκες, το οποίο αναστέλλει και αυτό το σύστημα agr, όταν το περιβάλλον δεν είναι ιδανικό για να υποστηρίξει τη διακυτταρική επικοινωνία των βακτηρίων Εικόνα 2 Το agr σύστημα (accessory regulator system) των σταφυλόκοκκων. 3. Aντοχή Η αυξημένη χρήση διαφόρων ιατρικών συσκευών που τοποθετούνται μόνιμα στο ανθρώπινο σώμα αποτελούν κατάλληλο περιβάλλον για την αποίκησή τους από μικροοργανισμούς. 14 Οι μηχανισμοί με τους οποίους επιτυγχάνεται η αντοχή στα αντιβιοτικά αφορούν στην ανταλλαγή γονιδίων αντοχής μεταξύ των βακτηρίων. Τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά των ανθεκτικών βακτηρίων είναι απόρροια των γονιδίων αντοχής και της μεγάλης συχνότητας μεταλλαγών που παρατηρείται. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι η αυξημένη ικανότητα αποικοδόμησης των αντιβακτηριδιακών ενώσεων, η μειωμένη διαπερατότητα, η μειωμένη συγγένεια των υποδοχέων για το αντιβιοτικό και η αυξημένη εκροή των διαφόρων αντιβιοτικών. 20 Τα βακτήρια της βιομεμβράνης παρουσιάζουν αυξημένη αντοχή απέναντι στα αντιβιοτικά Το γεγονός αυτό έγκειται στην ικανότητα των μικροοργανισμών να εκφράζουν γονίδια που προκαλούν αλλαγή της επιφάνείας τους και του στόχου του αντιβιοτικού. Συγκεκριμένα, περίπου το 1% βακτηρίων μέσα στη βιομεμβράνη παραμένουν σε «ύπνωση» και είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, παρ όλο που τα υπόλοιπα μπορεί να εξουδετερωθούν από το αντιβιοτικό. 28 Τα κύτταρα αυτά ονομάζονται εμμένοντα κύτταρα (persister cells) και είναι φαινοτυπικές αλλαγές της «άγριας» μορφής βακτηρίων. Ο πληθυσμός αυτός μοιάζει να διατηρείται ανέπαφος ακόμα και σε υψηλές συγκεντρώσεις αντιβιοτικών. 28,29 Αντοχή επιτυγχάνεται επίσης με αύξηση του αριθμού των υποδοχέων ή διατήρηση μιας μεταλλαγής η οποία αποτρέπει τη δράση του αναστολέα στον υποδοχέα. 30 Παράλληλα επιτυγχάνεται με αναστολή ή κατάργηση της διάχυσης του αντιβιοτικού στα βαθύτερα στρώματα της βιομεμβράνης. 31,32 Λόγω αυτής της μειωμένης διείσδυσης του αντιβιοτικού, VOL. 59 ISSUE 3, July-September 2014

7 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ενεργοποιούνται μηχανισμοί άμυνας των βακτηρίων έναντι των φαρμάκων, δίνοντας στους μικροοργανισμούς τη δυνατότητα ανάπτυξης ανοσολογικής απάντησης έναντι των αντιβιοτικών. 31,32 Τέλος, στα εσωτερικά στρώματα της βιομεμβράνης παρατηρείται αλλαγή του μικροπεριβάλλοντος των βακτηρίων. 33 Οι συγκεντρώσεις του οξυγόνου και κατά συνέπεια της μεταβολικής δραστηριότητας των μικροοργανισμών στα στρώματα αυτά είναι εξαιρετικά χαμηλές. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα αλλαγή του ph, καθώς και αναστολή ανάπτυξης των βακτηρίων γεγονός που οδηγεί σε προστασία τους από πολλά αντιβιοτικά (antibiotic resistance) Ανάπτυξη βιομεμβρανών σε βιοϊατρικά υλικά Οι βιομεμβράνες σχηματίζονται τόσο σε έμβιες επιφάνειες, όσο και σε προσθετικές συσκευές και εργαλεία που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή κλινική πράξη. 35 Οι συχνότερες προσθετικές συσκευές στις οποίες παρατηρείται σχηματισμός βιομεμβράνης είναι ουροκαθετήρες, φλεβοκαθετήρες και οι τεχνητές καρδιακές βαλβίδες. Χαρακτηριστικά τα βακτήρια που απαντώνται συνήθως στις συσκευές αυτές είναι Enterococcus spp., Staphylococcus aureus, Klebsiella spp., Acinetobacter spp., Pseudomonas spp. και Enterobacter cloacae ( ESKAPE group ). 36 Αξίζει να σημειωθεί πως σε κάποιες περιπτώσεις έχουν απομονωθεί από βιομεμβράνες και μύκητες, όπως Candida spp., Pneumocystis jirovecii, Coccidioides spp, Aspergillus spp, Mucormycetes spp, Blastoschizomyces spp, Saccharomyces spp, Malassezia spp, Trichosporon spp και Cryptococcus neoformans. 35,37 Ανάλογα με το στάδιο σχηματισμού της βιομεμβράνης υπάρχουν και διαφορετικές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται, προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία. Ενδεικτικά, αυτές είναι οι φυσικοχημικές ιδιότητες της επιφάνειας προσκόλλησης, τα χαρακτηριστικά του βιολογικού υγρού για να επιτευχθεί η μη αντιστρεπτή προσκόλληση, οι ιδιότητες του μέσου και ο ρυθμός ανάπτυξης των βακτηρίων που σχηματίζουν τη βιομεμβράνη και τον πολυσακχαρίτη. Τέλος, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο χρόνος παραμονής της συσκευής στον οργανισμό του ασθενούς. Πιο αναλυτικά, οι επιμέρους παράμετροι που πρέπει να πληρούνται για να επιτευχθεί το κάθε στάδιο σχηματισμού της βιομεμβράνης παρατίθενται στον πίνακα Πίνακας 1 Στάδιο σχηματισμού βιομεμβράνης Παράγοντες που επηρεάζουν τη δημιουργία βιομεμβράνης σε προσθετικές ιατρικές συσκευές ανάλογα με το στάδιο σχηματισμού της 2,4,5,6,36 Παράγοντες Αρχική αντιστρεπτή προσκόλληση μικροοργανισμών στην επιφάνεια της συσκευής Μη αντιστρεπτή προσκόλληση μικροοργανισμών και δημιουργία ESP Εξέλιξη- ωρίμανση βιομεμβράνης Απόσπαση μικροοργανισμών από τη βιομεμβράνη - Θερμοκρασία - ph του μέσου - Δομικά χαρακτηριστικά επιφάνειας - Γενετική βακτηρίων (γονίδια κινητικότητας) - Αριθμός και είδος κυττάρων βιολογικού υγρού - Ρυθμός ροής βιολογικού υγρού - Φυσικοχημικές ιδιότητες επιφάνειας - Συστατικά βιολογικού υγρού - Χρόνος παραμονής της συσκευής στον οργανισμό - Ρυθμός ανάπτυξης μικροοργανισμών (ειδικός για κάθε είδος μικροοργανισμού) - Ρυθμός ροής βιολογικού υγρού - Θρεπτικά συστατικά του μέσου (γλυκόζη) - Αντιμικροβιακοί παράγοντες - Κατάλληλη θερμοκρασία (συνήθως 37 ο C) - Ωσμο-γραμμοριακότητα του μέσου - ph του μέσου - Ρυθμός ροής βιολογικού υγρού - Χρόνος παραμονής 13

8 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ 14 Α. Ουροκαθετήρες Οι ουροκαθετήρες είναι κατασκευασμένοι από latex ή σιλικόνη. Οι πιο διαδεδομένοι μικροοργανισμοί στις περιπτώσεις δημιουργίας βιομεμβράνης είναι οι S. epidermidis, E. faecalis, E. coli, P. mirabilis, P. aeruginosa, K. pneumoniae και άλλα Gram-αρνητικά βακτήρια. 38 Το μεγάλο εύρος μικροοργανισμών που απομονώνονται οφείλεται στο γεγονός πως οι ουροκαθετήρες διαθέτουν στην επιφάνειά τους τόσο υδρόφιλες, όσο και υδρόφοβες περιοχές που δρουν ως υπόστρωμα προσκόλησης. 39 Όσο περισσότερο παραμένει ο καθετήρας τοποθετημένος, τόσο αυξάνεται η τάση ανάπτυξης βιομεμβράνης και τα είδη των μικροοργανισμών που τη συνιστούν. 35 Τα κλινικά σημεία που μαρτυρούν λοίμωξη του ουροποιητικού σχετιζόμενη με καθετήρες (CAUTI) είναι πυρετός χωρίς άλλη γνωστή αιτία, υπερηβική ευερεθιστότητα, πυουρία (>10 λευκοκύτταρα/ml ούρων) και βακτηριουρία. 40 Η λοίμωξη επιπλέκεται περισσότερο όταν οι υπεύθυνοι μικροοργανισμοί παράγουν ουρεάση που διασπά την ουρία, επάγοντας την αλκαλοποίηση των ούρων και τη δημιουργία κρυστάλλων, η συσσώρευση των οποίων, οδηγεί σε απόφραξη του αυλού και πιθανώς ανιούσα πυελονεφρίτιδα. 41,42 Ομάδες υψηλού κινδύνου για την ανάπτυξη βιομεμβράνης στο ουροποιητικό αποτελούν οι ηλικιωμένοι και οι διαβητικοί ασθενείς. Σε ό,τι αφορά στη θεραπευτική αντιμετώπιση των CAUTI, λόγω της πολυαντοχής των βακτηρίων στα αντιβιοτικά, συνιστάται κυρίως η αφαίρεση του ουροκαθετήρα και η εκρίζωση της βιομεμβράνης. 43 Για την εκρίζωση των βιομεμβρανών χρησιμοποιούνται ουσίες που έχουν ως στόχο την εξασθένιση της μικροβιακής προσκόλλησης, όπως για παράδειγμα κάποιος επιφανειοδραστικός παράγοντας με τη μορφή σαπουνιού ή συνθετικού απορρυπαντικού. Οι ουσίες αυτές, είναι ικανές να προκαλέσουν την αποκόλληση ολόκληρης της βιομεμβράνης από τον ουροκαθετήρα, βοηθώντας έτσι στην καταπολέμηση της λοίμωξης. 44 Πάντως, προτιμότερη από τη θεραπεία είναι η πρόληψη του σχηματισμού βιομεμβράνης και για τον λόγο αυτό γίνεται χρήση λιπαντικών και αντιμικροβιακών ουσιών στους ουροσυλλέκτες, καθώς και εμποτισμός ή επίχρηση των ουροκαθετήρων με αντιμικροβιακές ουσίες όπως το οξείδιο του αργύρου και κατάλληλα αντιβιοτικά. 44 VOL. 59 ISSUE 3, July-September 2014 Β. Φλεβοκαθετήρες Ένα ακόμη βιοϊατρικό υλικό στο οποίο δημιουργούνται βιομεμβράνες είναι και οι φλεβοκαθετήρες. Οι μικροοργανισμοί που απομονώνονται με μεγαλύτερη συχνότητα είναι οι S. epidermidis, S. aureus, C. albicans, P. aeruginosa, K. pneumoniae, E. faecalis. 45 Οι Gram-θετικοί κόκκοι παρουσιάζουν καλύτερη ανάπτυξη ενδοφλέβια σε σχέση με τα Gram-αρνητικά βακτήρια. 46 Τα μικρόβια αυτά προέρχονται από τη φυσιολογική χλωρίδα του δέρματος του ασθενούς ή και του προσωπικού, καθώς και από μολυσμένες εγχύσεις. 35 Οι βιομεμβράνες στους φλεβοκαθετήρες σχηματίζονται τόσο στην εξωτερική επιφάνειά τους, όσο και στον αυλό τους, γεγονός που εξαρτάται από τη χρονική διάρκεια παραμονής του καθετήρα στον ασθενή. Πιο συγκεκριμένα, μικρής διάρκειας καθετηριασμός (λιγότερο από 10 ημέρες) παρουσιάζει αυξημένο σχηματισμό βιομεμβράνης στην εξωτερική επιφάνεια, ενώ στον μεγάλης διάρκειας (30 ημέρες) καθετηριασμό οι βιομεμβράνες αναπτύσσονται στον αυλό. 47 Η κλινική σημασία των βιομεμβρανών σε φλεβοκαθετήρες έγκειται στο ότι τα αιωρούμενα βακτήρια όταν αποσπαστούν από τη βιομεμβράνη μπορούν να δημιουργήσουν σηπτικά έμβολα σε απομακρυσμένες εστίες. Σχετικά με τις στρατηγικές που ακολουθούνται για τη μείωση της πιθανότητας ανάπτυξης βιομεμβράνης σε φλεβοκαθετήρες, σε έρευνά του ο Maki προτείνει πολλούς τρόπους όπως άσηπτες τεχνικές, τοπικά αντιβιοτικά, τοποθέτηση φίλτρου μέσα στον αυλό, επάλειψη του αυλού με αντιμικροβιακούς παράγοντες και αφαίρεση της μολυσμένης συσκευής. 48 Γ. Τεχνητές καρδιακές βαλβίδες Οι κυριότεροι μικροοργανισμοί για το σχηματισμό βιομεμβράνης στις τεχνητές καρδιακές βαλβίδες είναι οι: S. epidermidis, S. aureus, Streptococcus spp., Gram-αρνητικοί βάκιλλοι, Enterococcus spp. και Candida spp. Αυτοί οι μικροοργανισμοί προέρχονται από το δέρμα, από άλλες προσθετικές συσκευές, όπως οι φλεβοκαθετήρες ή από οδοντιατρικές επεμβάσεις (Streptococcus spp.). 49 Ο μηχανισμός της βλάβης σχετίζεται με την ίδια την εμφύτευση της μηχανικής βαλβίδας, η οποία προκαλεί απ ευθείας ιστική καταστροφή και συσσώρευση αιμοπεταλίων και ινωδογόνου στο σημείο τοποθέτησής της. 35 Βέβαια, πρέπει να τονιστεί πως η βιομεμβράνη δε σχηματίζεται σε αυτήν καθεαυτή τη βαλβίδα, αλλά στους περιβάλλοντες ιστούς και στα ράμματα που συγκρατούν τη βαλβίδα στη θέση της. 35,50 Για την πρόληψη αυτής της επιπλοκής συνηθίζεται η χορήγηση αντιμικροβιακών παραγόντων, τόσο κατά τη διάρκεια αντικατάστασης της βαλβίδας, όσο και στην περίπτωση που ο ασθενής υποβάλλεται σε οδοντιατρικές επεμβάσεις. 35 Δ. Υλικά αρθροπλαστικής Υπάρχουν αρκετές παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος που χαρακτηρίζονται από δυσλειτουργικές αρθρώσεις, η μόνη λύση για τις οποίες είναι η αρθροπλαστική (ολική αντικατάσταση άρθρωσης). Σκοπός αυτού του πρόσθετου εμφυτεύματος είναι η μείωση του άλγους και η αποκατάσταση της λειτουργικότητας

9 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ στην παθολογική άρθρωση. Αρθροπλαστική μπορεί να επιτευχθεί στις μείζονες αρθρώσεις του ανθρώπινου σώματος, όπως αυτή του ισχίου, του γόνατου, του ώμου και του αγκώνα. 51 Ωστόσο, διάφοροι παράγοντες, όπως η απουσία άσηπτων διαδικασιών, οι εξαρθρώσεις, η εκτεταμένη οστική απώλεια, τα κατάγματα, οι αλλεργίες στα υλικά του εμφυτεύματος καθώς και οι λοιμώξεις σε αυτά οδηγούν σε επιπλοκές της αρθροπλαστικής Όσον αφορά το σχηματισμό βιομεμβράνης στις προσθετικές αρθρώσεις, τα πιο κοινά μικρόβια που απομονώνονται είναι ο S. aureus, συμπεριλαμβανόμενου του MRSA, οι κοαγκουλάση αρνητικοί Staphylococci, όπως S. epidermidis, S. haemolyticus, S. hominis, και S. warneri, Propionibacterium acnes, P. aeruginosa, Haemophilus influenzae, Providencia, Enterococci, Streptococcus viridans, Escherichia coli, Citrobacter, Lactobacillus, Acinetobacter, Serratia marcescens, Klebsiella pneumoniae, και Corynebacterium Από αυτά τα πιο συχνά είναι ο S. aureus και οι κοαγκουλάση αρνητικοί Staphylococci, 61,64 με τον πρώτο να είναι πολύ τοξικός και να προκαλεί λοιμώξεις στους πρώτους 3 μήνες μετά το χειρουργείο και οι υπόλοιποι μετά από 3-24 μήνες. 62,63 Τα βακτήρια αυτά προέρχονται από το δέρμα του ασθενούς ή/και του προσωπικού, ενώ μερικά από αυτά μπορεί να είναι και αιωρούμενα μέσα στο χώρο του χειρουργείου. 60 Για τον λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητο το φιλτράρισμα του αέρα και η χρήση υπεριώδους ακτινοβολίας ώστε να καταπολεμηθούν τα μικρόβια που μεταδίδονται αερογενώς. 51,66 Άλλη μέθοδος προσέγγισης είναι η χρήση συνδυασμού αντιβιοτικών, χωρίς όμως να είναι πάντα επαρκής. Έτσι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιτευχθεί χειρουργικός καθαρισμός με διατήρηση της πρόσθεσης με πιο αποτελεσματική βέβαια την αφαίρεση του εμφυτεύματος. 51 Ε. Ενδοσκόπια Μία ακόμη κατηγορία ιατρικών συσκευών στις οποίες εμφανίζονται συχνά βιομεμβράνες είναι τα επαναχρησιμοποιούμενα ενδοσκόπια, όπως τα γαστροσκόπια και τα κολονοσκόπια. Οι συνθήκες υγρασίας και η παρουσία θρεπτικών στοιχείων στον αυλό των συσκευών αυτών ευνοούν την ανάπτυξη μικροοργα- νισμών. 67 Οι κυριότεροι μικροοργανισμοί που εμφανίζονται είναι το Μycobacterium sp. και Pseudomonas spp. 68,69 Άλλοι παράγοντες που οδηγούν στην εμφάνιση βιομεμβρανών είναι ο κακός σχεδιασμός και οι κατασκευαστικές ατέλειες ορισμένων ενδοσκοπίων, γεγονός που δυσχεραίνει τον καθαρισμό τους. Ο μη αποτελεσματικός καθαρισμός των ενδοσκοπίων μετά από κάθε χρήση δημιουργεί προοδευτικά συσσώρευση οργανικών υποστρωμάτων και κατά συνέπεια αυξημένο σχηματισμό βιομεμβρανών, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα ακόμα και ισχυρών απολυμαντικών. 70 Με έρευνές τους οι Pineau και συν. και Korvalera και συν. τεκμηρίωσαν ότι τα ενδοσκόπια πρέπει να αποθηκεύονται μέχρι να στεγνώσουν πλήρως πριν επαναχρησιμοποιηθούν. 71,72 Στον καθαρισμό των ενδοσκοπίων σημαντικό ρόλο παίζουν πλέον αυτόματες συσκευές οι οποίες, ωστόσο, αν δεν έρθουν σε πλήρη επαφή με την εσωτερική και την εξωτερική επιφάνεια του ενδοσκοπίου μπορεί να οδηγήσουν σε μη επαρκή καθαρισμό και στη δημιουργία σοβαρών λοιμώξεων. 69 Πάντως, όταν τα υπάρχοντα πρωτόκολλα καθαρισμού ακολουθηθούν κατά γράμμα, η επαναχρησιμοποίηση των ενδοσκοπίων κρίνεται ασφαλής Σύγχρονοι τρόποι αντιμετώπισης των βιομεμβρανών Τόσο οι μηχανισμοί δημιουργίας, όσο και αυτοί της δράσης των μορίων διακυτταρικής επικοινωνίας των βακτηρίων μπορούν να αποτελέσουν φαρμακολογικούς στόχους. Τα φάρμακα αυτά ονομάζονται αντιπαθογόνα και μπορούν να δράσουν μέσω: Ι. Αναστολής της βιοσύνθεσης των μορίων επικοινωνίας ΙΙ. Μείωσης του χρόνου ημιζωής των μορίων αυτών έξω από το κύτταρο ΙΙΙ. Αποκλεισμού της αλληλεπίδρασης μορίου-υποδοχέα Μελέτες έχουν δείξει ότι ανώτεροι οργανισμοί, οι οποίοι συμβιώνουν με ορισμένα βακτήρια και δεν διαθέτουν ανοσοποιητικό σύστημα, ανθίσταται στις επιθέσεις των παθογόνων με τη βοήθεια χημικών μορίων τους. Έτσι, τους ανωτέρω φαρμακολογικούς στόχους τους έχουν ήδη εκμεταλλευτεί ανώτερα φυτά και μύκητες, οι οποίοι με τη βοήθεια χημικών μορίων προσπαθούν να ελέγξουν ή να αναστείλουν την βακτηριακή εξάπλωση. 74,75 Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν δύο είδη του γένους Penicillium (P. radicicola και P. coprodium) που παράγουν πενικιλλινικό οξύ και πατουλίνη με δράση αναστολέα της βακτηριδιακής επικοινωνίας. 76,77 Άλλα παραδείγματα είναι οι φουρανόνες από τα φύκη Delisea pulchra και το εκχύλισμα σκόρδου που είναι πλούσιο σε ισοκυανιούχα και περιέχει τουλάχιστον 3 διαφορετικούς αναστολείς του QS της Pseudomonas aeruginosa. 75,79,79 I. Η βιοσύνθεση των μορίων επικοινωνίας Ένας φαρμακολογικός στόχος είναι η παραγωγή των μορίων διακυτταρικής επικοινωνίας. Η αναστολή της παραγωγής των μορίων επικοινωνίας μπορεί να λάβει χώρα στο στάδιο της μετάφρασης του mrna, κάτι το οποίο επιτυγχάνουν ορισμένα μακρολιδικά αντιβιοτικά όπως η ερυθρομυκίνη 74, οδηγώντας στην αποτροπή παραγωγής των αντίστοιχων πρωτεϊνών. 15

10 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ 16 II. Το σηματοδοτικό μόριο Ως δεύτερος στόχος τέθηκε ο χρόνος ημιζωής των σηματοδοτικών μορίων, η συγκέντρωσή τους στο εξωκυττάριο περιβάλλον των βακτηρίων, καθώς και η ίδια η δραστικότητά τους. Μεταβάλλοντας τις συνθήκες που επικρατούν στο εξωκυττάριο χώρο τους, όπως το ph, ή μέσω της ενζυμικής αποικοδόμησης των μορίων επικοινωνίας, καθίσταται ικανή η προσβολή του QS μέσω των σηματοδοτικών μορίων. Δύο κατηγορίες ενζύμων, οι λακτονάσες και οι ακετυλάσες των AHL χρησιμοποιούνται από πολλά βακτήρια (όπως διάφορα είδη βακίλλου) με σκοπό την αναστολή του QS. 80 Έναν ενζυμικό τρόπο προστασίας από παθογόνα βακτήρια έχουν αναπτύξει και τα θηλαστικά, στον οποίο συμμετέχουν ένζυμα με δράση ακυλάσης. 81 Για παράδειγμα, τα κύτταρα των θηλαστικών κωδικοποιούν μια ομάδα ενζύμων, τις παραοξονάσες, οι οποίες αποικοδομούν τα μόρια του αυτοεπαγωγέα της P. aeruginosa, παρεμποδίζοντας το QS. 82 Πρέπει να αναφερθεί ότι, ενώσεις που χρησιμοποιούνται στη κλινική πράξη για την αντιμετώπιση των παθογόνων εμφανίζουν ανασταλτική δράση στο QS, όπως η νικλοσαμίδη. Η ένωση αυτή βρέθηκε ότι δρα κυρίως αναστέλλοντας την παραγωγή των λοιμογόνων παραγόντων, όπως η πυοκυανίνη (pyocyanin) 83, η οποία επηρεάζει και την παραγωγή μορίων που συμβάλλουν στην προσκόλληση των βακτηρίων στο βακτήριο P. aeruginosa. Η νικλοσαμίδη προκαλεί αναστολή του QS σε αρκετά μεγάλες συγκεντρώσεις και επιπλέον επάγει την έκφραση δύο παθογόνων μορίων, ανοίγει όμως το δρόμο για την ανάπτυξη αναλόγων του που δρουν μέσω του ίδιου μηχανισμού. 83 III. Ο υποδοχέας του μορίου Επιπλέον των προηγούμενων στόχων, η ενεργοποίηση του υποδοχέα των μορίων επικοινωνίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως στόχος για την αναστολή του QS. Με τον όρο υποδοχείς εννοούνται τα μόρια στα οποία προσδένονται οι λακτόνες της ομοσερίνης στα Gram-αρνητικών, αλλά και οι μεμβρανικοί υποδοχείς των ολιγοπεπτιδίων των Gram-θετικών. Μπορούν να εμφανιστούν διαφοροποιήσεις στον αριθμό των ομολόγων των υποδοχέων που εμφανίζονται σε κάθε στέλεχος βακτηρίου. 80 Ένα μόριο-ανταγωνιστής προσδένεται στην κατάλληλη θέση του υποδοχέα αποτρέποντας την ενεργοποίησή του από το μόριο προσδέτης. Η αναστολή αυτής της πρόσδεσης παρεμποδίζει τις διαδικασίες ενεργοποίησης και μετάδοσης του σήματος με σκοπό την μεταβολή του προτύπου γονιδιακής έκφρασης του βακτηρίου. 74 Για παράδειγμα, oι φουρανόνες παράγονται από τα φύκη Delisea pulchra και εμφανίζουν αντιπαθογόνο δράση. Χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στα χρώματα που χρησιμοποιούνται στα πλοία, αφού προκαλούσαν την αναστολή της ανάπτυξης των βιοφίλμ θαλάσσιων βακτηρίων που διάβρωναν μέταλλο του κύτους των πλοίων. Αποτελούνται από ένα δακτύλιο φουρανόνης με μια ακυλομάδα στον C-3 και βρώμιο στον C-4. Οι ενώσεις αυτές δρουν αποκλείοντας τη δράση των λακτονών στον υποδοχέα και στο σύστημα κινολόνης, που είναι ένα ακόμα σύστημα έκφρασης της παθογονικότητας των βακτηρίων, οδη- γώντας στη μείωσή της. 74 Πιο συγκεκριμένα, οι φουρανόνες επιδρούν τόσο στους μεταγραφικούς ρυθμιστές 80,84 όσο και στο βιοσυνθετικό ένζυμο του AI-2 LuxS. 80 Οι αναστολείς εμφανίζουν υψηλή ειδικότητα έναντι των παθογόνων μικροοργανισμών, καθώς τέτοιες ενώσεις δε συναντώνται στον άνθρωπο, είναι απλές χημικές δομές, με εύκολη παραγωγή και μπορούν να δράσουν επικουρικά στους ήδη υπάρχοντες αντιμικροβιακούς παράγοντες. Το πλεονέκτημα της χρήσης τους (αντιπαθογόνα και όχι βακτηριοκτόνα ή βακτηριοστατικά), έγκειται στο ότι έχουν την ικανότητα να καταστρέφουν τις βιομεμβράνες και να μην προκαλούν εκλεκτική πίεση στα βακτήρια για εμφάνιση αντοχής. Είναι ένα πολλά υποσχόμενο φαρμακολογικό πεδίο και μια νέα προσέγγιση της αντιμετώπισης των παθογόνων μικροοργανισμών. Περισσότερες έρευνες και κλινικές μελέτες αναμένεται να αποδείξουν στο μέλλον τα πλεονεκτήματα και τη χρησιμότητά τους. VOL. 59 ISSUE 3, July-September 2014

11 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ Επεξηγηματικός πίνακας Συντομογραφιών Συντομογραφίες 3-oxo-C 12 -AHL agr agra agrb agrc agrd AHL Al-2 AIPs ArlRs C 4 -AHL CodY ESP las lasl LasR Luxl luxl LuxR LuxS LsrK Lsr OHLL P2 P3 Pfs PSA QS rhl rhll RhlR s B SaeRs SAH Srra/SrrB Επεξηγήσεις Ν-(3-οξυ-δωδεκανυλ)-L-ομοσερίνη λακτόνης Συμπληρωματικό γονίδιο συστήματος ρύθμισης παραγωγής λοιμογόνων παραγόντων Γονίδιο του συστήματος agr Γονίδιο του συστήματος agr Γονίδιο του συστήματος agr Γονίδιο του συστήματος agr Λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης Αυτοεπαγωγέας Αυτοεπαγώμενα πεπτίδια Παράγοντας αναστολής παραγωγής αιμολυσινών Ν-(βουτανυλ)-L- ομοσερίνη λακτόνης Παράγοντας που απαντάται σε συνθήκες έλλειψης ισολευκίνης Εξωκυτάριο πολυμερές (Extracellular Polymeric Substance) Σύστημα γονιδίων της Pseudomonas aeruginosa Γονίδιο για την σύνθεση της 3-oxo-C12-AHL Γονίδιο που αλληλεπιδρά με το γονίδιο lasl και ενεργοποιεί γονίδια-στόχους Συνθετάση των λακτόνων της ακυλιωμένης ομοσερίνης Γονίδιο που κωδικοποιεί την συνθετάση των λακτόνων της ακυλιωμένης ομοσερίνης Μεταγραφική ρυθμιστική πρωτεϊνη εξαρτώμενη από τις λακτόνες της ακυλιωμένης ομοσερίνης Ένζυμο της βιοσύνθεσης του αυτοεπαγωγέα Al-2 Κινάση που φωσφορυλιώνει τον Al-2 Μεταφορέας των μορίων του Al-2 στο κυτταρόπλασμα Λακτόνη της ν-3-οξοεξανοϋλομοσερίνη Οπερόνιο συστήματος agr Οπερόνιο συστήματος agr Ένζυμο της βιοσύνθεσης του αυτοεπαγωγέα Al-2 Ειδικό προστατικό αντιγόνο Διακυτταρική επικοινωνία (Quorum sensing) Σύστημα γονιδίων της Pseudomonas aeruginosa Γονίδιο για την σύνθεση της C 4 -AHL Ρυθμιστής που αλληλεπιδρά με το γονίδιο rhll και ενεργοποιεί γονίδια-στόχους Παράγοντας σίγμα, έκφρασης πρωτεϊνών κυτταρικής μεμβράνης και αναστολής έκκρισης λοιμογόνων παραγόντων Παράγοντας αναστολής του συστήματος agr S-αδενοσυλ-ομοκυστεϊνη Σύστημα επιβίωσης βακτηριακών κυττάρων σε αναερόβιες συνθήκες 17

12 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ Summary Characteristics of biofilms and their formation in biomedical devices A. Stamou, E.-D. Venizelou, M. Stavropoulou, N. Fotakopoulou, V. Kapsimali, G. Vrioni Department of Microbiology, Medical School, University of Athens, Athens, Greece 18 It is widely acclaimed nowadays that more than 80% of chronic bacterial infections are related to biofilm formation. The biofilm is formed by the accumulation and irreversible adhesion of bacteria to a biological or other surface and a body of extracellular polymeric substance (ESP) or glycocalyx which is excreted by the same microorganisms. Most of their bacteria (99%) are found in adherent form (sessile), whereas a small percentage exists in free, suspended, planktonic form. Being organized in biofilms, bacteria manage to combat the installation of other pathogens in the same focal point, while growing intracellular contact (quorum sensing) through the activities of molecules they produce. More specifically, these molecules are the (N)-acyl homoserine lactones (AHL), located in Gram-negative bacteria, the autoinducer 2 (AI-2) and the autoinducing peptides (AIP), both located in Gram-positive bacteria. With the aid of these molecules not only is the gene expression of the products that help structure the biofilm regulated, but also the expression of pathogenic biofilms. Therefore, the bacteria resist both in the host immune system and in treatment with antibiotics, which constitutes a major problem of everyday clinical practice, particularly in intensive care units. Biofilms develop in many biomedical materials such as urine catheters, central venous catheters, artificial mechanical heart valves, endoscopes and materials for shoulder and hip arthroplasty. In this way the bacteria colonizing the devices contaminate the patients, causing perennial, resistant to antimicrobial, infections. This provokes significant health complications, extending hospitalization and adding considerably to the health system. Given the resistance of pathogens to antibiotics, the most appropriate treatment nowadays is to remove the device from the patient while deems necessary to find new ways to treat bacterial infections caused by biofilm growth. Key words biofilms, biomedical devices Βιβλιογραφία 1. Davies D. Understanding biofilm resistance to antibacterial agents. Nat Rev Drug Discov 2003; 2: Hall-Stoodley L, Costerton JW, Stoodley P. Bacterial Biofilms: from the natural environment to infectious diseases. Nat Rev Microbiol 2004; 2: Stewart P, Costerton W. Antibiotic Resistance of bacteria in biofilms. Lancet 2001; 358: O Toole GA, Kaplan H, Kolter R. Biofilm formation as microbial development. Annu Rev Microbiol 2000; 54: Branda S, Vik A, Friedman L et al. Biofilms: The matrix revisited. Trends Microbiol 2005; 13: Post JC, Stoodley PA, Hall-Stoodley LY et al. The role of biofilms in otolaryngologic infections. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg 2004; 12: VOL. 59 ISSUE 3, July-September 2014

13 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ 7. Cho H, Jonsson H, Campbel K et al. Self-Organization in High-Density Bacterial Colonies: Efficient Crowd Control. PLoS Biology 2007; 5:e Costerton JW, Veeh R, Shirtliff M et al. The application of biofilm science to the study and control of chronic bacterial infections. J Clin Invest 2003;112: Chambless JD, Hunt SM, Stewart PS. A three dimensional computer model of four hypothetical mechanisms protecting biofilms from antimicrobials. Appl Environ Microbiol 2006;72: Veesenmeyer JL, Hauser AR, Lisboa T et al. Pseudomonas aeruginosa Virulence and Therapy: Evolving Translational Strategies. Crit Care Med 2009;37: Defoirdt T, Boon N, Bossier P. Can Bacteria Evolve Resistance to Quorum Sensing Disruption? PLoS Pathog 2010; 6: e Caetano M. Antunes, Rosana B. R. Ferreira, Michelle M. C. Buckner, B. Brett Finlay Quorum sensing in bacterial virulence Microbiology 2010;156: Rasmussen TB, Givskov M. Quorum sensing inhibitors: a bargain of effects. Microbiology 2006;152: Raffa RB, Iannuzzo JR, Levine DR, et al. Bacterial Communication ( Quorum Sensing ) via Ligands and Receptors: A Novel Pharmacologic Target for the Design of Antibiotic Drugs. JPET 2005; 312: Waters CM, Bassler BL Quorum Sensing: Cell-to-Cell Communication in Bacteria. Annu Rev Cell Dev Biol 2005; 21: Vipin Chandra Kalia Quorum sensing inhibitors: An overview. Biotechnology Advances, 2012, /j.biotechadv Schauder S, Bassler BL. The languages of bacteria. Genes Dev. 2001; 15: De Kievit ΤΡ, Iglewski ΒΗ. Bacterial Quorum Sensing in Pathogenic Relationships. Infect Immun. 2000; 68: Warren R. J. D. Galloway, James T. Hodgkinson, Steven D. Bowdenet al. Quorum Sensing in Gram-Negative Bacteria: Small-Molecule Modulation of AHL and AI-2 Quorum Sensing Pathways. Chem Rev 2011; 111: Hentzer M., Givskov M. Pharmacological inhibition of quorum sensing for the treatment of chronic bacterial infections. J Clin Invest 2003; 112: Venturi V. Regulation of quorum sensing in Pseudomonas. FEMS Microbiol Rev 2006;30: Jibin Sun, Rolf Daniel, Irene Wagner-Döbler et al. Is autoinducer-2 a universal signal for interspecies communication: a comparative genomic and phylogenetic analysis of the synthesis and signal transduction pathways. BMC Evolutionary Biology 2004; 4: Taga ME, Miller ST and Bassler BL Lsr-mediated transport and processing of AI-2 in Salmonella typhimurium. Molecular Microbiology.2003; 50: Shpakov OA. Peptide autoinducers in bacteria. Microbiology 2009;78:3, Sturme MH, Kleerebezem M, Nakayama J, Akkermans AD, Vaugha EE, de Vos WM. Cell to cell communication by autoinducing peptides in gram-positive bacteria. Antonie van Leewenhoek 2002;81: Yarwood J.M., Schlievert P.M. Quorum sensing in Staphylococcus infections. J Clin Invest 2003: 112: Rutherford ST, Bassler BL Bacterial Quorum Sensing: Its Role in Virulence and Possibilities for Its Control. Cold Spring Harb Perspect Med 2012; 2:a Brooun A, Liu S, Lewis K. A dose-response study of antibiotic resistance in Pseudomonas aeruginosa biofilms. Antimicrob Agents Chemother 2000; 44: Cochran WL, McFeters GA, Stewart PS. Reduced susceptibility of thin Pseudomonas aeruginosa biofilms to hydrogen peroxide and monochloramine. J Appl Microbiol 2000; 88: Tack KJ, Sabath LD. Increased minimum inhibitory concentrations with anaerobiasis for tobramycin, gentamicin, and amikacin, compared to latamoxef, piperacillin, chloramphenicol, and clindamycin. Chemotherapy 1985; 31: Kumon H, Tomochika K, Matunaga T, Ogawa M, Ohmori H. A sandwich cup method for the penetration assay of antimicrobial agents through Pseudomonas exopolysaccharides. Microbiol Immunol 1994; 38: Shigeta M, Tanaka G, Komatsuzawa H, Sugai M, Suginaka H, Usui T. Permeation of antimicrobial agents through Pseudomonas aeruginosa biofilms: a simple method. Chemotherapy 1997; 43: Zhang TC, Bishop PL. Evaluation of substrate and ph effects in a nitrifying biofilm. Wat Environ Res 1996; 68: Stewart PS, Costerton WJ. Antibiotic resistance of bacteria in biofilms Lancet 2001; 358: Donlan RM. Biofilms and device-associated infections. Emerg Infect Dis. 2001;7: Revdiwala S, Rajdev BM, Mulla S. Characterization of bacterial etiologic agents of biofilm formation in medical devices in critical care setup. Crit Care Res Pract. 2012;2012: Ramage G., Rajendran R., Sherry L., Williams C. Fungal Biofilm Resistance. Int J Microb 2012: Stickler DJ. Bacterial biofilms and the encrustation of urethral catheters. Biofouling. 1996;94: Brisset L, Vernet-Garnier V, Carquin J, Burde A, Flament JB, Choisy C. In vivo and in vitro analysis of the ability of urinary catheters to microbial colonization. Pathol Biol. 1996;44:

14 Α. ΣΤΑΜΟΥ, Ε.-Δ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, Μ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ν. ΦΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ Niveditha S, Pramodhini S, Umadevi S, Kumar S, Stephen S. The isolation and the biofilm formation of ouropathogens in the patients with catheter associated urinary tract infections (UTIs). JCDR. 2012;9: Soto SM, Smithson A, Martinez JA, Horcajada JP, Mensa J, Vila J. Biofilm formation in uropathogenic Escherichia Coli strains: relationship with prostatitis, urovirulence factors and antimicrobial resistance. J Urol 2007; 177: Davey ME, OToole GA. Microbial biofilms: from ecology to molecular genetics. Microbiol Mol Biol Rev 2000; 64: Simon AL, Robertson GT. Bacterial and fungal biofilm infections. Annu Rev Med. 2008;59: Κωνσταντινίδης Χ., Φέσκου Ε. Βιομεμβράνη - κλινική σημασία στις λοιμώξεις του ουρογεννητικού συστήματος. Ελληνική Ουρολογία 2011: 23 (3): Elliott TSJ, Moss HA, Tebbs SE, Wilson IC, Bonser RS, Graham TR, et al. Novel approach to investigate a source of microbial contamination of central venous catheters. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 1997;16: Anderson RL, Highsmith AK, Holland BW. Comparison of the standard pour plate procedure and the ATP and Limulus AmoebocyteLysate procedures for the detection of microbial contamination in intravenous fluids. J Clin Microbiol. 1986;23: Raad I, Costerton W, Sabharwal U, Sacilowski M, Anaissie W, Bodey G. Ultrastructural analysis of indwelling vascular catheters: a quantitative relationship between luminal colonization and duration of placement. J Infect Dis. 1993;168: Maki DG. Infections caused by intravascular devices used for infusion therapy: pathogenesis, prevention, and management. In: Bisno AL, Waldovogel FA, editors. Infections associated with indwelling medical devices. 2nd ed. Washington: American Society for Microbiology; p Braunwald E. Valvular heart disease. In: Braunwald E, editor. Heart disease. 5th ed. Vol. 2. Philadelphia: W.B. Saunders Co.; p Karchmer AW, Gibbons GW. Infections of prosthetic heart valves and vascular grafts. In: Bisno AL, Waldovogel FA, editors. Infections associated with indwelling medical devices. 2nd ed. Washington: American Society for Microbiology; p Song Z, Borgwardt L, Hoiby N, Wu H, Sorensen TS, Borgwardt A. Prosthesis infections after orthopedic joint replacement: the possible role of bacterial biofilms. Orthopedic Reviews. 2013; 5:e14: Drees P, Eckardt A, Gay RE, Gay S, Huber LC. Mechanisms of disease: molecular insights into aseptic loosening of orthopedic implants. Nat Clin Pract Rheumatol. 2007;3: VOL. 59 ISSUE 3, July-September Korovessis P, Petsinis G, Repanti M, Repantis T. Metallosis after contemporary metal-on-metal total hip arthroplasty. Five to nine-year follow-up. J Bone Joint Surg Am. 2006;88: Lie SA, Hallan G, Furnes O, et al. Isolated acetabular liner exchange compared with complete acetabular component revision in revision of primary uncemented acetabular components: a study of 1649 revisions from the Norwegian Arthroplasty Register. J Bone Joint Surg Br. 2007;89: Nelson CL, McLaren AC, McLaren SG, Johnson JW, Smeltzer MS. Is aseptic loosening truly aseptic? Clin Orthop Relat Res. 2005; Ulrich SD, Seyler TM, Bennett D, Delanois RE, Saleh KJ, Thongtrangan I, et al. Total hip arthroplasties: what are the reasons for revision? Int Orthop. 2008;32: Fabi D, Levine B, Paprosky W, Della Valle C, Sporer S, Klein G, et al. Metalon-metal total hip arthroplasty: causes and high incidence of early failure. Orthopedics. 2012;35:e Nguyen LL, Nelson CL, Saccente M, Smeltzer MS, Wassell DL, McLaren SG. Detecting bacterial colonization of implanted orthopaedic devices by ultrasonication. Clin Orthop Relat Res. 2002;403: Gristina AG, Costerton JW. Bacterial adherence to biomaterials and tissue. The significance of its role in clinical sepsis. J Bone Joint Surg Am. 1985;67: Barberan J. Management of infections of osteoarticular prosthesis. Clin Microbiol Infect. 2006;12 Suppl 3: Laffer RR, Graber P, Ochsner PE, Zimmerli W. Outcome of prosthetic knee-associated infection: evaluation of 40 consecutive episodes at a single centre. Clin Microbiol Infect. 2006;12: Soriano A, García S, Bori G, Almela M, Gallart X, Macule F, et al. Treatment of acute post-surgical infection of joint arthroplasty. Clin Microbiol Infect. 2006;12: Τrampuz A, Widmer AF. Infections associated with orthopedic implants. Curr Opin Infect Dis 2006;19: Montanaro L, Speziale P, Campoccia D, Ravaioli S, Cangini I, Pietrocola G, et al. Scenery of Staphylococcus implant infections in orthopedics. Future Microbiol. 2011;6: Singh JA, Sperling JW, Schleck C, Harmsen WS, Cofield RH. Periprosthetic infections after total shoulder arthroplasty: a 33-year perspective. J Shoulder Elbow Surg. 2012;21: Evans RP. Current concepts for clean air and total joint arthroplasty: laminar airflow and ultraviolet radiation: a systematic review. Clin Orthop Relat Res. 2011;469:

15 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ 67. Aumeran C, Thibert E, Chapelle FA, Hennequin C, Lesens O, Traoré O. Assessment on experimental bacterial biofilms and in clinical practice of the efficacy of sampling solutions for microbiological testing of endoscopes. J Clin Microbiol. 2012;50: Gubler JG, Salfinger M, von Graevenitz A. Pseudoepidemic of nontuberculous mycobacterial due to a contaminated bronchoscope cleaning machine. Report of an outbreak and review of the literature. Chest. 1992;101: Sorin M, Segal-Maurer S, Mariano N, Urban C, Combest A, Rahal JJ. Nosocomial transmission of Imipenem-resistant Pseudomonas aeruginosa following bronchoscopy associated with improper connection to the Steris System 1 processor. Infect Control Hosp Epidemiol. 2001;22: Alfa MJ, Howie R. Modeling microbial survival in buildup biofilm for complex medical devices. BMC Infect Dise. 2009;9: Pineau L, Villard E, Duc DL, Marchetti B. Endoscope drying/storage cabinet: interest and efficacy. J Hosp Infect. 2008;68: Kovaleva J, Degener JE, van der Mei HC. Mimicking disinfection and drying of biofilms in contaminated endoscopes. J Hosp Infect. 2010;76: Weber DJ, Rutala WA. Lessons from outbreaks associated with bronchoscopy. Infect Control Hosp Epidemiol. 2001;22: Hentzer Morten, Givskov Michael Pharmacological inhibition of quorum sensing for the treatment of chronic bacterial infections. J Clin Invest 2003, 112: Teplitski, M., Robinson, J.B., Bauer, W.D. Plants secrete substances that mimic bacterial N-acyl homoserine lactone signal activities and affect population density-dependent behaviors in associated bacteria. Mol Plant Microbe Interact 2000, 13: Rasmussen, T. B., Skindersoe, M. E., Bjarnsholt, T. et al. Identity and effects of quorum-sensing inhibitors produced by Penicillium species. Microbiology 2005, 151: Koch, B., Liljefors, T., Persson, T., et al. The LuxR receptor: the sites of interaction with quorum sensing signals and inhibitors. Microbiology 2005, 151, Thomas B. Rasmussen, Michael Givskov Quorum sensing inhibitors: a bargain of effects. Microbiology 2006, 152: Robert B. Raffa, Joseph R. Iannuzzo, Diana R. Levine, et al. Bacterial Communication ( Quorum Sensing ) via Ligands and Receptors: A Novel Pharmacologic Target for the Design of Antibiotic Drugs. JPET 2005, 312: Tom Defoirdt, Nico Boon, Peter Bossier Can Bacteria Evolve Resistance to Quorum Sensing Disruption? PLoS Pathog 2010, 6(7): Vipin Chandra Kalia Quorum sensing inhibitors: An overview. Biotechnology Advances, 2012: Jeffrey L. Veesenmeyer, Alan R. Hauser, Thiago Lisboa et al. Pseudomonas aeruginosa Virulence and Therapy: Evolving Translational Strategies. Crit Care Med 2009, 37(5): Imperi Francesco, Massai Francesco, Pillai Ramachandran Cejoice, et al. New life for an old drug: the anthelmintic drug niclosamide inhibits Pseudomonas aeruginosa quorum sensing Antimicrob Agents Chemother 2012: Manefield, M., Rasmussen, T. B., Henzter, M., et al. Halogenated furanones inhibit quorum sensing through accelerated LuxR turnover. Microbiology 2002, 148:

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2014 Τόμος 59 Τεύχος 3 July-September 2014 Volume 59 Issue 3 ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HELLENIC MICROBIOLOGY SOCIETY

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ Χ. Κούτσια Καρούζου Βιοπαθολόγος Κλινικός Μικροβιολόγος Δ/ντρια Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν. «Ασκληπιείου Βούλας» ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ: Αντικατάσταση μέρους ή ολόκληρης

Διαβάστε περισσότερα

c Key words: cultivation of blood, two-sets blood culture, detection rate of germ Vol. 18 No

c Key words: cultivation of blood, two-sets blood culture, detection rate of germ Vol. 18 No 2008 245 2 1) 1) 2) 3) 4) 1) 1) 1) 1) 1), 2) 1) 2) 3) / 4) 20 3 24 20 8 18 2001 2 2 2004 2 59.0 2002 1 2004 12 3 2 22.1 1 14.0 (CNS), Bacillus c 2 p 0.01 2 1 31.3 41.9 21.4 1 2 80 CNS 2 1 74.3 2 Key words:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. (Γενετικό γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. (Γενετικό γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ (Γενετικό υλικό των βακτηρίων ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015 Γενετικό υλικό των βακτηρίων Αποτελείται από ένα μόριο DNA σε υπερελιγμένη μορφή και τα άκρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

V G III MIC. Table 1. Methods and reporting values of antimicrobial susceptibility testing and their interpretations

V G III MIC. Table 1. Methods and reporting values of antimicrobial susceptibility testing and their interpretations Key words in vitro I II Table 1. Methods and reporting values of antimicrobial susceptibility testing and their interpretations Method Report Interpretation Difusion method Disk method Sensitive (S), Intermediate

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Απαντήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης στη βιολογία γενικής παιδείας 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε τον αριθμό καθεμίας από τις ημιτελείς προτάσεις 1 έως και 5, και δίπλα σε αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΩΝ. Μαρία Τσερώνη Νοσηλεύτρια ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΩΝ. Μαρία Τσερώνη Νοσηλεύτρια ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΩΝ Μαρία Τσερώνη Νοσηλεύτρια ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΕΩΝ Δεκαετία 1950: σκέψη για κατασκευή εύκαμπτων ενδοσκοπίων Δεκαετία 1960: εφαρμογή εύκαμπτων ενδοσκοπίων στη γαστρεντερολογική

Διαβάστε περισσότερα

Οι ειδικοί στην αναθεώρηση

Οι ειδικοί στην αναθεώρηση Οι ειδικοί στην αναθεώρηση COPAL ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ. ΔΕΣΜΕΥΣΗ. ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ. Τεχνογνωσία στην αναθεώρηση της ολικής αρθροπλαστικής. Ο αποτελεσματικός συνδυασμός της τεχνικής έμπειρης γνώσης, η προοδευτική και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Β Α ΜΕΘ «Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

ΚΟΝΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Β Α ΜΕΘ «Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» ΚΟΝΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Β Α ΜΕΘ «Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» Am J Respir Crit Care Med 2005 Ενδονοσοκομειακή πνευμονία (HAP): ηπνευμονία που εκδηλώνεται σε >48 ώρες από την εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Φ.ΚΟΛΟΝΙΤΣΙΟΥ ΕΠ.ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜ.ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Φ.ΚΟΛΟΝΙΤΣΙΟΥ ΕΠ.ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜ.ΙΑΤΡΙΚΗΣ Φ.ΚΟΛΟΝΙΤΣΙΟΥ ΕΠ.ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜ.ΙΑΤΡΙΚΗΣ Προ- αντιβιοτική εποχή Λοιμώξεις από κλασσικά παθογόνα S.pneumoniae, V.cholerae, Y.pestis Antibiotic golden age Μετα-αντιβιοτική εποχή Εμφάνιση και εξάπλωση ανθεκτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ (Μεταφορά γενετικού υλικού στους προκαρυωτικούς οργανισμούς) Μαντώ Κυριακού 2015 Γενετικό υλικό των βακτηρίων Αποτελείται από ένα μόριο DNA σε υπερελιγμένη μορφή και τα άκρα του είναι

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογία γενικής παιδείας

Bιολογία γενικής παιδείας Bιολογία γενικής παιδείας Α1. 1. δ 2. α 3. β 4. δ ΘΕΜΑ Α Α2. ΟΛΑ ΚΑΠΟΙΑ Τοξίνες + Πλασματική μεμβράνη + Κυτταρικό τοίχωμα + Αποικίες + Κάψα + Πλασμίδια + Μαστίγια + Ριβοσώματα + Πυρηνοειδές + Ενδοσπόρια

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ. Aγγελική Διπλού Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Λοιμώξεων Γ.Ν. «Ασκληπιείο Βούλας»

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ. Aγγελική Διπλού Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Λοιμώξεων Γ.Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ Aγγελική Διπλού Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Λοιμώξεων Γ.Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ Η υγιεινή των χεριών αποτελεί βασικό παράγοντα για την: Ασφάλεια ασθενών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηρότητα - Βακτηριαιμία 28 ημέρες Θνητότητα 5%

Νοσηρότητα - Βακτηριαιμία 28 ημέρες Θνητότητα 5% Λοιμώξεις του ουροποιητικού σε ηλικιωμένους ευάλωτους ασθενείς Αστέριος Χ. Φώτας Χειρουργός Ουρολόγος Επιμελητής Α' Ε.Σ.Υ. Ουρολογική Κλινική Γ. Ν. Θεσσαλονίκης Ιπποκράτειο Διευθυντής: Γ. Σαλπιγγίδης Λοίμωξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός Η Βιοενεργητική έχει ως αντικείμενο της τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι οργανισμοί χρησιμοποιούν την ενέργεια, για να υλοποιούν τις δραστηριότητες της ζωής. ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Το σύνολο των φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις μεμβράνες 2. Φυσιολογικοί φραγμοί

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και λειτουργία προκαρυωτικού κυττάρου

Δομή και λειτουργία προκαρυωτικού κυττάρου Δομή και λειτουργία προκαρυωτικού κυττάρου Ιωσήφ Παπαπαρασκευάς Βιοπαθολόγος, Επ. Καθηγητής ΕΚΠΑ Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή ipapapar@med.uoa.gr Γιατί πρέπει να γνωρίζουμε την δομή και τη

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συχνότητα: Σκύλος >> γάτα Συχνότητα: Θηλυκά >> αρσενικά Εντόπιση: ουροδόχος κύστη, ουρήθρα Αιτιολογία: βακτήρια>μυκοπλάσματα, χλαμύδιες,

Διαβάστε περισσότερα

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους Για να εξασφαλιστεί η σωστή και αρμονική έκφραση των ενζύμων μέσα στο κύτταρο χρειάζεται ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. και Η εναρμόνιση αυτή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Α1. 1. β Βιολογία ΘΕΜΑ Α γενιικής παιιδείίας 2. γ 3. γ 4. γ 5. δ Α2. ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Ηπατίτιδα C + Candida albicans

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

3. Αποικισμός του τριχοσμηγματογόνου πόρου από μικροβιακούς παράγοντες

3. Αποικισμός του τριχοσμηγματογόνου πόρου από μικροβιακούς παράγοντες Οι κύριοι παθογενετικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη ακμής 1. Υπερέκκριση Σμήγματος 2. Απόφραξη του τριχοσμηγματογόνου πόρου 3. Αποικισμός του τριχοσμηγματογόνου πόρου από μικροβιακούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...10 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΗΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΛΗΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΛΗΨΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Βασιλική Κουλουρίδα Βιοπαθολόγος Συντ. δ/ντρια, ΓΠΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Λοίμωξη του διαβητικού ποδιού (DFI) Όλες οι δερματικές βλάβες, έλκη, είναι επιμολυσμένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΟΛΥΝΣΗ : Η είσοδος ενός παθογόνου μικροοργανισμού στον οργανισμό του ανθρώπου. ΛΟΙΜΩΞΗ : Η εγκατάσταση και ο πολλαπλασιασμός του παθογόνου μικροοργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ TΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ. Ενα g ρινικής αλοιφής περιέχει 21,5mg Mupirocin calcium που αντιστοιχεί σε 20mg (2% w/w) Mupirocin.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ TΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ. Ενα g ρινικής αλοιφής περιέχει 21,5mg Mupirocin calcium που αντιστοιχεί σε 20mg (2% w/w) Mupirocin. ΠΕΡΙΛΗΨΗ TΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ BACTROBAN Ρινική αλοιφή 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Ενα g ρινικής αλοιφής περιέχει 21,5mg Mupirocin calcium που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 24 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ Ε. ΠΕΤΕΙΝΑΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης. Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης. Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Αντιμετώπιση οξείας ουρολοίμωξης Δέσποινα Τράμμα Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής- Παιδιατρικής Νεφρολογίας Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Θεραπεία Στόχοι : Περιορισμός της οξείας λοίμωξης Πρόληψη άμεσων επιπλοκών

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ

ΖΩΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΖΩΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ Τάξη: Οι οργανισμοί διαδραματίζουν συγκεκριμένο ενεργειακό ρόλο μέσα στο σύστημά τους Αναπαραγωγή: Οι οργανισμοί αναπαράγουν τους εαυτούς τους Αύξηση και εξέλιξη:οι οργανισμοί φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23-10-11 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν κυτταρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ.

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Α.Π.Θ. Ενότητα 3: Φαρμακοδυναμική Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία ΙI. Χημειοθεραπεία. Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία ΙI. Χημειοθεραπεία. Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία ΙI Χημειοθεραπεία Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1. Η μεταφορά ανθρώπινου γονιδίου σε βακτήριο δίνει διαφορετικό προϊόν μεταγραφής και μετάφρασης, ενώ σε μύκητες μεταγράφεται κανονικά αλλά το προϊόν μετάφρασης εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΨΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΣΗΨΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΗΨΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Ευάγγελος Ι. Γιαμαρέλλος-Μπουρμπούλης Αναπλ. Καθηγητής Παθολογίας, Δ Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Professor Center for Sepsis Control and Care,

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους όρους τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: 1. Ο καταβολισμός περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ. Ρουμπελάκη Μαρία roumb@staff.teicrete.gr Βασικό πτυχίο 24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορικό 03-04-2008:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση Κεφάλαιο 19 (+ κεφάλαιο 15 Hartwell) Ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης σε βακτήρια και βακτηριοφάγους Ο καταστολέας του οπερονίου lac προσδεδεμένος στο DNA. igenetics 2

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΙ ΠΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΙ ΠΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΙ ΠΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Αλληλεπιδράσεις πρωτεϊνών του ενδοσυμβιωτικού ιού του παρασιτοειδούς υμενόπτερου Cotesia congregata

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Βιολογία. Ενότητα # (6): Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής

Μοριακή Βιολογία. Ενότητα # (6): Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μοριακή Βιολογία Ενότητα # (6): Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος Παναγιωτίδης Χρήστος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

regulatory mechanisms). stringency).

regulatory mechanisms). stringency). ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΡΥΘΜΙΣΗ Αποτελεί µια άλλη περίπτωση ρύθµισης των γονιδίωνκαιδιακρίνεται: 1) Στην αυτόνοµη καταστολή και 2) Στηναυτόνοµηεπαγωγή. ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΡΥΘΜΙΣΗ 1) Αυτόνοµη καταστολή: Η µεταβολική πορεία καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Τι είναι ουρολοίμωξη; Σαν ουρολοίμωξη χαρακτηρίζουμε την βακτηριδιακή λοίμωξη κυρίως οποιοδήποτε σημείου του ουροποιητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου Ενότητα 1.1: Χημεία της ζωής Ενότητα 2.1: Μακρομόρια Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: 1. Για ποιο λόγο θεωρείται αναγκαία η σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ευγενία Μπεζιρτζόγλου Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ διαίρεση διχοτόμηση. της αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Η άσκηση, επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα στα διάφορα συστήματα του οργανισμού. Τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να είναι παροδικά ή μόνιμα ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 27 Μαΐου 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλαδικών Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων (Νέο & Παλιό Σύστημα) ΘΕΜΑ Γ Γ.1 Ο χαρακτήρας της ομάδας αίματος στον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Οταν επώασαν σε Ιn vitro σύστηµα πρωτεϊνοσυνθέσεως

Οταν επώασαν σε Ιn vitro σύστηµα πρωτεϊνοσυνθέσεως Οι Ενδείξεις οι οποίες υποστηρίζουν οτι η αναστολή της πρωτεϊνοσυνθέσεως από τους αναστολείς HCR και DAI εξασφαλίζεται µέσω της αντεπίδρασης µε τον eif-2 είναι πολλές η σηµαντικότερη οµως είναι µία Οταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του

Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του Κυριότερο ενδοκυττάριο ιόν Βασικό συστατικό οργανισμού Εύρυθμη λειτουργία ζωτικών οργάνων Κυτταρικούς μηχανισμούς Ενζυμικές αντιδράσεις Πολλοί μηχανισμοί ομοιοστασίας του Ρύθμιση ομοιοστασίας του Ζωτικής

Διαβάστε περισσότερα

NATIONAL AND KAPODISTRIAN UNIVERSITY OF ATHENS SCHOOL OF SCIENCE FACULTY OF INFORMATICS AND TELECOMMUNICATIONS

NATIONAL AND KAPODISTRIAN UNIVERSITY OF ATHENS SCHOOL OF SCIENCE FACULTY OF INFORMATICS AND TELECOMMUNICATIONS NATIONAL AND KAPODISTRIAN UNIVERSITY OF ATHENS SCHOOL OF SCIENCE FACULTY OF INFORMATICS AND TELECOMMUNICATIONS INTERDICIPLINARY POSTGRADUATE PROGRAMME "INFORMATION TECHNOLOGIES IN MEDICINE AND BIOLOGY"

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Εσπερινών Γενικών Λυκείων.

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Εσπερινών Γενικών Λυκείων. Αθήνα, 27/05/2016 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Εσπερινών Γενικών Λυκείων. Η Επιτροπή Παιδείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3. ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γυναίκα 42 ετών προσέρχεται στα εξωτερικά ιατρεία παραπονούμενη για δυσουρία ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης 1.1. Κυστίτιδα 1.2. Σκλήρυνση του αυχένα της κύστης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ Χ. Κούτσια Καρούζου Βιοπαθολόγος Κλινικός Μικροβιολόγος Δ/ντρια Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν. «Ασκληπιείου Βούλας» ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ: Αντικατάσταση μέρους ή ολόκληρης

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 22 : Η ενεργοποίηση της µεταγραφής

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 22 : Η ενεργοποίηση της µεταγραφής Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 22 : Η ενεργοποίηση της µεταγραφής Εικόνα 22.1 Η γονιδιακή έκφραση ελέγχεται κυρίως κατά την έναρξη της µεταγραφής και σπάνια στα επόµενα στάδια της γονιδιακής έκφρασης, παρόλο που ο έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα