Το Eurlyaid είναι µια οµάδα εργασίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αποτελείται από ειδικούς επιστήµονες και από εκπροσώπους ενώσεων γονέων διαφόρων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Eurlyaid είναι µια οµάδα εργασίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αποτελείται από ειδικούς επιστήµονες και από εκπροσώπους ενώσεων γονέων διαφόρων"

Transcript

1 Πρώιµη παρέµβαση σε παιδιά µε αναπτυξιακές διαταραχές - Ένα µανιφέστο της οµάδας εργασίας Eurlyaid. * J.M.H. De Moor, M. Τζουριάδου, B.T.M. Van Waesberghe, Μ. Κοντοπούλου ηµιουργία της οµάδας Eurlyaid Το Eurlyaid είναι µια οµάδα εργασίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αποτελείται από ειδικούς επιστήµονες και από εκπροσώπους ενώσεων γονέων διαφόρων κρατών µελών. Έργο της οµάδας αυτής είναι η µελέτη και η έρευνα θεµάτων πρώιµης παρέµβασης σε παιδιά µε αναπηρίες ή σε παιδιά που βρίσκονται σε "επικινδυνότητα". Η σπουδαιότητα της πρώιµης διάγνωσης και παρέµβασης έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται διεθνώς. Για το λόγο αυτό και στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας η οµάδα Eurlyaid έχει ως στόχο να συµβάλει στην ανάπτυξη µιας κοινής πολιτικής και νοµοθεσίας στον τοµέα αυτό. Το Eurlyaid συγκροτήθηκε µε πρωτοβουλία του καθηγητή J.J. Detraux από το Ελεύθερο Πανεπιστήµιο των Βρυξελλών, και τον H. Heinen, διευθυντή Κοινωνικών Υπηρεσιών σε θέµατα αναπηρίας της Γερµανόφωνης κοινότητας του Βελγίου, κατά τη διάρκεια διεθνούς συνδιάσκεψης που είχε θέµα: "Τα πρώτα χρόνια: παιδιά µε εγκεφαλικές βλάβες", που οργανώθηκε στο Rotterdam το 1989 από την BOSK: Ολλανδική ένωση γονέων µε παιδιά που παρουσιάζουν φυσικές αναπηρίες". Με επιδότηση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η οµάδα εργασίας συναντήθηκε στο Bϋtgenbach (Βέλγιο), στη Besancon (Γαλλία), στο Munsbach (Λουξεµβούργο), Marsl (Γερµανία). Στις συναντήσεις αυτές διαπιστώθηκε η αναγκαιότητα ενός κοινού οράµατος για την πρώιµη παρέµβαση σε παιδιά µε αναπηρίες ή σε παιδιά που βρίσκονται σε επικινδυνότητα. Το γεγονός αυτό οδήγησε στο σχεδιασµό ενός αρχικού µανιφέστου που θα ήταν και το πρώτο βήµα προς την κατεύθυνση µιας εναρµονισµένης Κοινοτικής Πολιτικής. Το Eurlyaid στοχεύει στην υλοποίηση της νοµοθεσίας και στον προσδιορισµό κατευθυντήριων γραµµών µέσα από ένα Κοινοτικό Πρόγραµµα ράσης, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή βοήθεια σε παιδιά µε αναπηρίες στα αντίστοιχα κράτη µέλη. Το µανιφέστο βασίζεται στη σύµβαση για τα δικαιώµατα του παιδιού και τα δικαιώµατα των γονέων όπως καθορίστηκαν από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωµένων Εθνών (20 Νοεµβρίου 1989, Άρθρα 5, 18, 23, 24). Η κύρια πηγή έµπνευσης στη διατύπωση του µανιφέστου ήταν η οµοσπονδιακή νοµοθεσία των Η.Π.Α. και ειδικά ο ηµόσιος Νόµος (Public Law, , 1986), που ορίζει ότι βρέφη και νήπια µε αναπηρίες έχουν δικαίωµα διεπιστηµονικής αξιολόγησης και παρέµβασης. Ο νόµος αυτός καθορίζει επίσης τα δικαιώµατα των γονέων και της οικογένειας στα πλαίσια ενός σχεδιασµού Οικογενειακών Υπηρεσιών σε εξατοµικευµένη βάση. Η πρώτη φάση των εργασιών του Eurlyaid ολοκληρώνεται µε την παρουσίαση του µανιφέστου στον K. Wehrens, τον αρχαιότερο κοινοτικό αξιωµατούχο στον τοµέα προστασίας αναπήρων. Ακόµη διασφαλίστηκε η συνέχιση του ρόλου της οµάδας εργασίας και στο µέλλον, όταν το Eurlyaid συνδέθηκε µε το ALEFPA-Europe, ένα µη κυβερνητικό οργανισµό (N.G.O.) αναγνωρισµένο από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 1

2 Στο άρθρο αυτό παρουσιάζεται το πλαίσιο πρώιµης παρέµβασης που ορίζεται ως "Προκαταρτικό µανιφέστο" (Preliminary manifesto) καθώς και η κατάσταση που επικρατεί σε ό,τι αφορά την πρώιµη παρέµβαση στη χώρα µας. Ορισµός βασικών εννοιών Η πρώιµη παρέµβαση απευθύνεται σ' όλα τα παιδιά που βρίσκονται σε κατάσταση επικινδυνότητας, ή έχουν αναπτυξιακά προβλήµατα. Η βοήθεια που προσφέρει καλύπτει την περίοδο από τη στιγµή της προγεννητικής διάγνωσης µέχρι τη στιγµή που το παιδί φτάνει στην ηλικία της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Περιλαµβάνει τη διαδικασία από την πρώτη στιγµή που εντοπίζεται και προσδιορίζεται το πρόβληµα µέχρι την εκπαίδευση και την καθοδήγηση. Παρόλο που µε αυστηρά κριτήρια η προγεννητική διάγνωση µπορεί να θεωρηθεί αναπόσπαστο µέρος της πρώιµης παρέµβασης, εντούτοις οι ψυχοκοινωνικές συνέπειες για τους γονείς δεν εµπίπτουν σ' αυτήν την περιοχή. Κατ' αρχήν ορίζονται οι έννοιες: ανάπτυξη, αναπτυξιακή επικινδυνότητα, αναπτυξιακές διαταραχές, πρώιµη παρέµβαση. Ανάπτυξη είναι µια δυναµική διαδικασία κατά την οποία το παιδί και το περιβάλλον αλληλεπιδρούν και κατά την οποία, επιλέγοντας αµοιβαία επιδράσεις ο ένας από τον άλλο, εξελίσσονται και οι δύο προς κάποια ιδιαίτερη κατεύθυνση. Συνέπεια αυτού του φαινοµένου σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση και την παρέµβαση είναι ότι η προσοχή δεν πρέπει να επικεντρώνεται αποκλειστικά στο παιδί. Η αλληλεπίδραση ανάµεσα στο παιδί και στους γονείς ή όσους το φροντίζουν, πρέπει να λαµβάνεται σταθερά υπόψη, όπως επίσης και οι παράγοντες οικογένεια και διευρυµένη οικογένεια. Ο όρος αναπτυξιακή επικινδυνότητα αναφέρεται στην ύπαρξη στοιχείων που δείχνουν αυξηµένη πιθανότητα να συµβεί κάποια διαταραχή. Τα στοιχεία αυτά αφορούν σε τρεις τύπους παραγόντων επικινδυνότητας, που ο ένας δεν αποκλείει τον άλλον: 1) αποδεδειγµένη επικινδυνότητα σε ορισµένες ιατρικά διαγνωσµένες καταστάσεις ή σύνδροµα, όπως η µυϊκή δυστροφία του Duchenne και το σύνδροµο Down, 2) επικινδυνότητα που προέρχεται από το περιβάλλον, π.χ. παιδιά που µεγαλώνουν σε αποστερηµένο περιβάλλον, γεγονός που περιορίζει την ικανότητά τους να επωφεληθούν από σηµαντικές µαθησιακές εµπειρίες και 3) βιολογική επικινδυνότητα, λόγω διαφόρων προβληµάτων πριν και µετά τη γέννηση, όπως σε περιπτώσεις πρόωρων ή παρατασιακών τοκετών. Ο όρος αναπτυξιακές διαταραχές υποδηλώνει σηµαντικές αποκλίσεις από το φυσιολογικό ρυθµό ανάπτυξης. Οι διαταραχές αυτού του τύπου εκδηλώνονται ως καθυστέρηση και /ή δυσλειτουργία βιολογικής, γνωστικής και συναισθηµατικής φύσης. Με βάση το µοντέλο αλληλεπίδρασης οι αναπτυξιακές διαταραχές θεωρούνται ως µια δυναµική διαδικασία στην οποία υπεισέρχονται παράγοντες που αφορούν διαφοροποιήσεις σε ό,τι αφορά το φυσιολογικό, ανάµεσα σε άτοµα διαφορετικού φύλου και πολιτισµικού υπόβαθρου. Έτσι η καθυστέρηση στην ανάπτυξη µπορεί να εξουδετερωθεί τυχαία ή να αντισταθµιστεί. Ως πρώιµη παρέµβαση ορίζονται όλες οι µορφές παιδοκεντρικών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων καθώς και δραστηριοτήτων που αφορούν στην καθοδήγηση των γονέων αµέσως µετά τον προσδιορισµό της αναπτυξιακής κατάστασης του παιδιού. Η πρώιµη παρέµβαση αφορά το παιδί καθώς επίσης και τους γονείς, την οικογένεια και το ευρύτερο περιβάλλον. 2

3 Στάδια, διαδικασίες της πρώιµης παρέµβασης Η πρώιµη παρέµβαση σε παιδιά σε επικινδυνότητα ή µε αναπτυξιακές διαταραχές είναι µια διαδικασία που πραγµατοποιείται σε διάφορες φάσεις. Παρόλο που πολλές φορές οι φάσεις αυτές ακολουθούν µια ιεράρχηση διαδικασιών - εντοπισµός και καθορισµός του προβλήµατος, ανίχνευση, διάγνωση, εκπαίδευση, εξάσκηση και καθοδήγηση - είναι αλληλένδετες και πολλές φορές επικαλυπτόµενες. Η παρατήρηση των πρώιµων σηµείων που αποτελούν ενδείξεις ότι η ανάπτυξη του παιδιού βρίσκεται σε επικινδυνότητα ή ότι ακολουθεί τον τυπικό ρυθµό ανάπτυξης αποτελεί τον εντοπισµό του προβλήµατος. Ενώ από την άλλη µεριά ο καθορισµός του προβλήµατος αποτελεί µια συστηµατική διερεύνηση τέτοιων σηµείων σ' έναν πληθυσµό παιδιών. Στη φάση αυτή εφαρµόζονται διερευνητικά κριτήρια (screening programmes) κατάλληλα για τα διάφορα προβλήµατα, όπως το Denver Developmental Screening Test. Τα ευρήµατα δεν συνιστούν διάγνωση αλλά καθορίζουν την διαγνωστική διαδικασία. Η διάγνωση συνίσταται στην ανακάλυψη κάποιας αναπτυξιακής διαταραχής όχι µόνο µε βάση τη συµπτωµατολογία της αλλά και τα πιθανά αίτια. Η διάγνωση γίνεται µετά την αναγνώριση των σηµείων και ενδείξεων που θεωρούνται ότι αποκλίνουν ή ότι θέτουν την ανάπτυξη σε επικινδυνότητα. Όλες οι δραστηριότητες - στόχοι που απευθύνονται στο παιδί και στο περιβάλλον του και αποσκοπούν στη δηµιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών ανάπτυξης συνιστούν την εκπαίδευση-εξάσκηση. Τέτοιες δραστηριότητες µπορεί να είναι προγράµµατα εξάσκησης µε στόχο την επιτάχυνση ή αντιστάθµιση προβληµάτων ανάπτυξης, παιδαγωγικές ασκήσεις, ή ανάλογα µε το πρόβληµα, επιπλέον βοήθεια από ειδικούς, όπως εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, ακουολόγους, κ.ά. Η εξάσκηση-εκπαίδευση ανάλογα µε την ηλικία µπορεί να έχει σαν πρώτο αποδέκτη το παιδί ή την οικογένειά τους. Οι ειδικές µορφές εκπαίδευσης και συµβουλευτικής που παρέχονται στους γονείς και στην οικογένεια µε την ευρύτερη έννοια του όρου αποτελούν την καθοδήγησησυµβουλευτική. Στη διαδικασία αυτή η οικογένεια υποστηρίζεται ώστε να αναγνωρίσει και να αποδεχτεί το πρόβληµα. Επίσης δίνονται συµβουλές και οδηγίες σχετικά µε χειρισµούς συµπεριφορών, δραστηριοτήτων, καθώς και πληροφορίες που αφορούν στο ίδιο το πρόβληµα και στην αντιµετώπισή του. Η εργασία αυτή έχει σαν στόχο να διευκολύνει την αλληλεπίδραση γονιού- οικογένειας- παιδιού. Οµάδα. Στόχος Η πρώιµη παρέµβαση ασχολείται µε παιδιά βρεφικής ή νηπιακής ηλικίας (πριν αρχίσει η υποχρεωτική εκπαίδευση) µε εµφανείς αναπηρίες ή που βρίσκονται σε επικινδυνότητα για αναπτυξιακές διαταραχές. Ένα παιδί θεωρείται ότι έχει κάποια διαταραχή όταν παρουσιάζει καθυστέρηση και /ή δυσλειτουργία σ' έναν ή περισσότερους από τους ακόλουθους τοµείς: α) αδρή κινητικότητα, β) λεπτή κινητικότητα, γ) αισθητηριακή αντίληψη, δ) γνωστικό επίπεδο, ε) επικοινωνία και στ) προσαρµοστική συµπεριφορά. Ένα παιδί θεωρείται ότι βρίσκεται σε επικινδυνότητα όταν παρουσιάζει: α) ειδικές βιολογικές διαταραχές ορθοπεδικής ή νευρολογικής φύσης, β) χρόνιες παθήσεις, όπως καρδιακά προβλήµατα, επιληψία, κυστική ίνωση και ρευµατισµό και τέλος, γ) προωρότητα ή παράταση τοκετού. Σ' αυτές τις τρεις κατηγορίες η πρώιµη παρέµβαση είναι απαραίτητη 3

4 µόνο αν η φυσική κατάσταση του παιδιού έχει πράγµατι αρνητικές επιδράσεις στην ανάπτυξή του. Φιλοσοφία της πρώιµης παρέµβασης Οι λόγοι που συνηγορούν υπέρ της πρώιµης παρέµβασης συνδέονται όχι µόνο µε το παιδί αλλά και µε τους γονείς, την οικογένεια και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Σε ό,τι αφορά το ίδιο το παιδί η πρώιµη παρέµβαση µπορεί να αναστρέψει τους παράγοντες επικινδυνότητας οι οποίοι θα το οδηγούσαν σε κάποια µορφή αναπτυξιακής καθυστέρησης ή δυσλειτουργίας. Η έρευνα έχει δείξει ότι πολλά προβλήµατα µπορεί να αποφευχθούν, αν δοθούν στο παιδί τα κατάλληλα περιβαλλοντικά ερεθίσµατα στα πρώτα αναπτυξιακά στάδια. Σε παιδιά που ήδη από τη γέννησή τους παρουσιάζουν κάποια διαταραχή, η πρώιµη παρέµβαση µπορεί να παίξει θεραπευτικό ρόλο, αντισταθµίζοντας σε µεγαλύτερο ή µικρότερο βαθµό τα υπάρχοντα προβλήµατα και δίνοντας στα παιδιά τη δυνατότητα να "προλάβουν" το φυσιολογικό ρυθµό ανάπτυξης. Τέλος µε την πρώιµη παρέµβαση µπορούν να µειωθούν οι συνέπειες χρόνιων ασθενειών και µόνιµων λειτουργικών διαταραχών. Έτσι τα παιδιά µπορεί να µην εµφανίσουν σ' αυτές τις περιπτώσεις ανεπιθύµητες συµπεριφορές που τις περισσότερες φορές συνοδεύουν τέτοιου είδους προβλήµατα. Σε ό,τι αφορά τους γονείς, η πρώιµη παρέµβαση δίνει τη δυνατότητα, µε την ενεργό συµµετοχή τους στην παρεµβατική διαδικασία, να ανακαλύψουν µόνοι τους τις δυνατότητες και να αντιµετωπίσουν τα προβλήµατα των παιδιών τους. Η εµπλοκή τους στην καθηµερινή φροντίδα τους κάνει να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ειδικές ανάγκες ανατροφής του παιδιού. Επίσης η πρώιµη παρέµβαση δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να αποδεχτούν το πρόβληµα του παιδιού, να αντιµετωπίσουν τα συναισθήµατά τους σχετικά µ' αυτό, για να ανταποκριθούν καλύτερα στις ανάγκες του και να αναπτύξουν µια πιο ισορροπηµένη συναισθηµατική σχέση που θα αποτρέψει δυσάρεστες συνέπειες στην ανατροφή του. Οι γονείς επίσης µπορεί να έχουν άµεση πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν στη διάγνωση, στα αίτια της αναπηρίας και στην πρόγνωση, στο πλαίσιο της φυσιολογικής ανάπτυξης του παιδιού, καθώς και στο υπάρχον σύστηµα κοινωνικών παροχών. Σ' ό,τι αφορά την οικογένεια και το ευρύτερο περιβάλλον, η πρώιµη παρέµβαση µπορεί να εµποδίσει προβλήµατα που πιθανά να προκύψουν από την στάση των αδελφών τόσο προς το ανάπηρο παιδί, όσο και προς τον ίδιο τους τον εαυτό. Επίσης η ευρύτερη οικογένεια (παππούδες, γιαγιάδες, θείοι, θείες) µαθαίνουν να προσαρµόζουν τη συµπεριφορά τους στον τρόπο µε τον οποίο πρέπει να αντιµετωπίζεται το παιδί µε διαταραχές. Με την πρώιµη παρέµβαση η οικογένεια µπορεί να διευκολυνθεί σε πρακτικά θέµατα καθηµερινής φροντίδας, όπως οικονοµική βοήθεια και άλλα υλικά εφόδια που διευκολύνουν τις ανάγκες του παιδιού µε ανεπάρκειες. Τέλος σ' ό,τι αφορά την κοινωνία η πρώιµη παρέµβαση δίνει τη δυνατότητα αποδοχής των παιδιών µε τέτοιες ανεπάρκειες ως µέλη της που έχουν δικαίωµα να υποστηριχθούν. Μακροπρόθεσµα, εφόσον η πρώιµη παρέµβαση συµβάλλει στη βελτίωση των παιδιών αυτών, µειώνει τις πιθανότητες να αποβούν εξαρτηµένα άτοµα, γεγονός που θα αποτελούσε επιπλέον επιβάρυνση στην κοινωνία. 4

5 Στόχοι της πρώιµης παρέµβασης Αφού αναγνωρισθούν τα σηµεία και οι ενδείξεις επικινδυνότητας για την ανάπτυξη, ακολουθεί η συστηµατική εκτίµηση των περιπτώσεων που εµφανίζουν αυτά τα στοιχεία. Πρόκειται για µια συστηµατική διεπιστηµονική (ψυχολογική, ιατρική, παιδαγωγική, κοινωνική) προσέγγιση της ανάπτυξης του παιδιού βάσει αντικειµενικών κριτηρίων. Στο πλαίσιο αυτής της εκτίµησης διερευνάται και λαµβάνεται υπόψη, πέρα απ' το ίδιο το παιδί, η οικογένεια και το ευρύτερο περιβάλλον. Στην πρώιµη παρέµβαση η εκτίµηση της κατάστασης του παιδιού δε βασίζεται στο ιατρικό µοντέλο αλλά στο ψυχοπαιδαγωγικό, στο οποίο εκτιµούνται και αναλύονται οι δεξιότητες και οι αδυναµίες του παιδιού στους διάφορους τοµείς ανάπτυξης. Στόχοι της εκτίµησης είναι η ευρύτερη αξιολόγηση της λειτουργίας του παιδιού, η παροχή πληροφοριών σχετικά µε τα αποτελέσµατα και την πρόγνωση, η παροχή συµβουλών σχετικά µε το πρόγραµµα παρέµβασης καθώς και η εκπόνηση ενός εξατοµικευµένου προγράµµατος σχετικά µε τις υπηρεσίες που χρειάζεται το παιδί. Μια ολοκληρωµένη διαδικασία εκτίµησης περιλαµβάνει τις εξής εξετάσεις: α) οικογενειακό ιστορικό, β) ιατρικές εξετάσεις από παιδίατρο, παιδονευρολόγο, γενετικούς και ειδικούς της επανορθωτικής ιατρικής, γ) παραϊατρικές εξετάσεις από ειδικούς, όπως φυσιοθεραπευτές, εργασιοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, και δ) ψυχοπαιδαγωγικές εξετάσεις που αφορούν στην αξιολόγηση της όλης προσωπικότητας του παιδιού µε τυπικές (κριτήρια) και άτυπες (συστηµατική παρατήρηση) εξετάσεις καθώς και ανάλυση της µαθησιακής κατάστασης του παιδιού. Τέλος, αξιολογείται η όλη διαδικασία αναγνώρισης και παρέµβασης, µέσα από τους ίδιους τους γονείς. Σκοπός της εξάσκησης του παιδιού στα πλαίσια της πρώιµης παρέµβασης είναι η πρόληψη και η αποκατάσταση καθυστερήσεων ή δυσλειτουργιών στην ανάπτυξη, η αναγνώριση των παραγόντων επικινδυνότητας στο άµεσο περιβάλλον του παιδιού, καθώς και ο περιορισµός των συνεπειών που µπορεί να προκαλέσει η ασθένεια και η αναπηρία. Η θεραπεία περιλαµβάνει αναπτυξιακές-εκπαιδευτικές δραστηριότητες καθώς και ιατρική, παραϊατρική και περιϊατρική βοήθεια. Σε ό,τι αφορά την αναπτυξιακή εκπαιδευτική δραστηριότητα, υπάρχουν διάφορα ατοµικά και οµαδικά προγράµµατα, τα οποία διαφέρουν ως προς τη δοµή και τον τρόπο εφαρµογής π.χ. ατοµικά ή οµαδικά. Άλλα προγράµµατα έχουν χαρακτήρα εµπλουτισµού µαθησιακών εµπειριών, ενώ άλλα έχουν σαν στόχο την εξάσκηση ειδικών ικανοτήτων. Τα προγράµµατα αυτά µπορεί να αναφέρονται στο ίδιο το παιδί ή στο ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον και µπορεί να εφαρµόζονται παράλληλα µε άλλες ατοµικές θεραπείες π.χ. παιγνιοθεραπεία, φυσιοθεραπεία κ.ά. Σε ό,τι αφορά την ιατρική βοήθεια µπορεί να είναι ειδικής ή εξειδικευµένης µορφής. Σε τέτοιου είδους θεραπείες εντάσσονται η φυσιοθεραπεία, εργοθεραπεία, λογοθεραπεία καθώς και η υποστήριξη από κοινωνικό λειτουργό και νοσοκόµες. Η συµβουλευτική των γονέων αφορά στην παροχή πληροφοριών σχετικά µε το πρόβληµα του παιδιού, στη συναισθηµατική στήριξη για την αποδοχή του προβλήµατος, καθώς και σε θέµατα που σχετίζονται µε τη φροντίδα και θεραπεία του παιδιού και ειδικότερους τρόπους ανατροφής του, έτσι ώστε να αντιµετωπίζονται οι ειδικές του ανάγκες. Μέσα στα πλαίσια της στήριξης των γονέων εντάσσεται και η υλική υποστήριξη 5

6 της οικογένειας, όπως εξασφάλιση ειδικών χώρων και εξοπλισµού για την εξυπηρέτηση των ειδικών αναγκών του παιδιού. Προϋποθέσεις και απαιτήσεις της πρώιµης παρέµβασης Η πρώιµη παρέµβαση πρέπει να πληρεί κάποιες προϋποθέσεις, ώστε να είναι αποτελεσµατική. Οι προϋποθέσεις αυτές σε πρώτη φάση σχετίζονται µε την αναγνώριση και τον εντοπισµό του προβλήµατος και σε δεύτερη µε την διάγνωση, την εκπαίδευση και την καθοδήγηση. Σε ό,τι αφορά τις προϋποθέσεις που έχουν σχέση µε την αναγνώριση και τον εντοπισµό, πρέπει να υπάρχει ένα πρόγραµµα το οποίο να στοχεύει στη βελτίωση των ίδιων των επαγγελµατιών και στην κοινωνική αφύπνιση τόσο των γονιών όσο και των εκπαιδευτών. Η βελτίωση των επαγγελµατιών µπορεί να επιτευχθεί µε νοµοθετικές ρυθµίσεις οι οποίες να προβλέπουν περισσότερα προσόντα και διαρκή επιµόρφωση. Ένα επαρκές σύστηµα αναγνώρισης και εντοπισµού πρέπει να εντάσσεται στον εθνικό πολιτικό σχεδιασµό και να αποβλέπει στη διεύρυνση της συνεργασίας ανάµεσα σε ιδρύµατα και επαγγελµατικές οµάδες. Από τον κεντρικό αυτό σχεδιασµό πρέπει να πηγάζουν τα τοπικά δίκτυα πρώιµης παρέµβασης. Τέλος πρέπει να υπάρχουν εύχρηστα κριτήρια εντοπισµού, όπως τεστ σταθµισµένα, έγκυρα και αξιόπιστα καθώς και µέθοδοι παρατήρησης που να καλύπτουν το σύνολο της συµπεριφοράς του παιδιού. Σε ό,τι αφορά το ίδιο το παιδί και τους γονείς απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχουν αδιάβλητα και αδιαµφισβήτητα συστήµατα µακροχρόνιας εξέτασης όλων των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Τα συστήµατα αυτά πρέπει να περιλαµβάνουν περιοδικές ιατρικές εξετάσεις, ειδικά διαγνωστικά κριτήρια καθώς και επαναληπτικές εξετάσεις των παιδιών σε επικινδυνότητα. Οι ιατρικές εξετάσεις περιλαµβάνουν το ατοµικό ιστορικό του παιδιού, τον γενικό ιατρικό έλεγχο, την αξιολόγηση της καµπύλης ανάπτυξης, γενετικές εξετάσεις καθώς και εξετάσεις που αφορούν στην ψυχοκινητική ανάπτυξη. Τέλος οι ιατρικές εξετάσεις πρέπει να οδηγούν σε γενική καταγραφή του προβλήµατος και της συµβουλευτικής προς τους γονείς, τα ιδρύµατα και τις επαγγελµατικές οµάδες που συµµετέχουν στο έργο της αναγνώρισης και του εντοπισµού και αναλαµβάνουν τη θεραπεία. Για την πρώιµη διάγνωση και παρέµβαση απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχουν τα κατάλληλα µέσα τα οποία να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και να είναι εύκολα προσπελάσιµα από τις οµάδες των ειδικών. Επειδή οι ανάγκες γονιών και παιδιών καλύπτουν ένα µεγάλο φάσµα υπηρεσιών παρέµβασης, γι' αυτό πρέπει να είναι διαθέσιµη µια µεγάλη ποικιλία υπηρεσιών, από βοήθεια στο σπίτι µέχρι νοσηλεία σε νοσοκοµείο ή ίδρυµα. Η χρηµατοδότηση των υπηρεσιών αξιολόγησης, εκπαίδευσης και καθοδήγησης πρέπει να ρυθµίζεται µε νόµους έτσι ώστε όλα τα άτοµα, ανεξάρτητα από οικονοµικές δυνατότητες, να µπορούν να επωφεληθούν. Η πρώιµη παρέµβαση έχει ανάγκη εξειδικευµένου προσωπικού, το οποίο πρέπει να έχει γνώση της φυσιολογικής και αποκλίνουσας ανάπτυξης, να έχει εµπειρία σε εκπαιδευτικά και θεραπευτικά προγράµµατα, να είναι ειδικά προετοιµασµένο να εργασθεί 6

7 σε διεπιστηµονικές οµάδες, και τέλος πρέπει να έχει εµπειρία στη συµβουλευτική των γονέων. Οι γονείς θα πρέπει να συµµετέχουν στη λήψη των αποφάσεων που αφορούν στο παιδί και για το λόγο αυτό έχουν ανάγκη από κατάλληλη πληροφόρηση και καθοδήγηση. Κάθε εξατοµικευµένο σχέδιο παρέµβασης που αφορά το παιδί και την οικογένεια πρέπει να καταστρώνεται όσο το δυνατό νωρίτερα και να εφαρµόζεται µε βάση τα αποτελέσµατα της εκτίµησης. Ύστερα από κάποια περίοδο εκπαίδευσης-εξάσκησης πρέπει να αξιολογείται το ίδιο το πρόγραµµα, έτσι ώστε να γίνεται η απαραίτητη ανατροφοδότηση και να καθορίζεται η περαιτέρω πορεία παρέµβασης. Προτάσεις Συµπερασµατικά, η πρώιµη παρέµβαση σε παιδιά µε αναπτυξιακές διαταραχές πρέπει να ξεκινάει όσο το δυνατόν νωρίτερα και οι γονείς πρέπει να διατηρούν το δικαίωµα να αποφασίζουν για την προσφερόµενη παρέµβαση. Είναι κατά συνέπεια σηµαντικό κάθε κράτος-µέλος να σχεδιάσει ένα συγκεκριµένο Μανιφέστο, το οποίο να περιλαµβάνει τις ελάχιστες προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί η πρώιµη παρέµβαση στη χώρα του. Το Μανιφέστο αυτό πρέπει να στηρίζεται στη σύµβαση των δικαιωµάτων του παιδιού που θεσπίστηκε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωµένων Εθνών στις 20/11/89 και µε την οποία συµφωνήθηκαν και τα δικαιώµατα των γονιών. Κάθε κράτος-µέλος θα ήταν προτιµότερο να χαράξει τη δική του πολιτική για την πρώιµη παρέµβαση και να τη θέσει σε εφαρµογή µε κατάλληλες νοµοθετικές ρυθµίσεις. Επίσης κάθε κράτος-µέλος πρέπει να αναζητήσει τους δικούς του πόρους για την εφαρµογή ενός τέτοιου προγράµµατος, καθώς και για τη στήριξη ανάλογης επιστηµονικής έρευνας. Πρέπει ακόµη να µελετηθεί η ηθική πλευρά της πρώιµης παρέµβασης σε σχέση µε τα δικαιώµατα του παιδιού, των γονιών και των επαγγελµατιών που εµπλέκονται σ' αυτήν. Σε κάθε κράτος-µέλος καλό είναι να ορισθεί επιτροπή ειδικών η οποία θα προωθήσει την ιδέα και τους στόχους της πρώιµης παρέµβασης. Η επιτροπή αυτή θα αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάµεσα στη διοίκηση και στους επαγγελµατίες που ασχολούνται µε την πρώιµη παρέµβαση. Τέλος, είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα κέντρο πληροφοριών και τεκµηρίωσης κοινό για όλες τις Κοινοτικές Χώρες, έτσι ώστε η γνώση, η εξειδίκευση και η εµπειρία αφενός να συγκεντρώνονται και αφετέρου να διαδίδονται από ένα κεντρικό σηµείο. Η κατάσταση της πρώιµης παρέµβασης στην Ελλάδα Στην Ελλάδα δεν έχουν ακόµη αναπτυχθεί ειδικές µονάδες πρώιµης παρέµβασης. Οι λόγοι είναι πολλοί αλλά ο πιο σηµαντικός είναι η κατάσταση της Ειδικής Αγωγής στη χώρα µας. Αν και η αντιµετώπιση των προβληµάτων των παιδιών µε ειδικές ανάγκες συνέπεσε χρονικά µε των άλλων Ευρωπαϊκών χωρών (τα πρώτα Ειδικά σχολεία και Ιδρύµατα Προστασίας για παιδιά µε Ειδικές ανάγκες ιδρύθηκαν πριν από τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο), οι Υπηρεσίες και Μονάδες Φροντίδας άρχισαν ουσιαστικά να λειτουργούν µόνο µετά το 1981 µε το Νόµο 1143/ Σήµερα υπάρχουν: 1) Κέντρα για τη διάγνωση, συµβουλευτική, κοινωνική φροντίδα, οικογενειακό προγραµµατισµό και προστασία της µητέρας και του παιδιού (Πιν. 1). Τέτοια κέντρα 7

8 υπάρχουν σε αστικές περιοχές αλλά σπάνια στελεχώνονται από ειδικούς εκπαιδευµένους στην παροχή όλων αυτών των υπηρεσιών. Επίσης υπάρχουν κινητές οµάδες σ' όλη τη χώρα, που όµως λειτουργούν ελλιπώς λόγω έλλειψης ειδικών. 2) Προστατευτικά Ιδρύµατα και Ειδικά Σχολεία για την κάλυψη των αναγκών των παιδιών των αγροτικών και επαρχιακών περιοχών. 3) Ιατροπαιδαγωγικές µονάδες στήριξης, ειδικές τάξεις και επαγγελµατικά εργαστήρια. Για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας υπάρχουν ειδικά νηπιαγωγεία και προσχολικά κέντρα για παιδιά µε σωµατικές αναπηρίες και σοβαρή νοητική καθυστέρηση. Πίνακας 1 Υπηρεσίες Κοινωνικής Φροντίδας και αριθµός κέντρων για παιδιά 0-8 ετών στην Ελλάδα. Α. Μονάδες Προστασίας της Οικογένειας, της Μητέρας και του Παιδιού. 1. Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας Υπουργείο Εργασίας Υπουργείο Γεωργίας 54 Β. Νηπιαγωγεία. 1. ηµόσια Ιδιωτικά Θερινά 101 Γ. Κέντρα οικογενειακού προγραµµατισµού. 1. ηµόσια Ιδιωτικά 3. Κέντρα Μεσογειακής Αναιµίας. 1. Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας 23 Ε. Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής. 1. Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας 27 Ζ. Προγράµµατα Πρόληψης Παραπτωµατικής Συµπεριφοράς. 1. Οργανώσεις ηµόσιες υπηρεσίες 58 Η. Ιδρύµατα Ανάπηρων Παίδων. 17 * Στοιχεία από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, Όπως φαίνεται στον Πίν. 2, ο αριθµός των Προσχολικών Μονάδων που συµβάλλουν στη φυσική ενσωµάτωση παιδιών µε αναπτυξιακές διαταραχές σε κανονικές προσχολικές µονάδες, είναι περιορισµένος. Σε ό,τι αφορά τις Υπηρεσίες Υγείας, οι Ειδικές Υπηρεσίες για παιδιά βρεφικής και προσχολικής ηλικίας προσφέρονται από τα νεογνολογικά και αναπτυξιολογικά τµήµατα των Παιδιατρικών Κλινικών. Τα τµήµατα αυτά παρέχουν πρώιµη διάγνωση και παρέµβαση κυρίως σε περιπτώσεις σωµατικών και οργανικών προβληµάτων καθώς και σε παιδιά σε επικινδυνότητα. Υπάρχει όµως περιορισµένος αριθµός τέτοιων τµηµάτων τα οποία υπάρχουν µόνο σε αστικές περιοχές. Σε ό,τι αφορά την κοινωνία, αν και υπάρχουν στην Ελλάδα επιστηµονικές οργανώσεις και σύλλογοι γονέων και ατόµων µε Ειδικές Ανάγκες από το 1950, κανένας δεν εξειδικεύεται στην πρώιµη παρέµβαση των αναπτυξιακών προβληµάτων. Η ίδια κατάσταση επικρατεί 8

9 και στις θρησκευτικές και φιλανθρωπικές οργανώσεις, αν και στηρίζουν τα άτοµα αυτά οικονοµικά και ηθικά. Τα Ιδρύµατα Προστασίας δεν δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πρώιµη παρέµβαση, και ειδικά σε ό,τι αφορά τον προγενετικό έλεγχο, επειδή η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δεν επιτρέπει τις εκτρώσεις. Πίνακας 2 Κατανοµή Μαθητών, Μονάδων και Προσωπικού της Ειδικής Εκπαίδευσης Μαθητές Σχολεία ιδακτικό Προσωπικό ηµόσια Ιδιωτικά ηµόσια Ιδιωτικά ηµόσια Ιδιωτικά Νηπιαγωγεία ηµοτικά Ειδικές Τάξεις Μαθητές Σχολεία ιδακτικό Προσωπικό ηµόσια Ιδιωτικά ηµόσια Ιδιωτικά ηµόσια Ιδιωτικά Νηπιαγωγεία ηµοτικά Ειδικές Τάξεις * Στοιχεία από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία. Η πρώιµη διάγνωση των αναπτυξιακών διαταραχών στην Ελλάδα ακολουθεί το Ιατρικό Μοντέλο (αναγνώριση- εντοπισµός - διάγνωση) και γίνεται µόνο από γιατρούς (µαιευτήρες, γενετιστές, παιδίατρους, αναπτυξιολόγους, νευρολόγους). Σε µερικές περιπτώσεις ο εντοπισµός του προβλήµατος µπορεί να γίνει από τους διδάσκοντες ή από τους ίδιους τους γονείς. Το ιατρικό µοντέλο που ακολουθείται είναι: κλινική αξιολόγηση, εργαστηριακές εξετάσεις και εφαρµογή των αναπτυξιακών διαγνωστικών κριτηρίων (Denver, Griffiths, κ.λ.π.). Αν κριθεί αναγκαίο τα παιδιά παραπέµπονται για πιο εξειδικευµένες εξετάσεις, όπως νευρολογικές, βιοχηµικές κ.ά. Με βάση τα αποτελέσµατα όλων αυτών των εξετάσεων οι παιδίατροι οργανώνουν την παρακολούθηση. Ενηµερώνουν επίσης τους γονείς για το πρόβληµα του παιδιού και αν χρειάζεται συστήνουν φαρµακευτική αγωγή. Η διαδικασία αυτή ακολουθείται στα αναπτυξιολογικά τµήµατα παιδιατρικών κλινικών ή ιδιωτικά. 9

10 Οι παιδαγωγοί (νηπιαγωγείων και παιδικών σταθµών) που πιθανόν εντοπίζουν κάποια προβλήµατα, χρησιµοποιούν τη µέθοδο της παρατήρησης, ενώ οι ψυχολόγοι προσχολικών µονάδων µπορούν να εφαρµόσουν κριτήρια (νοηµοσύνης και αντίληψης. Τα ιατρικά και ψυχοπαιδαγωγικά κριτήρια δεν είναι διαθέσιµα σε όλες τις Μονάδες, ενώ οι ειδικοί δεν είναι πάντα κατάλληλα εκπαιδευµένοι να τα εφαρµόσουν. Σε µερικές περιπτώσεις, όπως στα κωφά παιδιά, υπάρχουν στη χώρα µας ελάχιστα διαθέσιµα µέσα για τον εντοπισµό του προβλήµατος, ιδίως στο προγλωσσικό στάδιο. Επειδή στην Ελλάδα δεν υπάρχουν διεπιστηµονικές µονάδες, στις παιδιατρικές κλινικές προτιµάται το ιατρικό µοντέλο διάγνωσης και θεραπείας. Μόνο λίγα περιστατικά παραπέµπονται στα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα, όπου είναι δυνατή η διεπιστηµονική πρώιµη διάγνωση. Όπως αναφέρθηκε ήδη, ο αριθµός τέτοιων κέντρων (µε παιδοψυχιάτρους, ψυχολόγους, λογοθεραπευτές, ειδικούς παιδαγωγούς, κοινωνικούς λειτουργούς κ.λ.π.) είναι περιορισµένος και υπάρχουν µόνο σε αστικές περιοχές. Ακόµη και εκεί που υπάρχει δυνατότητα παροχής τέτοιων υπηρεσιών, οι γονείς, που είναι υπεύθυνοι για τα παιδιά τους, αρνούνται να τα οδηγήσουν σε εξέταση λόγω προκαταλήψεων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα σηµαντική καθυστέρηση στη διάγνωση και θεραπεία και απώλεια πολύτιµου χρόνου. Μέχρι πρόσφατα στην Ελλάδα δεν υπήρχαν ειδικές σπουδές ψυχολογίας και λογοθεραπείας, ενώ η εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή γίνεται ακόµη για διορισµένους νηπιαγωγούς και δασκάλους σε διετές σεµινάριο µετεκπαίδευσης. Επίσης δεν υπάρχει διαρκής επιµόρφωση για κανέναν από τους ειδικούς. Μ' αυτές τις συνθήκες είναι δύσκολη η καθοδήγηση και αντιµετώπιση παιδιών µε ειδικές ανάγκες. Ένα βασικό εµπόδιο για την πρώιµη παρέµβαση είναι οι προκαταλήψεις που αφορούν στα παιδιά µε αναπτυξιακές διαταραχές. Ακόµη και σήµερα οι περισσότεροι παλιοί γιατροί συµβουλεύουν τους γονείς να περιµένουν να µεγαλώσει το παιδί τους, επειδή ελπίζουν ότι το αναπτυξιακό του πρόβληµα θα ξεπεραστεί. Επίσης η ψυχοπαιδαγωγική παρέµβαση πριν από την είσοδο του παιδιού στο σχολείο δεν θεωρείται απαραίτητη. Οι ίδιοι οι γονείς δεν αποδέχονται την ύπαρξη τέτοιων προβληµάτων, συνήθως δεν είναι καλά ενηµερωµένοι και σε τελική ανάλυση δεν αποδέχονται το πρόβληµα µέχρις ότου το παιδί φθάσει στην σχολική ηλικία. Η στάση αυτή αντανακλά τον τρόπο που η Ελληνική κοινωνία αντιµετωπίζει τις διαταραχές και είναι ιδιαίτερα αρνητική ειδικά σε οµάδες µε χαµηλό µορφωτικό-κοινωνικό επίπεδο. Σ αυτές τις οµάδες τα περισσότερα προβλήµατα, όπως επιληψία, σχιζοφρένεια, νοητική καθυστέρηση αποδίδονται και συνδέονται µε προκαταλήψεις. Οι µόνες κοινωνικά "αποδεκτές" διαταραχές είναι όσες συνδέονται µε σωµατικές ασθένειες, απέναντι στις οποίες η στάση της κοινωνίας δεν είναι βέβαια ιδιαίτερα υποστηρικτική αλλά τουλάχιστον αντιµετωπίζονται µε αισθήµατα οίκτου και κοινωνικής αποδοχής. Οι σύλλογοι γονέων και ατόµων µε ειδικές ανάγκες έχουν µακρόχρονη παράδοση στη χώρα µας και είναι ιδιαίτερα δραστηριοποιηµένοι σε ό,τι αφορά τα πρακτικά προβλήµατα των ατόµων µε ειδικές ανάγκες. Οι πιο δραστήριοι σύλλογοι είναι της εγκεφαλικής παράλυσης, της Μεσογειακής Αναιµίας, των κωφών και των ανιάτων. Σκοπός όλων αυτών των συλλόγων είναι η συλλογή χρηµάτων και η διεκδίκηση διευκολύνσεων στην εκπαίδευση και στη θεραπεία των παιδιών. εν έχει ακόµη δηµιουργηθεί ένας ειδικός σύλλογος για την πρώιµη παρέµβαση. Μερικοί από τους συλλόγους που αναφέρθηκαν παρείχαν συµβουλευτική και καθοδήγηση στα µέλη τους για προγενετική και προληπτική διάγνωση και παρέµβαση. 10

11 Ένας καθοριστικός παράγοντας της υπάρχουσας κατάστασης είναι η έλλειψη οικονοµικών πόρων. Πάντως οι σύλλογοι ασκούν πίεση στην πολιτεία για οικονοµική βοήθεια και έχουν πετύχει την ικανοποίηση σηµαντικών αιτηµάτων στο χώρο της εκπαίδευσης. Όπως ήδη αναφέρθηκε οι Κοινωνικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας δεν έχουν προγράµµατα πρώιµης παρέµβασης. Όλα τα προγράµµατα των υπηρεσιών αυτών που ασχολούνται µε παιδιά περιορίζονται από την οικονοµική πολιτική. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, οι υπηρεσίες αποδέχονται πολλές περιπτώσεις παιδιών µε ειδικές ανάγκες αλλά δεν µπορούν να τα αντιµετωπίσουν, επειδή δεν υπάρχουν οι απαραίτητοι πόροι και οι προϋποθέσεις. υστυχώς δεν υπάρχει συντονισµός ανάµεσα στις υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών, ούτε ανάµεσα σ' αυτό και τα Υπουργεία Παιδείας και Εργασίας. Πρόσφατα εκφράστηκε η διάθεση εκ µέρους των αναγνωρισµένων Συλλόγων Γονέων και Ιδιωτών να διεκδικήσουν πρώιµη παρέµβαση. Ανακεφαλαιώνοντας θα µπορούσαµε να επισηµάνουµε ότι: Η πρώιµη παρέµβαση δε γίνεται συστηµατικά στη χώρα µας. Αυτό οφείλεται σε έλλειψη µονάδων και ειδικών, στην ανεπαρκή εκπαίδευση, στην αρνητική στάση της κοινωνίας και τέλος στην έλλειψη συντονισµού σε διοικητικό επίπεδο. Το µοντέλο πρώιµης παρέµβασης που προτιµάται είναι το ιατρικό, ενώ για παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας επικρατεί το εκπαιδευτικό. Σήµερα η πρόληψη θεωρείται η καλύτερη θεραπεία. Γι' αυτό θα πρέπει να γίνουν αλλαγές σε επιστηµονικό, οικονοµικό και διοικητικό επίπεδο. Οι επαγγελµατίες, διοικητικοί και γονείς από κοινού θα πρέπει να στηρίξουν ένα πρόγραµµα πρώιµης παρέµβασης. Σε επιστηµονικό επίπεδο οι εκπαιδευτικές αλλαγές θα πρέπει να γίνονται από ειδικούς στα προβλήµατα µέριµνας των παιδιών. Οι ψυχολόγοι που άρχισαν πρόσφατα να αποφοιτούν από τα Πανεπιστήµια της χώρας µας, θα πρέπει να ειδικεύονται σε θέµατα παιδιών προσχολικής ηλικίας. Τέλος οι νηπιαγωγοί και δάσκαλοι της Α βάθµιας εκπαίδευσης χρειάζονται πρόσθετη πανεπιστηµιακή εκπαίδευση και εξειδίκευση σε θέµατα που αφορούν σε άτοµα µε ειδικές ανάγκες. Στο Τµήµα Νηπιαγωγών του Α.Π.Θ. υπάρχει οργανωµένο πρόγραµµα πρώιµης παρέµβασης σε συνεργασία µε Μονάδες Ψυχικής Υγιεινής και νηπιαγωγεία στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Το πρόγραµµα αυτό που βασίζεται στο διεπιστηµονικό µοντέλο µπορεί να περιλάβει περίπου 50 παιδιά σε επικινδυνότητα το χρόνο. Οι φοιτητές συµµετέχουν ενεργά, ενώ στα νηπιαγωγεία παρέχεται ειδική βοήθεια, σε µικρές οµάδες η εξατοµικευµένα. Σε διοικητικό επίπεδο θα πρέπει να γίνουν ανάλογες ειδικές ρυθµίσεις για την πρώιµη παρέµβαση. Στα υπουργεία Υγείας-Πρόνοιας, Παιδείας και Εργασίας θα πρέπει να ιδρυθούν υπηρεσίες πρώιµης παρέµβασης. Επίσης τα υπάρχοντα Κέντρα Οικογενειακού Προγραµµατισµού, Πρόνοιας, Μητρότητας και Παιδιού θα πρέπει να ενεργοποιηθούν σε θέµατα παιδιών µε διαταραχές ή παιδιών σε επικινδυνότητα. Οι υπηρεσίες των εµπλεκόµενων υπουργείων θα πρέπει να συνεργάζονται και να συγχρονίζονται για να καταγράψουν τις περιπτώσεις, ώστε να µπορέσουν να εξυπηρετήσουν καλύτερα τον πληθυσµό που έχει ανάγκη πρώιµης παρέµβασης. Οι σύλλογοι γονέων θα πρέπει να δραστηριοποιούνται προς την κατεύθυνση της πρόληψης, του πρώιµου εντοπισµού και παρέµβασης. Θα πρέπει να ασκήσουν πίεση στην 11

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ - ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΜΑΙΑ Σ.Π.Μ.Π.& Ε ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Π.Ε.Δ.Υ. 3 Η ΥΠΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία 3 Δεκεμβρίου 2014 Ας παραδειγματιστούμε από έναν κινέζικο μύθο: «Μια γριά κάθε πρωί κουβαλούσε νερό στο σπίτι της από το κοντινό πηγάδι με δύο δοχεία δεμένα στις δύο

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου».

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Αθανασοπούλου Ευαγγελινή Παιδοψυχίατρος, Επιμελήτρια Ε.Σ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014 Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΟΛΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΑΚΑ ΗΜΑΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Στο πλαίσιο της ευρύτερης επιστημονικής κοινότητας, η συζήτηση η οποία αφορά στην εκπόνηση πολιτικών προστασίας του παιδιού και της οικογένειας εστιάζει,

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Λογοθεραπεία: Ο Ρόλος του Λογοπαθολόγου και η Κυπριακή Πραγματικότητα 29-30 Νοεμβρίου 2014 Τι είναι Λογοθεραπείαοθερα εία Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή

Εισηγήτρια: Ασπασία Τασίου και Τίνα Γκουντή Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συµπεριφοράς ΤΜΗΜΑ Παιδιών και Εφήβων του ΙΕΘΣ Γλάδστωνος 10, (5 ος ορ.), Πλ. Κάνιγγος, 106 77 Αθήνα Τηλ. 210 3840129 Fax 210 3840803 http://www.ibrt.gr, e-mail: ibrt@ibrt.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου. Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου. Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Κύκλος σεµιναρίων στην Ανάλυσης της Συµπεριφοράς όπως αυτή εφαρµόζεται στις ιαταραχές Αυτιστικού Φάσµατος Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Γεώργιος Κοντορίνης, Δημοτικός Σύμβουλος Solna, Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη ΗπόληSolna

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΝΕΥΡΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ειδικό Ιατρείο Διάχυτων Διαταραχών της Ανάπτυξης ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» Eιδικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Περιεχόμενα Εισαγωγή Γνώση και κατανόηση του αυτισμού Διαγνωστικά εργαλεία για την ανίχνευση του αυτισμού Βασικές αρχές αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος Α ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ... ΜΕΡΟΣ Α ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Σκοπός και περιεχόµενο του ολοήµερου δηµοτικού σχολείου

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Σκοπός και περιεχόµενο του ολοήµερου δηµοτικού σχολείου ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Σκοπός και περιεχόµενο του ολοήµερου δηµοτικού σχολείου Το ολοήµερο σχολείο έχει έντονο εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιεχόµενο. Σχεδιάστηκε για να εξυπηρετήσει υψηλούς παιδαγωγικούς στόχους,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ (όπως ισχύει την τρέχουσα περίοδο) Συνοπτική περιγραφή

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ (όπως ισχύει την τρέχουσα περίοδο) Συνοπτική περιγραφή ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ & ΠΑΡΟΧΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Πρωτοβάθμια Κοινωνική Φροντίδα) ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΒΕΡΓΙΝΑΣ (Δευτεροβάθμια Κοινωνική Φροντίδα) ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ (όπως ισχύει

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΑΛΚΥΟΝΗ" Ο Σύλλογος ΑΛΚΥΟΝΗ, είναι φιλανθρωπικό σωματείο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΑΛΚΥΟΝΗ"

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΛΚΥΟΝΗ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΑΛΚΥΟΝΗ" Ο Σύλλογος ΑΛΚΥΟΝΗ, είναι φιλανθρωπικό σωματείο μη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι. «Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ Αισώπου Β., Αλαµπάνου Ε., Κυρίτση Ι., Τσιώτρα

Διαβάστε περισσότερα

eλiza www.eliza.org.gr

eλiza www.eliza.org.gr eλiza www.eliza.org.gr H ιστορία της ΕΛΙΖΑΣ είναι η αληθινή ιστορία ενός παιδιού που δεν πρόλαβε να ανοίξει τα φτερά του. Χωρισμένοι γονείς. Ένας πατέρας που της στάθηκε αλλά χάθηκε νωρίς. Μια άρρωστη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Λειτουργία Τμημάτων Ένταξης στις Σχολικές Μονάδες Β/θμιας Εκπαίδευσης Δυτ. Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πιερίας, Πέλλας»

Θέμα: «Λειτουργία Τμημάτων Ένταξης στις Σχολικές Μονάδες Β/θμιας Εκπαίδευσης Δυτ. Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πιερίας, Πέλλας» Page1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ --------- ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Α/ΘΜΙΑΣ & Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 10 η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ευπωπαϊκό ππόηυπο Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας Έκθεση Συστηματικής Διερεύνησης

ευπωπαϊκό ππόηυπο Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας Έκθεση Συστηματικής Διερεύνησης ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ ΓΙΑ ΒΙΟΤ ΜΑΘΗΗ ΚΑΙ ΘΡΗΚΔΤΜΑΣΩΝ ΚΔΝΣΡΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΡΔΤΝΑ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας ευπωπαϊκό ππόηυπο Κλίμα & Σχέσεις στο Σχολείο Σχέσεις μεταξύ Σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΦΓ9-ΟΔ1. e-mail:kitsios@epeaek.gr

ΑΔΑ: ΒΙΦΓ9-ΟΔ1. e-mail:kitsios@epeaek.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ Μονάδα Α2 ιεύθυνση:

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2015 Διήμερο Πρακτικό Επιμορφωτικό Σεμινάριο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ + ΔΕΠΥ & Συννοσηρότητα με Μαθησιακές

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση

ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση Επιμορφωτικό Πρόγραμμα ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση Προσκεκλημένη Ομιλήτρια Ζηκοπούλου Όλγα Ψυχολόγος Υπ. Διδ. Πανεπιστημίου Μακεδονίας Πιστοποιημένο Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Ψ2302: Εισαγωγή στη Σχολική Ψ.

Ψ2302: Εισαγωγή στη Σχολική Ψ. Ψ2302: Εισαγωγή στη Σχολική Ψ. Εργασιακά Περιβάλλοντα & δραστηριοποίηση Σχολικών ψυχολόγων Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Διδάσκων: Δημήτρης Νικολόπουλος Που εργάζονται οι Σχολικοί Ψ.; Που εργάζονται;

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εμπλουτισμός και βελτίωση της ποιότητας του προγράμματος της πρώιμης παρέμβασης:

Εμπλουτισμός και βελτίωση της ποιότητας του προγράμματος της πρώιμης παρέμβασης: Αποτίμηση του προγράμματος πρώιμης παρέμβασης για παιδιά με προβλήματα όρασης του συλλόγου Αμυμώνη για την Α περίοδο χρηματοδότησης (Ιούνιος 2014-Μάιος 2015) από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Development of Supportive Packages for Parents and Teachers of Children with Cerebral Palsy (3-18 years age group)

Development of Supportive Packages for Parents and Teachers of Children with Cerebral Palsy (3-18 years age group) ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ (ΗΛΙΚΙΑΣ 3-18 ΕΤΩΝ) Ανάπτυξη Υποστηρικτικών Πακέτων για Γονείς και ασκάλους Παιδιών µε εγκεφαλική παράλυση (ηλικίας 03-18

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Distance Education Unit Δημόσια Υγεία (18 ΜΗΝΕΣ, ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO) Περιγραφή Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών Δημόσια Υγεία είναι να δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµ.Πρωτ. 941 Αθήνα 6/5/2008. Προς Τον Υπουργό Παιδείας κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη ΚΟΙΝ: Συλλόγους Εκπ/κών Π.Ε.

Αριθµ.Πρωτ. 941 Αθήνα 6/5/2008. Προς Τον Υπουργό Παιδείας κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη ΚΟΙΝ: Συλλόγους Εκπ/κών Π.Ε. Αριθµ.Πρωτ. 941 Αθήνα 6/5/2008 Θέµα: Σχέδιο Νόµου για την Ειδική Αγωγή ΣΧΕΤ: Αρ. Πρωτ:2208/2-4-08 επιστολή σας Προς Τον Υπουργό Παιδείας κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη ΚΟΙΝ: Συλλόγους Εκπ/κών Π.Ε. Κύριε Υπουργέ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε άτοµα µε αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες»

ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε άτοµα µε αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» ΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε άτοµα µε αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» Άρθρο 1 Έννοια και σκοπός 1. Η αναπηρία αποτελεί φυσικό µέρος της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

«Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό»

«Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 4/2014 ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 4/2014 ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 4/2014 ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Αλεξανδρούπολη 24.2.2014 Προς -Δήμαρχο Αλεξανδρούπολη κ. Ευάγγελο Λαμπάκη -Προϊσταμένη Διεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Χάρτης του εθελοντισµού προς τα παιδιά στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Ο Χάρτης του εθελοντισµού προς τα παιδιά στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Ο Χάρτης του εθελοντισµού προς τα παιδιά στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μάνθου Γιώτα Ψυχολόγος / Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΘΟΥΣΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΜΜΥ ΙΑΚΑ ΠΤΠΕ ΠΤΔΕ ΠΤΕΑ

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΘΟΥΣΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΜΜΥ ΙΑΚΑ ΠΤΠΕ ΠΤΔΕ ΠΤΕΑ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΘΟΥΣΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΜΜΥ 1 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2015-2016 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τελευταία ενημέρωση: 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

Βιωµατικό Σεµινάριο: Μονάδες στήριξης και νοσηλείας παιδιών µε νευρολογικά προβλήµατα

Βιωµατικό Σεµινάριο: Μονάδες στήριξης και νοσηλείας παιδιών µε νευρολογικά προβλήµατα Βιωµατικό Σεµινάριο: Μονάδες στήριξης και νοσηλείας παιδιών µε νευρολογικά προβλήµατα Στο πλαίσιο του 27 ου Συνεδρίου της Εταιρίας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας (Σπάρτη-Μονεµβασιά, 9-10/10/2015),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΜΗΜΑ Νοσηλευτικής ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον Τομέας Υγείας Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Τριτοβάθμια Περίθαλψη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

http://www.gdimitrakopoulos.gr Άρθρο 37: Σύσταση και λειτουργία του Συλλόγου των ιδασκόντων

http://www.gdimitrakopoulos.gr Άρθρο 37: Σύσταση και λειτουργία του Συλλόγου των ιδασκόντων Συνεδριάσεις συλλόγου διδασκόντων http://www.gdimitrakopoulos.gr ΦΕΚ 1340 τ. Β (άρθρα 37,38 και 39) Άρθρο 37: Σύσταση και λειτουργία του Συλλόγου των ιδασκόντων 1. Ο Σύλλογος των ιδασκόντων (Σ..) είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ.

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ. ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ταχ. Δ/νση : Αριστοτέλους 17 Ταχ. Κώδικας : 101 87 Πληροφορίες : Κ. Βουρλιώτου Αθ. Λύτρα Αικ. Δαμίγου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα