Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ"

Transcript

1 Α.Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία με θέμα: «Η ρυθμική συγκρότηση της μουσικής της Ηπείρου» Φοιτητής: Λένης Ηλίας Α.Μ. 130 Επόπτης Καθηγητής: Κοκκώνης Γεώργιος Άρτα Νοέμβριος 2009

2 Περιεχόμενα Πρόλογος... 3 Εισαγωγή... 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. Τα ελεύθερου ρυθμού ηπειρώτικα τραγούδια... 8 Α1. Η περίπτωση του μοιρολογιού... 8 Α2. Το πολυφωνικό τραγούδι..11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β. Η ρυθμική συκρότηση της μουσικής της Ηπείρου. Βασικοί τύποι ρυθμικών σχημάτων (ή τύπων χορών) της Ηπείρου.. 18 Β1. Ηπειρώτικα τραγούδια σε ρυθμό 2/4. Τύπος χορού: Συγκαθιστός Ηπείρου 19 Β2. Ηπειρώτικα τραγούδια σε ρυθμό 3/4. Τύπος χορού: Ρυθμός στα τρία.20 Β3. Τραγούδια σε ρυθμό 3/4. Τύπος χορού: Τσάμικος Ηπείρου και Τσάμικος Ρούμελης.22 Β4. Ηπειρώτικα τραγούδια σε τυπικό τετράσημο της Ηπείρου. Τύπος χορού: Πωγωνίσιος (4/4) ή και χορός στα δύο (2/2)...25 Β5. Τραγούδια σε ρυθμό 4/4 ή 2/2. Τύπος χορού: Τσιφτετέλι και συρτοκαγκέλι..30 Β6. Ο τυπικός πεντάσημος (5/4) της Ηπείρου. Τύπος χορού: Ζαγορίσιος.32 Β7. Τραγούδια σε ρυθμό 6/4. Τύπος χορού: Οι Κλέφτες

3 Β8. Τραγούδια σε ρυθμό 7/8. Τύπος χορού: Καλαματιανός...36 Β9. Ο Μετσοβίτικος Συγκαθιστός...37 Β10. Ηπειρώτικα τραγούδια σε ρυθμό 8/4. Τύπος χορού: Μπεράτι Ηπείρου Β11. Τραγούδια σε οκτάσημο ρυθμό 8/8. Τύπος χορού: Συρτός (συρτόμπαλλος).40 Β12. Τραγούδια σε εννιάσημο ρυθμό 9/8. Τύπος χορού: Καρσιλαμάς ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Τα δίρρυθμα και τρίρυθμα ηπειρώτικα τραγούδια ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ. Ποσοτική μεθοδολογική προσέγγιση της έρευνας. Ποσοτική ταξινόμηση των ηπειρώτικων τραγουδιών.45 Δ2. Ταξινόμηση των ηπειρώτικων τραγουδιών βάση των ιδιαιτεροτήτων και διαφοροποιήσεων που παρουσιάζουν στο ρυθμό στον οποίο παίζονται...48 Συμπεράσματα.49 Βιβλιογραφία...51 Παράρτημα..54 2

4 Πρόλογος Η συγκεκριμένη εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του τμήματος Παραδοσιακής & Λαϊκής Μουσικής του Τ.Ε.Ι Ηπείρου στην Άρτα και ουσιαστικά αποτελεί την ολοκλήρωση των σπουδών μου στο Tμήμα αυτό. Το θέμα το οποίο διαπραγματεύεται είναι η ρυθμική συγκρότηση και απεικόνιση της μουσικής της Ηπείρου, το αν υπάρχουν χαρακτηριστικά ηπειρώτικα ρυθμικά μοτίβα και ποια είναι αυτά. Ο λόγος για τον οποίο επέλεξα το θέμα αυτό είναι η προσωπική μου ενασχόληση με τα παραδοσιακά κρουστά και η αγάπη μου γι αυτά. Η εν λόγω πτυχιακή εργασία δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εύκολη στην πραγμάτωσή της, υπήρξε επίσης και χρονοβόρα λόγω της καταγραφής του συνόλου των ηπειρώτικων τραγουδιών από τη συλλογή που υπάρχει στο αρχείο μουσικής του τμήματος στη βιβλιοθήκη του Τ.Ε.Ι Ηπείρου. Οι δυσκολίες αυτές παρακάμφθηκαν σε πολύ μεγάλο βαθμό με τη βοήθεια του επόπτη καθηγητή μου κ. Κοκκώνη Γεώργιο, τον οποίο οφείλω και νιώθω την ανάγκη να ευχαριστήσω για την πολύτιμη βοήθειά του. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω το φίλο μου Σωκράτη Φωτιάδη για τη συνδρομή του στη διαμόρφωση των πινάκων της εργασίας αλλά και την τελική διαμόρφωση του αρχείου στο οποίο παρουσιάζεται το αποτέλεσμα της ακρόασης - καταγραφής της ηπειρώτικης μουσικής. Σημαντική βοήθεια σε όλη τη διαδικασία της συγγραφής της εργασίας προσέφερε και η Ελένη Παπαβασιλείου, ενώ πολύτιμες συμβουλές ήταν και εκείνες της Νίκης Αγγελογιαννάκη. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω και τους γονείς μου Χρήστο και Μαρία για την υπομονή που επέδειξαν τα χρόνια αυτά αλλά και την υποστήριξη που μου έδιναν κατά καιρούς. 3

5 Εισαγωγή Η γενικότερη θεώρηση των δημοτικών τραγουδιών μέχρι πρόσφατα γινόταν από διάφορες οπτικές γωνίες. Μία από αυτές βασίστηκε στη λογοτεχνική αξία των κειμένων τους, που είχε σαν αποτέλεσμα να παραλειφθούν όλες εκείνες οι προσεγγίσεις και αναφορές που καταδείκνυαν τη συνολική αξία και λειτουργία των τραγουδιών, ως μέσου έκφρασης στα πλαίσια της κοινωνίας και του κοινωνικού χώρου 1. Άλλοτε η διαίρεση των τραγουδιών σε κατηγορίες γινόταν με βάση τη φιλολογική προσέγγιση και άλλοτε η σκιαγράφηση ενός μουσικού χάρτη, όταν επιχειρήθηκε, πραγματοποιήθηκε με βάση τη γεωγραφία. Το ίδιο συνέβη και στην περίπτωση της Ηπείρου 2. Η διαίρεση αυτή ήταν και ο οδηγός για να περιγράψουν οι μελετητές τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής. Έως και σήμερα οι έρευνες και μελέτες για την ηπειρώτικη μουσική βασίζονται στο τραγούδι ως αυτόνομη μουσικοποιητική σύνθεση. Ωστόσο, στην εργασία αυτή η έρευνα εστιάζεται στο ρόλο του ρυθμικού στοιχείου. Στις προφορικές παραδόσεις το ρυθμικό στοιχείο κρίνεται και είναι βασικό, και αυτό γιατί συνδέει τη μουσική πράξη με το χορό και αποτελεί δομικό στοιχείο της μουσικής υπόστασης. Δηλαδή, η μουσική πράξη εμπεριέχει το μελωδικό υλικό (κλίμακες, μουσικές φράσεις, γλυστρίματα, ποικίλματα, κ.τ.λ), τα όργανα (ενορχήστρωση), το κείμενο (ποιητικό κείμενο) και φυσικά το ρυθμό, αφού στην πλειοψηφία τους οι παραδόσεις αυτές είναι χορευτικές. Ο ρυθμός στη μουσική της Ηπείρου μπορεί να ορίσει από μόνος του κάποια χαρακτηριστικά της μουσικής της Ηπείρου, και αυτό φαίνεται έκδηλα αν ανατρέξει κανείς στο σύνολο της εργασίας αυτής. Το ρυθμικό στοιχείο αποτελεί βασικό 1 Τερζοπούλου Μιράντα - Ψυχογιού Ελένη, Άσματα και τραγούδια. Προβλήματα έκδοσης των δημοτικών τραγουδιών, Εθνολογία Τόμος 1, εκδ. Ελληνική Εταιρεία Εθνολογίας, Αθήνα 1992, σελ Για την υλοποίηση της ανάλυσης, βασικά βοηθήματα υπήρξαν: Μέθοδοι κρουστών: Αγγουριδάκης Λ., Τα κρουστά στην ελληνική παραδοσιακή μουσική, ΝΤΟΡΕΜΙ, Θεσ/νίκη 1997, Κούρτης Π., Μαθαίνοντας και εξερευνώντας: Η Ελλάδα των κρουστών του χθες και του σήμερα, Μουσικός Οίκος Φίλιππος Νάκας, Αθήνα χ.χ. και Χασάπης Νίκος, Οι ρυθμοί και η ανάπτυξή τους η τέχνη και η τεχνική: στα μικτά και σύνθετα μέτρα για τουμπελέκι και ταραμπούκα μπεντίρ drums, ΝΤΟΡΕΜΙ, Θεσ/νίκη χ.χ. 4

6 συστατικό και προσδιοριστικό στοιχείο της ηπειρώτικης μουσικής. Ο στόχος και σκοπός της εργασίας αυτής είναι μια εκτενής παρουσίαση (μέσω κυρίως του παραρτήματος) της ρυθμικής συγκρότησης της μουσικής της Ηπείρου και το αν υπάρχουν και ποια είναι τα χαρακτηριστικά ρυθμικά μοτίβα της ηπειρώτικης μουσικής. Ουσιαστικά η συγκεκριμένη εργασία χαρακτηρίζεται από ένα αντικείμενο μελέτης που δεν έχει απασχολήσει την μουσικολογική, και όχι μόνο, έρευνα μέχρι και σήμερα. Ερευνώντας και καταγράφοντας το σύνολο των ηπειρώτικων ρυθμικών μοτίβων, δε θα φωτίσουμε μόνο τη γενική εικόνα του μουσικού χάρτη της Ηπείρου αλλά θα παρουσιάσουμε και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ηπειρώτικης μουσικής. Το εγχείρημα αυτό βασίζεται εξ ολοκλήρου στην άντληση πληροφοριών από τις δισκογραφικές πηγές της ηπειρώτικης μουσικής παραγωγής. Το υλικό που εξετάζουμε ανέρχεται στα εκατόν ογδόντα ένα cds, με περιεχόμενο δύο χιλιάδες τριακόσια δέκα επτά ηπειρώτικα τραγούδια. Ωστόσο, δεν παραθέτουμε τη δισκογραφία αυτή, γιατί το παράρτημα της εν λόγω εργασίας το παρουσιάζει στο σύνολό της. Στη δισκογραφία εντάσσονται όλων των ειδών οι δίσκοι (εμπορικοί, εθνομουσικολογικοί, live, κ.ά.), ωστόσο λόγω οικονομίας του χρόνου ασχολήθηκα μόνο με τη συλλογή του Αρχείου Μουσικής του Τμήματος Λαϊκής & Παραδοσιακής Μουσικής του Τ.Ε.Ι. Ηπείρου που εδρεύει στη Βιβλιοθήκη του Τ.Ε.Ι. Ηπείρου στην Άρτα. Άξιο αναφοράς είναι και το γεγονός ότι δεν διερευνάται η δισκογραφία ως μέσο διάδοσης αλλά μέσω αυτής παρουσιάζεται μια ολοκληρωμένη εικόνα της μουσικής της Ηπείρου με μοναδικό κριτήριο το ρυθμικό στοιχείο. Ουσιαστικά, η εργασία αυτή είναι μια αποτύπωση της εικόνας της μουσικής της Ηπείρου με βάση τη δισκογραφία. Μέσω λοιπόν της καταγραφής της ηπειρώτικης δισκογραφίας 3 και την 3 Από το 1930 και μετά χρονολογούνται οι πρώτες ηχητικές καταγραφές (Νίκος Τζάρας, Κίτσος Χαρισιάδης), ενώ την ίδια εποχή Ηπειρώτες μουσικοί ηχογραφούνται στην Αμερική ( Αμαλία Βάκα, Αλέξης Ζούμπας κ.ά.). Μεταπολεμικά πληθαίνουν οι ηχογραφήσεις, με κεντρικό πρόσωπο τον κλαριντζή Τάσο Χαλκιά, πλαισιωμένο από την οικογενειακή του κομπανία, καθώς επίσης και τους τραγουδιστές Αλέκο Κιτσάκη και Στυλιανό Μπέλλο. Άξιο αναφοράς είναι και το γεγονός ότι μεταπολεμικά χρόνια, με τη μουσική παράδοση της Ηπείρου ασχολήθηκαν περιοδικά και ξένοι ερευνητές, όπως ο S. Baud Bovy, ο R. Brandl, o W. Dietrich, κ.ά. Βλ. Κοκκώνης Γεώργιος, Μουσική από την Ήπειρο, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 2008, σελ. 7. 5

7 παρουσίαση της ρυθμικής συγκρότησης της μουσικής της Ηπείρου, παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά ηπειρώτικα ρυθμικά μοτίβα τα οποία και είναι: α) ο τετράσημος πωγωνίσιος (ο ρυθμός των 4/4) β) ο τυπικός πεντάσημος της Ηπείρου (ο ρυθμός των 5/4) γ) ο ρυθμός στα τρία (ο ρυθμός των 3/4) δ) ο τσάμικος Ηπείρου (ο ρυθμός των 3/4) ε) το Μπεράτι Ηπείρου (ο ρυθμός των 8/4) και στ) οι «κλέφτες» (ο ρυθμός των 6/4) Επίσης, καταγράφονται: α) ο ρυθμός των 2/4 (τύπος χορού: συγκαθιστός Ηπείρου) β) ο ρυθμός των 3/4 (τύπος χορού: τσάμικος Ρούμελης) γ) ο ρυθμός των 4/4 (τύπος χορού: τσιφτετέλι) δ) ο ρυθμός των 4/4 (τύπος χορού: συρτοκαγκέλι) ε) ο ρυθμός των 7/8 (τύπος χορού: καλαματιανός) στ) ο ρυθμός των 8/8 (τύπος χορού: συρτός ή συρτόμπαλλος) και τέλος ζ) ο ρυθμός των 9/8 (τύπος χορού: καρσιλαμάς) Τέλος, θα αποτελούσε παράλειψη να μην παρουσιαστούν και τα ελεύθερου ρυθμού τραγούδια όπως: τα μοιρολόγια, τα πολυφωνικά τραγούδια και ο σκάρος, καθώς και τα δίρρυθμα και τρίρυθμα ηπειρώτικα τραγούδια. Τα κείμενα που συνοδεύουν την πτυχιακή αυτή εργασία διαρθρώνονται σε τέσσερα επίπεδα. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα ελεύθερου ρυθμού ηπειρώτικα τραγούδια που κατεγράφησαν από την εν λόγω δισκογραφία, μιας και παρουσιάζουν μια πολύ σημαντική συχνότητα εμφάνισης στην ηπειρώτικη μουσική. Στο δεύτερο, αναλύεται και παρουσιάζεται η ρυθμική συγκρότηση της μουσικής της Ηπείρου. Στο κεφάλαιο αυτό διακρίνει κανείς το σύνολο των ρυθμών της μουσικής της Ηπείρου, χαρακτηριστικές ομάδες τραγουδιών που παίζονται σε κάθε ρυθμό, τα χαρακτηριστικά γυρίσματα από ένα ρυθμό σε κάποιον άλλο, αλλά και οι χαρακτηριστικότερες παραλλαγές από κάθε ρυθμό που καταγράφηκαν. Στο τρίτο 6

8 κεφάλαιο παρουσιάζεται η κατηγορία των δίρρυθμων και τρίρυθμων τραγουδιών. Τέλος, στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας αυτής πραγματοποιείται μια ποσοτική ταξινόμηση των ηπειρώτικων τραγουδιών με βάση το ποσοστό εμφάνισης (επί τοις εκατό) που παρουσιάζουν στη δισκογραφία, καθώς και η παρουσίαση των χαρακτηριστικών ηπειρώτικων ρυθμικών μοτίβων όπως αυτά προέκυψαν από τη συγκεκριμένη έρευνα - εργασία. 7

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. Τα ελεύθερου ρυθμού ηπειρώτικα τραγούδια. Η συγκεκριμένη καταγραφή αποδεικνύεται ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα, για το λόγο του ότι δεν προέκυψαν μονάχα χορευτικά τραγούδια της Ηπείρου, αλλά και τραγούδια αμιγώς φωνητικά καθώς και κάποια χωρίς ρυθμική κανονικότητα. Οι σημαντικότερες κατηγορίες αυτών των τραγουδιών είναι: α) τα μοιρολόγια και β) τα πολυφωνικά τραγούδια ενώ καταγράφηκαν και τραγούδια της ξενιτιάς, τραγούδια του γάμου, της τάβλας καθώς και τραγούδια του έργου. Κρίνεται αναγκαία, λοιπόν, μια σύντομη αναφορά των κατηγοριών αυτών, με σκοπό την όσο το δυνατόν καλύτερη παρουσίαση της ηπειρώτικης μουσικής. Α1. Η περίπτωση του μοιρολογιού. Είναι από τα ελάχιστα ηπειρώτικα τραγούδια που έχει τόσο ελεύθερη φόρμα. Βασικό στοιχείο του μοιρολογιού είναι ο αυτοσχεδιασμός. Ακόμη και όταν δεν έχει τελειοποιηθεί η φόρμα, ο αυτοσχεδιασμός δεν είναι ποτέ τυχαίος και αυτό γιατί ο εκάστοτε μουσικός οργανώνει το ρυθμό μόνος του με αποτέλεσμα να μην υπάρχει καμία αίσθηση του μουσικού μέτρου. Ο Κώστας Λώλης αναφέρει πολύ χαρακτηριστικά: «είναι πιο άνετα στη μουσική συνείδηση των παραδοσιακών οργανοπαικτών να εκφράσουν τα αισθήματά τους, με ελεύθερη φαντασία και αυτοσχεδιασμό. Γι αυτό και δεν υπάρχουν μουσικά μέτρα στην «παρτιτούρα» του μοιρολογιού. Αντίθετα, ο εσωτερικός τους ρυθμός βουίζει. Στην επιφάνεια δεν τρέχουν, είναι στρωτά, φαίνεται πως είναι ήσυχα, ήρεμα, αλλά μέσα τους κυλάνε με τα πιο απερίγραπτα συνεχή ή στιγμιαία ρυθμικά σχήματα» 4. Τα μοιρολόγια μπορούν να διαιρεθούν σε πέντε βασικές κατηγορίες: 1) Υπάρχουν πρώτα ελεύθεροι, δηλαδή κατά κανόνα μη έμμετροι θρήνοι, που αυτοσχεδιάζονται βάσει παραδοσιακών σχημάτων και που παρεμβάλλονται ανάμεσα σε έμμετρα κείμενα. 4 Λώλης Κώστας, Μοιρολόϊ και Σκάρος, Κέντρο Μελέτης Ηπειρώτικης και Βαλκανικής Μουσικής Παράδοσης, Ιωάννινα 2000, σελ

10 2) Οι μοιρολογίστρες συνθέτουν συχνά περιστασιακά μοιρολόγια, κείμενα που ταιριάζουν στην ιδιότητα του νεκρού (αν ήταν π.χ. παπάς, γιατρός, δάσκαλος κ.τ.λ.), ή στα προσωπικά του βιώματα, ιδίως αν έχει πάθει πολλές συμφορές στη ζωή του. 3) Υπάρχουν δίστιχα ομοιοκατάληκτα μοιρολόγια. 4) Υπάρχουν όμως και καθιερωμένα θέματα και μοτίβα, που απαντώνται, υπό σχετικά σταθερή μορφή, σε κάπως εκτεταμένες περιοχές ή και σε όλο το πανελλήνιο. 5) Ανάμεσα στα τελευταία, μια ειδική κατηγορία αποτελείται από αφηγηματικά κείμενα, γνωστά ως «μοιρολόγια του Χάρου» ή «του κάτω κόσμου», που απαγγέλλονται και έξω από τις νεκρικές τελετές, και μπορούν να θεωρηθούν ως πένθιμες παραλογές. Τέλος, χρησιμοποιούνται επίσης σαν μοιρολόγια, διασκευασμένες ή μη, ορισμένες παραλογές πένθιμου περιεχομένου, όπως η μπαλάντα «του νεκρού αδερφού». Τα κείμενα αυτά όμως, αν και συσχετισμένα με το θάνατο, δεν ανήκουν στα καθαυτό νεκρικά κείμενα 5. Τα μοιρολόγια διατηρούν στενές σχέσεις με άλλες κατηγορίες τραγουδιών, κυρίως τα γαμήλια και τα τραγούδια της ξενιτιάς. Υπάρχει μια ουσιαστική συγγένεια των περιστάσεων - του θανάτου, του γάμου, και της αποδημίας - που περιέχουν και οι τρεις το στοιχείο του χωρισμού και της διάλυσης του οικογενειακού κυττάρου. Όσον αφορά το υλικό, οι συγγένειες αυτές έχουν ως αποτέλεσμα την ύπαρξη θεμάτων και μοτίβων κοινών στα μοιρολόγια και στα τραγούδια του γάμου από τη μια, στα μοιρολόγια και στα τραγούδια της ξενιτιάς από την άλλη. Δε φαίνεται όμως να υπάρχουν θέματα κοινά και στις τρεις κατηγορίες μαζί 6. Τα μοιρολόγια είναι μια φόρμα καθαρά φωνητική. Μόνο στην Ήπειρο έχουμε μοιρολόγια με όργανα, στην κηδεία ή και πάνω από το μνήμα 7. Το μοιρολόι είναι μονόφωνο, γι αυτό το λόγο όταν υπάρχουν πολλοί μοιρολογητές ή θα κρατήσουν κάποιο ισοκράτημα ή ακολουθεί ο ένας μετά τον άλλο. Το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού ενσωματώνει τοπικά χαρακτηριστικά ανάλογα με την περιοχή που 5 Saunier Guy, Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια: Τα Μοιρολόγια, Νεφέλη, Αθήνα 1999, σελ Saunier Guy, ό.π., σελ Στα μοιρολόγια (αλλά και σε τραγούδια του γάμου, του έργου, καθιστικά και άλλα), που συνδέονται με τελετουργικές διαδικασίες, τα όργανα δεν ήταν απαραίτητα. Με την πάροδο του χρόνου όμως αναπτύχθηκαν και οργανικές εκδοχές. 9

11 ακούγεται. Τέλος, άξιο αναφοράς είναι και το γεγονός ότι το μοιρολόι αποτελεί το εναρκτήριο κομμάτι σε ένα πανηγύρι 8. Τα μοιρολόγια κυριαρχούν στην περιοχή του Πωγωνίου και σε εκείνη της Θεσπρωτίας. Στο Πωγώνι και στο πωγωνησιακό μουσικό ιδίωμα το στοιχείο του μοιρολογιού καθορίζει τη βασική αισθητική. Η αργή του ταχύτητα και ο ελεύθερος ρυθμός υπηρετούν το βασικό χαρακτηριστικό του πωγωνησιακού ιδιώματος, που είναι η λεπτομερής μελωδική ανάπτυξη παρά η ταχύτητα και η ποσότητα των φθόγγων. Από την καταγραφή του υλικού μας προέκυψαν αρκετές διαφορετικές ομάδες ηπειρώτικου μοιρολογιού. Αν κανείς ανατρέξει στο σύνολό τους, θα μπορούσε να αναγνωρίσει κυρίως οργανικά μοιρολόγια 9, αυτό βέβαια συμβαίνει διότι η εμπορική δισκογραφία δεν αποτύπωσε τις καθαρά φωνητικές εκφράσεις. Ωστόσο, δεν λείπουν και τα αμιγώς φωνητικά 10, μοιρολόγια οργανικά και φωνητικά ταυτόχρονα 11, μοιρολόγια με γυρίσματα 12, καθώς και μοιρολόγια με γυρίσματα γνωστών ηπειρώτικων τραγουδιών 13. Άξια αναφοράς είναι και η παρουσίαση εκείνων των μουσικών και τραγουδιστών που έπαιζαν και τραγουδούσαν αντίστοιχα μοιρολόγια, τόσο σε παλιές ηχογραφήσεις όσο και σε νεότερες. Τα δεδομένα που προκύπτουν από το καταγεγραμένο υλικό είναι αρκετά σαφή. Η «μουσική οικογένεια» των Χαλκιάδων δεσπόζει δισκογραφικά στη συγκεκριμένη κατηγορία τραγουδιών. Ωστόσο, πολύ σημαντικές κρίνονται και οι ηχογραφήσεις μοιρολογιών από τους Νίκο Τζάρα, Γιώργο Κόρο και Γρηγόρη Καψάλη. Όσον αφορά το τραγούδισμα των μοιρολογιών καταγράφονται, ως επί το πλείστον, οι Σάββας Σιάτρας και Γιάννης Παπακώστας, κυρίως σε νεότερες ηχογραφήσεις. 8 Ίσως για το λόγο αυτό να συνηθίζεται σε πολλές ηχογραφήσεις με μουσική της Ηπείρου το εναρκτήριο κομμάτι να είναι μοιρολόϊ. 9 Βλ. Ενδεικτικά: Cd με α.α. 271 track 12, cd με α.α. 273 track 1, cd με α.α track 9, cd με α.α track 19, κ.ά. 10 Βλ. cd με α.α. 242 tracks 8 & Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μοιρολόϊ με τίτλο «Του Νάσου, την άκρη άκρη πήγαινα», cd με α.α track 6, καθώς επίσης και το «μοιρολόϊ για το Νίκο» στο cd2 με α.α track Βλ. cds 632 & 728, tracks 1 & 1 αντίστοιχα. 13 Όπως πολύ χαρακτηριστικά μπορούμε να ακούσουμε στο cd με α.α. 279 στο track 2. 10

12 Α2. Το πολυφωνικό τραγούδι. Πολύ σημαντική κατηγορία - και αναπόσπαστο κομμάτι της ηπειρώτικης μουσικής - θεωρείται και εκείνη των πολυφωνικών τραγουδιών. Σύμφωνα με τους Β. Νιτσιάκο και Κ. Μάντζο 14, το πολυφωνικό τραγούδι έχει ταυτιστεί με μια συγκεκριμένη συνοριακή περιοχή που εκτείνεται από την ακτή του Ιονίου, κοντά στους Φιλιάτες, μέχρι την περιοχή της Κόνιτσας και από τον ποταμό Καλαμά έως τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Συνήθως ταυτίζεται με την περιοχή του Πωγωνίου 15, μια εννιαία πολιτισμική περιοχή η οποία διασπάστηκε μετά την οριστικοποίηση των συνόρων μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας. Ωστόσο, ο βασικός γεωγραφικός χώρος του συγκεκριμένου πολυφωνικού τραγουδίσματος είναι οι βόρειες περιοχές της Ηπείρου από τις δύο πλευρές των ελληνοαλβανικών συνόρων: τα χωριά της Λάκκας Πωγωνίου και μερικά της Κόνιτσας 16 του νομού Ιωαννίνων, λιγοστά χωριά στους πρόποδες της Μουργκάνας του νομού Θεσπρωτίας, ολόκληρη η περιοχή της Άνω και Κάτω Δερόπολης, της Ρίζας και Πάνω Πωγωνίου 17 του νομού Αργυροκάστρου, τα χωριά του Θεολόγου και Βούρκου των νομών Δέλβινου και Αγίων Σαράντα και τα ελληνόφωνα χωριά της Χειμάρρας. Το πολυφωνικό τραγούδισμα συνεχίζεται σε όλες τις αλβανόφωνες περιοχές, που συνορεύουν με το γεωγραφικό χώρο της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία. Αντίθετα, βαδίζοντας προς το νότο της Ηπείρου η παρουσία του πολυφωνικού τραγουδιού συρρικνώνεται, μέχρι που χάνεται 18. Βέβαια, σημαντικό είναι και το γεγονός ότι υπάρχουν και αρβανιτοβλάχικα πολυφωνικά τραγούδια, αλλά έχουν σε μεγάλο βαθμό παραγκωνιστεί. Όσον αφορά τα αρβανίτικα, παρά την έντονη χρήση της γλώσσας, η δισκογραφική τους παραγωγή είναι πολύ μικρή, και αν εξαιρεθούν τρεις ηχογραφήσεις της δεκαετίας του 1970, η απογραφή του σχετικού υλικού δεν αποδίδει ουσιαστικά παρά μόνο 3-4 ηχογραφημένα τραγούδια και μια ολόκληρη κασέτα-cd. Εδώ η αυτολογοκρισία των κοινοτήτων είναι ιδιαίτερα αισθητή: τα γεγονότα της Κατοχής με την εκδίωξη των 14 Β. Νιτσιάκος - Κ. Μάντζιος, «Το Παρόν του Παρελθόντος», Πρακτικά του συνεδρίου Ιστορία, Λαογραφία, Κοινωνική Ανθρωπολογία, Απριλίου 2002, Αθήνα, σελ Τα χωριά του Πωγωνίου, με την εξαίρεση του βλαχόφωνου Κεφαλόβρυσου, είναι όλα ελληνόφωνα. 16 Ο πολυφωνικός χαρακτήρας σε μερικά χωριά της Κόνιτσας, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, φιαφέρει με τον υπόλοιπο ηπειρώτικο χώρο. 17 Πρόκειται για τα έξι χωριά του Πωγωνίου που σήμερα υπάγονται στο αλβανικό κράτος. 18 Λώλης Κώστας, Το Ηπειρώτικο Πολυφωνικό Τραγούδι, χ.έ., Ιωάννινα 2006, σελ

13 μουσουλμάνων Τσάμηδων, καθώς και η επίγνωση των γλωσσικών ομοιοτήτων με τους τελευταίους και με την Αλβανία, καθιστούν πολύ πιο επιφυλακτική την κοινότητα στο να δημοσιοποιήσει τη γλωσσική της διαφορά 19. Η δισκογραφική παραγωγή πριν και μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο στις δύο αυτές γλώσσες στην Ελλάδα φαίνεται ότι περιορίζεται σε μερικά μόνο τραγούδια. Στην Ήπειρο πιο συγκεκριμένα, η παραγωγή αρβανίτικων τραγουδιών είναι πολύ μικρή. Μόνο τη δεκαετία του 90 θα εμφανιστούν 3-4 τραγούδια, και μια δεκαετία αργότερα, εμφανίζεται η κύρια παραγωγή κασετών από αλβανόφωνους ή ελληνόφωνους Αλβανούς καλλιτέχνες στην Ελλάδα που περιέχουν αλβανόφωνα τραγούδια της περιοχής και καταλαμβάνουν ιδιαίτερη θέση στα δισκάδικα και τους πάγκους της Ηγουμενίτσας και της περιφέρειάς της 20. Μια ακόμη ιδιαιτερότητα δρομολογείται με τη μεγάλη είσοδο Βλάχων από την Αλβανία μετά το Σε μερικές κοινότητες Αρβανιτόβλαχων που γνωρίζουν και αλβανικά (οι παλιότερες γενιές τουλάχιστον), η επαφή με τους πέραν των συνόρων προερχόμενους Βλάχους είναι ιδιαίτερα έντονη, και επεκτείνεται από το γεγονός ότι η ελληνική πολιτεία αναγνωρίζει την πλειοψηφία των Βλάχων της Αλβανίας ως ομογενείς, δηλαδή ως μέλη της ελληνικής μειονότητας, ως Έλληνες. Σε κάθε περίπτωση, οι Βλάχοι της Αλβανίας συμμετέχουν στην δισκογραφική παραγωγή. Παρόλο που στην περίπτωση των Βλάχων δεν απουσιάζουν τραγούδια που λειτουργούν ως δείκτης, είτε της περιοχής, είτε του οικισμού, είτε ακόμη της ευρύτερης ομάδας (όπως οι Αρβανιτόβλαχοι), το ρεπερτόριο φαίνεται να βασίζεται πολύ περισσότερο σε παραδοσιακά τραγούδια, καθόσον η δεξαμενή είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν των αρβανιτοβλάχικων 21. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε η παρουσία των αρβανιτοβλάχικων πολυφωνικών τραγουδιών είναι εξαιρετικά μικρή. 19 Μάλιστα είναι χαρακτηριστικό ότι αν και οι τρεις πρώτες παραγωγές κάνουν πολύ νωρίς την εμφάνισή τους, δεν προέρχονται από τον πραγματικό και συμβολικό πηρύνα της αλβανόφωνης περιοχής. Πρόκειται για ένα τραγούδι που κυκλοφορεί ένας αλβανόφωνος Ρομά του Μαργαριτίου και δύο τραγούδια του Αλέκου Κώστα από το Δεσποτικό Πρέβεζας, χωριό με όχι τόσο έντονη χρήση της γλώσσας στη νότια περιφέρεια της αλβανοφωνίας. 20 Μπαλτσιώτης Λάμπρος,. «Η δισκογραφική παραγωγή στα αρβανίτικα και τα βλάχικα στη μεταπολεμική Ελλάδα: τάσεις και διαπιστώσεις σχετικά με την ιστορία των γλωσσοπολιτισμικών κοινοτήτων», στο Ετερότητες & μουσική στα Βαλκάνια, Εκδόσεις Τμήματος Λαϊκής & Παραδοσιακής Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ηπείρου, Άρτα 2008, σελ Μπαλτσιώτης Λάμπρος, ό.π. σελ

14 Τα πολυφωνικά τραγούδια έχουν τρεις ή τέσσερις φωνές και βασίζονται σε πεντατονικές κλίμακες. Ωστόσο, η ομάδα των τραγουδιστών μπορεί να αποτελείται και από πέντε, έξι, επτά ή ακόμη και δέκα άτομα (σπάνια και περισσότερα) ανάλογα με τους ισοκράτες. και το τελετουργικό πλαίσιο. Τα μέρη των τραγουδιστών έχουν ένα ποιητικό κείμενο, το οποίο μπορεί να έχει ομοιοκαταληξία ή και όχι, και έχουν στενή σχέση με το φυσικό, ιστορικό και κοινωνικό χώρο της περιοχής όπου τραγουδιούνται. Τραγουδιούνται πάντα συλλογικά, σε ένα ιδιαίτερα τελετουργικό πλαίσιο, όπου η ιεραρχία ανάμεσα στους τραγουδιστές έχει κεντρικό ρόλο. Υπάρχει πάντα ο βασικός τραγουδιστής, ο οποίος αρχίζει το τραγούδι και είναι γνωστός ως «πάρτης» ή «παρτής», αυτός δηλαδή που ξεκινά, «παίρνει» το τραγούδι. Ακολουθεί ένας δεύτερος σολίστας, ο οποίος «κόβει», «κρατάει» ή «γυρίζει» το τραγούδι, γνωστός ως «γυριστής». Είναι εκείνος ο τραγουδιστής που μπαίνει είτε στη μέση, είτε στο τέλος κάθε στίχου. Επίσης, υπάρχει και ο «κλώστης», ο οποίος κάνει ιδιόμορφους λαρυγγισμούς με ψεύτικη φωνή («φαλτσέτο»), «κλώθοντας» το τραγούδι ανάμεσα στην τονική και υποτονική της μελωδίας. Τόσο ο «γυριστής» όσο και ο «κλώστης» κόβουν απότομα το τραγούδι στην υποτονική της μελωδίας, δημιουργώντας έτσι με τον τελευταίο φθόγγο του «πάρτη» μια έντονη διαφωνία (διάστημα 2ας), που είναι και το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της πολυφωνικής φόρμας που της δίνει το γνωστό ιδιόμορφο άκουσμα. Οι υπόλοιποι τραγουδούν μια σταθερή νότα, που αποτελεί και το τονικό κέντρο του τραγουδιού, το ίσο 22. Σε αντίθεση με τα μοιρολόγια, στα πολυφωνικά τραγούδια θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι υπάρχει ένα είδος ρυθμικής κανονικότητας, ώστε «να βρίσκονται» οι φωνές μεταξύ τους. Σύμφωνα με τον Κώστα Λώλη, στο ρυθμό και στο μέτρο του πολυφωνικού τραγουδιού δεν αντικρίζουμε σημαντικές διαφορές σε σύγκριση με το ρυθμό και το μέτρο του συνόλου της ελληνικής μουσικής παράδοσης 23. Η γενική ρυθμική του κατάταξη είναι: Τραγούδια ελεύθερου ρυθμού: Εδώ συμπεριλαμβάνονται λιγοστά ομοφωνικά, δίφωνα, τρίφωνα και τετράφωνα, πάντα καθιστικά, που ερμηνεύονται από ένα φύλο, μικτά, ή και εναλλασσόμενα. Στην εσωτερική τους ανάπτυξη παρατηρούνται απλά 22 Κοκκώνης Γεώργιος, Μουσική από την Ήπειρο, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 2008, σελ Λώλης Κώστας, Το Ηπειρώτικο Πολυφωνικό Τραγούδι, χ.έ., Ιωάννινα 2006, σελ

15 και δύσκολα ρυθμικά σχήματα, πότε στον πάρτη και πότε στο γυριστή, που έχουν βρει ένα τρόπο συνεννόησης, ώστε να αποφύγουν την κακοφωνία και τη ρυθμική σύγχυση. Έρρυθμα τραγούδια: είναι το μεγαλύτερο ρεπερτόριο του πολυφωνικού τραγουδιού και συμπεριλαμβάνει όλες τις τυπολογικές δομές του. Τραγουδιούνται από όλες τις ηλικίες ξεχωριστά, μικτά και εναλλασσόμενα, στο χορό και καθιστικά. Τα μέτρα τους ποικίλουν και στους απλούς και στους μικτούς ρυθμούς. Πολυρρυθμικά τραγούδια: σχηματίζονται από το συνδυασμό απλών και μικτών μέτρων με διάφορους τρόπους. Πολύ συχνά η σολιστική έκθεση του πάρτη έχει άλλο μέτρο από εκείνο της μελωδικής ανάπτυξης που ακολουθεί. Στα τραγούδια με πολλές μουσικές φράσεις, το δεύτερο μέρος τους διεξάγεται σε άλλο μέτρο από το πρώτο. Στο ίδιο τραγούδι μπορεί να αλλάξει το μέτρο από φράση σε φράση, ακόμα και από μέτρο σε μέτρο. Όσον αφορά στα δεδομένα που προέκυψαν από την καταγραφή θα λέγαμε ότι παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η πολυφωνική δομή κυριαρχεί σε όλες τις θεματικές κατηγορίες του δημοτικού τραγουδιού (του γάμου, της ξενιτιάς, κάλαντα ακόμη και του μοιρολογιού), ενώ η παρουσία της μαρτυρείται ακόμα και σε χορευτικές εκδοχές. Η δομή αυτή παρέμεινε αυστηρά φωνητική γεγονός που φαίνεται και από τα αποτελέσματα της καταγραφής, μιας και στη συντριπτική πλειοψηφία τους τα πολυφωνικά είναι φωνητικά τραγούδια, με πραγματικά ελάχιστες εξαιρέσεις, τις περιπτώσεις εκείνες δηλαδή που έχουμε οργανική συμμετοχή (η συνοδεία οργάνων, νεωτερισμός που φαίνεται να εισήχθη σε ηχογραφήσεις που έγιναν στην Αμερική των αρχών του 20 ού αι., δεν κατάφερε να επικρατήσει τελικά 24 ). Έχουν καταγραφεί (όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, σε πολύ μικρότερο βαθμό βέβαια) και τρεις πολύ ενδιαφέρουσες περιπτώσεις στις οποίες συνδυάζονται δύο διαφορετικά είδη τραγουδιών: πολυφωνικό - μοιρολόι, πολυφωνικό - τραγούδι της ξενιτιάς και πολυφωνικό - κάλαντα. Ενδεικτικά παρουσιάζονται 25 : 24 Κοκκώνης Γεώργιος, ό.π., σελ Το κριτήριο κατάταξης για τα πολυφωνικά τραγούδια, αλλά και το σύνολο των τραγουδιών που παρουσιάζονται σε αυτήν την εργασία, είναι η αλφαβητική σειρά των τίτλων τους. 14

16 Πολυφωνικά αμιγώς φωνητικά 26 : Ηχογράφηση Αριθμός εμφανίσεων στη δισκογραφία Αλησμονώ και χαίρομαι 5 (Κτίσματα) Από πέρα απ το ποτάμι (Λια - 1 Βαβούρι - Κτίσματα) Άσπρη κάτασπρη βαμβακιά 1 (Πωγώνι) Βλάχα πλένει στο ποτάμι 2 (Γλύνα - Κτίσματα - Πωγωνιανή) Γιώργο μας πήρε η Άνοιξη 1 (Κτίσματα) Κίνησα να ρθώ το βράδυ 1 (Πωγώνι) Κλαιν οι πέρδικες στα πλάγια 1 (Πολύδροσο) Λενίτσα (Παρακάλαμος) 2 Λενίτσα μου τον άντρα σου 1 (Παρακάλαμος) Μωρ Αρβανιτοπούλα 1 Μωρέ βασιλικέ μου (Πωγώνι) 1 Πέρδικα και περιστέρα 1 Πίνετε να πίνομε 1 Πως λάμπει ο ήλιος του Μαγιού 2 (Παρακάλαμος) Σηκωθείτε αγάλι αγάλι (Κτίσματα) Φίλοι καλωσορίσατε (Κτίσματα) Βλ. cds με α.α. 224, 233 και 1029cd 1. 15

17 Χαριτωμένη συντροφιά (Παρακάλαμος) 1 Πολυφωνικό - μοιρολόι 27 Ηχογράφηση Αριθμός εμφανίσεων στη δισκογραφία Ο Γιάννος και η Μαριγώ 2 (Κτίσματα) Χάϊδω 3 Βασίλω 3 Μωρ Μάρω 1 Πολυφωνικό - τραγούδι της ξενιτιάς 28 Ηχογράφηση Αλησμονώ και χαίρομαι (Κτίσματα) Γιάννη μου το μαντήλι σου (Πολύτσανη) Αριθμός εμφανίσεων στη δισκογραφία 5 2 Πολυφωνικό - κάλαντα 29 Ηχογράφηση Αριθμός εμφανίσεων στη δισκογραφία Σήμερα είν τα φώτα Βλ. cd με α.α. 233 track Βλ. cds με α.α & 233, tracks 5 & 3 αντίστοιχα. 29 Βλ. cd με α.α. 285 track

18 Πολυφωνικά με οργανική συμμετοχή: τα πολυφωνικά τραγούδια με οργανική συμμετοχή είναι ελάχιστα, ωστόσο όταν παρατηρούνται συνήθως τα μουσικά όργανα «ανοίγουν» το πολυφωνικό τραγούδι με μια μικρή εισαγωγή. Στην κατηγορία αυτή δεν κατεγράφησαν γυρίσματα και ανταποκρίσεις από τους οργανοπαίκτες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ηπειρώτικου πολυφωνικού τραγουδιού με οργανική συμμετοχή είναι: Ηχογράφηση Αριθμός εμφανίσεων στη δισκογραφία 1 Η κόρη των κυμάτων Βλ. cd με α.α 1018 track 7. 17

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β. Η ρυθμική συγκρότηση της μουσικής της Ηπείρου. Βασικοί τύποι ρυθμικών σχημάτων (η τύπων χορών) της Ηπείρου. Όπως προαναφέρθηκε και στην εισαγωγή της εργασίας αυτής, η γενικότερη θεώρηση των δημοτικών τραγουδιών μέχρι πρόσφατα γινόταν από διάφορες οπτικές γωνίες. Μία από αυτές βασίστηκε στη λογοτεχνική αξία των κειμένων τους, που είχε σαν αποτέλεσμα να παραλειφθούν όλες εκείνες οι προσεγγίσεις και αναφορές που καταδείκνυαν τη συνολική αξία και λειτουργία των τραγουδιών, ως μέσου έκφρασης στα πλαίσια της κοινωνίας και του κοινωνικού χώρου. Η διαίρεση των τραγουδιών σε κατηγορίες γινόταν με βάση τη φιλολογική προσέγγιση. Η Μιράντα Τερζοπούλου και η Ελένη Ψυχογιού αναφέρουν πολύ χαρακτηριστικά: «Έτσι κριτήριο για το χαρακτηρισμό των τραγουδιών ήταν άλλοτε το κεντρικό τους νόημα (αγάπης, ξενιτιάς, χάρου), άλλοτε η ιστορική τους καταγωγή (ακριτικά, κλέφτικα), άλλοτε η χρήση, δηλαδή η περίσταση που λέγονται (γαμήλια, μοιρολόγια, εργατικά, κάλαντα), άλλοτε η μορφή (ρίμες, δίστιχα), άλλοτε ο ρυθμός τους (της τάβλας, του χορού) χωρίς όμως να γίνεται και ο απαραίτητος συσχετισμός των κατηγοριών αυτών 31». Προηγήθηκαν αρκετές άλλες προσεγγίσεις 32 για την ταξινόμηση των δημοτικών τραγουδιών ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν έχει επιχειρηθεί μια ρυθμική συγκρότηση της μουσικής της Ηπείρου. Η σκιαγράφηση ενός μουσικού χάρτη για την ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου, όταν επιχειρήθηκε, πραγματοποιήθηκε με βάση τη γεωγραφία. Αυτή ήταν ο οδηγός για να περιγράψουν οι εκάστοτε μελετητές τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής. Βασικός άξονας προσέγγισης των περισσότερων μελετών και ερευνών που έχουν πραγματοποιηθεί, έως και σήμερα, για την ηπειρώτικη μουσική αποτέλεσε το τραγούδι ως αυτόνομη μουσικοποιητική σύνθεση. Ωστόσο, στην εργασία αυτή βασικός άξονας μελέτης της μουσικής είναι ο ρυθμός. Σύμφωνα με τη Μιράντα Τερζοπούλου δύο είναι οι βασικοί τρόποι ταξινόμησης των δημοτικών τραγουδιών, και εν προκειμένω, των ηπειρώτικων τραγουδιών. Ο πρώτος τρόπος ταξινόμησης φαίνεται να είναι της ποσοτικής 31 Τερζοπούλου Μιράντα - Ψυχογιού Ελένη, ό.π., σελ Κυριακίδης Στ., Ελληνική Λαογραφία. Ά, Τα μνημεία του λόγου, χ.έ. Αθήνα 1965, σελ

20 ταξινόμησης, και ο δεύτερος, εκείνος της ταξινόμησης σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες του κάθε τραγουδιού και πιο συγκεκριμένα του ρυθμού 33. Στο κεφάλαιο αυτό, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της καταγραφής της ηπειρώτικης δισκογραφίας και μετέπειτα παρουσιάζονται οι δύο τρόποι ταξινόμησης που προαναφέρθηκαν. Στο σύνολό της, λοιπόν, η καταγραφή της μουσικής της Ηπείρου αποδείχθηκε πάρα πολύ ενδιαφέρουσα. Οι ρυθμοί που κατεγράφησαν και παρουσιάζονται παρακάτω, αποτελούν ουσιαστικά και το σύνολο των «ηπειρώτικων» ρυθμικών σχημάτων (τύπων χορών) της Ηπείρου. Β1. Ηπειρώτικα τραγούδια σε ρυθμό 2/4. Τύπος χορού: Συγκαθιστός Ηπείρου. Στην Ήπειρο η πλειοψηφία των χορών, τραγουδιών αλλά και των ρυθμών παίρνουν το όνομά τους από το μέρος απ όπου κατάγονται π.χ. Ζαγορίσιος, Πωγωνίσιος, Μπεράτι αλλά και Τζουμερκιώτικος, Αργυροκαστρίτικος, Χειμαριώτικος, Γιαννιώτικος, Μετσοβίτικος, Παραμυθιώτικος. Επίσης, και από τα πρόσωπα στα οποία αναφέρεται το τραγούδι που συνοδεύει το χορό: Οσμαντάκας, Αλεξάνδρα, Βασιλαρχόντισσα, Φεζοδερβέναγας κ.ά., καθώς και από το περιεχόμενο του τραγουδιού ή το θέμα στο οποίο αναφέρεται όπως: Βασιλικός, Γιατρός, Κοντούλα Λεμονιά, Δόντια Πυκνά, Κεντημένη Ποδιά. Παρατηρούμε λοιπόν ότι υπάρχει μια άρρηκτη σχέση ανάμεσα στις ονομασίες των ηπειρώτικων χορών και ρυθμών μιας και συμπίπτουν, και σε δευτερεύον επίπεδο με τα ηπειρώτικα τραγούδια. Αυτό προέκυψε από την ανάγκη κωδικοποίησης των ρυθμικών μοτίβων από τους δασκάλους χορού. Υπάρχει λοιπόν, μια ταύτιση των μέτρων - ρυθμικών μοτίβων με περιοχές και ιστορικά πρόσωπα από τους καθηγητές που ασχολούνται με το χορό. Γι αυτό το λόγο λοιπόν, στην καταγραφή αλλά και στο κυρίως κείμενο της εργασίας αυτής, πολλές είναι οι περιπτώσεις που χρησιμοποιείται αυτή η σχέση του ρυθμού με το χορό (κοινή ονομασία). Λόγω της σχέσης αυτής χρησιμοποιείται και ο όρος «τύπος χορού» δίπλα σε αυτόν του ρυθμού. Ο ρυθμός των 2/4 (τύπος χορού: Συγκαθιστός Ηπείρου) έχει τη δική του ξεχωριστή παρουσία στην ηπειρώτικη δισκογραφία και μουσική. Συνήθως συναντάται σαν γύρισμα μετά από ένα τυπικό τετράσημο Ηπείρου (τύπο χορού: πωγωνίσιο) ή έναν χορό στα δύο. Η ρυθμική του αγωγή είναι κατά κανόνα γρήγορη 33 Τερζοπούλου Μιράντα - Ψυχογιού Ελένη, ό.π., σελ. 19

Ρυθμική συγκρότηση και απεικόνιση των τραγουδιών της Ηπείρου

Ρυθμική συγκρότηση και απεικόνιση των τραγουδιών της Ηπείρου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ TMHMA MOYΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Ρυθμική συγκρότηση και απεικόνιση των τραγουδιών της Ηπείρου Πτυχιακή εργασία του Κώστα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960)

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960) Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960) Βασίλειος Τριάντης, Μουσικολόγος απόφοιτος του Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής της Σχολής Μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. «Ο επτάσημος ρυθμός στην ελληνική δημοτική μουσική. Επιτελεστικές εκδοχές σε τοπικό και υπερτοπικό επίπεδο».

Πτυχιακή εργασία. «Ο επτάσημος ρυθμός στην ελληνική δημοτική μουσική. Επιτελεστικές εκδοχές σε τοπικό και υπερτοπικό επίπεδο». Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία «Ο επτάσημος ρυθμός στην ελληνική δημοτική μουσική. Επιτελεστικές εκδοχές σε τοπικό και υπερτοπικό επίπεδο».

Διαβάστε περισσότερα

Η ρυθµολογική συγκρότηση του νεοδηµοτικού: Η περίπτωση των ηχογραφήσεων του Τάκη Καρναβά.

Η ρυθµολογική συγκρότηση του νεοδηµοτικού: Η περίπτωση των ηχογραφήσεων του Τάκη Καρναβά. Η ρυθµολογική συγκρότηση του νεοδηµοτικού: Η περίπτωση των ηχογραφήσεων του Τάκη Καρναβά. Εποπτεία: Γιώργος Κοκκώνης Επιµέλεια: Σκόρδος Μιχάλης Α.Μ.: 1459 Άρτα Μάιος 2012 Περιεχόµενα Πρόλογος 3 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ-ΟΣΤΙΝΑΤΟ (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: Α ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ: ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1ο Επίπεδο 2ο Επίπεδο 3ο Επίπεδο 4ο Επίπεδο 5ο Ακούσουν το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ ΣΤΙΣ ΕΘΙΜΙΚΕΣ ΛΑΪΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΖΑΓΟΡΟΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ ΣΤΙΣ ΕΘΙΜΙΚΕΣ ΛΑΪΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΖΑΓΟΡΟΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ ΣΤΙΣ ΕΘΙΜΙΚΕΣ ΛΑΪΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΖΑΓΟΡΟΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΠΑΠΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ Παραδοσιακός χορός Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές

Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές Κώστας Χάρδας Λέκτορας Τμήματος Μουσικών Σπουδών «Οι Σπουδές στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ Το παρατιθέμενον κεφάλαιον αποτελεί μέρος του εν λόγω βιβλίου, το οποίον πραγματεύεται πολυειδώς πολιτισμικά αγαθά της ιδιαιτέρας πατρίδος μου, της Θράκης. Τυγχάνω Θρᾷξ εκ Θρᾳκός πατρός και Θρᾳσσης μητρός.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας. Συνοδεία τραγουδιών. Οδηγός Ρυθμών. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr

Τετράδια κιθάρας. Συνοδεία τραγουδιών. Οδηγός Ρυθμών. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Τετράδια κιθάρας Συνοδεία τραγουδιών Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Δευτέρα, 1 Φεβρουαρίου 2010 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Χρήση...3 Ευχαριστίες...3 Μέρος Α : Αρπέζ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

«Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία

«Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία ΣΧΟΛΗ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΩΝ ΧΟΡΕΥΤΙΚΩΝ ΟΜΑ ΩΝ «Νάξος» Χοροί Έθιµα Φορεσιές Λαογραφία Σάββατο & Κυριακή 26-27 Μαρτίου 2005-03-11 Εισηγητής : Ψαρρός Απόστολος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000. Enfants d ici Contes d ailleurs. Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000. Enfants d ici Contes d ailleurs. Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ CULTURE 2000 Enfants d ici Contes d ailleurs Η µουσική των Τσιγγάνων Μια εκπαιδευτική προσέγγιση Νάνση Τουµπακάρη, Μουσικοπαιδαγωγός Γενικά Μελετώντας την µουσική

Διαβάστε περισσότερα

Τρύπες. PDF Created with deskpdf PDF Writer - Trial :: http://www.docudesk.com

Τρύπες. PDF Created with deskpdf PDF Writer - Trial :: http://www.docudesk.com Τρύπες Γιάννης Αγγελάκας: φωνή Γιώργος Καρράς: µπάσσο - φωνητικά Μπάµπης Παπαδόπουλος: κιθάρες- φωνητικά Ασκληπιός Ζαµπέτας: κιθάρες Γιώργος Τόλιος: τύµπανα ηµιουργήθηκαν το 1983 όταν ο Γιώργος Καρράς

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

Μελετώντας την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία διαπιστώνεται η έλλειψη βιβλιογραφικών αναφορών για τον Ικαριώτικο χορό.

Μελετώντας την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία διαπιστώνεται η έλλειψη βιβλιογραφικών αναφορών για τον Ικαριώτικο χορό. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην Ελλάδα ο χορός γενικά αποτελούσε και αποτελεί σημαντικό μέσο επικοινωνίας των ατόμων και αναπόσπαστο στοιχείο της κοινωνικής δράσης. Αυτό ισχύει και για τον Ικαριώτικο που είναι ο αντιπροσωπευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω

ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω ανατολικό Αιγαίο, λόγιο και λαϊκό από την Άρτα στη Λέσβο και πάλι πίσω 17-18 Ιουνίου 2010 Στούντιο Λήδρα, Κέκροπος 12 Πλάκα ιοργάνωση: Πολιτιστικό Εργαστήριο, Τ.Ε.Μ.ΠΟ., Πάντειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Λαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 1 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ Α ) Οι Αγώνες Χορού περιλαµβάνουν τρεις κύριους τοµείς : Αγώνες Ελληνικών Παραδοσιακών χορών. Αγώνες Κλασικού Μπαλέτου.

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ

Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ Ενότητα 5 - Πάμε για επανάληψη Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ 1. Συμπληρώστε τα κενά με λέξεις από το πλαίσιο: βιβλιοθήκη, φιλοσοφία, εγκυκλοπαίδεια, παιδίατρος, φωτογραφία, αθλητισμό, Ελλάδα, σχολείο, φίλο, κινηματογράφο,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Εισαγωγή στη μουσική 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός 2 Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΟΙ. 4. Β1 K B5 K: Ένδειξη τι είδους χτυπήµατα µπορεί να είναι αυτά (π.χ. προς τα πάνω, µόνο µπάσσο κ.λ.π.). Και έχουµε:

ΡΥΘΜΟΙ. 4. Β1 K B5 K: Ένδειξη τι είδους χτυπήµατα µπορεί να είναι αυτά (π.χ. προς τα πάνω, µόνο µπάσσο κ.λ.π.). Και έχουµε: Εισαγωγή ΡΥΘΜΟΙ Είναι δύσκολο να µεταδοθεί η έννοια του ρυθµού ενός κοµµατιού απ το χαρτί, αλλά θα κάνουµε µια προσπάθεια (αφιερωµένο στους αρχάριους φίλους του kithara.gr). Το εγχείρηµα γίνεται ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

e. r t g e. t xomenan xomena erie ri Pe P

e. r t g e. t xomenan xomena erie ri Pe P .g r t e n a n me o x rie e P Τα μέλη του Χ.Ε.Μ.Ο. που συμμετείχαν στην εκδήλωση ήταν με αλφαβητική σειρά: -Ατματζίδου Έλενα (φωνή) -Βασιλείου Βίκυ (φωνή, κιθάρα) -Βουγιουκλάκη Αλεξάνδρα (φωνή) -Γκαζέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ 20ο αι.

ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ 20ο αι. ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ 20ο αι. ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΗΣ ΝΙΚΟΣ ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΙΤΣΩΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΚΟΥΤΣΕΓΚΟΥ ΒΑΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΔΑΥΙΔ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΡΥΘΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ»

«Η ΡΥΘΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ» Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία με θέμα: «Η ΡΥΘΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ» Φοιτητής: Φεγγούλης Σεραφείμ Α.Μ.: 1001 Επόπτης Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή - Εισαγωγη: Μέσα στην περιοχή του χωριού µας, όπου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΧΟΡΩΝ Για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση Καλαμάτα, 2013 Στυλιανίδης Χριστόδουλος, Σχ. Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Μπανταβάνος Νικόλαος, καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ. 39 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΑ ΛΑΓΚΑΔΙΑ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ. 39 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΑ ΛΑΓΚΑΔΙΑ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ Τηλ: 2795360330, 2795360313 fax: 2795031855 e-mail: culture@gortynia.gov.gr ιστοσελίδα: www.gortynia.gov.gr Δημητσάνα, 12/07/2012 Αρ. Πρωτ.: 13055 ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ταχ. Δ/νση: 630 75 Ιερισσός Ιερισσός, 13-10-2015 Τηλ.: 2377 0 21130, 23770 21121 Αρ.Πρωτ: 345 Fax: 2377 0 21132 E mail:aristoteleio@dimosaristoteli.gr

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα:

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Πρόγραμμα Σπουδών Λογοτεχνίας ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Επιμέλεια: Β. Παπαδάκη, Σύμβουλος-Φιλόλογος Εποπτεία: Δρ. Αφροδίτη Αθανασοπούλου ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 1 Τάξη: Α Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη ÔÝ íç Να γιατί...η λαϊκή τέχνη Εν αρχή το σύνθημά μας είναι ένα: η λαϊκή τέχνη είναι επανάσταση. Και είναι επανάσταση διότι είναι αρχέτυπο λειτουργίας μιας πολιτικά ευνομούμενης κοινωνίας. Η τέχνη αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 Τ.Θ.: 534, 715 00 ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ.: 2810 763141 FAX: 2810 762701 www.ppkae.gr / e-mail: info@ppkae.gr Αγαπητοί φίλοι, Κρατάτε στα χέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ

ΓΛΩΣΣΑ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΛΩΣΣΑ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Ένας από τους σημαντικούς στόχους του Νηπιαγωγείου είναι και η ανάπτυξη του προφορικού και

Διαβάστε περισσότερα

Χ Ο Ρ Ο Χ Ρ Ω Μ Α Τ Α

Χ Ο Ρ Ο Χ Ρ Ω Μ Α Τ Α Λ Υ Κ Ε Ι Ο Τ Ω Ν Ε Λ Λ Η Ν Ι Ω Ν Τ Η Σ Λ Α Ρ Ι Σ Α Σ Χ Ο Ρ Ο Χ Ρ Ω Μ Α Τ Α 29 Σεπτεµβρίου 2005 Κηποθέατρο 9 µ.µ ιδασκαλία- επιµέλεια ηµήτρης Α. Τσιπλακούλης Εξώφυλλο: Βάιος Ζητωνούλης Πριν την παράσταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ

Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ "H ΘEΣΣAΛIKH MOYΣIKH KAI O XOPOΣ ΣTO ΦYΣIKO KAI ΠOΛITIΣTIKO TOYΣ ΠΛAIΣIO" Παντελή Kαβακοπούλου ΕΛΛΑΣΟΝΑ 1988 Στο άκουσµα ενός δηµοτικού τραγουδιού, από την ιδιοµορφία της δοµής και

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗΣ

«ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ «ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΘΗΝΟΥΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960)

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960) Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ (1930-1960) Βασίλειος Τριάντης, Μουσικολόγος απόφοιτος του Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής της Σχολής Μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους με την παραμυθού Σάσα Βούλγαρη ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ!!! 200 ΧΡΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων

Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων ΚΕΠΕΜ Σεμινάρια χορού 2012-2013 1 ο Σεμινάριο: Κύθνος (Θερμιά) Κυκλάδων Παρασκευή, 23 Νοεμβρίου 2012 18.00-21.30 Εισηγητής: Μάκης Πιρπινιάς ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΜΛΦ ΑΡΧΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΤΡΙΠΟΛΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΤΡΙΠΟΛΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΤΡΙΠΟΛΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας ακόμη κρίκος προστέθηκε στην αλυσίδα της πολύτιμης προσφοράς του Χορευτικού Ομίλου Τρίπολης στα Πολιτιστικά δρώμενα της Αρκαδίας, με το τριήμερο Σεμινάριο Παραδοσιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Ταχ. Δ/νση : Δεκελείας 97 Νέα Φιλαδέλφεια Τ.Κ. 14341 Τηλ.: 2132049012 fax. 213 2049006

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Θεµατική Ενότητα: Μουσική Τεχνολογία Τάξη: Β Γυµνασίου Διάρκεια: 2 περίοδοι Καθηγητής: Σκοπός Με το συγκεκριµένο µάθηµα οι µαθητές θα γνωρίσουν την

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι με λίμνη. Κι εξάπαντος εκατοντάδες από εκείνα τα συμπαθητικά πτηνά τα κάτασπρα περιστέρια να τα βλέπω να γεύονται το γλυκό δροσερό νεράκι.

Σπίτι με λίμνη. Κι εξάπαντος εκατοντάδες από εκείνα τα συμπαθητικά πτηνά τα κάτασπρα περιστέρια να τα βλέπω να γεύονται το γλυκό δροσερό νεράκι. Σπίτι με λίμνη Ήθελα να χω ένα σπίτι κοντά σε λίμνη Μια πολύ μεγάλη στρογγυλή λίμνη Όχι τόσο για το σιντριβάνι, τα φύκια και τες πρασινάδες (βέβαια να βρίσκονται και αυτά είν ευμορφότατα) Αλλά για να έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007. ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΙΠΠΕΙΟΥΣ Σχολικό έτος 2006 2007 ΘΕΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Το δημοτικό τραγούδι: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης Υπεύθυνη προγράμματος: Δώρα Χαραλαμπή ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ Το δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Διασυνοριακό παραδοσιακό μουσικό κουτί

Διασυνοριακό παραδοσιακό μουσικό κουτί Διασυνοριακό παραδοσιακό μουσικό κουτί Πρακτικά ημερίδας έναρξης ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙ ΔΗΜΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ 20 Οκτωβρίου 2012 Διασυνοριακό παραδοσιακό μουσικό κουτί Ημερίδα έναρξης στο Βουργαρέλι στις 20 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Τσακίσµατα και επιφωνήµατα στο Θεσσαλικό τραγούδι

Τσακίσµατα και επιφωνήµατα στο Θεσσαλικό τραγούδι Τσακίσµατα και επιφωνήµατα στο Θεσσαλικό τραγούδι ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΒΑΚΟΠΟΥΛ0Υ ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΧΡΟΝΙK Α Β ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (17 21 Σεπτεµβρίου 1980) ( ΤΟΜΟΣ ΙΕ ) Είναι γνωστό ότι ο 15σύλλαβος στίχος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χαρακτηριστικά μια κλίμακας Ηχητικές αποστάσεις που απέχουν οι νότες

Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χρήση μουσικών οργάνων. Χαρακτηριστικά μια κλίμακας Ηχητικές αποστάσεις που απέχουν οι νότες Χρήση μουσικών οργάνων Τα όργανα (τυμπανάκια, μαράκες, κουδουνάκια, τριγωνάκια, ντέφια, ξυλόφωνα, μεταλλόφωνα κλπ) χρησιμοποιούνται, στις δραματοποιήσεις των τραγουδιών είτε συνοδεύοντας το ρυθμό, είτε

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μελωδία Ντο Μείζων (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ και ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι μαθητές να: ο ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Διακρίνουν τη Ακούσουν

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ Τα μουσικά αρχεία με τις ακροάσεις των τραγουδιών που περιλαμβάνονται στα Ανθολόγια των βιβλίων της Α και Β τάξης (εκδοχή με φωνή και ορχηστρική εκδοχή-playback)

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 Α/Α ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ

ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 Α/Α ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 Α/Α ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ 1 ΑΓΓΛΙΚΑ ΙI ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΤΖΕΝΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10:00-13:00 ΑΜΦΙΘ.8 2 ΑΓΓΛΙΚΑ ΙV ΜΑΧΙΛΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο εργασίας της ΣΤ τάξης 2012-2013. Η Ταραντέλα (Tarantella)

Σχέδιο εργασίας της ΣΤ τάξης 2012-2013. Η Ταραντέλα (Tarantella) Τσούμας Θανάσης Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής Η Ταραντέλα (Tarantella) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκεκριμένη πρόταση υλοποίησης σχεδίου εργασίας στο πλαίσιο του μαθήματος της Φυσικής Αγωγής στην ΣΤ τάξη δεν έγινε τυχαία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. ΤΕΧΝΕΣ ΙΙ: ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ 4 η Γραπτή Εργασία Ακαδηµ. Έτους 2009-2010 ΘΕΜΑ: "Χερσαία και νησιωτική Ελλάδα: Εθνοπολιτισµικές οµάδες και διακριτές

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά

Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά Μιχελή Ελένη 2Γ Εκατοντάδες χρόνια πριν, έξω από την Άρτα, οι άνθρωποι θέλησαν να γεφυρώσουν τον Άραχθο ποταμό. Ήταν μεγάλο και δύσκολο σε εκτέλεση έργο, αλλά συγχρόνως και μεγάλης κοινωνικής σπουδαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στα ολοήμερα σχολεία

Μουσική Αγωγή στα ολοήμερα σχολεία Μουσική Αγωγή στα ολοήμερα σχολεία Πλαίσιο λειτουργίας, ιδέες και δραστηριότητες Δώρα Θεοδώρου Κωνσταντίνου Επιθεωρήτρια Μουσικής Φεβράρης 2014 Ας γνωριστούμε Παιχνίδια γνωριμίας «Χορεύοντας φιλεύουμε»

Διαβάστε περισσότερα

Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64

Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64 Φέλιξ Μέντελσον (1809-1847) Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64 Η ορχηστρική μουσική του πρώιμου ρομαντικού συνθέτη Φέλιξ Μέντελσον περιλαμβάνει πέντε συμφωνίες, τις συναυλιακές εισαγωγές Όνειρο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Σίφνου

Πολιτιστικός Σύλλογος Σίφνου Πολιτιστικός Σύλλογος Σίφνου Σάββατο 10 Ιουλίου έως Κυριακή 25 Ιουλίου Έκθεση αγιογραφίας από 25 Αγιογράφους - μέλη της Πανελλήνιας Εταιρίας Λόγου και Τέχνης (Π.Ε.Λ.Τ.) Στο Παλιό Σχολείο του Κάστρου Ώρες

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία: 16 Μαρτίου 2012, ώρα 7.30 μ.μ.. 1

Ημερομηνία: 16 Μαρτίου 2012, ώρα 7.30 μ.μ.. 1 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αρ. Φακ.: 7.24.07.6.2 Αρ. Τηλ.:22800698/735 Αρ. Φαξ:22428268 E-mail:circularsec@schools.ac.cy 5 Ιανουαρίου 2012 Διευθυντές/τριες

Διαβάστε περισσότερα

9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ»

9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» 9/7 31/7 Θεατρική παράσταση ΟΜΑΔΑΣ 33 «ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» Πολλές φορές ο μόνος τρόπος για να αφηγηθείς τη δική σου ιστορία είναι μέσα από τις ιστορίες των άλλων. Ίσως ο μόνος τρόπος για να μιλήσεις για το

Διαβάστε περισσότερα