ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΕΝΤΡΟ-ΚΑΡΠΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΔΕΝΤΡΟ-ΚΑΡΠΟΣ"

Transcript

1 ÐÅÑ ÉÂ Á ÔÉÊÇ ÅÊ ÐÁ ÓÇ ÅÕ ÉÄ ÏÍ ËË ÐÅÑÉÖÅÑÅÉÁÊÏ ÄÉÊÔÕÏ Ð.Å. ÅÈÍÉÊÏ ÄÉÊÔÕÏ Ð.Å. «ÅËÉÁ»

2 ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Tο ΚΠΕ Στυλίδας συμμετέχει στο δίκτυο ΕΛΙΑ που συντονίζει το ΚΠΕ Καλαμάτας. Στα πλαίσια των δράσεών του(συντονίζει 34 σχολεία), οργάνωσε μια σειρά από σεμινάρια στην Στυλίδα που απευθύνονταν στους εκπαιδευτικούς που συμμετέχουν στο δίκτυο αλλά και στην τοπική κοινωνία. Η καλλιέργεια της ελιάς στην περιοχή, τα προβλήματα αλλά και η προοπτική ήταν ζητήματα αρκετά σημαντικά ώστε να εμπλακεί και η τοπική κοινωνία στις εργασίες των σεμιναρίων. Βασικός στόχος όμως ήταν η ενημέρωση αλλά και η ενεργή παρουσία και δράση των εκπαιδευτικών ώστε το θέμα να έχει ουσιαστική διάρκεια. Από τα σεμινάρια που πραγματοποιήθηκαν στο χρονικό διάστημα , αντλήθηκαν τα θέματα που παρουσίασαν διάφοροι εισηγητές και συμπεριλαμβάνονται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου. Αφορούν το δέντρο της ελιάς, την συμβολή του στο οικοσύστημα, τον καρπό και την επεξεργασία του, τα απόβλητα των ελαιουργείων, την υγεία και την διατροφή, την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού από τους εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν. Σίγουρα το θέμα της ελιάς είναι ανεξάντλητο μιας και «το ευλογημένο δέντρο», είναι άμεσα συνδεδεμένο με το Ελληνικό γεωπεριβάλλον και τον Ελληνικό πολιτισμό. Πιστεύουμε όμως ότι τα θέματα που παρουσιάζονται θα προκαλέσουν το ενδιαφέρον και θα προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια σε όσους αναζητήσουν να εμπλακούν με την ελιά. ΙΟΥΛΙΟΣ 2008 Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ ΚΠΕ ΣΤΥΛΙΔΑΣ Μαρκατσέλης Ευάγγελος,Γεωλόγος-υπεύθυνος λειτουργίας του ΚΠΕ Παπαγεωργίου Μαρίνα,Αναπληρώτρια υπευθύνου του ΚΠΕ Αγγελής Κωσταντίνος,Γεωπόνος-Μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας του ΚΠΕ Αναγνώστου Γεώργιος,Δάσκαλος-Μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας του ΚΠΕ Καραφέρη Παναγιώτα, Δασκάλα-Μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας του ΚΠΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΛΙΑ - ΔΕΝΤΡΟ-ΚΑΡΠΟΣ «Ελιά Η ζωοδότρα» Γ.Αναγνώστου Μέλος Π.Ο Κ.Π.Ε Στυλίδας Σελίδα 57 «Τεχνικές επιτραπέζιας ελιάς» Ευστ.Πανάγου Λέκτορας Επιστήμης & Τεχνολογίας Τροφίμων- Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σελίδα 76 49

3 «Προστασία περιβάλλοντος από την διαχείριση αποβλήτων ελαιουργείου και ελαιοκαλλιέργειας» Δ.Οικονόμου Ph.D Γεωπόνος-Βιοτεχνολόγος-Ι.Β.Α.Π Σελίδα 89 «Η βιοκαλλιέργεια στην Ελλάδα» Ψυλλάκης Νίκος Γεωπόνος, Πρόεδρος Ομοσπονδίας Βιοκαλλιεργητών Ελλάδας.τ. Γ.Γ. Υπουργείου Γεωργίας. Σελίδα 101 ΥΓΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ-ΕΜΠΟΡΙΑ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «Η συμβολή της σωστής διατροφής στην καλή υγεία» Τριχοπούλου Αντωνία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής Διατροφής του Εργαστηρίου Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σελίδα 104 «Ελαιόλαδο και οξειδωτικό STRESS» Μπόσκου Δημήτριος. Καθηγητής Χημείας Τροφίμων,Δ/ντής του Εργαστηρίου Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων του Τμήματος Χημείας του Α,Π,Θ. Σελίδα 118 «Υφιστάμενη δομή μεταποίησης,εμπορίας των επιτραπέζιων ελιών, απόψεις» Γ.Ντούτσιας Δρ.Γεωπόνος Σελίδα 124 «OLIVE TREE,OLIVE OIL,Η Ελιά στο πρόγραμμα e Twinning» Α.Οικονομοπούλου Καθηγήτρια Πληροφορικής Σελίδα 131 «Τεχνολογικά εργαλεία στην υπηρεσία της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης» Αλ.Βλάσσης Καθηγητής Μαθηματικός «Η διεπιστημονική καιδιαθεματική προσέγγιση ενός προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης» Σελίδα 134 Η ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Το παράδειγμα του προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «ΕΛΙΑ, ΤΟ ΔΩΡΟ ΤΩΝ ΘΕΩΝ», του ΚΠΕ Στυλίδας. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Σελίδα

4 ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΙΑ ΕΛΙΑ ΔΕΝΤΡΟ-ΚΑΡΠΟΣ 51

5 Γ.Αναγνώστου Δάσκαλος- Μέλος Π.Ο Κ.Π.Ε Στυλίδας H ελιά είναι δέντρο του Μεσογειακού χώρου που επηρέασε την εξέλιξη και τον πολιτισμό σε μια περιοχή που αναπτύχθηκαν οι πιο πρώιμοι ανθρώπινοι πολιτισμοί. Συνδέθηκε με τη λατρεία,τη διατροφή και τη μυθολογία των λαών της Μεσογείου. Κι αν η καλλιέργεια των δημητριακών σηματοδοτεί το πέρασμα από την κοινωνία των τροφοσυλλεκτών στην κοινωνία των αγροτών, η καλλιέργεια της ελιάς σηματοδοτεί την πορεία σε ένα ανώτερο στάδιο πολιτισμού αφού ο άνθρωπος αναπτύσσει την τεχνολογία και χρησιμοποιεί το ελαιόλαδο σε πρωτόγνωρες για την εποχή εκείνη δραστηριότητες, όπως είναι η αρωματοποιία και η υφαντική. 52

6 Το 93% της ελιάς παράγεται στις χώρες της Μεσογείου Η ιστορία της ελιάς χάνεται χιλιάδες χρόνια πριν. Ο καθηγητής Ευάγγελος Βελιτζέλος ανακοινώνει την ύπαρξη απολιθωμάτων ελιάς ηλικίας έως χρόνων στην Σαντορίνη και την Νίσυρο. Πρόγονος της ελιάς θεωρείται η αγριελιά που συναντάμε και σήμερα σε διάφορες περιοχές της πατρίδας μας. Στην προϊστορική εποχή ο άνθρωπος με επίπονη προσπάθεια εξημέρωσε το δέντρο της ελιάς. Ο Γάλλος ερευνητής Paul Fauver υποστηρίζει ότι πρώτοι ελαιοκαλλιεργητές υπήρξαν οι Κρήτες. 53

7 Η συστηματική καλλιέργεια της ελιάς συνέβαλλε αργότερα και στην ανάπτυξη του μινωικού πολιτισμού σύμφωνα με τον Water Burket. Στα λείψανα του Μινωικού πολιτισμού βρίσκουμε σημαντικές πληροφορίες για την καλλιέργεια της ελιάς. Στο Ζάκρο ο Νικόλαος Πλάτων ανακαλύπτει ελιές μέσα σε ένα παλιό πηγάδι σε ένα πήλινο αγγείο ηλικίας ετών. Κι ενώ σήμερα είναι καθολικά αποδεκτό ότι η βρώσιμη ελιά είναι σε χρήση εδώ και χρόνια,το 1969 στο σπήλαιο του Γερανίου που βρίσκεται κοντά στο Ρέθυμνο, βρέθηκαν θραύσματα από αγγεία που αποθηκεύονταν ελαιόλαδο από το π.χ. Αλλά και οι περίφημες τριποδικές χύτρες των Μινωικών και Μυκηναϊκών χρόνων, φανερώνουν ότι οι άνθρωποι της περιόδου εκείνης μαγείρευαν με λάδι τα φαγητά τους. 54

8 Ξεχωριστή σημασία έχει η ελιά την Ομηρική περίοδο. Κάτω από αυτή κάθεται ο Ηρακλής με την Αθηνά που δώρισε το δέντρο στους ανθρώπους Με λάδι η Αφροδίτη θα φροντίσει το νεκρό σώμα του Εκτορα. Την Αχαϊκή περίοδο η καλλιέργεια της ελιάς πολλαπλασιάζεται ενώ στην Αθήνα των κλασσικών χρόνων λαμβάνονται ειδικά μέτρα για την προστασία των ελαιοδέντρων. Κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων και του Πελοποννησιακού πολέμου, χιλιάδες δέντρα θα καταστραφούν. Η αναζήτηση ζωτικού χώρου από μέρους των Ελλήνων δημιουργεί τις αποικίες που είχαν σαν συνέπεια τη διάδοση της ελαιοκαλλιέργειας και σε άλλα μέρη της Μεσογείου. Στα Ρωμαϊκά χρόνια η Αυτοκρατορία συχνά λαμβάνει μέτρα να μην λείψει το λάδι από τους υπηκόους της. Έτσι χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένες περιοχές στην Ιβηρική χερσόνησο, στην Αφρική, στην Ιταλία και βέβαια στα κέντρα που υπήρχαν τότε στην Ελλάδα και την Μ. Ανατολή για την καλλιέργεια της ελιάς. Η ελαιοκαλλιέργεια συνεχίστηκε και την Βυζαντινή περίοδο. Στο τραπέζι του Αυτοκράτορα η ελιά και το λάδι κατέχουν σημαντική θέση. 55

9 Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας το εμπόριο λαδιού γίνεται αιτία να αναπτυχθούν ισχυρές τοπικές οικονομίας. Σημαντικά Ελαιοπαραγωγικά κέντρα υπήρξαν η Πελοπόννησος, η Αθήνα, τα Σάλωνα. Στην περίοδο της επανάστασης χιλιάδες ελαιόδεντρα καταστράφηκαν. Η αποβίβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο συνοδεύτηκε με την καταστροφή του ελαιώνα της Μεσσηνίας. Μετά την απελευθέρωση το 1830 το νεοσύστατο κράτος δίνει μεγάλη σημασία στην ελαιοκαλλιέργεια 56

10 Στην περίοδο του 1920 η Λέσβος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα που στήριξε την οικονομική της παραγωγή στην ελαιοκαλλιέργεια. Δεκάδες ελαιουργεία, σαπωνοποιεία, πυρηνελαιουργεία, αναπτύχθηκαν στο νησί και δεν είναι καθόλου τυχαίο που οι λόγιοι του νησιού ασχολήθηκαν με την ελιά, από τον Μυριβήλη έως τον Θεόφιλο και τον Ελύτη. 57

11 Παλιότερα το λάδι θεωρούνταν το μόνο ασφαλές εισόδημα του αγρότη αφού ο καρπός δεν καταστρέφεται ακόμα κι όταν ωριμάσει. Με λάδι πλήρωναν τα νοικοκυριά τον γυρολόγο, τα παιδιά που έλεγαν τα κάλαντα, τον παπά τα Φώτα. Το ελαιόδεντρο εντυπωσίασε τον προϊστορικό άνθρωπο γιατί ζει εκατοντάδες χρόνια και έχει την ιδιότητα να μην ξεραίνεται σχεδόν ποτέ, ενώ πάνω στο ξερό κορμί γεννιούνται νέα κλαδιά και το δέντρο αναγεννιέται. Έτσι η ελιά αποτελεί σύμβολο αθανασίας. Υπάρχουν μαρτυρίες για ταφή των νεκρών σε κλαδιά ελιάς στην αρχαία Κρήτη, κάτι που επέβαλε και ο Λυκούργος στην αρχαία Σπάρτη. 58

12 Στα νεώτερα χρόνια η ελιά συμβολίζει την ελπίδα της αναγέννησης ενώ η βλάστηση κλάδων ελιάς στο κοιμητήριο θεωρείται ένδειξη αγιοσύνης για τον ενταφιασμένο. Πλήθος τελετών συναντάμε στην αρχαιότητα με κλάδους ελαίας την περίοδο της συγκομιδής. Η Ειρήνη κόρη του Δία και της Θέμιδας εικονίζεται με κλαδί ελιάς. Οι αγγελιοφόροι που μεταφέρουν μήνυμα ανακωχής ή λήξης των εχθροπραξιών μεταφέρουν κλαδί ελιάς. Στα νεώτερα έθιμα των Ελλήνων μπορούμε να συναντήσουμε κλαδιά ελιάς μέσα σε ναούς ή να περιφέρονται την Κυριακή των Βαϊών. Σημαντική είναι η παρουσία του λαδιού και στην θρησκεία. Mε λάδι η Αφροδίτη καθαρίζει το σώμα του νεκρού Εκτορα, με λάδι στην Ορθόδοξη λατρεία γίνεται το μυστήριο Χρίσματος και της Βάπτισης 59

13 Με λάδι καθάριζαν στην αρχαιότητα τους Βαιτύλους,τις ιερές πέτρες που πίστευαν ότι ήταν ουρανόπεμπτες όπως η πέτρα στο Ιερό των Δελφών που πίστευαν ότι ήταν αυτή που εξεμέσησε ο Κρόνος μαζί με τα αδέρφια του Δία στην Κρήτη. Το ελαιόλαδο όμως ταυτίστηκε και με το φως. Στην Παλλάδα Αθηνά έκαιγε συνεχώς το λυχνάρι κάτι που συμβαίνει και σήμερα στους ορθόδοξους ναούς και στα μοναστήρια με τα καντήλια μπροστά στις εικόνες των αγίων. 65

14 Εκτός όμως από την πολιτιστική, οικονομική και μυθολογική διάσταση, η ελιά είναι ένας σημαντικός παράγοντας για το ίδιο το περιβάλλον. Ο ελαιώνας με τις ρίζες των δέντρων του συγκρατεί το χώμα και προστατεύει το έδαφος από την διάβρωση. Μπορούμε να αντιληφθούμε το μέγεθος της προσφοράς ενός ελαιώνα αν αναλογιστούμε ότι σε ένα κατηφορικό έδαφος εάν η ραγδαία βροχόπτωση αφαιρέσει 1εκ. εδάφους, η φύση θα χρειαστεί 400 περίπου χρόνια να το αναπληρώσει. Ταυτόχρονα ο ελαιώνας περιορίζει την απορροή των όμβριων υδάτων και εμπλουτίζει τον υδροφόρο ορίζοντα. Αρκεί να σημειώσουμε ότι για την παραγωγή ενός κιλού ηλιέλαιου απαιτούνται εκτός από τα όμβρια ύδατα επί πλέον 3 τόνοι νερό. 66

15 Επομένως η ελαιοκαλλιέργεια θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί μια μορφή αειφορικής γεωργικής ανάπτυξης γιατί δεν εξαντλεί τους φυσικούς πόρους αλλά τους συντηρεί συγκρατώντας το έδαφος και τους ανανεώνει συγκρατώντας το νερό. Ταυτόχρονα αποτελεί ένα σημαντικό οικοσύστημα. Αρκεί ένας απλός περίπατος στους ελαιώνες για να διαπιστώσει κανείς την πληθώρα των ζωικών ειδών και την ποικιλία των φυτών σε αντίθεση με άλλα οικοσυστήματα, όπως ο πευκώνας. Η καλλιέργειά της επικεντρώνεται στο κλάδεμα, το κόψιμο αγριόχορτων γύρω από το δέντρο, λίγα ποτίσματα το καλοκαίρι κι ενίσχυση του εδάφους με λίπασμα. 67

16 Η δυσκολία επικεντρώνεται την περίοδο της συγκομιδής. Χρειάζεται να επισημάνουμε την προσοχή του καλλιεργητή στην χρήση, το είδος και την ποσότητα των φαρμάκων και λιπασμάτων αφού η κακή χρήση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στο οικοσύστημα του ελαιώνα αλλά και στο ίδιο το δέντρο της ελιάς αφού μπορεί να αδυνατίσει την ανθεκτικότητά του και να επηρεάσει τον καρπό. Ακόμη βοηθούν στη διατήρηση του υγιούς ελαιώνα: Η απόσταση των δένδρων. Ο προσανατολισμός της κατωφέρειας του εδάφους, Η ύπαρξη αναβαθμίδων και ξερολιθιών. Η βλάστηση στα όρια του ελαιώνα. Η διατήρηση βραχωδών και πετρωδών περιοχών ( που αποτελούν καταφύγιο σε πολλούς ωφέλιμους οργανισμούς) 68

17 Επίσης είναι αναγκαίο να επισημανθεί ότι εφόσον η συλλογή του καρπού γίνεται με τη βοήθεια βέργας είναι απαραίτητο να αποφεύγονται τα κτυπήματα στις άκρες των κλαδιών αφού μπορεί να τα πληγώσουν και να μην επιτρέψουν την ανθοφορία τους την επόμενη χρονιά. Η διατροφική αξία της ελιάς είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Ο Σοφοκλής την αποκαλεί «παιδοτρόφο»,ο Αριστοφάνης στον πλούτο την τοποθετεί ανάμεσα στα βασικά προϊόντα,ο Πλούταρχος αναφέρει ότι σε πολλούς ανθρώπους που δεν είχαν όρεξη, αυτή επανήλθε επειδή έφαγαν αλμυρές ελιές. Ο Πλάτων στην «πολιτεία» αναφέρει το προσφάγι που περιλάμβανε βολβούς, λαχανικά και ελιές. Περίπου 35 είδη ελιάς ευδοκιμούν στην περιοχή της Μεσογείου. Τα σημαντικότερα από αυτά τα συναντάμε στην Ελλάδα με κυριότερους εκπροσώπους στην βρώσιμη ελιά την Κονσερβοελιά, Καλαμών, Μεγαρίτικη και Χαλκιδικής ενώ στις λαδοελιές την Κορωνέικη, Κοθρέικη και Βαλανοελιά. 69

18 ΚΑΛΑΜΩΝ ΚΟΝΣΕΡΒΟΕΛΙΑ- ΑΜΦΙΣΣΗΣ ΚΟΘΡΕΪΚΗ Το πραγματοποιήθηκε μια τεράστια έρευνα γνωστή με την ονομασία «μελέτη των 7 χωρών». Διαπιστώθηκε ότι οι Ελληνες ζούσαν περισσότερο λόγω των διατροφικών τους συνηθειών που βασίζονταν κυρίως στο λάδι και τις ελιές. Αργότερα έγινε γνωστή η διατροφή αυτή με το όνομα, Μεσογειακή. Η πυραμίδα της διατροφής 70

19 Σήμερα σε έρευνα που πραγματοποιείται στις ΗΠΑ ανακάλυψαν θεραπευτικές ιδιότητες στην ελευρωπαϊνη που υπάρχει στα φύλλα της ελιάς για τον καρκίνο του προστάτη. Σε άλλη έρευνα που πραγματοποιεί το τμήμα Βοτανικής του τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών διαπιστώθηκε ότι ενώ τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού ζουν περίπου 6 μήνες, με τη χρήση όμως συγκεκριμένης ουσίας που υπάρχει στην ελιά η ζωή τους επιμηκύνεται κατά 1 μήνα περίπου την στιγμή που οι διάφορες αντιγηραντικές κρέμες επιδρούν σε ποσοστό μόλις 2%-5%. Ποια είναι όμως η σημερινή πραγματικότητα; Δυστυχώς η σύγχρονη αντίληψη για την παραγωγή στην γεωργία δεν αφήνει περιθώρια επαναλειτουργίας εγκαταλελειμμένων ελαιώνων και ενισχύει την τάση για ακόμα μεγαλύτερη εγκατάλειψη. Όμως η αναγκαιότητα και η σημασία του ελαιώνα στο οικοσύστημα καθιστά αναγκαία τη διατήρησή του, μέσα από ένα πρόγραμμα διαχείρισης που θα έχει στόχο την εφαρμογή ενός συστήματος ελεγχόμενης βόσκησης για να μπορεί να ανανεώνεται η φυσική βλάστηση και να διατηρούνται οι αναβαθμίδες. Σωστή ενημέρωση των παραγωγών Στροφή σε βιολογική καλλιέργεια 71

20 Διατήρηση του κοινωνικοί ιστού με οικονομική ενίσχυση των ελαιοπαραγωγών, αφού περισσότερες από οικογένειες συμπληρώνουν το εισόδημά τους από τις ελιές είναι αναγκαίες. 72

21 Είναι καιρός να αντιληφθούμε, ότι ορισμένα προϊόντα αποδεδειγμένα χρήζουν μιας μεγαλύτερης ευαισθησίας και προσοχής. Δε θα μπορούσα να φανταστώ την Μεσόγειο χωρίς ελαιώνες. 73

22 «ΕΑΝ ΑΠΟΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΘΑ ΔΕΙΣ ΝΑ ΣΟΥ ΑΠΟΜΕΝΟΥΝ ΜΙΑ ΕΛΙΑ ΕΝ Α ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΈΝΑ ΚΑΡΑΒΙ» ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Πολιτισμός της ελιάς, Νίκος - Μαρία Ψιλάκη, Εκδόσεις Καρμάνωρ Η ελιά στην Ελλάδα, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Εκδόσεις Τοπίο Ελιά Ελαιόλαδο-Πολιτισμός, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων Ελαίας στέφανος, Ν.Ψιλάκης, Εκδόσεις Καρμάνωρ Έδαφος, ένας ολόκληρος κόσμος, Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο 74

23 ΕΛΙΑ: ΥΓΕΙΑ-ΔΙΑΤΡΟΦΗ-ΕΜΠΟΡΙΑ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ- ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΟΜΑΔΩΝ 75

24 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΟΦΟΚΛΗ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ 1, ΛΥΚΟΒΡΥΣΗ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Δρ Ευστάθιος Ζ. Πανάγου Χαρακτηριστικά του καρπού Ποδίσκος Επιδερμίδα Μεσοκάρπιο Ενδοκάρπιο Σπέρμα Υψηλή περιεκτικότητα σε λάδι (17-25%) -Χαμηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα ( 2,5-5,0%) -Πικρός καρπός λόγω ύπαρξης ελευρωπαΐνης Ποικιλίες επιτραπέζιας ελιάς 76

25 Κονσερβολιά ή Αμφίσσης Χαλκιδικής Καλαμών Θάσου Βασικά χαρακτηριστικά καρπού επιτραπέζιας ελιάς Μεγάλο μέγεθος καρπού Καλή σχέση σάρκας/πυρήνα (5-12:1) Συνεκτική σάρκα που να αντέχει στις τεχνολογικές επεμβάσεις Εύκολος αποχωρισμός του πυρήνα από τη σάρκα κατά τη στιγμή της μάσησης ή της εκπυρήνωσης (γεμιστές ελιές) Η μεγαλύτερη δυνατή περιεκτικότητα της σάρκας σε ζυμώσιμα συστατικά Τεχνολογικά χαρακτηριστικά Σχέση Σ/Π: 8-10:1, /kg Επιδερμίδα λεπτή και ελαστική Σάρκα συμπαγής Ελαιοπεριεκτικότητα 20-25% Σχέση Σ/Π: 8-10:1, /kg Επιδερμίδα λεπτή και ελαστική Σάρκα πολύ συμπαγής Ελαιοπεριεκτικότητα 25% Ζυμώσιμα συστατικά 3-3,5% Ζυμώσιμα συστατικά 2-3% Αδρόκαρπη καρποί/kg Σχέση Σ/Π: 10:1 Επιδερμίδα λεπτή και ελαστική Σάρκα λιγότερο συμπαγής Ελαιοπεριεκτικότητα 19-20% Πρόβλημα: Ρόδινος δακτύλιος Τύποι επιτραπέζιας ελιάς Φυσικές ελιές σε άλμη (ελιές Ελληνικού τύπου) Επεξεργασμένες ελιές σε άλμη (Ισπανικού τύπου) 77

26 Ελιές μαυρισμένες με οξείδωση Αφυδατωμένες ή συρρικνωμένες ελιές Ενοποιημένος Κανονισμός Ποιότητας για τις επιτραπέζιες ελιές που αποτελούν αντικείμενο διεθνούς εμπορίου του ΔΣΕ Πράσινες ελιές Ισπανικού τύπου ΣΥΛΛΟΓΗ-ΔΙΑΛΟΓΗ-ΤΑΞΙΝΟΜΙΣΗ ΕΚΠΙΚΡΙΣΗ ΣΕ ΔΙΑΛΥΜΑ ΝaΟΗ ΠΛΥΣΙΜΟ ΜΕ ΝΕΡΟ ΓΙΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΠΕΡΙΣΣΕΙΑΣ ΝaΟΗ ΕΜΒΑΠΤΙΣΗ ΣΕ ΑΛΜΗ - ΖΥΜΩΣΗ ΠΡΟΪΟΝ ΕΤΟΙΜΟ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Ή ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Φυσικώς ώριμες (μαύρες) ελιές σε άλμη ΣΥΛΛΟΓΗ-ΔΙΑΛΟΓΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΕ ΝΕΡΟ ή ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΗ ΖΥΜΩΣΗ ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΕΚΠΙΚΡΙΣΗ - ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΠΡΟΪΟΝ ΕΤΟΙΜΟ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Eλιές μαυρισμένες με οξείδωση σε αλκαλικό περιβάλλον ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΕΛΙΕΣ- ΣΥΛΛΟΓΗ- ΤΑΞΙΝΟΜΙΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΠΕΞ/ΣΙΑ ΕΠΕΞ/ΣΙΑ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ ΜΑΥΡΟ ΠΛΥΣΙΜΟ, ΔΙΑΛΟΓΗ, ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΜΕ ΑΛΜΗ ΣΕ ΔΟΧΕΙΑ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΟΥΝ ΕΡΜΗΤΙΚΑ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ Ξηράλατη ελιά Θάσου ΕΛΙΑ ΠΛΗΡΩΣ ΩΡΙΜΗ-ΣΥΛΛΟΓΗ ΣΤΡΩΜΑΤΩΣΗ ΣΕ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΜΕ ΧΟΝΔΡΟΚΟΚΚΟ ΑΛΑΤΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΓΡΩΝ - ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΕΚΠΙΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΠΟΥ ΕΛΙΑ ΕΤΟΙΜΗ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Πλαστικές δεξαμενές ανοικτού τύπου 78

27 Ανάπτυξη οξειδωτικών μικροοργανισμών Πλαστικές δεξαμενές κλειστού τύπου 79

28 Ζύμωση επιτραπέζιας ελιάς Βασικό στάδιο επεξεργασίας στη φυσική μαύρη και πράσινη ελιά Ισπανικού τύπου. Πραγματοποιείται με τη φυσική μικροχλωρίδα της νωπής ελιάς. Με την τοποθέτηση στην άλμη, μέρος της μικροχλωρίδας μεταναστεύει στην υγρή φάση και ζυμώνει τα ζάχαρα που εκχυλίζονται από τη σάρκα της ελιάς. Οι αναερόβιες συνθήκες, το ΝaCl και η σταδιακή πτώση του ph, ασκούν επιλεκτική δράση στα μέλη της φυσικής μικροχλωρίδας. Κάτω από ομαλές συνθήκες επικρατούν τα γαλακτικά βακτήρια και οι ζύμες. Βασικά προϊόντα μεταβολισμού : Γαλακτικό οξύ, οξικό οξύ και αιθανόλη. Χαρακτηριστικά επιτυχούς ζύμωσης Ανάπτυξη επιθυμητής μικροχλωρίδας και αποφυγή εκτροπής. Γρήγορη ολοκλήρωσή της ζύμωσης και δημιουργία φυσικοχημικών χαρακτηριστικών που συντελούν στη σταθεροποίηση του προϊόντος. Βελτίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών της ελιάς. Συσκευασία Παραδοσιακή: Γυάλινοι / Μεταλλικοί περιέκτες Νέες Μέθοδοι Εύκαμπτες πλαστικές μεμβράνες Πλαστικοί περιέκτες (σκαφάκια) Τροποποιημένες ατμόσφαιρες Ζύμωση φυσικού μαύρου ελαιοκάρπου Ελιές: Κονσερβολιά (φυσικώς ώριμη) Δοχεία ζύμωσης: 50 lt PVC Αλμη: 4, 6, 8 % (w/v) NaCl Θερμοκρασία: 18, 25 C και θερ/σία περιβάλλοντος 80

29 Επίδραση ΝaCl στην ανάπτυξη γαλακτικών βακτηρίων και ζυμών Αναλύσεις Μικροβιολογικές Αναλύσεις Oλική μικροβιακή xλωρίδα Γαλακτικά βακτήρια Ζύμες-μύκητες Pseudomonas spp. Εντεροβακτήρια Δείγμα (άλμη) Φυσικοχημικές Αναλύσεις ph Οξύτητα Οργανικά οξέα (HPLC) Πτητικές ουσίες Γαλακτικά βακτήρια 81

30 Ζύμες Επίδραση της θερμοκρασίας στην ανάπτυξη των γαλακτικών βακτηρίων Μεταβολή του πληθυσµού των γαλακτικών βακτηρίων κατά τη ζύµωση σε θερµοκρασία περιβάλλοντος 82

31 Επίδραση ΝaCl στη µεταβολή του ph και της της οξύτητας της άλµης 83

32 Οικολογία του καρπού Μικροχλωρίδα στην επιφάνεια νωπής ελιάς Αναπνευστικός πόρος στο νωπό καρπό Αναπνευστικοί πόροι νωπής ελιάς καλυμμένοι με: σκόνη γύρη Σπόρια μύκητα 84

33 Κατανομή μικροχλωρίδας κατά τη ζύμωση Ανάπτυξη ζυμών στο εσωτερικό του αναπνευστικού πόρου Κατανομή μικροχλωρίδας στους υποστομάτιους χώρους Ζύμες Βακτήρια 85

34 Ξηράλατη επεξεργασία ελαιοκάρπου (θρούμπα) Απώλεια φυτικών υγρών κατά τη διάρκεια της ξηράλατης επεξεργασίας ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΛΑΣΤ. ΥΓΡΩΝ % ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΠΩΛΕΙΑ % % ΗΜΕΡΕΣ 86

35 Χαρακτηριστικά της ελιάς στο τέλος της ξηράλατης επεξεργασίας ph = 4,9-5,2 Χλωριούχο νάτριο στη σάρκα 5,5-8,5 % Ενεργότητα νερού 0,75-0,85 Ανάγοντα ζάχαρα στη σάρκα γύρω στο 2% (σχεδόν αμετάβλητα) Αλόφιλες ζύμες και μύκητες Μικροχλωρίδα στην επιφάνεια της ελιάς Ανάπτυξη μυκηλιακών υφών στο εσωτερικό του καρπού 87

36 Συντήρηση του προϊόντος μετά την ξηράλατη επεξεργασία Συσκευασία σε πλαστικές σακκούλες πολυαιθυλενίου (HDPE, 80μm) και επίσης σε πλαστικούς δίσκους πολυπροπυλενίου με κάλυμα πλαστικό (PP/EVOH/PP). Μελέτη διαφόρων τροποποιημένων ατμοσφαιρών: 100% CO 2, 100% N 2, 40%CO 2 /30%O 2 /30%N 2. Συσκευασία υπό κενό. Μελέτη επίδρασης χειρισμού σορβικού καλίου. Συντήρηση στους 20 ο C και υπό ψύξη στους 4 ο C. Βασικά συμπεράσματα από τη συντήρηση της ξηράλατης ελιάς Θάσου Η ενεργότητα νερού του τελικού προϊόντος είναι κριτικός παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά κατά τη συντήρηση. Το σορβικό κάλι και η ατμόσφαιρα 100% CO 2 σε συνδυασμό με τη συντήρηση υπό ψύξη αποδείχθηκαν οι πλέον αποτελεσματικές μέθοδοι για τον έλεγχο και περιορισμό της ανάπτυξης των μυκήτων που αποτελούν και το πλέον σοβαρό πρόβλημα. 88

37 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΟΥ και ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Ινστιτούτου Βιοτεχνολογίας Αγροτικών Προϊόντων ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΘΗΝΑ 2005 "EΛΙΑ ΤΟ ΔΕΝΔΡΟ ΤΗΣ ΑΦΘΟΝΙΑΣ" Ένα δένδρο δίνει το χρόνο 20-30Kg ελιές, αν και μπορεί να φθάσει μέχρι και τα 300 κιλά. Η Ελλάδα έχει ελαιόδενδρα που καλλιεργούνται σε 1670 εκ. στρέμματα. Με την ελιά απασχολείται το 1/3 του αγροτικού πληθυσμού της χώρας. Η Ελλάδα παράγει 1,75 εκ. τόνους ελιών και περίπου τόνους λάδι το χρόνο. Η Ελληνική παραγωγή είναι το 15% περίπου της παγκόσμιας παραγωγής και κατατάσσει την Ελλάδα στην τρίτη θέση μετά την Ισπανία και την Ιταλία. Οι Έλληνες καταναλώνουν τόννους λάδι το χρόνο: έχουν δηλαδή παγκόσμια τη μεγαλύτερη ετήσια κατανάλωση ελαιολάδου ανά άτομο Πηγή : Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων 89

38 84% 8.5% 5.5% 2% Ευρώπη Αφρική Ασία Αμερική Χρησιμοποιούμενες τεχνολογίες στα ελαιοτριβεία 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Ισπανία Ιταλία Ελλάδα Πορτογαλία Κύπρος Κροατία Μάλτα 2-φάσεων 3-φάσεων Πιεστήρια 90

39 Παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα την περίοδο παραγωγή ελαιολάδου, tn/year / / / / / / / /95 περίοδος συγκομιδής 1995/ / /98 Κατανομή παραγωγής ελαιολάδου στην Ελλάδα 91

40 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ 2633 Ελαιοτριβεία 2152 Φυγοκεντρικά, 3 Φάσεων 481 Παραδοσιακά 35 Πυρηνελουργία 25 Ραφιναρίες ελαιολάδου 200 Επιχειρήσεις τυποποίησης και συσκευασίας των προϊόντων ελαιολάδου ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΩΝ κυβ. μέτρα στις Μεσογειακές χώρες κυβ. μέτρα στην Ελλάδα κυβ. μέτρα σε ολόκληρη την Κρήτη Παραγωγή ανά μονάδα βάρους καρπού α) Στα κλασικού τύπου 0,65 lt /kg καρπού β) στα φυγοκεντρικού τύπου 1,00 lt /kg καρπού Παραγωγή ανά μονάδα βάρους λαδιού: 6 κυβ. μέτρα κατσίγαρος / tn λαδιού. Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων ελαιουργείων Χαρακτηριστικά Τριφασικό ελαιοτριβείο Ολικά στερεά (TS),g/l 63,5 Ολικά αιωρούμενα στερεά 2,8 (TSS),g/l Ολικά πτητικά στερεά, (TVS), 57,37 g/l Τέφρα, g/l 6,13 Ολικός Οργανικός Ανθρακας, 39,82 (TOC), g/l ph 4,8 BOD 5, g/l 45,5 COD, g/l 92,5 Ειδικό βάρος, g/cm 3 1,048 Αγωγιμότητα, mmhos/cm 12 Ολικά σάκχαρα, g/l 16,06 Λίπη και έλαια, g/l 1,64 Ολικές πρωτεϊνες, g/l 17,91 Οργανικά οξέα, g/l 3,21 Ολικές φαινολικές ενώσεις, g/l Δείκτης Βλαστικότητας 10,65 0,0 92

41 Λειτουργία πυρηνελαιουργείου παραγωγή, tn/y / / / / / /98 συνολο πυρήνα πυρήνας που χρησιμοποιήθηκε πυρηνόξυλο απόβλητος πυρήνας Περίοδος συγκομιδής Παραγωγή πυρήνα στην Ελλάδα την περίοδο Παραγωγή πυρηνελαίου στην Ελλάδα την περίοδο παραγωγή πυρηνέλαιου, tn/year / / / / / / / / / / /98 περίοδος συγκομιδής ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΝΕΡΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΩΝ 1. Φυσικοχημικές μέθοδοι α. Διήθηση ( Υπερδιήθηση - με μεμβράνες / αντίστροφη όσμωση) β. Εξάτμιση (Φυσική εξάτμιση - Βελτιωμένη φυσική εξάτμιση - Εξάτμιση & συμπύκνωση γ. Καθίζηση / ιζηματοποίηση (Ηλεκτρολύτες - Προσρόφηση - Υγρή οξείδωση όζον ή διεργασίες FENTON) 93

42 2. Βιολογικές μέθοδοι α. Αερόβια επεξεργασία - Αναερόβια επεξεργασία β. Επεξεργασία με υδροχαρή φυτά 3. Μέθοδοι με στόχο παραγωγή προϊόντων α. Μεθάνιο β. Μικροβιακή πρωτεΐνη για ζωοτροφή γ. Φαρμακευτικές ουσίες (Σκουαλένιο - Αντιοξειδωτικά) δ. Υγρό λίπασμα ε. Κομποστοποίηση στ. Καύσιμο Μέθοδοι Επεξεργασίας Υφιστάμενη Κατάσταση στον Ελλαδικό Χώρο Εξουδετέρωση με ασβέστη + Εξάτμιση σε ανοιχτές, ρηχές δεξαμενές (98%). Διάθεση στο έδαφος (2%). Μέθοδοι Επεξεργασίας σε πιλοτική εγκατάσταση Διαχωρισμός με βαρύτητα. Οξείδωση μέσω Fenton + Συγκομποστοποίηση. Βιο-λιπασματοποίηση (Βιο-τροχός). Άρδευση. Διαχωρισμός με βαρύτητα Οξείδωση μέσω Fenton + Συγκομποστοποίηση 94

43 Βιο-λιπασματοποίηση 95

44 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα υγρά απόβλητα ελαιουργείων (λιοζούμια - κατσίγαροι), αποτελούν ένα σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα κυρίως λόγω της παρουσίας των φαινολικών ουσιών, οι οποίες είναι τοξικές για τους μικροοργανισμούς και τα φυτά. Σε σειρά πειραμάτων μελετήθηκε η ικανότητα ενζύμων (P.P.O - Laccase) παράλληλα με την καλλιέργεια νέων στελεχών (νέες απομονώσεις) του μύκητα Pleurotus ostreatus στην απομάκρυνση των φαινολικών ουσιών (αποφαινόλωση) των παραπάνω αποβλήτων με σκοπό την επαναχρησιμοποίησή τους στην άρδευση των καλλιεργειών. Πραγματοποιήθηκε πείραμα σε επίπεδο θερμοκηπίου με σπορόφυτα τομάτας και μαρουλιού όπου εφαρμόστηκε η παραπάνω μέθοδος των επεξεργασμένων λιοζουμιών με το μύκητα Pleurotus ostreatus, με σκοπό την επιβεβαίωση της μεθόδου βιολογικής αποφαινόλωσης. Τα ληφθέντα αποτελέσματα κρίθηκαν ενδιαφέροντα για περαιτέρω αξιολόγηση. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Η εμπειρία στο θέμα της συνολικής διαχείρισης των υγρών αποβλήτων ελαιουργείου τα τελευταία είκοσι χρόνια στην Ελλάδα έδειξε τα παρακάτω συμπεράσματα : Σήμερα είναι αδύνατο να υπάρξει μία ενιαία και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του προβλήματος των απόνερων ελαιουργείου για τα περίπου ελαιουργεία που λειτουργούν στην Ελλάδα. Επιβάλλεται η προστασία των ελαιοπαραγωγών από κάθε είδους πιέσεις (τόσο από τουριστικές μονάδες και την πολιτεία που εκδηλώνονται με μηνύσεις και κλείσιμο ελαιουργείων όσο και από εταιρείες που προωθούν στην αγορά συστήματα καθαρισμού των παραπάνω αποβλήτων), καθώς και η ενημέρωσή τους με παροχή τεχνικών συμβουλών σχετικές με την αντιμετώπιση του πιο πάνω προβλήματος. 96

45 Οι περιστασιακές, ασυντόνιστες, μεμονωμένες, ερευνητικές προσπάθειες αντιμετώπισης του ίδιου προβλήματος χωρίς αλληλοενημέρωση και συνεργασία των ερευνητών μεταξύ τους. Εικόνα 1. Γενικό διάγραμμα ροής σε ένα ελαιουργείο τριών φάσεων. Εικόνα 2. DECANDER σε ελαιουργείο 3 φάσεων. 97

46 Εικόνα 3. Ζύμωση αποβλήτων ελαιουργείου με το μύκητα Pleurotus ostreatus Πίνακας 2. Επίδραση της καλλιέργειας νέων μυκήτων Pleurotus ostreatus σε απόβλητα ελαιουργείου για επτά ημέρες. Μείωση συγκέντρωσης φαινολικών ουσιών (%), φυτοτοξικότητα (βλαστικότητα) και Δείκτης Βλάστησης των επεξεργασμένων αποβλήτων. Pleurotus ostreatus Μύκητες Μείωση συνολικών φαινολών αποβλήτων (%) Βλαστικότητα (G %) Δείκτης Βλάστησης (GI) Pl 2r Pl Pl 55a Pl Pl Pl Pl Λιοζούμι ,00 Germination Index. 100,00 0,00 0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 Phenol (g/l) strain 2r strain 11 strain 20 98

47 Εικόνα 7. Επίδραση της αρχικής συγκέντρωσης των φαινολικών ουσιών του λιοζουμιού (g /L) στο Δείκτη Βλάστησης (G.I.) ζυμωμένου υποστρώματος από τα τρία στελέχη του μύκητα Pleurotus ostreatus (strain 2r, 11, 20) Laccase activity (IU/mL) strain 2r strain 11 strain Phenol (g/l) Διάγραμμα 3. Επίδραση της αρχικής συγκέντρωσης των φαινολικών ουσιών (Phenol g /L) του λιοζουμιού στην ενζυμική δραστηριότητα της λακάσης (Laccase IU/ml) ζυμωμένου υποστρώματος από τα τρία στελέχη του μύκητα Pleurotus ostreatus (strain 2r, 11, 20) Εικόνα 4. Σπορόφυτα μαρουλιού στο θερμοκήπιο που ποτίστηκαν με ζυμωμένα απόβλητα ελαιουργείου (O.W.) για τρείς μήνες σε σχέση με το μάρτυρα (CONTROL). Lettuce and Tomato 12,0 Top d.w., g/pot 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 W UOW TOW /12,5% TOW/25% TOW /50% Treatm ent Lettuce Tomato 99

48 Διάγραμμα 1. Ξηρό Βάρος Φυτών μαρουλιού (Lettuce) και τομάτας (Tomato) που ποτίστηκαν με αζύμωτο (UOW), ζυμωμένο (TOW) λιοζούμι και νερό (W), σε θερμοκήπιο για τρεις μήνες. (Μέσος όρος 4 επαναλήψεων) Εικόνα 5. Σπορόφυτα τομάτας που ποτίστηκαν για τρείς μήνες στο θερμοκήπιο με ζυμωμένα απόβλητα ελαιουργείου (Τ.O.W.), σε σχέση με τον μάρτυρα (CONTROL). Εικόνα 6. Καρποί τομάτας από φυτά που έχουν ποτιστεί για τρεις μήνες με ζυμωμένα απόβλητα ελαιουργείου (Τ.O.W.). 100

49 Η Βιοκαλλιέργεια στην Ελλάδα. Ψυλλάκης Νίκος Γεωπόνος Πρόεδρος Ομοσπονδίας Βιοκαλλιεργητών Ελλάδας. τ. Γ.Γ. Υπουργείου Γεωργίας Να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να επισκεφτώ την περιοχή σας. Θα σας δώσω μερικά στοιχεία για να δοθεί αφορμή για συζήτηση στη συνέχεια Ποιοι είναι οι στόχοι της βιοκαλλιέργειας; Τρεις είναι οι βασικοί στόχοι. Η προστασία του Περιβάλλοντος Η προστασία του καταναλωτή Και η προστασία του Αγρότη Θα πρέπει γενικά να πούμε ότι από δω και πέρα εξαιτίας της δομής που έχει η ιδιοκτησία στη χώρα μας, μικρή και πολύ-διασπασμένη, το σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια θα παίξουν τα ποιοτικά προϊόντα τα οποία θα είναι και πιστοποιημένα Αιχμή του δόρατος στην καλλιέργεια αυτή, θα αποτελέσει η βιοκαλλιέργεια Ξεκίνησε πριν 30 χρόνια καλύπτοντας το 0.6 % της παραγωγής και σήμερα αγγίζει τα 5 %.Η συμμετοχή της ελαιοκομίας στη βιοκαλλιέργεια μπορεί να φθάσει το 60% Τα πρώτα χρόνια υπήρχαν πολλά προβλήματα και πολλές δυσκολίες. Με τη βοήθεια της επιστήμης και της βιομηχανίας τα προβλήματα αυτά περιορίστηκαν. Τι σημαίνει όμως βιοκαλλιέργεια; Δεν χρησιμοποιούμε χημικά λιπάσματα, δεν χρησιμοποιούμε φυτοφάρμακα, δεν χρησιμοποιούμε ζιζανιοκτόνα. Οι άλλες εργασίες στον ελαιώνα γίνονται με τον ίδιο τρόπο που γίνονται και στην συμβατική γεωργία. Ένα από τα προβλήματα είναι η άγρια βλάστηση σε περιοχές με μεγάλη κλίση. Εκεί χρησιμοποιούμε τα χορτοκοπτικά πλάτης. Σε ότι αφορά το λίπασμα, χρησιμοποιήσαμε για τη δημιουργία του, φύλλα ελιάς ίζημα από δεξαμενές ελαιουργείων, ελαιοπυρήνες και κομποστοποίηση φύλλων ελιάς. Το προϊόν χρειάστηκε 6-7 μήνες για να ετοιμαστεί. Αφήνουμε παλιό κομπόστ ανακατεύουμε 4-5 φορές το καλοκαίρι, ποτίζουμε με μάτι ή τεχνητή βροχή, ελέγχουμε τη θερμοκρασία να μην ξεπεράσει τους 60 βαθμούς κελσίου γιατί καταστρέφονται οι χρήσιμοι μικροοργανισμοί. Διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν 90 ιχνοστοιχεία στο λίπασμα αυτό που περιέχει 1% Άζωτο και όλα τα χρήσιμα συστατικά που χρειάζεται η ελιά. Με 1-2 κυβικά μέτρα αρκούν να λιπάνουμε 1 στρέμμα. 101

50 Μπορούμε να προμηθευτούμε από το εμπόριο ορυκτό Κάλλιο το οποίο είναι λίγο πιο ακριβό (5%) από το χημικό, καθώς και βιολογικό Φώσφορο αλλά και Άζωτο που παράγεται από ζωικούς οργανισμούς και ψάρια. Η τιμή του ακόμη είναι αρκετά υψηλή. Ένα άλλο πρόβλημα είναι η καταπολέμηση του Δάκου που γίνεται δυσκολότερο όταν ο χειμώνας είναι ήπιος. Παραγγείλαμε πλαστικά μπουκάλια 1,5 Λίτρου στο οποίο τοποθετήσαμε διάλυμα με 2% πρωτεΐνες, 2 % αμμωνία και 1% Βόρρα Η Δράση του κρατά μέρες, στη συνέχεια συμπληρώνουμε το διάλυμα, το αδειάζουμε και το ξανα-συμπληρώνουμε. Έτσι η συνολική διάρκεια δράσης του είναι πάνω από 4 μήνες. Σήμερα παρασκευάζουμε ένα νέο βιολογικό φάρμακο κατά του δάκου το οποίο είναι προϊόν ζαχαρομυκήτων, πρωτεϊνών και φερεμονών (σεξουαλικών ορμονών). Με αυτό το διάλυμα έχουμε τη δυνατότητα με ένα μόνο ψεκαστήρα πλάτης να ραντίσουμε μέχρι και 300 δέντρα. Με τον τρόπο αυτό καταφέραμε να περιορίσουμε τα προβλήματα προσβολής του καρπού από δάκο και το κυριότερο να μην υπάρχουν και ανιχνευτούν τοξικά υπολείμματα όπως μπορεί να συμβαίνει στην συμβατική ελαιοκαλλιέργεια. Θα πρέπει να επισημάνουμε ένα έγκλημα που συνέβη με την ποιότητα «Μαντζαλίνα» με ευθύνη και της Ελαιουργικής «Μαντζαλίνα» είναι η ποικιλία της πράσινης ελιάς με εύκολη παραγωγή και επεξεργασία όπου βγαίνει εύκολα το κουκούτσι και γεμίζει το ίδιο εύκολα η ελιά ελιές ανά κιλό θεωρούνται προϊόν Α κατηγορίας, σε αντίθεση με την ελιά τύπου Αμφίσσης που το προϊόν Α κατηγορίας αντιστοιχεί σε ελιές ανά κιλό. Επιπλέον οι πράσινες αντέχουν περισσότερο και η συγκομιδή τους γίνεται πολύ νωρίτερα από της Άμφισσας. Στη Μεσσαρά ένα στρέμμα παράγει δυο τόνους καλής ποιότητας «Μαντζαλίνας» τεμαχίων ανά κιλό. Δυστυχώς όμως η Ελαιουργική χρησιμοποίησε την «Αμφίσσης» ως βάση ρίχνοντας 10 σκάλες πιο κάτω την τιμολόγηση της «Μαντζαλίνας» Στο σημείο αυτό θα ήθελα να δώσω και μια απάντηση στην ελαιοποίηση με βιολογικό τρόπο. Η παραγωγή γίνεται με φυγοκέντρηση, όμως η θερμοκρασία δεν θα πρέπει να ξεπερνά τους 22 ο C. Τα απόβλητα είναι ένα πρόβλημα όμως η προσφορά της Ελιάς είναι σημαντικότερη Η Κρήτη που είχε 12 εκατομμύρια δένδρα έχει φθάσει σήμερα τα 40 εκατομμύρια δένδρα και χαρακτηρίζεται ως «Ελαιόδασος» το οποίο και συμβάλλει στη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών γιατί η ελιά έχει τη λειτουργία του δασικού δένδρου, απορροφά διοξείδιο του άνθρακα και απελευθερώνει οξυγόνο, αποτρέπει την διάβρωση των εδαφών, δεν καλλιεργείται το φθινόπωρο, επιτρέπει 102

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας Ελένη Μιλή Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας To ελαιόδεντρο Η ελιά και τα προϊόντα της στην Κύπρο Olea europea, Oleaceae Αειθαλές, υποτροπικό. Σχήμα και μέγεθος σε δέντρο ή θάμνο Υπεραιωνόβιο Ριζικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα ελαιοτριβείων

Απόβλητα ελαιοτριβείων Απόβλητα ελαιοτριβείων Ελαιοτριβεία 3500 3000 2500 Pressure 3-phase 2-phase 2000 1500 1000 500 0 GREECE ITALY SPAIN Portugal Απόβλητα ελαιοτριβείων στην Ε.Ε. Υγρά απόβλητα (OMW) 3.4 εκατομμύρια τον. (Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Λευκωσία, 6/5/2014 Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Η ιστορία της ελιάς, η καλλιέργειά της, ο καρπός & ο χυμός της το ελαιόλαδο, συνδέθηκαν άρρηκτα με τους λαούς της Μεσογείου. Η ελιά αγαπάει τη

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής Ελαιόλαδο και Καταναλωτής ΕΘΙΑΓΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ INTERNATIONAL OLIVE COUNCIL ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΑΝΙΩΝ PREFECTURE OF CHANIA Το ελαιόλαδο είναι ένας φυσικός χυμός που

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ, ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ, ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ, ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Β. Βανδέρα Χημικός Msc, Τεχνικός Υπεύθυνος Εργαστηρίου Ελαιολάδου Μυτιλήνης ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 15: Αντιμικροβιακή Δράση Οργανικών Οξέων, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ;

ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΤΑ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΒΛΗΤΑ; ΙΟΡ ΑΝΗΣ ΧΑΤΖΗΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ & ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οι ελαιοτριβείς

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

Ηξηράλατη ελιά της Θάσου αποτελεί

Ηξηράλατη ελιά της Θάσου αποτελεί ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ ΕΛΙΑ του Ευστάθιου Ζ. Πανάγου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Συσκευασία της ξηράλατης ελιάς Θάσου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΥ ΠΡΟΪΌΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΥ ΠΡΟΪΌΝΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΥ ΠΡΟΪΌΝΤΟΣ Στα πλαίσια του διαγωνισμού Ecotrophelia 2013 που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ) στις 29/7/2013, και ο οποίος αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑΣ Ανοιχτός Κύκλος Συναντήσεων Συζητήσεων Δευτέρα 29 Απριλίου 2013 Επιμελητήριο Αχαΐας

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑΣ Ανοιχτός Κύκλος Συναντήσεων Συζητήσεων Δευτέρα 29 Απριλίου 2013 Επιμελητήριο Αχαΐας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑΣ Δευτέρα 29 Απριλίου 2013 Επιμελητήριο Αχαΐας Σας καλούμε να παρευρεθείτε στον ανοιχτό κύκλο συναντήσεων συζητήσεων που συνδιοργανώνουν το Γραφείο Καινοτομίας και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΕΜΘΠΜ /ΑΠΘ COLUMBIA UNIVERSITY

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΕΜΘΠΜ /ΑΠΘ COLUMBIA UNIVERSITY ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ ΕΜΘΠΜ /ΑΠΘ COLUMBIA UNIVERSITY ΚΟΙΝΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Κ Η Ολοκληρωμένη Πολιτική για τα Προϊόντα (ΟΠΠ) Η στρατηγική της ολοκληρωμένης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής Οδεσμόςτηςελιάςμετη Χαλκιδική ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων αποδείξεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Εργαστήρι Προϊόντα Ελιάς: Βελτίωση Ποιότητας Και Οργανοληπτική Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1 : ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΡΠΟ ΠΟΙΚΙΛΙΑ

ΣΤΑΔΙΟ 1 : ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΡΠΟ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟ ΑΠΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Η διαμόρφωση της ποιότητας του ελαιολάδου αρχίζει από τον χρόνο που αυτό σχηματίζεται στον ελαιόκαρπο και επηρεάζεται,

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15 ΜΕ ΘΕΜΑ: Σωστή διατροφή και άσκηση για τους εφήβους ΚΑΙ ΥΠΟΕΡΩΤΗΜΑ: ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ -ΠΡΟΧΕΙΡΟ ΦΑΓΗΤΟ -ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΗΚΑΝ ΟΙ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΤΑΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Χυµού Φρούτων Εισαγωγή Αναφερόµαστε κυρίως σε εσπεριδοειδή (πορτοκάλια, λεµόνια, κίτρο), σε πυρηνόκαρπα (βερίκοκα, ροδάκινα, δαµάσκηνα, αχλάδια) και µήλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 10: Ενδογενείς Παράγοντες Δυναμικό Οξειδοαναγωγής Θρεπτικά Συστατικά, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Page1 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΗΜΕΡΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ 10 η ΜΑΙΟΥ 2014 Θέμα: Τρώω σωστά και ισορροπημένα και το απολαμβάνω! «Μεσογειακή Διατροφή και η Αξία

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι. Περιεχόμενα 18/06/2014

Στόχοι. Περιεχόμενα 18/06/2014 Ερωτηματολόγιο γνώσεων μεσογειακής διατροφής, ελαιόλαδου 1. Tα βασικά στοιχεία της σωστής διατροφής είναι : Ισορροπία, Μέτρο, Ποικιλία, Μόνο φυτικές τροφές Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής: «Τρώω σωστά και ισορροπημένα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Συµβολή της επιτραπέζιας ελιάς στην παρεµπόδιση του Οξειδωτικού Στρες

Συµβολή της επιτραπέζιας ελιάς στην παρεµπόδιση του Οξειδωτικού Στρες Τµήµα Επιστήµης Τροφίµων και ιατροφής Συµβολή της επιτραπέζιας ελιάς στην παρεµπόδιση του Οξειδωτικού Στρες ρ Αντώνιος Ε. Κουτελιδάκης Λέκτορας ιατροφής (Π 407/80) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Επιστηµονικός Συνεργάτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 1 http://el.wikipedia.org/ 2 http://www.wikipedia.gr/

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 1 http://el.wikipedia.org/ 2 http://www.wikipedia.gr/ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η Μεσογειακή διατροφή παρουσιάζει ένα μοντέλο διατροφής στο οποίο διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα της Μεσογείου.Άλλο στην Ισπανία, την Ιταλία,την Ελλάδα και την Γιουγκοσλαβία 1. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Τρόφιμο ονομάζουμε οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, είτε αυτό έχει υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, το οποίο μπορεί να καταναλωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών & Αμπέλου Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. Μπορεί να μην έχουν πληθώρα θρεπτικών συστατικών όπως άλλα λαχανικά,

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα

Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα To μικροφύκος Σπειρουλίνα (Αρθροσπείρα) : Ένα «πράσινο εργοστάσιο» παραγωγής πολύτιμων ουσιών με δυνητικά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία Δρ. Θ.Γ.ΣΩΤΗΡΟΥΔΗΣ Ινστιτούτο Βιολογίας, Φαρμακευτικής Χημείας και

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΣΙΑΤΤΑΛΑΣ Η Παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή, ύστερα από μελέτες και στη χώρα μας και αλλού, έχει αποδειχτεί η πιο υγιεινή διατροφή. Η Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα