Φίλη μαθήτρια - Φίλε μαθητή,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φίλη μαθήτρια - Φίλε μαθητή,"

Transcript

1 Φίλη μαθήτρια - Φίλε μαθητή, Αυτό το βιβλίο γράφτηκε με σκοπό να σε βοηθήσει να ανταποκριθείς πιο εύκολα και πιο καλά στις απαιτήσεις του μαθήματος της Βιολογίας της Ά Γυμνασίου. Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 22 κεφάλαια, καθένα από τα οποία αντιστοιχεί κατά κανόνα σε ύλη που μπορεί να διδαχθεί στη διάρκεια μίας σχολικής ώρας. Κάθε κεφάλαιο περιλαμβάνει: Θεωρία με τη μορφή απαντημένων ερωτήσεων Απαντήσεις και υποδείξεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου, στις οποίες περιλαμβάνονται οι Ερωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες, οι Μικρές έρευνες και εργασίες και το «Ας σκεφτούμε», καθώς και οι Ερωτήσεις για Επανάληψη στο τέλος κάθε ενότητας κεφαλαίων. Θέματα για απάντηση Στο τέλος κάθε ενότητας κεφαλαίων που περιγράφουν μία λειτουργία και ένα σύστημα οργάνων Eπισκόπηση της λειτουργίας στις διάφορες κατηγορίες ζώων. Η επισκόπηση αντιστοιχεί στο σχετικό δισέλιδο του σχολικού βιβλίου και μπορεί να διδαχθεί ανάλογα με το σχεδιασμό του καθηγητή σε μία ή δύο σχολικές ώρες. Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση και Ωριαία Κριτήρια Αξιολόγησης στο τέλος κάθε ενότητας κεφαλαίων. Στο τέλος του βιβλίου περιλαμβάνονται: Απαντήσεις στις ερωτήσεις των δραστηριοτήτων του Τετραδίου εργασιών Απαντήσεις στα Φύλλα Εργασίας του Εργαστηριακού οδηγού Υποδείξεις για το είδος των απαντήσεων στις ερωτήσεις των Φύλλων Εργασίας και Αξιολόγησης που βρίσκονται στο Βιβλίο του εκπαιδευτικού Aπαντήσεις στα Θέματα για απάντηση, στα Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση και στα Ωριαία Κριτήρια Αξιολόγησης Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους φίλους συναδέλφους Σ. Κουτσούνη και Σ. Σοφού για τη βοήθειά τους καθώς και το φίλο συνάδελφο Δ. Αυγερινό για τη συνεργασία του στην έκδοση του βιβλίου. Επιπλέον, θα μου είναι ευχάριστο να επικοινωνήσει μαζί μου όποιος, χρησιμοποιώντας αυτό το βιβλίο, έχει να διατυπώσει κάποια απορία ή παρατήρηση. Ν. Ι. Τζαβάρας

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 3 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 4 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. ΚΥΤΤΑΡΟ: Η ΜΟΝΑΔΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 5 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 6 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Κεφάλαιο 7 ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 8 ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Α. ΣΤΟΥΣ ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Β. ΣΤΟΥΣ ΖΩΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Γ. ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ (ΜΕΡΟΣ Ά ) Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 9 Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΠΕΨΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ (ΜΕΡΟΣ Β )

3 Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Επίσκοπηση της πρόσληψης ουσιών και της πέψης στα ζώα Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Κεφάλαιο 10 ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΑΠΟΒΟΛΗ ΟΥΣΙΩΝ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 11 Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΒΟΛΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΟΥΣ ΖΩΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 12 Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΒΟΛΗ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 13 ΤΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Επίσκοπηση της μεταφοράς και αποβολής ουσιών στα ζώα Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Κεφάλαιο 14 ΑΝΑΠΝΟΗ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 15 Η ΑΝΑΠΝΟΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Επίσκοπηση της αναπνοής στα ζώα Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Κεφάλαιο 16 ΣΤΗΡΙΞΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΗ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 17 ΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ

4 Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 18 ΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΟΙ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ ΟΙ ΜΥΕΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Θέματα για απάντηση Επισκόπηση της στήριξης και της κίνησης στα ζώα Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Κεφάλαιο 19 Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΥΣ ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 20 Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΖΩΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ - Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Επισκόπηση της αναπαραγωγής στα ζώα Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Κεφάλαιο 21 Η ΕΡΕΘΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΣΤΟΥΣ ΖΩΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Κεφάλαιο 22 ΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΤΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΡΜΟΝΕΣ Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου Θέματα για απάντηση Επισκόπηση της ερεθιστικότητας στα ζώα Απαντήσεις στις ερωτήσεις για επανάληψη του σχολικού βιβλίου Επαναληπτικά Θέματα για Απάντηση o Ωριαίο Κριτήριο Αξιολόγησης Απαντήσεις στις ερωτήσεις των δραστηριοτήτων του Τετραδίου εργασιών Απαντήσεις στα Φύλλα Εργασίας του Εργαστηριακού οδηγού Απαντήσεις στα παραδειγματικά Φύλλα Εργασίας και Φύλλα Αξιολόγησης που συνοδεύουν το Βιβλίο του εκπαιδευτικού Απαντήσεις

5 1. H EΠIΣTHMH THΣ BIOΛOΓIAΣ 1.1 Tι είναι η βιολογία και με τι ασχολείται; H βιολογία είναι η επιστήμη της ζωής. Aσχολείται με τη μελέτη των οργανισμών. Γι αυτό οι βιολόγοι ερευνητές: α) παρατηρούν το σχήμα και τα μέρη των οργανισμών, β) μελετούν τις λειτουργίες τους, γ) διακρίνουν ομοιότητες και διαφορές μεταξύ των οργανισμών. 1.2 Tι είναι οι μικροοργανισμοί και πώς γίνεται η μελέτη τους; Mικροοργανισμοί (ή μικρόβια) είναι οι οργανισμοί με πολύ μικρό μέγεθος, οι οποίοι γι αυτόν το λόγο δεν είναι ορατοί με «γυμνό μάτι».* Oι μικροοργανισμοί μπορούν να παρατηρηθούν μόνο με μικροσκόπιο. 1.3 Tι είναι το μικροσκόπιο και τι δυνατότητες έχει; Tο μικροσκόπιο είναι ένα όργανο που επιτρέπει την παρατήρηση μικροσκοπικών αντικειμένων αφού τα μεγεθύνει. Xάρη στην επινόησή του οι επιστήμονες μπόρεσαν να μελετήσουν έναν άγνωστο κόσμο, το μικρόκοσμο. Tα πρώτα μικροσκόπια δεν έμοιαζαν με τα σημερινά, η χρήση τους είχε δυσκολίες και έδιναν μικρή μεγέθυνση. Όμως σήμερα υπάρχουν πολλοί τύποι μικροσκοπίων. Σημαντικότεροι είναι: α) τα οπτικά ή φωτονικά μικροσκόπια (όπως αυτά των σχολικών εργαστηρίων). * Γενικά θεωρείται «μικροοργανισμός» οποιοσδήποτε είναι μικρότερος από το ένα δέκατο του χιλιοστού του μέτρου (του 0,1 mm). Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 9

6 β) τα ηλεκτρονικά μικροσκόπια, που μπορούν να μεγεθύνουν κάτι μέχρι φορές (όπως αυτά των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων). 1.4 Tι είναι απαραίτητο κατά τη μελέτη των οργανισμών (με το μικροσκόπιο); Για τη μελέτη των οργανισμών είναι απαραίτητο να καταγράφονται οι παρατηρήσεις. Γι αυτό: α) συχνά σχεδιάζουμε ό,τι παρατηρούμε στο μικροσκόπιο, β) στο σχέδιο σημειώνουμε επεξηγηματικές ενδείξεις και την κλίμακα (πόσες φορές είναι μεγαλύτερο το σχέδιο από το πραγματικό αντικείμενο). Tο σχέδιο πρέπει να μοιάζει με το πραγματικό αντικείμενο, αν και δεν είναι απαραίτητο να σημειώνουμε όλες τις λεπτομέρειες. 1.5 Ποια σχέση έχει η βιολογία με άλλες επιστήμες; Στη μελέτη των οργανισμών συχνά είναι απαραίτητες γνώσεις από άλλες επιστήμες, όπως η φυσική, η χημεία ή τα μαθηματικά. Για παράδειγμα, έστω ότι μελετάμε το πώς μεταβάλλεται το ύψος ενός φυτού στη διάρκεια ενός μήνα και χρειάζεται να κατασκευάσουμε ένα διάγραμμα, ή να εργαστούμε με ποσοστά. Στην περίπτωση αυτή θα χρησιμοποιηθούν γνώσεις από τα μαθηματικά. μπ π Δ ª ƒπ ø 1.6 Γιατί η βιολογία θεωρείται ως η επιστήμη του μέλλοντος; Kατά τη δεκαετία του 1970 οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν πολύ για την εξερεύνηση του διαστήματος. Σήμερα όμως, καθώς έχει προοδεύσει η βιολογία, ενδιαφέρονται περισσότερο για τη μελέτη της ζωής. Έτσι, η ανακάλυψη ενός εμβολίου ή ενός φαρμάκου που μπορεί να σώσει χιλιάδες ανθρώπους θεωρείται πιο σημαντική από μια εξερευνητική αποστολή στο διάστημα. 1.7 Ποιες ανάγκες του ανθρώπου βοηθάει να αντιμετωπιστούν η βιολογία; H βιολογία έχει πάρα πολλές εφαρμογές*: * Λογικό είναι συχνά να εστιάζουμε στις εφαρμογές των επιστημών στην αντιμετώπιση των πρακτικών αναγκών μας. Όμως αξίζει να υπενθυμιστεί ότι μια βασική ανάγκη του ανθρώπου είναι και να κατανοεί τον κόσμο γύρω του (άλλωστε γι αυτό εκτιμώνται τόσο οι Aρχαίοι Έλληνες σοφοί). Φυσικά πρέπει να υπάρχει ισορροπία, διότι, όπως λέει και ο άλλος «σοφός», ο λαός: «νηστικό αρκούδι δεν χορεύει». 10

7 α) παράγονται διάφορα προϊόντα (π.χ. ψωμί, κρασί, μπίρα) με τη βοήθεια μικροοργανισμών, β) βελτιώνονται η μαζική και οικονομική βιομηχανική παραγωγή (π.χ. τροφίμων, φαρμάκων) με τη βοήθεια μικροοργανισμών, γ) χάρη στην οικολογία, τη βιοτεχνολογία κ.ά., δημιουργήθηκαν εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού που επεξεργάζονται τα αστικά λύματα και προστατεύεται το περιβάλλον (τέτοιες εγκαταστάσεις περιόρισαν την καταστροφή του Aργοσαρωνικού κόλπου). 1.8 Πόσο σημαντική είναι η επίδραση της βιολογίας στην καθημερινή ζωή; H βιολογία έχει μπει στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, αφού μέσα από άρθρα ή διαφημίσεις στον τύπο επιδρά στις απόψεις τους και τις συμπεριφορές τους σε πολύ μεγάλη ποικιλία θεμάτων, από τις συνηθισμένες δραστηριότητες της καθημερινότητας έως τη διατήρηση της ζωής στη Γη. Για παράδειγμα, α) μπορεί να προτιμήσουμε απορρυπαντικό ρούχων με «βιολογική» δράση ή πιάτων με αντιβακτηριακή. β) παίρνουμε μέτρα προστασίας των ζώων, π.χ. απαγορεύοντας το ψάρεμα ή το κυνήγι κατά τις περιόδους αναπαραγωγής τους. Eπιπλέον, οι βιολόγοι ερευνούν συνεχώς για να επινοήσουν προϊόντα και να δημιουργήσουν τις συνθήκες που θα κάνουν καλύτερη (πιο απλή, υγιεινή και δημιουργική) την καθημερινή ζωή. AΠANTHΣEIΣ ΣTIΣ EPΩTHΣEIΣ TOY ΣXOΛIKOY BIBΛIOY Ας σκεφτούμε (Βιβλίο του μαθητή, σελ. 10) Nα σκεφτείτε και να αναφέρετε τρόφιμα που βρίσκονται στην κουζίνα του σπιτιού σας των οποίων η παραγωγή σχετίζεται, σε κάποιο βαθμό, με εφαρμογές της βιολογίας. Όλα τα τρόφιμα, αφού είναι υλικά που προέρχονται από οργανισμούς, έχουν σχέση γενικά με εφαρμογές της βιολογίας. Aς πούμε, για τη βελτίωση στην παραγωγή γάλακτος ή μελιού, οι ειδικοί μελετούν ποιες συνθήκες ευνοούν τους οργανισμούς που τα παράγουν. Όμως υπάρχουν και πολλά τρόφιμα που η παραγωγή τους χρειάζεται περισσότερες Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 11

8 εφαρμογές της βιολογίας διότι είναι πιο περίπλοκη. Tέτοια είναι για παράδειγμα: α) το ψωμί. Xρησιμοποιείται συνήθως αλεύρι από σιτάρι και ορισμένοι μύκητες (ζύμες και μαγιές). β) το τυρί και το γιαούρτι. Xρησιμοποιείται γάλα ζώων και διάφορα μικρόβια (π.χ. βακτήρια και μύκητες). γ) τα ακτινίδια και τα νεκταρίνια. Eίναι φρούτα από ειδικές ποικιλίες γνωστών φυτών, που δημιουργήθηκαν με εφαρμογές της βιολογίας (του κιούι και του ροδάκινου αντιστοίχως). Eρωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες (Βιβλίο του μαθητή, σελ. 11) 1. Tο γιαούρτι και το τυρί είναι γαλακτοκομικά προϊόντα τα οποία παρασκευάζονται με βάση το γάλα και με τη βοήθεια μικροοργανισμών. Nα αναφέρετε και άλλα δύο προϊόντα που παρασκευάζονται με τη βοήθεια μικροοργανισμών. Προϊόντα που παρασκευάζονται με τη βοήθεια των μικροοργανισμών* 1 είναι: α) αντιβιοτικά. H πενικιλίνη, για παράδειγμα, παράγεται από ένα μύκητα (ο οποίος μάλιστα είναι συγγενής αυτού που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του τυριού ροκφόρ). β) η μπίρα, το κρασί, ο μηλίτης* 2, το ξίδι. Παράγονται από τους χυμούς διάφορων καρπών με τη βοήθεια διάφορων μικροοργανισμών (μυκήτων ή και βακτηρίων). 2. Nα σχεδιάσετε έναν οργανισμό της επιλογής σας (π.χ. ένα έντομο ή μια γάτα) με τρόπο που να διακρίνονται τα κύρια χαρακτηριστικά του και όχι οι λεπτομέρειες. Mην ξεχάσετε να σημειώσετε την κλίμακα. Xαρακτηριστικές εικόνες είναι αυτές της σελ. 145 του σχολικού βιβλίου. H κλίμακα μας δείχνει πόσες φορές είναι μικρότερο (ή μεγαλύτερο) το σχέδιο ενός αντικειμένου από το ίδιο το αντικείμενο (η εικόνα της γάτας είναι 1:20). * 1 Eκτός από το ψωμί, το τυρί και το γιαούρτι που έχουν ήδη αναφερθεί. * 2 κρασί από χυμό μήλου 12

9 Mικρές έρευνες και εργασίες (Βιβλίο του μαθητή, σελ. 11) 1. H συμβολή των αρχαίων Eλλήνων σε ορισμένους επιστημονικούς κλάδους υπήρξε τόσο σημαντική, ώστε θεωρούνται «πατέρες» αυτών των επιστημών. Για παράδειγμα, ο Iπποκράτης χαρακτηρίζεται ως ο «πατέρας» της ιατρικής. Nα ανατρέξετε σε σχετικές πηγές και να αναφέρετε και άλλους αρχαίους Έλληνες που θεωρούνται «πατέρες» επιστημών σχετικών με τη βιολογία. Πολλοί αρχαίοι Έλληνες ασχολήθηκαν γενικά με τις επιστήμες (και τη βιολογία) και βοήθησαν στην ανάπτυξή τους. Xαρακτηριστικές περιπτώσεις σχετικές με τη βιολογία είναι: α) ο Aριστοτέλης, που θεωρείται «πατέρας» της ζωολογίας. β) ο Aριστοτέλης και ο Θεόφραστος, που θεωρούνται «πατέρες» της βοτανικής. γ) ο Iπποκράτης, που θεωρείται «πατέρας» της Iατρικής. Tέλος αξίζει να αναφερθεί ο Θαλής, διότι θεωρείται γενικώς ως ο «πατέρας» των επιστημών, αφού είναι ο πρώτος που προσπάθησε να εξηγήσει τα διάφορα φαινόμενα με τη λογική. 2. Nα χωριστείτε σε τέσσερις ομάδες και να πραγματοποιήσετε μια εργασία, δημιουργώντας μια αφίσα ή ένα κείμενο ή μια διαφήμιση. Στόχος της εργασίας θα είναι να αναδεικνύονται οι εφαρμογές της βιολογίας στην καθημερινή μας ζωή. Tο περιεχόμενο κάθε εργασίας μπορεί να καλύπτει ένα από τα παρακάτω θέματα: υγεία, διατροφή, γεωργία, κτηνοτροφία. Yπάρχουν πολλά αντικείμενα που μπορεί να ασχοληθεί κάποιος σε καθένα από αυτά τα τέσσερα θέματα. Eνδεικτικά: YΓEIA 1. Aντιμετώπιση ασθενειών: α) Φάρμακα, π.χ. αντιβιοτικά, αντισώματα, ινσουλίνη β) Eξωσωματική γονιμοποίηση, προγεννητικές εξετάσεις κ.ά. ΔIATPOΦH 1. Mελέτη διαιτολογίων για διάφορες ανάγκες, π.χ. αθλητισμό, εγκυμοσύνη, ανάρρωση 2. Παραγωγή τροφίμων συνηθισμένων και οικολογικών κ.ά. ΓEΩPΓIA 1. Aντιμετώπιση ασθενειών, ζιζανίων και παρασίτων 2. Δημιουργία νέων ποικιλιών φυτών 3. Λίπανση 4. Oικολογικές καλλιέργειες κ.ά. KTHNOTPOΦIA 1. Aντιμετώπιση ασθενειών και παρασίτων 2. Bελτίωση των μεθόδων εκτροφής 3. Δημιουργία νέων ποικιλιών ζώων Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 13

10 2. Πρόληψη ασθενειών: εμβόλια, βελτίωση εγκαταστάσεων υγιεινής, εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού κ.ά. 3. Διάγνωση ασθενειών: α) Mελέτη μικροοργανισμών β) Bιοχημικές αναλύσεις κ.ά. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ * EÚˆÙ ÛÂÈ appleôïï appleï ÂappleÈÏÔÁ Nα βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.9 Oι βιολόγοι μελετούν: α) το σχήμα και την εσωτερική οργάνωση των οργανισμών β) τον τρόπο λειτουργίας των οργανισμών γ) τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ των οργανισμών δ) όλα τα προηγούμενα 1.10 Mικροοργανισμοί ονομάζονται όλοι οι οργανισμοί που... α) είναι πιο μικροί από τον άνθρωπο β) έχουν μικρό μέγεθος γ) παρατηρούνται με μικροσκόπιο δ) δεν είναι ορατοί με το μάτι του ανθρώπου 1.11 Ποιο από τα επόμενα είδη μικροσκοπίων δεν αναφέρεται; α) Tο ηλεκτρικό β) Tο ηλεκτρονικό γ) Tο οπτικό δ) Tο φωτονικό 1.12 H μεγαλύτερη μεγέθυνση που μπορούν να πετύχουν κάποια μικροσκόπια είναι: α) φορές β) φορές γ) φορές δ) φορές * Οι απαντήσεις στα Θέματα για απάντηση βρίσκονται στο τέλος του βιβλίου. 14

11 1.13 Όταν κάνουμε παρατηρήσεις με το μικροσκόπιο είναι απαραίτητο: α) να κάνουμε ένα πρόχειρο σκίτσο του παρατηρούμενου αντικειμένου β) να σημειώνουμε διάφορες ενδείξεις για τα τμήματα του παρατηρούμενου αντικειμένου γ) να σημειώνουμε την κλίμακα του σχεδίου δ) όλα τα προηγούμενα είναι απαραίτητα 1.14 Kατά τη μελέτη των οργανισμών, οι βιολόγοι αξιοποιούν γνώσεις... α) μόνο από τη βιολογία β) και από άλλες επιστήμες γ) και από τη φυσική, τη χημεία και τα μαθηματικά δ) από τη βιολογία και τα μαθηματικά 1.15 H βιολογία θεωρείται επιστήμη του μέλλοντος διότι: α) είναι πολύ νέα επιστήμη β) είναι πολύ παλιά επιστήμη γ) μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τον άνθρωπο να βελτιώσει τη ζωή του δ) ασχολείται με τη ζωή 1.16 H βιολογία βοηθά σημαντικά: α) στην παραγωγή ποικιλίας τροφίμων και φαρμάκων β) στη βελτίωση της παραγωγής διάφορων προϊόντων γ) στην προστασία του περιβάλλοντος δ) σε όλα τα προηγούμενα 1.17 H επίδραση της βιολογίας είναι σημαντική στην καθημερινή ζωή διότι: α) είναι νέα επιστήμη β) σχετίζεται με τις ανάγκες του ανθρώπου και γενικά των οργανισμών γ) μόνον αυτή μπορεί να αντιμετωπίσει τις ανάγκες του ανθρώπου δ) όλα τα προηγούμενα αληθεύουν EÚÒÙËÛË Û ÌappleÏ ÚˆÛË ÎÂÓÔ 1.18 Nα συμπληρώσετε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στις επόμενες προτάσεις: α) Ό,τι σχετίζεται με τη ζωή μελετάται από την δ) H ενός σχεδίου κατά τη μικροσκόπηση δείχνει πόσες επιστήμη της β) ή φορές είναι αυτό μεγαλύτερο απ ό,τι το ονομάζονται όσοι οργανισμοί δεν είναι ορατοί με γυμνό ε) H σχετίζεται με πραγματικό αντικείμενο. γ) Tα συνηθισμένα μικροσκόπια ονομάζονται ή για την παραγωγή προϊόντων όπως τρόφι- τη βιομηχανική χρήση μικροοργανισμών , ενώ τις μεγαλύτερες μα και φάρμακα. μεγεθύνσεις πετυχαίνουν τα Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 15

12 1.19 Nα σημειωθούν με το γράμμα (Σ) όσες από τις επόμενες προτάσεις είναι σωστές και με το γράμμα (Λ) όσες είναι λανθασμένες: α) H βιολογία μελετά αναλυτικά οτιδήποτε βρίσκεται στο περιβάλλον του ανθρώπου. β) Δεν είναι ίδια τα μικρόβια για όλους τους ανθρώπους, επειδή δεν βλέπουν όλοι το ίδιο καλά. γ) Όλα τα μικροσκόπια πετυχαίνουν την ίδια μέγιστη μεγέθυνση. EÚÒÙËÛË ÛˆÛÙÔ Ï ıô δ) H χημεία, η φυσική και τα μαθηματικά είναι κλάδοι της βιολογίας. ε) H βιολογία έχει εφαρμογές στην παραγωγή προϊόντων αλλά και στην προστασία του περιβάλλοντος. EÚˆÙ ÛÂÈ Ó appleù ÍË 1.20 Tι είδους προϊόντα και δράσεις α- ναφέρονται στο σχολικό βιβλίο τα οποία σχετίζονται με εφαρμογές της βιολογίας; 1.21 Ένα απλό οπτικό μικροσκόπιο μπορεί να μεγεθύνει τα αντικείμενα μέχρι και 1000 φορές. Πόσο πιο μεγάλο μπορεί να φανεί ένα αντικείμενο αν το παρατηρήσουμε με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο; 16

13 2. EIΣAΓΩΓH ΣTHN EΠIΣTHMONIKH MEΘOΔO 2.1 Πώς οδηγήθηκε ο άνθρωπος στην ανάπτυξη της επιστήμης; H παρατήρηση του περιβάλλοντος δημιουργεί στον άνθρωπο πολλές απορίες και πολλά ερωτήματα. Για παράδειγμα, τι προκαλεί και τι «τραβά» τους κεραυνούς, πώς βρίσκουν οι σκύλοι κόκαλα που έχουν θάψει ή οι πελαργοί τον τρόπο να επιστρέψουν σε έναν τόπο κ.ά. Προσπαθώντας ο άνθρωπος να απαντήσει λογικά σε τέτοια ερωτήματα ανέπτυξε την επιστήμη και έχει σήμερα πολλές γνώσεις σχετικά με πολλά από αυτά. Έτσι κατάφερε να καταρρίψει και διάφορες δεισιδαιμονίες και προκαταλήψεις που προκαλεί η άγνοια. 2.2 Πότε άρχισε να αναπτύσσεται σημαντικά η επιστήμη στην Eυρώπη; Στην Eυρώπη η επιστήμη άρχισε να αναπτύσσεται συστηματικά από τον 15ο αιώνα. Eιδικά από τον 18ο αιώνα και μετά γνώρισε ακόμα πιο μεγάλη ανάπτυξη, επειδή βασίστηκε στην επιστημονική μέθοδο. 2.3 Ποια είναι τα βήματα της επιστημονικής μεθόδου; Tα βήματα της επιστημονικής μεθόδου είναι κατά σειρά: α) η παρατήρηση. Πρώτα πρώτα παρατηρούμε κάτι που μας προκαλεί το ενδιαφέρον. β) η υπόθεση. Eίναι μια πιθανή εξήγηση για το πώς προκαλείται αυτό που μας κίνησε την προσοχή, με βάση όσα στοιχεία έχουμε διαθέσιμα. γ) το πείραμα. Σχεδιάζουμε και εκτελούμε ένα πείραμα για να ελέγξουμε αν η υπόθεσή μας είναι σωστή. δ) τα συμπεράσματα. Aπό τα αποτελέσματα του πειράματος επιβεβαιώνουμε ή απορρίπτουμε την υπόθεση που είχαμε κάνει. Για την επιβεβαίωση της υπόθεσης μπορεί να εκτελέσουμε αρκετά πειράματα. Mε βάση τα αποτελέσματά τους και επεκτείνοντας τις μελέτες μας μπορεί να διατυπώσουμε ένα γενικότερο κανόνα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ 17

14 2.4 Παράδειγμα εφαρμογής της επιστημονικής μεθόδου ΠAPATHPHΣH Ένα φυτό στρέφει τα φύλλα του προς το παράθυρο. ΝΕΑ ΥΠΟΘΕΣΗ ΥΠΟΘΕΣΗ Το φυτό θέλει περισσότερο φως. ΠEIPAMA Bάζουμε ένα φυτό δίπλα στο παράθυρο, και ένα άλλο μακριά.* ΣYMΠEPAΣMAΤΑ (με βάση τα αποτελέσματα) Tο φυτό που ήταν μακριά, έστρεψε τα φύλλα του προς το παράθυρο. Άρα τα φυτά αναζητούν το φως. ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΗΣ EKTEΛEΣH ΠEIPAMATΩN ME ΣKOΠO TH ΓENIKEYΣH TΩN ΣYMΠEPAΣMATΩN EΠIBEBAIΩΣH THΣ YΠOΘEΣHΣ Oρθή η υπόθεση. * Kατά το δυνατόν φροντίζουμε όλοι οι άλλοι παράγοντες (είδος φυτών, θερμοκρασία, χώμα στις γλάστρες, υγρασία κτλ.), να είναι ίδιοι και για τα δύο φυτά. 18

15 AΠANTHΣEIΣ ΣTIΣ EPΩTHΣEIΣ TOY ΣXOΛIKOY BIBΛIOY Ας σκεφτούμε (Βιβλίο του μαθητή, σελ. 12) Σε τι συμπέρασμα θα καταλήγαμε αν δεν παρατηρούσαμε καμία διαφορά στην ανάπτυξη των δύο φυτών που αναφέρονται στο παράδειγμα του κειμένου; Kατ αρχάς θα έπρεπε να βεβαιωθούμε ότι σχεδιάσαμε σωστά το πείραμα (π.χ. ότι είναι σημαντική η διαφορά της έντασης του φωτός κοντά και μακριά από το παράθυρο). Tώρα, αν δεν υπήρχε διαφορά στην ανάπτυξη, θα συμπεραίναμε ότι δεν είχε παίξει ρόλο το φως στο να έχουν στραφεί τα φύλλα του πρώτου φυτού προς το παράθυρο. Δηλαδή, ότι μπορεί να ήταν σύμπτωση ή ότι μπορεί να έπαιζε ρόλο κάποιος άλλος παράγοντας. Tέτοιος παράγοντας μπορεί να είναι η θερμοκρασία, η υγρασία της ατμόσφαιρας κ.ά., αν δηλαδή υπάρχει διαφορά κοντά ή μακριά από το παράθυρο σ αυτούς τους νέους παράγοντες (με άλλα λόγια να κάνουμε μία νέα υπόθεση). Aυτό μπορεί να μας οδηγήσει να ελέγξουμε τη νέα υπόθεση με ένα νέο πείραμα. AΠANTHΣEIΣ ΣTIΣ EPΩTHΣEIΣ ΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ TOY ΣXOΛIKOY BIBΛIOY Eρωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες (Βιβλίο του μαθητή, σελ. 13) 1. Nα χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, ή με το γράμμα (Λ), αν είναι λανθασμένες: α. Για την επιστημονική εξήγηση ενός φαινομένου μπορούμε να βασιζόμαστε σε τυχαία γεγονότα. β. Aν διεξαγάγουμε τα σωστά πειράματα σε μια επιστημονική μελέτη, τότε τα αποτελέσματά τους θα επιβεβαιώνουν πάντα την αρχική μας υπόθεση. γ. Tα βήματα που ακολουθούμε διεξάγοντας μια επιστημονική μελέτη ξεκινούν πάντα από την παρατήρηση. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ 19

16 δ. Για να θεωρούνται τα αποτελέσματα των πειραμάτων μας αξιόπιστα, πρέπει κάθε φορά που επαναλαμβάνουμε τα ίδια πειράματα να παίρνουμε τα ίδια αποτελέσματα. α. Λ, β. Λ (εξαρτάται από το αν είναι σωστή η αρχική υπόθεση), γ. Σ, δ. Σ. 2. Nα τοποθετήσετε τις παρακάτω έννοιες στην κατάλληλη σειρά, ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί η επιστημονική μέθοδος: συμπεράσματα, διατύπωση υπόθεσης, σχεδιασμός πειράματος, παρατήρηση. H κατάλληλη σειρά είναι: παρατήρηση διατύπωση υπόθεσης σχεδιασμός πειράματος συμπεράσματα. Mικρές έρευνες και εργασίες (Βιβλίο του μαθητή, σελ. 14) 1. Tον 18ο αιώνα, στην Eυρώπη, παρατηρήθηκε ταχύτατη ανάπτυξη της επιστήμης. Nα συγκεντρώσετε ιστορικά και άλλα στοιχεία για την πολιτική, την κοινωνική και την πολιτιστική κατάσταση που επικρατούσε και να γράψετε ένα κείμενο στο οποίο θα τεκμηριώνετε την ταχύτατη ανάπτυξη της επιστήμης. H επιστήμη μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αντιλαμβάνονται και να αντιμετωπίζουν τα προβλήματά τους καλύτερα. Bοηθά επίσης στην καταπολέμηση των δεισιδαιμονιών και των προλήψεων. Γενικά δηλαδή μπορεί να συμβάλει στο να ζει ο άνθρωπος καλύτερα και με λιγότερο άγχος. Γι αυτό και η ανάπτυξή της στις νεότερες εποχές συμπίπτει και βρίσκεται σε αλληλεπίδραση με κοινωνικές αλλαγές που επίσης βοήθησαν στη βελτίωση του επιπέδου ζωής. Πολλά σχετικά στοιχεία υπάρχουν στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις: /index.php/διαφωτισμός 2. Στη διαδρομή σας από το σπίτι στο σχολείο ή σε έναν περίπατό σας να κάνετε παρατηρήσεις με «το μάτι ενός επιστήμονα». Oι παρατηρήσεις σας μπορεί να αφορούν ένα σκύλο, ένα φυτό ή μία πέτρα, το πέταγμα ενός πτηνού ή το πέσιμο ενός φύλλου. Nα συντάξετε έναν κατάλογο με παρόμοιες παρατηρήσεις. Για καθεμία από αυτές να διατυπώσετε μία υπόθεση που θα σχετίζεται με την παρατήρηση και θα εξηγεί τον προβληματισμό σας. Nα αναφέρετε με ποιον τρόπο μπορεί να διερευνηθεί περαιτέρω η ορθότητα της υπόθεσής σας. 20

17 Eνδεικτικά παραδείγματα: ΠAPATHPHΣH YΠOΘEΣH ΠEIPAMA ΣYMΠEPAΣMA 1) Όσα ρούχα βρίσκονται στην βιτρίνα ενός μαγαζιού πολύ καιρό φαίνονται ξεβαμμένα. O ήλιος ξεβάφει τα ρούχα. Aφήνουμε ένα ρούχο για πολύ καιρό στο φως του ήλιου. Tο ηλιακό φως προκαλεί ξέβαμμα. 2) Πολλοί κορμοί δέντρων είναι καλυμμένοι με ασβέστη. O ασβέστης προστατεύει. Συγκρίνουμε φυτά με κορμό καλυμμένο με ασβέστη και με ακάλυπτο. Tο ασβέστωμα αποτρέπει τις μολύνσεις των δέντρων 3. «Σκεφτείτε επιστημονικά!» Tι σημαίνει αυτό; Yπάρχει διαφορά μεταξύ επιστημονικής και μη επιστημονικής σκέψης. Mια επιστημονική πρόταση μπορεί να αποδειχθεί με απλά πειράματα. Για παράδειγμα, η πρόταση «Oι πατάτες περιέχουν άμυλο» είναι μία επιστημονική πρόταση που μπορούμε να ελέγξουμε και να αποδείξουμε με ένα απλό πείραμα. Ένα παράδειγμα μη επιστημονικού ισχυρισμού είναι: «O σύγχρονος κινηματογράφος εκφράζει καλύτερα την εποχή μας απ ό,τι η ζωγραφική και η γλυπτική». Aυτή είναι μία μη επιστημονική πρόταση, επειδή δεν μπορεί να ελεγχθεί με διεξαγωγή έρευνας. Δεν είναι επιστημονική πρόταση αλλά προσωπική άποψη. Tέτοιες μη επιστημονικές προτάσεις περιέχουν μερικές φορές οι διαφημίσεις βιομηχανικών προϊόντων. Ένα παράδειγμα μπορείτε να παρατηρήσετε στη διπλανή εικόνα, όπου διαφημίζεται ένα απορρυπαντικό. α. Γιατί αυτό που αναγράφεται στην ετικέτα δεν είναι μία επιστημονική πρόταση; β. Nα προτείνετε μία επιστημονική πρόταση που θα μπορούσε να διατυπώσει η εταιρεία σχετικά με το συγκεκριμένο προϊόν της. γ. Nα επισκεφθείτε ένα κατάστημα τροφίμων και να παρατηρήσετε τις ετικέτες των διάφορων προϊόντων. Nα καταγράψετε πέντε ισχυρισμούς που πιστεύετε ότι είναι επιστημονικοί και πέντε που δεν είναι. δ. Nα επιλέξετε μία μη επιστημονική πρόταση από αυτές που καταγράψατε και να συντάξετε ένα γράμμα προς την εταιρεία που παράγει το προϊόν παραθέτοντας την άποψή σας για τη συγκεκριμένη διαφήμιση. α) Θα ήταν επιστημονική πρόταση αν μπορούσε με κάποιο πείραμα να αποδειχθεί ότι «η φρεσκάδα σκοτώνει μικρόβια». ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ 21

18 β) Mια επιστημονική πρόταση θα ήταν: «Τα ένζυμα που περιέχει σκοτώνουν τα μικρόβια». γ) EΠIΣTHMONIKOI MH EΠIΣTHMONIKOI IΣXYPIΣMOI IΣXYPIΣMOI 1. Tα κρακεράκια περιέχουν βιταμίνες. 2. H μαστίχα προστατεύει το πεπτικό σύστημα. 3. Έχει περιεκτικότητα 20% σε χυμό πορτοκαλιού. 4. O χυμός X περιέχει βιταμίνη C. 5. Tο νερό X, πλούσιο σε φθόριο, βοηθάει στην πρόληψη της τερηδόνας. 1. Δεν υπάρχει πιο απολαυστικό σνακ. 2. H τσίχλα που ξεσηκώνει την παρέα. 3. Mια γουλιά και φύγαμε. 4. Παγωτό X. Θεϊκό παγωτό. 5. Πίνοντας το ποτό X αισθάνεστε πέντε χρόνια νεότεροι. δ) H επιστολή πρέπει να αναφέρει ποιο είναι το παραπλανητικό σύνθημα ή δήλωση που έχει το προϊόν και τους λόγους για τους οποίους είναι παραπλανητικό. Φυσικά ο βασικός λόγος είναι ότι πρόκειται για κάτι που δεν μπορεί να ελεγχθεί πειραματικά. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ * Nα βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 2.5 H επιστήμη αναπτύχθηκε: α) λόγω των προλήψεων και των δεισιδαιμονιών β) χάρη στην προσπάθεια του ανθρώπου να σκέφτεται λογικά γ) επειδή ό,τι συμβαίνει γύρω μας είναι παράξενο δ) για όλους τους προηγούμενους λόγους EÚˆÙ ÛÂÈ appleôïï appleï ÂappleÈÏÔÁ 2.6 H μεγάλη ανάπτυξη της επιστήμης στην Eυρώπη παρατηρείται κατά: α) την προϊστορία β) το 15ο αιώνα γ) το 18ο αιώνα δ) τη σημερινή εποχή 2.7 Πόσα είναι τα βασικά βήματα της επιστημονικής μεθόδου; * Οι απαντήσεις στα Θέματα για απάντηση βρίσκονται στο τέλος του βιβλίου. 22

19 α) 5 β) 4 γ) 3 δ) Ποιο από τα βήματα της επιστημονικής μεθόδου δεν είναι μόνο θεωρητικό; α) Tο πείραμα β) Tα συμπεράσματα γ) H υπόθεση δ) Όλα είναι θεωρητικά 2.9 Aν ένα πείραμα δεν επιβεβαιώσει μια υπόθεση τότε μπορεί: α) η υπόθεση να είναι λανθασμένη β) το πείραμα να μην είναι κατάλληλο γ) να χρειάζεται αναθεώρηση της υπόθεσης ή και ανασχεδιασμός του πειράματος δ) να αληθεύει οποιοδήποτε από τα προηγούμενα EÚÒÙËÛË Û ÌappleÏ ÚˆÛË ÎÂÓÔ 2.10 Nα συμπληρώσετε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στις επόμενες προτάσεις: α) H ανάπτυξη της τελευταίο η διατύπωση των οδηγεί στην κατάρριψη δεισιδαιμονιών ή προκαταλήψεων. δ) H εξήγηση ενός φαινομένου κατά την β) H ανάπτυξη της επιστήμης κυρίως από το εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου δίνεται με την ο αιώνα και μετά οφείλεται στην εφαρμογή της ε) Kατά την εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου μπορεί να εκτελεστούν πολλά γ) Tο πρώτο βήμα κατά την επιστημονική μέθοδο είναι η και το α) Oι παρατηρήσεις που κάνουν οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμεύσουν στην ανάπτυξη της επιστήμης. β) Δεν υπήρχε επιστήμη πριν από το 18ο αιώνα μ.x. γ) Eάν κάποιος κάνει δύο διαφορετικά πειράματα, τότε ελέγχει δύο διαφορετικές υποθέσεις. EÚÒÙËÛË ÛˆÛÙÔ Ï ıô 2.11 Nα σημειωθούν με το γράμμα (Σ) όσες από τις επόμενες προτάσεις είναι σωστές και με το γράμμα (Λ) όσες είναι λανθασμένες: δ) Mια πολύ προσεκτικά διατυπωμένη υπόθεση σίγουρα είναι σωστή. ε) Mε την εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου είναι δυνατόν να καταλήγουμε τελικά σε κανόνες. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ 23

20 EÚˆÙ ÛÂÈ Ó appleù ÍË 2.12 Δίνονται οι εξής προτάσεις: α) Ένας σκύλος κουνάει την ουρά του. β) Oι σκύλοι κουνάνε την ουρά τους όταν ζεσταίνονται. γ) Tοποθετούμε σκύλους σε δωμάτια που έχουν διαφορά μόνο στη θερμοκρασία τους. Σε ποιο βήμα της επιστημονικής μεθόδου αντιστοιχεί καθεμία από τις προηγούμενες προτάσεις; Ποιο μπορεί να είναι το τελικό συμπέρασμα; 2.13 Γιατί στο πείραμα με τα φυτά του σχολικού βιβλίου (σελ. 11 και 12) φροντίζουμε όλοι οι υπόλοιποι παράγοντες (είδος και ανάπτυξη φυτού, θερμοκρασία, υγρασία κτλ.) να είναι όμοιοι; 24

Φίλη μαθήτρια - Φίλε μαθητή,

Φίλη μαθήτρια - Φίλε μαθητή, Φίλη μαθήτρια - Φίλε μαθητή, Αυτό το βιβλίο γράφτηκε με σκοπό να σε βοηθήσει να ανταποκριθείς πιο εύκολα και πιο καλά στις απαιτήσεις του μαθήματος της Βιολογίας της Ά Γυμνασίου. Το βιβλίο είναι χωρισμένο

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της Βιολογίας. Εισαγωγή

Η επιστήμη της Βιολογίας. Εισαγωγή Η επιστήμη της Βιολογίας Εισαγωγή Η βιολογία είναι η επιστήμη που μελετά τα φαινόμενα και τις διαδικασίες της ζωής. Ερευνά δηλαδή τους οργανισμούς στο περιβάλλον όπου ζουν ή στο εργαστήριο. Βιολογία Η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ BIOLOGIA A GYM-NEO.indb 1 11/1/2013 11:11:35 πμ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ευαγγελία Μαυρικάκη, Επίκ. Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Μαριάννα Γκούβρα, Βιολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 40 λεπτά ΣΧΟΛΕΙΟ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ/ΤΡΙΑ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... ΜΕΡΟΣ Α: Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Διαγώνισμα στη Βιολογία Α τάξης. Όνομα :... Τμήμα :...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Διαγώνισμα στη Βιολογία Α τάξης. Όνομα :... Τμήμα :... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 Διαγώνισμα στη Βιολογία Α τάξης Ημερομηνία : Όνομα :... Τμήμα :... Καθηγήτρια : Υπογραφή κηδεμόνα : Βαθμός :. Α 1.O Αντρέας διαβάζει για να περάσει στο Πανεπιστήμιο. Θέλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΙ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ-ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΙ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ-ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ «ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α & Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΙ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ-ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ 1 η ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Το σώµα κάθε οργανισµού αποτελείται από κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας. Κεφάλαιο 2.2

Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας. Κεφάλαιο 2.2 Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Κεφάλαιο 2.2 Ο ρόλος της ενέργειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2 Τροφικές σχέσεις και ροή ενέργειας Τροφικές Σχέσεις και Ροή Ενέργειας Κάθε οργανωμένο σύστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016

ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΓΥΜΝΑΣΙΟ.. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015/2016 ΒΑΘ.:... / 40 ΟΛΟΓΡ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: dd/mm/yyyy ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΧΡΟΝΟΣ: 1 h 30 min

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (ΣΤΡΟΒΟΛΟΥ) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 Βαθμός αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή Εισηγητή: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία: 12 Ιουνίου 2015 Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 1.2. Η ενότητα Χρήσιμοι Μικροοργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Πρόσληψη ουσιών και πέψη Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Πρόσληψη ουσιών και πέψη Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Πρόσληψη ουσιών και πέψη Εισαγωγή Γιατί όλοι οι οργανισμοί τρέφονται; Έχουν ανάγκη από 1. ενέργεια 2. χημικές ουσίες και Διασπούν τις χημικές ουσίες της τροφής τους έτσι απελευθερώνονται: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση Ομάδα Αναλυτικών Προγραμμάτων Βιολογίας Σχολική Χρονιά: 2014-2015 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ A. Οι μαθητές να κατανοήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΓΜΑΤΑ. Κάθε πρωί αναμιγνύετε γάλα με κουέκερ ή κορν φλέικς για να φτιάξετε ένα θρεπτικό μείγμα για πρωινό

ΜΕΙΓΜΑΤΑ. Κάθε πρωί αναμιγνύετε γάλα με κουέκερ ή κορν φλέικς για να φτιάξετε ένα θρεπτικό μείγμα για πρωινό ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΑΞΗ : Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 1 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ ΜΕΙΓΜΑΤΑ ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΩΡΑΣ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΝ : 1. Να παρασκευάζουν μείγματα μεαπλά καθημερινά υλικά 2. Να διαπιστώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας : Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας : Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Ακτής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος και

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡΙΘΜΟΣ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡΙΘΜΟΣ:... ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ :ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 06/6/2014 ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 1.30 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡΙΘΜΟΣ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Σάββατο, 14 Μα ου 2011 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΧΟΛΕΙΟ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ/ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 06/06/2013

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μελετήσετε τους οργανισμούς που φαίνονται στις εικόνες Α-Ε και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. (μ. 1)

1. Να μελετήσετε τους οργανισμούς που φαίνονται στις εικόνες Α-Ε και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. (μ. 1) ΓΥΜΝΣΙΟ ΓΙΟΥ ΔΟΜΕΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙ 2014-2015 ΓΡΠΤΕΣ ΠΡΟΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 Μάθημα: Φυσιογνωστικά Τάξη: Ημερομηνία: 15/06/2015 Διάρκεια: 1:30 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα:.. ρ:. αθμός: Ολογράφως:.. Υπογρ.

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Η ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ 2. Γνωστικό αντικείμενο: Βιολογία 3. Τάξη: Α 4. Μάθημα: Φωτοσύνθεση 5. Γενική ενότητα: ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ 6. Προβλεπόμενος χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 ευτέρα, 17 Μα ου 2010 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Ονοματεπώνυμο μαθητών. «Ο ρόλος του φωτός στη λειτουργία της φωτοσύνθεσης»

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Ονοματεπώνυμο μαθητών. «Ο ρόλος του φωτός στη λειτουργία της φωτοσύνθεσης» ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ονοματεπώνυμο μαθητών Σχολείο α. β. γ. Στόχοι της δραστηριότητας «Ο ρόλος του φωτός στη λειτουργία της φωτοσύνθεσης» Να επιβεβαιώσουμε το ρόλο του φωτός και της χλωροφύλλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Α. Διδακτικό πλαίσιο Τίτλος ενότητας: Η Βιολογία και οι άλλες επιστήμες Ζώντας στην εποχή της Βιολογίας Παιδαγωγική Προσέγγιση: Προβληματοκεντρική μάθηση με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 ΘΕΜΑ Α ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ευτέρα έρα, 20 Μα ου 2013 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 13/6/2014 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Α Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 1.30 ώρα Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

«Φύλλο εργασίας 2» «Εντοπίζοντας χαρακτηριστικά της διαισθητικής βιολογικής γνώσης των μικρών παιδιών»

«Φύλλο εργασίας 2» «Εντοπίζοντας χαρακτηριστικά της διαισθητικής βιολογικής γνώσης των μικρών παιδιών» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ «ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ» Ομάδα εργασίας 1. 2. 3. Ημερομηνία: 15-3-2017 Μάθημα 4: «Η διαισθητική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Η οµαδοποίηση των ζώων

Η οµαδοποίηση των ζώων ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η οµαδοποίηση των ζώων ENOTHTA: Η οµαδοποίηση των ζώων ΜΑΘΗΜΑ: Επιστήµη ΤΑΞΗ: Β ΣΚΟΠΟΣ Οι µαθητές καλούνται να οργανώσουν µε βάση διαφορετικά κριτήρια κάθε φορά, πληροφορίες που είδη γνωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο

Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο Εισαγωγή στην επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο I. Τι είναι η επιστήμη; A. Ο στόχος της επιστήμης είναι να διερευνήσει και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο, για να εξηγήσει τα γεγονότα στο φυσικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΜΟΝΑΔΩΝ: 20 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

4. H OPΓANΩΣH THΣ ZΩHΣ.

4. H OPΓANΩΣH THΣ ZΩHΣ. 4. H OPΓANΩΣH THΣ ZΩHΣ. KYTTAPO: H MONAΔA THΣ ZΩHΣ 4.1 Ποια είναι η σημασία του κυττάρου και πώς ανακαλύφθηκε; Tο κύτταρο είναι η μικρότερη, και επομένως η βασική, μονάδα (δομή) που μπορεί να εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά αερίων στον ανθρώπινο οργανισμό

Μεταφορά αερίων στον ανθρώπινο οργανισμό Μεταφορά αερίων στον ανθρώπινο οργανισμό Μαυροματ Χανιά 2015-2016 Οι οργανισμοί αναπνέουν. Γιατί αναπνέουμε; Σε τι μας χρησιμεύει το οξυγόνο; Ίσως σας φανεί παράξενο το γεγονός ότι η διαδικασία της αναπνοής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:10.6.2014 ΤΑΞΗ: Α ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:11 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:.. ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (συμβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Μίγματα - Διαλύματα:

Μίγματα - Διαλύματα: ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 49 Μίγματα - Διαλύματα: Μίγματα: Τι είναι τα μίγματα; Μίγματα ονομάζονται τα υλικά που αποτελούνται από δύο ή περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

49 ο Γενικό Λύκειο Αθηνών

49 ο Γενικό Λύκειο Αθηνών 49 ο Γενικό Λύκειο Αθηνών Θέμα : Μέθοδοι μέτρησης ποσού φυτοφαρμάκων σε λαχανικά, φρούτα, προβλήματα που δημιουργούνται στον άνθρωπο και τρόποι περιορισμού των προβλημάτων Ειδικό Θέμα : Οι επιπτώσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους όρους τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: 1. Ο καταβολισμός περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ, Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Η ΦΥΣΙΚΗ, Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Εισαγωγικό Μάθημα 2 Η ΦΥΣΙΚΗ, Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Τι μελετούν η φυσική και η χημεία Συνεχίζοντας την εισαγωγή μας στις φυσικές επιστήμες, θα σταθούμε ξεχωριστά στο αντικείμενο μελέτης καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (ΣΧ. ΕΤΟΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (ΣΧ. ΕΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011 2012) Το σχολικό βιβλίο: Β., Πιαλόγλου Π. (1998). Βιολογία Β τάξης Ενιαίου Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης. Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα. [Έκδοση Α Αντίτυπα 27.000 Αριθμός Σύμβασης 2130/20

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Μάθημα 11 «Το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος» στην προσχολική ηλικία Τα θέματά μας σήμερα Θα δούμε πώς αντιλαμβάνονται τα μικρά παιδιά το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ: Δεν επιτρέπεται η χρήση του διορθωτικού υγρού. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από εννέα (9) σελίδες.

ΟΔΗΓΙΕΣ: Δεν επιτρέπεται η χρήση του διορθωτικού υγρού. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από εννέα (9) σελίδες. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΛΟΓΡ:... ΥΠΟΓΡ:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12 /06/ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΧΡΟΝΟΣ: 1 ΩΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Να εξηγήσετε το είδος της ανοσοβιολογικής απόκρισης με βάση τις καμπύλες του παραπάνω διαγράμματος. Μονάδες 10

Να εξηγήσετε το είδος της ανοσοβιολογικής απόκρισης με βάση τις καμπύλες του παραπάνω διαγράμματος. Μονάδες 10 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/02/1017 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1. Σε ένα οικοσύστημα θα τοποθετήσουμε τις ύαινες και τα λιοντάρια στο ίδιο τροφικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥ. ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ (Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ : ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ :

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥ. ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ (Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ : ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ : ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ (Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο) ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΤΑΞΗ : Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 1.30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΒΑΘΜΟΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΩΣ :... ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ :... ΥΠ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ 2 ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ «ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α & Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ I. ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: «Εξασφάλιση θρεπτικών ουσιών και ενέργειας στους αυτότροφους και ετερότροφους αοργανισµούς». II. ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο

Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο αθησιακοί στόχοι της δραστηριότητας Να καταγράψουμε τις παρατηρήσεις μας Να διατυπώσουμε ερωτήματα προς διερεύνηση Να εργαστούμε με

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες της Εξέλιξης

Θεωρίες της Εξέλιξης 1 ο ΘΕΜΑ Θεωρίες της Εξέλιξης Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α2.... 2 Α3.... 2 Α4.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B....

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και Περιβάλλον

Άνθρωπος και Περιβάλλον Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία είναι: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών (και φυσικά του ανθρώπου) με: τους αβιοτικούς παράγοντες του περιβάλλοντός τους, δηλαδή το κλίμα (υγρασία, θερμοκρασία,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2013

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2013 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Γενικά: Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος προσεγγίζει την έννοια του ρη, τη σημασία που αυτό έχει για την καθημερινή μας ζωή, ενώ επίσης γίνεται και παρουσίαση μιας εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Βαθμός:... / 40 Βαθμός:... / 20

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Βαθμός:... / 40 Βαθμός:... / 20 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 Βαθμός:... / 40 Βαθμός:... / 20 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ- ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 Ολογράφως:... Υπογραφή:... ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 30 /05/2017 ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί.

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί. ΘΕΜΑ Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

2 Aγαπώ τα ζώα. Δείτε και δείξτε. η γάτα ο σκύλος το καναρίνι. η κατσίκα η αγελάδα το πρόβατο. το γουρούνι το άλογο το γαϊδούρι

2 Aγαπώ τα ζώα. Δείτε και δείξτε. η γάτα ο σκύλος το καναρίνι. η κατσίκα η αγελάδα το πρόβατο. το γουρούνι το άλογο το γαϊδούρι 2 Aγαπώ τα ζώα Δείτε και δείξτε η γάτα ο σκύλος το καναρίνι η κατσίκα η αγελάδα το πρόβατο το γουρούνι το άλογο το γαϊδούρι 11 η κότα ο πετεινός η πάπια Zώα του δάσους η αλεπού ο λύκος η αρκούδα 12 το

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου

Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Βιολογία Α Τάξης Ημερησίου Γυμνασίου Διδακτέα ύλη Διαχείριση Διδακτέας ύλης Με βάση το ισχύον Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τη Βιολογία της Α τάξης του Γυμνασίου, η οποία διδάσκεται δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ_ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ_ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ 5 Α. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Όταν πεινάτε το πρωί και θέλετε να φάτε κάτι που να σας χορτάσει τι θα προτιμήσετε από τα παρακάτω:(το κριτήριο ΔΕΝ θα είναι γευστικό) φρούτα, γάλα, ψωμί, αλαντικά,

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.)

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.) 1.2 Μικροοργανισμοί Ωφέλιμα μικρόβια Σύνδεσμος στην εθνική ύλη Κύριο στάδιο 2 Sc1: 1a, 1b, 2a, 2b, 2c, 2d, 2g, 2j Sc2:1a, 2b, 2g, 5f Μονάδα σπουδών Μονάδα 6 Μικροοργανισμοί Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΚΩΣΤΑΚΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Βιολόγος, MSc Ωκεανογραφίας, Αγωγής Υγείας,

Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΚΩΣΤΑΚΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Βιολόγος, MSc Ωκεανογραφίας, Αγωγής Υγείας, A ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, Βιολόγος, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. ΚΩΣΤΑΚΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Βιολόγος, MSc Ωκεανογραφίας, Αγωγής Υγείας, Εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης. Δρ. ΜΠΑΡΩΝΑ-ΜΑΜΑΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ - ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΜΟΝΑΔΩΝ: 40 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 40 λεπτά ΣΧΟΛΕΙΟ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:...

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 40 λεπτά ΣΧΟΛΕΙΟ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 40 λεπτά ΣΧΟΛΕΙΟ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... 1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις πιο κάτω ερωτήσεις. (10 x 0,5 = 5μ) α. Τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 2008-09 2 Επαναλ. Ασκήσεις Α Γυμν 2008-9 Κύτταρο 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. β Α4. γ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α Β2. Ρύπανση είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

I. ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ

I. ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός ΕΚΦΕ Χαλανδρίου και ΕΚΦΕ Νέας Ιωνίας για την επιλογή ομάδων μαθητών που θα συμμετάσχουν στη 12 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2014 Μάθημα : Βιολογία ΣΧΟΛΕΙΟ: ΜΑΘΗΤΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1.1.1 Γιατί οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα μόρια που μεταφέρουν τη γενετική πληροφορία είναι οι πρωτεΐ νες; Οι επιστήμονες

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση ΣΤ 1 ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Ανακύκλωση ΣΤ 1 ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ανακύκλωση ΣΤ 1 ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γεια σας! Είμαι η Μαρία και θα σας μιλήσω για την ανακύκλωση μπαταριών. Γεια σας! Είμαι η Χαριτίνη και θα σας μιλήσω για την κομποστοποίηση. Γεια σας! Είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιολογία στο Γυµνάσιο Διαχείριση της ύλης

Η Βιολογία στο Γυµνάσιο Διαχείριση της ύλης Η Βιολογία στο Γυµνάσιο Διαχείριση της ύλης Δρ Χριστίνα Παπαζήση, Σχολική Σύµβουλος ΠΕ04 Επιµορφωτικό σεµινάριο ΕΚΦΕ Αγ. Αναργύρων, Τρίτη, 22/10/2013 Ξέρω τι χρειάζεται ένα παιδί. Το ξέρω από την καρδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ω/εβδοµάδα ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Τα χαρακτηριστικά των οργανισµών ( Ω 1) Κύτταρο: Η µονάδα της

Διαβάστε περισσότερα

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015 14 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2016 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 05/12/2015 Σύνολο μορίων:..... Α. Δράση των ενζύμων

Διαβάστε περισσότερα

VIDEO Test ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΣΤ 1 ΜΙΓΜΑΤΑ

VIDEO Test ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΣΤ 1 ΜΙΓΜΑΤΑ ΜΙΓΜΑΤΑ Καθημερινά χρησιμοποιούμε πολλά αντικείμενα, που είναι κατασκευασμένα από διαφορετικά υλικά. Ορισμένα από τα υλικά που χρησιμοποιούμε είναι καθαρές ουσίες. Οι καθαρές ουσίες μπορεί να είναι χημικά

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝΝΕΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

ΖΑΝΝΕΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΖΑΝΝΕΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑ: ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΜΠΑΛΤΖΩΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κος ΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ - ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 8 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ( )

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ( ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ (8-4-2012) ΘΕΜΑ 1: Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: (Μονάδες 25) 1. Ο πυρετός: α. Δημιουργείται σε περίπτωση τοπικής

Διαβάστε περισσότερα