είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα"

Transcript

1 είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα μικρόβια, τα παράσιτα ή τα ξένα κύπαρα. Το ανοσολογικό σύστημα δρα σε δύο επίπεδα: το πρώτο αφορά την μη ειδική ανοσολογική απόκριση (φυσική ανοσία) και το δεύτερο την ειδική (επίκτητη ανοσία). Σε αρχικό στάδιο η προστασία από τους εξωτερικούς εισβολείς επιτυγχάνεται με μη ειδικούς φραγμούς που εμποδίζουν την άμεση επαφή με το περιβάλλον, όπως είναι το δέρμα και οι βλεννογόνοι. Υπήρχε παλιότερα η θεώρηση ότι η δράση των φραγμών αυτών περιοριζόταν μόνο στη μηχανική παρουσία τους. Σήμερα είναι γνωστό ότι η δράση τους είναι πιο πολύπλοκη. Παράγουν ουσίες με έντονη αντιμικροβιακή δράση, όπως οι αμυντίνες, που αδιάκριτα καταστρέφουν τους παθογόνους οργανισμούς. Η φυσική ανοσία έχει μη ειδική δράση και η καταστροφή των παθογόνων στοιχείων επιτυγχάνεται μέσω κυττάρων, όπως τα φαγοκύτταρα (ουδετερόφιλα και μακροφάγα) και τα κύπαρα φυσικοί-φονείς, καθώς και χημικών ουσιών, όπως οι πρωτεΐνες οξείας φάσης (συμπλήρωμα και C-αντιδρώσα πρωτεΐνη) και οι κυπαροκίνες. Παράλληλα, η φυσική ανοσία παρουσιάζει τους εισβολείς στο ανοσολογικό σύστημα για να αναπτυχθεί ειδική ανοσία (επίκτητη) κατά τους, ώστε σε επόμενη επαφή να αναγνωριστούν άμεσα από το ανο- 121

2 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ III σολογικό σύστημα και να υπάρξει αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση τους (Εικόνα 1). Η συνομιλία αυτή μεταξύ της φυσικής και επίκτητης ανοσίας επιτυγχάνεται ως εξής: Το μακροφάγο, ένα από τα κύτταρα-συστατικά της φυσικής ανοσίας, προσλαμβάνει, πέπτει τον μικροοργανισμό και τον παρουσιάζει μέσω ειδικών στοιχείων της επιφάνειας του στα κύτταρα-συστατικά της επίκτητης ανοσίας, τα Τ κύπαρα. Τα Τ λεμφοκυπαρα διαθέτουν υποδοχείς με τους οποίους αναγνωρίζουν ειδικά τα στοιχεία του μικροοργανισμού που τους παρουσιάζονται από τα μακροφάγα. Στη συνέχεια τα Τ κύπαρα είτε συνομιλούν με άλλα κύπαρα, τα Β λεμφοκυπαρα, τα οποία παράγουν τα ειδικά αντισώματα, είτε εξελίσσονται σε ειδικά κυπαροτοξικά Τ κύπαρα που σκοτώνουν τον εισβολέα και τα προσβεβλημένα από αυτόν κύπαρα. Ανακεφαλαιώνοντας, το ανοσολογικό σύστημα παρουσιάζει τις παρακάτω χαρακτηριστικές ιδιότητες: 1. Εκπαιδεύεται: όταν προσβληθεί από τον εισβολέα θα τον «μάθει» και θα αναπτύξει ειδική ανοσία. 2. Αναπτύσσει ειδική μνήμη έναντι των εισβολέων που έχει «δει». 3. Παρουσιάζει ανοσολογική ανοχή, διακρίνει δηλαδή τα στοιχεία του οργανισμού του από τα ξένα και δεν στρέφεται κατά του εαυτού του. 4. Τέλος, είναι δυνατόν να συνεργαστεί με όλα τα υπόλοιπα συστήματα του οργανισμού, όπως το νευρικό, το ενδοκρινολογικό και το μεταβολικό σύστημα. Όπως προαναφέρθηκε, το ανοσολογικό σύστημα εμφανίζει ανοσολογική ανοχή έναντι των δικών του στοιχείων (αυτοανοχή). Η απώλεια της αυτοανοχής οδηγεί σε παθολογικές καταστάσεις που ονομάζονται αυτοάνοσα νοσήματα. Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι συνεπώς τα νοσήματα που προκαλούνται από την επίθεση του ανοσολογικού συστήματος του οργανισμού εναντίον δικών του κυπάρων, ιστών και οργάνων με αποτέλεσμα τη βλάβη τους και την ακόλουθη ανάπτυξη νόσου. Τα νοσήματα αυτά είναι πολυπαραγοντικά, δηλαδή στην ανάπτυξη τους συμβάλλει η δράση πολλών παραγόντων. Γενετικοί, περιβαλλοντικοί, ορμονι- 122

3 TiEINAIΤΑΑΥΤΟΆΝΟΣΑΝΟΣΉΜΑΤΑ κοί και νευροψυχολογικοί παράγοντες φαίνεται να συμμετέχουν στην ανάπτυξη των αυτοανόσων νοσημάτων (Εικόνα 2). Τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν κληρονομούνται, κληρονομείται όμως η προδιάθεση σε αυτά. Για τον λόγο αυτό είναι δυνατόν πολλά μέλη της ίδιας οικογένειας να πάσχουν από κάποιο αυτοάνοσο νόσημα. Όμως, πρέπει να τονιστεί ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν είναι μονογονιδιακά, δεν κληρονομούνται όπως τα κλασικά κληρονομικά νοσήματα. Γι' αυτόν τον λόγο μόνο το 30% των μονοζυγωτικών διδύμων (δηλαδή ατόμων με το ίδιο γενετικό υλικό) προσβάλλονται ταυτόχρονα από κάποια αυτοάνοσο νόσο. Άλλοι παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός τέτοιου νοσήματος, όπως περιβαλλοντικοί (π.χ. ιοί, μικρόβια, υπεριώδης ακτινοβολία), ψυχολογικοί (π.χ. ψυχοτραυματικά γεγονότα, έντονο στρες) και ορμονικοί (π.χ. οιστρογόνα). Τα αυτοάνοσα νοσήματα αφορούν όλες τις ηλικιακές ομάδες. Όμως, συχνά εμφανίζουν μία προτίμηση για τις γυναίκες της αναπαραγωγικής ηλικίας. Τα νοσήματα αυτά διακρίνονται σε οργανοειδικά, δηλαδή σε αυτά όπου προσβάλλεται ένα όργανο (θυρεοειδίτιδα Hashimoto, νόσος του Grave, σακχαρώδης διαβήτης τύπου Ι) και σε συστεμικά όπου προσβάλλονται συγχρόνως ή/και διαδοχικά πολλά όργανα (συστεμικός ερυθηματώδης λύκος, αγγειίπδες, ρευματοειδής αρθρίτιδα, σύνδρομο Sjögren, σκληρόδερμα, μυοσίτιδες) (Πίνακας Ι). Πιο επικίνδυνη, βέβαια, θεωρείται η προσβολή ζωτικών οργάνων που η λειτουργία τους είναι απαραίτητη για την επιβίωση του οργανισμού (εγκεφάλου, νεφρών, καρδιάς, πνευμόνων). Το ευρύ κλινικό φάσμα των νοσημάτων αυτών καθιστά απαραίτητη τη συνεργασία όλων των κλάδων της ιατρικής για την αντιμετώπιση τους. Είναι χρόνια νοσήματα και για την αντιμετώπιση τους απαιτείται μακρόχρονη θεραπεία με στόχο την καταστολή της φλεγμονής και την αποτροπή της μόνιμης βλάβης των προσβεβλημένων οργάνων. Ο ειδικευμένος γιατρός θα επιλέξει το κατάλληλο φάρμακο στην κατάλληλη δόση για την τροποποίηση της ανοσολογικής απόκρισης, με σκοπό την επίτευξη του μέγιστου θεραπευτικού αποτελέσματος με τις ελάχιστες δυνατές παρενέργειες. Η μακροχρόνια ανοσοκαταστολή μπορεί να οδηγήσει σε ανεπάρκεια του ανοσολογικού συστήματος με αποτέλεσμα την επιρρέπεια του πάσχοντα σε λοιμώξεις. Συνεπώς, οι 123

4 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ III ασθενείς υπό ανοσοκατασταλτική θεραπεία καλό είναι να υπόκεινται σε προληπτικό εμβολιασμό έναντι του ιού της γρίπης κάθε χρόνο και του πνευμονόκοκκου, κάθε πέντε χρόνια. Επιπρόσθετα, ασθενείς υπό θεραπεία με κορτικοστεροειδή, τα οποία είναι τα πλέον διαδεδομένα άνοσο κατασταλτικά φάρμακα, θα πρέπει να λαμβάνουν προφυλακτική θεραπεία για οστεοπόρωση και για φυματίωση, αν έχουν εκτεθεί προηγούμενα σε αυτή. Τέλος, οι ασθενείς με αυτοάνοσες νόσους θα πρέπει να ακολουθούν υγιεινή διατροφή, να ασκούνται τακτικά, να αποφεύγουν το κάπνισμα και τη χρήση αντισυλληπτικών χαπιών που περιέχουν οιστρογόνα, καθώς τα τελευταία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην έναρξη και έξαρση των αυτοάνοσων νοσημάτων. Η φυσική ανοσία επιτυγχάνεται μέσω των φυσικών φραγμών, δέρμα και βλεννογόνοι κυττάρων -φαγοκύτταρα και κύπαρα φυσικοί φονείς- και εκκρινόμενων κυτταρικών μορίων -αμυντίνες, πρωτεΐνες οξείας φάσης και κυτταροκίνες, που δρουν μη ειδικά, χωρίς διάκριση, έναντι των παθογόνων μικροοργανισμών και των μολυσμένων από αυτούς κυττάρων. Αντίθετα, η επίκτητη ανοσία εκπαιδεύεται ώστε να αναγνωρίζει τους μολυσματικούς παράγοντες. Ο ξένος εισβολέας αντιμετωπίζεται από κύπαρα (Τ και Β λεμφοκύπαρα) ή αντισώματα (χημική ανοσία) που τον αναγνωρίζουν και τον καταστρέφουν ειδικά. Επίκτητη Ανοσία ειδική εκπαιδεύεται Φυσική Ανοσία μη ειδική * Τ κύτταρα Β κύτταρα Αντισώματα Φαγοκύτταρα Ουδετερόφιλα Μακροφάγα Κύτταρα φυσικοί φονείς 3 Π γραμμή 2 η γραμμή Em. 1: Φυσική και επίκτητη ανοσία Δέρμα Βλεννογόνοι Αντιμικροβιακά συστατικά Πρωτεΐνες Οξείας Φάσης Κυτταροκίνες 1 γραμμή 124

5 TiEINAIΤΑΑΥΤΟΑΝΌΣΑΝΟΣΉΜΑΤΑ Περιβαλλοντικοί Γενετι Υπερδραστηριότητα ανοσολογικού συστήματος Em. 2: Αυτοανόσα νοσήματα. Πολυπαραγοντική παθογένεια ΠΙΝΑΚΑΣ Ι Συστεμικά και οργανοειδικά αυτοανόσα νοσήματα Συστεμικά Αγγειίτιδες Συστεμικός ερυθηματώδπς λύκος Ρευματοειδής αρθρίτιδα Σύνδρομο Sjögren (ΕπιθηΛιίτιδα) Σκληρόδερμα Μυοσίτιδες Οργανοειδικά Ενδοκρινείς Αδένες Ι θυρεοειδίτιδα Hashimoto Ι Νόσος του Grave Ι Σακχαρώδης Διαβήτης (τύπου Ι) Άλλα Όργανα * Γαστρίτιδα Ι Ηπατίτιδα Διάμεση Πνευμονίτιδα Ι Κυτταροπενίες 125

ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ. Γενικά Τι είναι η ρευµατολογία και τι ο ρευµατισµός

ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ. Γενικά Τι είναι η ρευµατολογία και τι ο ρευµατισµός ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Γενικά Τι είναι η ρευµατολογία και τι ο ρευµατισµός Η ρευµατολογία είναι ο κλάδος (ειδικότητα) της ιατρικής επιστήµης που ασχολείται µε την παθολογία των νοσηµάτων (αρθρίτιδα και ρευµατισµός)

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

Πως δουλεύουν τα γονίδια;

Πως δουλεύουν τα γονίδια; Τι είναι τα γονίδια; Τα γονίδια είναι οι ενεργές υποµονάδες του DNA. Το DNA είναι µια απέραντη βάση δεδοµένων χηµικών πληροφοριών που περιέχει όλες τις απαραίτητες οδηγίες για την δηµιουργία όλων των πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

ώστε να αναπτύξει ένα πολλά υποσχόμενο tης θεοδώρας τσώλη

ώστε να αναπτύξει ένα πολλά υποσχόμενο tης θεοδώρας τσώλη Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου 2014 TO BHMA science επιμελεια:χριστινα ψυχαρη www.tovima.gr/science/ αστροφωτογραφία ουράνια κλικ Εν αναμονή των αποτελεσμάτων διεθνούς αστρονομικού φωτογραφικού διαγωνισμού, απολαύστε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των αντιβιοτικών στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Ο ρόλος των αντιβιοτικών στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ανασκόπηση Ο ρόλος των αντιβιοτικών στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Αδαμαντία Λιαπίκου¹, Δήμητρα Mπακάλη¹, Ηλίας Καΐνης¹, Κατερίνα Δημάκου² ¹3 η Πνευμονολογική Κλινική, ²6η Πνευμονολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου

Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου Απόστολος Μαντίδης Πλοίαρχος (ΥΙ), Γαστρεντερολόγος, Διευθυντής Γαστρεντερολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β ΠΗΓΕΣ- Ι ΙΟΤΗΤΕΣ- ΧΗΜΕΙΑ

ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β ΠΗΓΕΣ- Ι ΙΟΤΗΤΕΣ- ΧΗΜΕΙΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ - ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β ΠΗΓΕΣ- Ι ΙΟΤΗΤΕΣ- ΧΗΜΕΙΑ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΕΣ: ΠΑΝΤΕΛΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟΣΥΝΔΕΤΗ ΑΓΑΜΜΑΣΦΑΙΡΙΝΑΙΜΙΑ (Χ-α-γ-σφαιριναιμία) X-Linked Agammaglobulinaemia (XLA)

ΦΥΛΟΣΥΝΔΕΤΗ ΑΓΑΜΜΑΣΦΑΙΡΙΝΑΙΜΙΑ (Χ-α-γ-σφαιριναιμία) X-Linked Agammaglobulinaemia (XLA) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΦΥΛΟΣΥΝΔΕΤΗ ΑΓΑΜΜΑΣΦΑΙΡΙΝΑΙΜΙΑ X-Linked Agammaglobulinaemia (XLA) ΑΡΜΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA)

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Με την ευγενική χορηγία της Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA)

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Με την ευγενική χορηγία της Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΧΙ ΣΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΖΩΗ...

ΟΧΙ ΣΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΖΩΗ... ΟΧΙ ΣΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΖΩΗ... ΓΕΝΙΚΑ Ένα από τα πολύ σοβαρά προβλήµατα που απασχολούν την κοινωνία µας, είναι η µεγάλη εξάπλωση, χρήση και διάδοση των ναρκωτικών. Η φοβερή αυτή µάστιγα δεν είναι προϊόν

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζω

Τι πρέπει να γνωρίζω Τι πρέπει να γνωρίζω Ευάγγελος Λυμπερόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων Μωυσής Ελισάφ Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων Δ/ντής Β Πανεπιστημιακής

Διαβάστε περισσότερα

Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά. "Ενα σημαντικό άγνωστο πρόβλημα της δημόσιας υγείας

Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά. Ενα σημαντικό άγνωστο πρόβλημα της δημόσιας υγείας Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά. "Ενα σημαντικό άγνωστο πρόβλημα της δημόσιας υγείας Αλκιβιάδης Βατόπουλος Καθηγητής Μικροβιολογίας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας α προσπαθήσω με απλά λόγια να εξηγήσω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΑΣΤΕΡ INSTITUT PASTEUR HELLÉNIQUE

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΑΣΤΕΡ INSTITUT PASTEUR HELLÉNIQUE ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΑΣΤΕΡ INSTITUT PASTEUR HELLÉNIQUE έτη προσφοράς ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1919 ΑΘΗΝΑ NEWSLETTER Απριλιος Βασ. Σοφίας 127, 11521 Αμπελόκηποι 210 6478800 cdriva@pasteur.gr www.pasteur.gr www.facebook.com/hellenicpasteurinstistute

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας

Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας ΚΆΤΩ ΑΠΌ ΠΟΙΕΣ ΣΥΝΘΉΚΕΣ ΠΡΟΒΛΈΠΕΤΑΙ Ο ΓΕΝΕΤΙΚΌΣ ΈΛΕΓΧΟΣ; ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΉ ΓΕΝΕΤΙΚΉ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ ΤΙ ΨΆΧΝΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΓΕΝΕΤΙΚΌ ΈΛΕΓΧΟ; Η ΔΙΚΉ ΣΑΣ ΑΠΌΦΑΣΗ Γενετικός Έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Στατιστική Ταξινόμηση Νόσων και Συναφών Προβλημάτων Υγείας

Διεθνής Στατιστική Ταξινόμηση Νόσων και Συναφών Προβλημάτων Υγείας Διεθνής Στατιστική Ταξινόμηση Νόσων και Συναφών Προβλημάτων Υγείας Δέκατη Αναθεώρηση Έκδοση 2008 Τόμος 2: Εγχειρίδιο Οδηγιών Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας Γενεύη Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης

Διαβάστε περισσότερα

2.Σε ποιές κατηγορίες ταξινομούνται οι επαγγελματικοί κίνδυνοι; Οι επαγγελματικοί κίνδυνοι μπορούν να ταξινομηθούν σε 3 ομάδες:

2.Σε ποιές κατηγορίες ταξινομούνται οι επαγγελματικοί κίνδυνοι; Οι επαγγελματικοί κίνδυνοι μπορούν να ταξινομηθούν σε 3 ομάδες: 1.Τί ονομάζουμε επαγγελματικό κίνδυνο; Με τον όρο επαγγελματικό κίνδυνο εννοούμε τον κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ο οποίος προέρχεται από την επαγγελματική έκθεση στους βλαπτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Χρονία ηπατίτιδα B. Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας-Ηπατολογίας, Β Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο

Χρονία ηπατίτιδα B. Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας-Ηπατολογίας, Β Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Χρονία ηπατίτιδα B ΙΩΑΝΝΗΣ Σ. ΚΟΣΚΙΝΑΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας-Ηπατολογίας, Β Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Περίληψη: Ο ιός της ηπατίτιδας Β (HBV) είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Στεφανίδου Σπυριδούλα 1 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής, ΤΕΙ Αθήνας Τόμος 12, Τεύχος 4 (Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2013) _ΕΙΔΙΚΟ ΑΡΘΡΟ_ ΠΕΡΙΛΗΨΗ H κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διατροφή και τις Διατροφικές Διαταραχές 2008-2012

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διατροφή και τις Διατροφικές Διαταραχές 2008-2012 2008-2012 για τη Δημόσια Υγεία Εθνικό Σχέδιο Δράσης 2008-2012 Αθήνα 2008 Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γραφείο Γενικού Γραμματέα Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης Μονάδα Στρατηγικής και Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ 1.1 Εισαγωγή Η Ασφάλεια Εργασίας περιλαµβάνει όλες εκείνες τις δραστηριότητες που αντιδρούν στη δηµιουργία επικίνδυνων καταστάσεων για

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο διαβήτης; What is diabetes? - Greek

Τι είναι ο διαβήτης; What is diabetes? - Greek Μιλώντας για τον διαβήτη Αρ. 42 Αναθεωρήθηκε τον Αύγουστο 2010 Τι είναι ο διαβήτης; What is diabetes? - Greek Ο διαβήτης είναι η ονομασία που δίνεται σε μια ομάδα διαφορετικών παθήσεων στις οποίες υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

12 o. Πανελλήνιο Συνέδριο Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νοσημάτων του Εντέρου. www.ifne2013.gr. 14-16 Ιουνίου 2013. Βόλος. Τελικό Πρόγραμμα.

12 o. Πανελλήνιο Συνέδριο Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νοσημάτων του Εντέρου. www.ifne2013.gr. 14-16 Ιουνίου 2013. Βόλος. Τελικό Πρόγραμμα. 12 o Πανελλήνιο Συνέδριο Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νοσημάτων του Εντέρου Ελληνική Εταιρεία Μελέτης ΙΦΝΕ Τελικό Πρόγραμμα Βιβλίο Περιλήψεων 14-16 Ιουνίου 2013 Βόλος Ξενοδοχείο Domotel Xenia Volou www.ifne2013.gr

Διαβάστε περισσότερα

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας Πανδηµία γρίπης προβλέπεται τώρα από τους ειδικούς στον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας. Αυτό το φυλλάδιο περιγράφει την πανδηµική

Διαβάστε περισσότερα