ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΙI

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΙI"

Transcript

1 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΙI Ενότητα: Πρότυπα σπειραματικής νεφρικής βλάβης - ρευματικές νόσοι Ανδρέας Χ. Λάζαρης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

2 Η δομή του νεφρώνα σε σχέση με την αγγείωσή του 2

3 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΠΕΙΡΑΜΑ (Σ) ΚΑΙ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑ ΦΛΟΙΩΔΟΥΣ ΜΟΙΡΑΣ, ΕΓΓΥΣ & ΑΠΩ ΕΣΠΕΙΡΑΜΕΝΑ (H+E X200) 3

4 Φυσιολογικό σπείραμα και ουροφόρα σωληνάρια (Α-Η) 4

5 Yπερμικροσκοπική εικόνα εγγύς εσπειραμένου σωληναρίου 5

6 Η παρασπειραματική συσκευή, X 400 6

7 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ( Χρώση Masson) 7

8 Χρώση Masson, X 400 8

9 Μεσαγγειακή θεμέλια ουσία. Βασικές μεμβράνες. PAS,X300. 9

10 Σπειραματικές βασικές μεμβράνες (ΣΒΜ). Χρώση αργύρου, Χ400 10

11 Η φυσιολογική σπειραματική βασική μεμβράνη στη χρώση αργύρου, Χ

12 Μεμονωμένο σπειραματικό τριχοειδές 12

13 Υπερμικροσκοπική εικόνα τμήματος μιας τριχοειδικής αγκύλης με το παρακείμενο μεσάγγειο 13

14 Φυσιολογικό σπείραμα (Χ1500)

15 Φυσιολογικό σπείραμα (Χ3000)

16 16

17

18 Υψηλής μεγέθυνσης υπερμικροσκοπική εικόνα 18

19 Το σπειραματικό σχισμοειδές διάφραγμα υπερμικροσκοπικά 19

20 Το σπειραματικό σχισμοειδές διάφραγμα υπερμικροσκοπικά

21 Παθογένεια Σπειραματοπαθειών Μη ανοσοσυμπλεγματικές σπειραματοπάθειες Ανοσοσυμπλεγματικές σπειραματοπάθειες

22 Σχηματισμός ανοσοσυμπλεγμάτων Στην κυκλοφορία σύνδεση αντισωμάτων με διαλυτά αντιγόνα Στα σπειράματα (in situ) σύνδεση αντισωμάτων με σταθερά αντιγόνα του σπειράματος ή με αντιγόνα που έχουν παγιδευτεί στην περιοχή αυτή

23 Ενδογενές Αντιγονικό ερέθισμα Εξωγενές (ιός, βακτήριο, φάρμακο) Κυκλοφορούντα αντισώματα Κυκλοφορούντα ανοσοσυμπλέγματα in situ σχηματισμός ή εναπόθεση Eναπόθεση Ανοσοσυμπλεγμάτων ανοσοσυμπλεγμάτων στο σπείραμα Ενεργοποίηση συμπληρώματος Ενεργοποίηση κυτταρικών μεσολαβητών της φλεγμονής Ουδετερόφιλα, μακροφάγα, αιμοπετάλια,β&τ λεμφοκύτταρα, μεσαγγειακά κύτταρα Απελευθέρωση Αυξητικών Παραγόντων TGFβ, PDGF Σύνθεση Εικοσανοειδών LTB4, LTD4 TXA2, PGF2a Απελευθέρωση κυτοκινών ΙL1, IL6, IL2,TNF IFγ Απελευθέρωση ριζών οξυγόνου Μόρια κυτταρικής προσκόλλησης

24 ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ -ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΥΣΙΩΔΩΝ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΦΩΤΟΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ - ΚΑΤΑ ΒΑΣΗ ΜΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΩΝ -ΥΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΩΝ (ΣΝ) 24

25 Απουσία ουσιωδών αλλοιώσεων. Μορφολογικό πρότυπο. Νόσος ελαχίστων αλλοιώσεων (ΝΕΑ). Χρώση αργύρου. 25

26 Σπειραματοπάθειες : Ορολογίες Τμηματικές (προσβολή < 50% του παθολογικού Σ) - εστιακές (<50% των Σ) Καθολικές (σφαιρικές) (προσβολή ολόκληρης της έκτασης του παθολογικού Σ) - διάχυτες (>50% των Σ) 26

27 ΕΣΤΙΑΚΗ ΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣΚΛΗΡΥΝΣΗ (Masson trichrom) 27

28 28

29 ΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ποδοκυτταρική υπερπλασία στο εξωτριχοειδικό διαμέρισμα, όχι θεωρούμενη ως μηνοειδής σχηματισμός (Silver X400). 29

30 ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ Σπειραματική οζώδης σκλήρυνση (Silver X200) 30

31 ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ, PAS 31

32 ΑΜΥΛΟΕΙΔΩΣΗ σπειραματικές και αγγειακές εναποθέσεις κυτταρικής ηωσινόφιλης ουσίας (Η-Ε X200) 32

33 ΑΜΥΛΟΕΙΔΩΣΗ Ερυθρό του Κονγκό (congo red X100) δευτεροπαθής αμυλοείδωση (ΑA Amyloid X200) 33

34 ΑΜΥΛΟΕΙΔΩΣΗ 34

35 ΕΣΤΙΑΚΗ ΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΝΕΚΡΩΣΗ (χρώση Masson) 35

36 ΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΜΙΚΡΟΑΓΓΕΙΟΠΑΘΕΙΑ Σχετικά «ακυτταρικό» σπείραμα (acellular glomerulus) (H+E x200) 36

37 Πρόσφατοι θρόμβοι στη χρώση Masson

38 Παλαιοί θρόμβοι στη χρώση Masson 38

39 ΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΜΙΚΡΟΑΓΓΕΙΟΠΑΘΕΙΑ, PAS 39

40 (Διάχυτη) ομοιόμορφη σφαιρική πάχυνση των σπειραματικών βασικών μεμβρανών. Φυσιολογικός αριθμός κυττάρων (νορμοκυτταρικό) σπείραμα. ΜΕΜΒΡΑΝΩΔΗΣ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΑ 40

41 πάχυνση βασικών μεμβρανών σε ακιδωτό πρότυπο Στάδιο ΙΙ μεμβρανώδους σπειραματοπάθειας (Silver-Methenamine X400)

42 ΜΕΜΒΡΑΝΩΔΗΣ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΑ Σφαιρική ανοσοκαθήλωση IgG σφαιρίνης υποεπιθηλιακώς των βασικών μεμβρανών των σπειραματικών τριχοειδών Πρότυπα σπειραματικής με λ ε πνεφρικής τ ο κοκκιώδες, βλάβης - ρευματικές περιφερικό νόσοι πρότυπο. Μεμβρανώδης σπειραματοπάθεια (X400) 42

43 ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ «ΕΞΙΔΡΩΜΑΤΙΚΟ» ΥΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ- ΕΝΔΟΤΡΙΧΟΕΙΔΙΚΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ- ΟΞΕΙΑ ΔΙΑΧΥΤΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΝ 43

44 ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ανοσοκαθήλωση C3 κλάσματος του συμπληρώματος Α δ ρ ο κοκκώδης κατανομή, εδώ κυρίως στο μεσάγγειο, αλλά και ίσως περιφερικά, υποεπιθηλιακώς στις ΣΒΜ(X400). 44

45 ΜΕΜΒΡΑΝΟΫΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Υπερδιαμερισματοποίηση, σαφής λοβίωση σπειράματος.

46 σπείραμα λοβιώδους αρχιτεκτονικής, σφαιρική ενδοτριχοειδική υπερπλασία διπλασιασμοί σπειραματικών μεμβρανών.μεμβρανοϋπερπλαστικο ΠΡΟΤΥΠΟ (PAS X200)

47 σπείραμα λοβιώδους αρχιτεκτονικής, σφαιρική ενδοτριχοειδική υπερπλασία διπλασιασμοί σπειραματικών μεμβρανών.μεμβρανοϋπερπλαστικο ΠΡΟΤΥΠΟ (Χρώσεις PAS & αργύρου)

48 48

49 ΜΕΜΒΡΑΝΟΫΠΕΡΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ Σφαιρική, περιφερική (υπενδοθηλιακή), ταινιοειδής κ α ι μεσαγγειακή κ ο κ κ ώ δ η ς καθήλωση IgG σφαιρίνης (X400) 49

50 IgA νεφροπάθεια. Μεσαγγειοϋπερπλαστικό πρότυπο Ήπια, τμηματική αύξηση αριθμού μεσαγγειακών κυττάρωνανοιχτοί οι αυλοί των ενδοσπειραματικών τριχοειδών. (Η-Ε Χ400) διάχυτη σφαιρική υπερπλασία μεσαγγειακών κυττάρων ΔΔ από μεμβρανοϋπερπλαστικό πρότυπο: όχι παραμορφωμένες ή διπλασιασμένες οι ΣΒΜ στο μεσαγγειοϋπερπλαστικό πρότυπο (Η-Ε X200) 50

51 51

52 IgA ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ Κοκκώδης,σφαιρική ανοσοκαθήλωση IgA σφαιρίνης στο μεσάγγειο (X400) 52

53 Κυτταρικός μ η ν ο ε ι δ ή ς σ χ η μ α τ ι σ μ ό ς, μικροδιάσπαση Βωμανείου κάψας. Ε Ξ Ω Τ Ρ Ι Χ Ο Ε Ι Δ Ι Κ Η ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ (πολλαπλασιαζόμενα επιθηλιακά τοιχωματικά κύτταρα της Βωμάνειας κάψας, μακροφάγα,ινοβλάστες και ποδοκύτταρα) (PAS X400)

54 Ε Ξ Ω Τ Ρ Ι Χ Ο Ε Ι Δ Ι Κ Η ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ- ΜΗΝΟΕΙΔΗΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ

55 Συγκεντρικός κυτταρικός μηνοειδής σχηματισμός (silver Χ400)

56 56

57 Σπειραματικές νόσοι Κλινικά σύνδρομα Ασυμπτωματική αιματουρία Πρωτεϊνουρία [είτε ασυμπτωματική είτε σοβαρή (της τάξης του νεφρωσικό συνδρόμου)] Οξεία ΣΝ (οξύ νεφριτιδικό σύνδρομο: κάποια μείωση στον όγκο των ούρων-κατακράτηση νατρίου και νερού-κάποια αύξηση του ενδαγγειακού όγκου, ήπια έως μέτρια πρωτεϊνουρία, αιματουρία, υπέρταση), μεμονωμένη ή και ταχέως εξελισσόμενη ΣΝ, ταχεία απώλεια της νεφρικής λειτουργίας (ενεργό νεφριτιδικό ίζημα ± ΟΝΑ) Χρόνια σπειραματονεφρίτιδα -ΧΝΑ

58 1 η περίπτωση Νέα κοπέλα, από 2 εβδομάδων, αναφέρει πόνους «σ όλο της το σώμα», αίσθημα κόπωσης και πυρετό 38,5 βαθμούς Κελσίου. Την τελευταία εβδομάδα παρουσίασε πόνο με τοπική ερυθρότητα και οίδημα στη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση Στη φυσική εξέταση: εξάνθημα παρειάς, έλκη στο βλεννογόνο του στόματος, συλλογή πλευριτικού υγρού, επίμονη ταχυκαρδία. Από τον παρακλινικό έλεγχο: αιματοκρίτης 32%,λευκά 2500 με 51% πολυμορφοπύρηνα, αιμοπετάλια < 100 Χ 10 9 /λίτρο, χαμηλά C3, C4, η ΤΚΕ 72χιλ. την 1 η ώρα. Γενική ούρων: μέτρια λευκωματουρία (< 3 g ημερησίως), αρκετοί κύλινδροι. 58

59 Εισβολή ΣΕΛ : πυρετός, μυαλγίες, κακουχία, αρθρίτιδα, εξάνθημα, στοματικά έλκη, αναιμία, χαμηλά λευκά, θρομβοκυττοπενία, παθολογικά ευρήματα στα ούρα. Επιβεβαίωση διάγνωσης: υψηλός τίτλος ΑΝΑ, αντιπυρηνικά αντιdna διπλής έλικας αντισώματα στον ορό με περιφερικό τύπο φθορισμού, ανίχνευση κυττάρων ΣΕΛ. Γίνεται νεφρική βιοψία τα αποτελέσματα της οποίας καθορίζουν την κλινική πορεία της ασθενούς και τη θεραπεία. Η τάξη ΙΙ της νεφρίτιδας του ΣΕΛ εξελίσσεται πολύ αργά, ενώ οι τάξεις ΙΙΙ & ΙV έχουν επιθετικότερη πορεία. 59

60 Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Η νεφρική προσβολή στο ΣΕΛ αποτελεί τη σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας των ασθενών με ΣΕΛ. Πλείστοι ασθενείς με ΣΕΛ εμφανίζουν μια ρ υ θ μ ι ζ ό μ ε ν η α π ό α ν ο σ ο σ υ μ π λ έ γ μ α τ α σ π ε ι ρ α μ α τ ο π ά θ ε ι α, συχνά με σ υ ν ο δ έ ς διαμεσοσωληναριακές μεταβολές και προσβολή α γ γ ε ί ω ν τ ο υ δ ι ά μ ε σ ο υ υ π ο σ τ ρ ώ μ α τ ο ς υπό μορφή λανθανουσών αγγειακών ανοσοεναποθέσεων ή ακόμα και ινιδοειδούς νέκρωσης και θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας. Η νεφρική προσβολή (νεφρίτιδα του λύκου) είναι εξαιρετικά πλειόμορφη και δεν αντιστοιχεί απόλυτα με τη βαρύτητα των κλινικών εκδηλώσεων της νεφρικής προσβολής. Ο διπλασιασμός της τιμής της κρεατινίνης στον ορό συνδέεται με την ιστολογική ανίχνευση κυτταρικών μηνοειδών σχηματισμών και μέτριας έως έντονης ίνωσης στο διάμεσο υπόστρωμα. Στις μεσαγγειοϋπερπλαστικές μορφές, η αιματουρία αποτελεί το κλασικό σύμπτωμα, στις μορφές με ενδοτριχοειδική υπερπλασία το οξύ νεφριτιδικό σύνδρομο είναι συχνότερο και ενίοτε συνοδεύεται από έντονη πρωτεϊνουρία στην τάξη V συνήθως παρατηρείται νεφρωσικό σύνδρομο. Στις περιπτώσεις με έντονα ενεργό νόσο: ONA. Επί ταχέως εξελισσόμενης σπειραματονεφρίτιδας: μηνοειδείς σχηματισμοί απαντώμενοι αποκλειστικά σε έδαφος υ π ε ρ π λ α σ τ ι κ ώ ν τ ά ξ ε ω ν νεφρίτιδας του ΣΕΛ. Νεφρική προσβολή αναπτύσσει περί το 50% των ασθενών. Η νεφρική προσβολή μπορεί να παρατηρηθεί οποιαδήποτε στιγμή στη διάρκεια της νόσου. Συχνότερα παρατηρείται τα πρώτα χρόνια. Δυνατόν οι νεφρικές εκδηλώσεις να προηγηθούν της διάγνωσης. 60

61 Η ενεργός νόσος χρειάζεται έντονη ανοσοκαταστολή. Ιστολογικές παράμετροι καθορισμού δείκτη ενεργού νόσου (0-24) Βαθμός σπειραματικής ενδοτριχοειδικής υπερπλασίας (0-3+) Ινιδοειδής νέκρωση ή καρυορρηξία ( 0-3+ Χ2 ) Κυτταρικοί μηνοειδείς σχηματισμοί (0-3+ Χ2) «Θρόμβοι» υαλίνης ή θρόμβοι ινικής και υαλοειδείς υπενδοθηλιακές εναποθέσεις προσομοιάζουσες με «συρμάτινο βρόχο-αγκύλη» (0-3+) Φλεγμονή (συνάθροιση λευκοκυττάρων) στο σπείραμα (0-3+) Βαθμός συνάθροισης μονοπύρηνων φλεγμονωδών κυττάρων στο διάμεσο συνδετικό υπόστρωμα και στα ουροφόρα σωληνάρια (0-3+) 61

62 Ο υψηλός δείκτης χρονιότητας προδικάζει πτωχή πρόγνωση. Ιστολογικές παράμετροι καθορισμού δείκτη χρονιότητας (0-12) Σκλήρυνση σπειραμάτων, σφαιρική ή τμηματική ή μεσαγγειακή (0-3+) Ινώδεις μηνοειδείς σχηματισμοί (0-3+) Ίνωση του διαμέσου υποστρώματος (0-3+) Ατροφία σωληναρίων (0-3+) Η σωληναριακή βλάβη, η ίνωση και η ατροφία συνδέονται ευθέως με τη νεφρική λειτουργία και με τη μη ανταπόκριση στη θεραπεία. 62

63 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ - Εναπόθεση ανοσοσυμπλεγμάτων σαν συρμάτινος βρόχος-αγκύλη. 63

64 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ. «Συρμάτινοι βρόχοι-αγκύλες». 64

65 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ. «Θρόμβοι» υαλίνης. 65

66 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ Τμηματική νεκρωτική αλλοίωση στη χρώση Masson. Συνοδός διατάραξη της αρχιτεκτονικής του σπειράματος και καρυορρηξία. Οι νεκρωτικές περιοχές στα σπειράματα δηλώνουν έντονη ανοσολογική επιθετικότητα. 66

67 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ. Α ρ τ η ρ ί τ ι δ α στο διάμεσο υπόστρωμα. 67

68 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ Υπερπλασία μεσαγγειακών κυττάρων Τμηματική ενδοτριχοειδική υπερπλασία Μικρός περιβάλλων μηνοειδής σχηματισμός Στη νεφρίτιδα του ΣΕΛ ο ενεργός πολλαπλασιασμός και οι αλλοιώσεις των σπειραμάτων είναι συχνά τμηματικές. Χρειάζεται να καθορίσουμε το ποσοστό των σπειραμάτων με τις αλλοιώσεις ενδοτριχοειδικής υπερπλασίας προκειμένου να ταξινομήσουμε την κάθε περίπτωση υπερπλαστικής νεφρίτιδας στην τάξη ΙΙΙ (εστιακή) ή ΙV (διάχυτη).

69 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ. Μηνοειδής σχηματισμός. 69

70 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ Εξωτριχοειδική υπερπλασία : συχνή αλλοίωση ενδεικτική ενεργότητας και άρα συμβατή με τις τάξεις ΙΙΙ & ΙV. O μηνοειδής σχηματισμός οφείλει να καταλαμβάνει τουλάχιστον το 25% της περιφέρειας της Βωμάνειας κάψας ( εδώ την καταλαμβάνει σχεδόν ολόκληρη ) ώστε να θεωρηθεί αλλοίωση εξωτριχοειδικής υπερπλασίας. 70

71 Ευρήματα δυνητικώς απαντώμενα στα πλαίσια νεφρίτιδας του ΣΕΛ Σ ω μ ά τ ι α α ι μ α τ ο ξ υ λ ί ν η ς (ιστολογικό αντίστοιχο των κυττάρων λύκου). Παθογνωμονικό εύρημα, αλλά εμφανές μόνο στο 2% των βιοψιών με νεφρίτιδα του ΣΕΛ

72 Ο ΣΕΛ στο ΗΜ: πιο ειδικά ευρήματα Οι α ν ο σ ο ε ν α π ο θ έ σ ε ι ς προσλαμβάνουν εικόνα δίκην δακτυλικού αποτυπώματος: Παράλληλες δομές (2-6 σκοτεινές ταινίες εναλασσόμενες με διαυγείς ταινίες γύρω από κεντρικό σημείο) Διάμετρος ταινίας: nm συνήθως κυρτές, μπορεί όμως και ευθείες Δεν παρατηρούνται σε όλες τις εναποθέσεις αλλά εστιακά ή και σε τμήμα τυπικών κατά τα άλλα εναποθέσεων Μη παθογνωμονικό εύρημα: παρατηρείται και επί κρυοσφαιριναιμίας Χ 72

73 Ο ΣΕΛ στο ΗΜ: πιο ειδικά ευρήματα Σ ω λ η ν ο δ ι κ τ υ ω τ έ ς δ ο μ έ ς (tubuloreticular structures / TRI): Aναστομούμενες σωληνώδεις δομές, 23nm (εξωτερική διάμετρος) & 8nm (εσωτερική διάμετρος) Εντόπιση: ενδοπλασματικό δίκτυο στα ενδοθηλιακά συνήθως κύτταρα, περισωληναριακά τριχοειδή & αρτηρίες Απαντώνται και: -στα λεμφοκύτταρα in vitro μετά έκθεση σε ιντερφερόνη (Ιnterferon footprints) -στο πλαίσιο λοιμώξεων με ρετροϊούς (πχ. ΗΙV) 73

74 Σωληνοδικτυωτές δομές (tubuloreticular structures / TRI): Χημικές ιδιότητες φωσφολιπιδίων και όξινων γλυκοπρωτεϊνών Δε φαίνεται να αποτελούν ιικά σωματίδια 74

75 O ΣΕΛ προσλαμβάνει πολλά μορφολογικά πρότυπα σπειραματικής βλάβης. 6 Τάξεις με δυνατότητα μετάπτωσης από τη μία στην άλλη. Οι τάξεις Ι & ΙΙ κατά κανόνα με χαμηλούς δείκτες ενεργότητας και χρονιότητας συνοδεύονται από ήπια κλινική πορεία σε αντίθεση με τις τάξεις ΙΙΙ & ΙV οι οποίες χωρίς έγκαιρη θεραπεία, εξελίσσονται δυσμενώς. Ι: Ελάχιστη μεσαγγειακή: φυσιολογικά σπειράματα στο φωτομικροσκόπιο αλλά μεσαγγειακές ανοσοεναποθέσεις στον ανοσοφθορισμό και στο ΗΜ. II: Μεσαγγειοϋπερπλαστική στο φωτομικροσκόπιο με μεσαγγειακή διεύρυνση και/ή πολλαπλασιασμό αμιγώς των μεσαγγειακών κυττάρων και αντίστοιχες, αμιγώς ή σχεδόν αμιγώς μεσαγγειακές εναποθέσεις στον ανοσοφθορισμό και στο ΗΜ. ΙIΙ: Εστιακή υπερπλαστική ΣΝ με τμηματική (S) ή σφαιρική (G) ενδοτριχοειδική υπερπλασία σε λιγότερα από τα μισά περικλειόμενα σπειράματα με πιθανή συνοδό εξωτριχοειδική υπερπλασία και μεσαγγειακές μεταβολές. (Α: ενεργές αλλοιώσεις, Α/C: ενεργές και χρόνιες αλλοιώσεις, C: χρόνιες αλλοιώσεις) ΙV: Διάχυτη υπερπλαστική ΣΝ, μεμβρανοϋπερπλαστικής μορφής, με τμηματική (S) ή σφαιρική (G) ενδοτριχοειδική υπερπλασία σε περισσότερα από τα μισά περικλειόμενα σπειράματα με πιθανή συνοδό εξωτριχοειδική υπερπλασία, μεσαγγειακές μεταβολές και φλεγμονή στο σπειραματικό θύσανο. (Α: ενεργές αλλοιώσεις, Α/C: ενεργές και χρόνιες αλλοιώσεις, C: χρόνιες αλλοιώσεις) Μια ενεργός αλλοίωση χαρακτηρίζεται τμηματική (S) όταν αφορά σε < 50% της περιοχής του προσβεβλημένου σπειράματος και σφαιρική (G) σε > 50% αυτής. Στη μορφή IV-S οι τμηματικές αλλοιώσεις αφορούν σε > ή = 50% των περικλειομένων σπειραμάτων, ενώ στη μορφή IV-G oι σφαιρικές αλλοιώσεις αφορούν σε > ή = 50% των περικλειομένων σπειραμάτων. Παρά την κοινή τους έκβαση, συγκριτικά με τις περιπτώσεις IV S, oι περιπτώσεις IV-G συνδέονται με χειρότερη νεφρική λειτουργία, πρώιμη εμφάνιση υπέρτασης, βαρύτερη πρωτεϊνουρία, αναιμία, υποσυμπληρωματιναιμία, αυξημένους αριθμούς «συρμάτινων βρόχων» και «θρόμβων» υαλίνης, εντονότερη ανοσοϊστοθετικότητα, αλλά λιγότερες ινιδοειδείς νεκρώσεις. V: Μεμβρανώδης: Διάχυτη πάχυνση των σπειραματικών βασικών μεμβρανών,κυρίως υποεπιθηλιακές οι ανοσοεναποθέσεις. Δυνατή η συνύπαρξη νεφρίτιδας τάξης ΙΙΙ ή ΙV. VI: Προχωρημένη σκληρυντική: Σφαιρικά σκληρυσμένα σπειράματα σε ποσοστό >90%, απουσία υπολλειματικής ενεργότητας, διάσπαρτες ασθενείς, κοκκιώδεις ανοσοεναποθέσεις ή και απουσία τους -ΔΔ από εστιακή τμηματική σπειραματοσκλήρυνση. Στον ανοσοφθορισμό : διάχυτες κοκκώδεις εναποθέσεις ΙgG, C3, C4, C 1q, αλλά μπορεί και ΙgA και IgM ( πρότυπο full house ). Στο ΗΜ: αντίστοιχα ποικίλη εικόνα. 75

76 Ταξινόμηση νεφρίτιδας του ΣΕΛ

77

78 Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης Ι Μεσαγγειακές εναποθέσεις ανοσοσφαιρινών ή/και συστατικών του συμπληρώματος εν τη απουσία μορφολογικών μεταβολών στο φωτομικροσκόπιο. Οι εναποθέσεις περιορίζονται στο μεσάγγειο και, εάν αναγνωρίζονται σε ενδοσπειραματικά τριχοειδή, είναι μικρές και τμηματικές. Παρόμοια ανοσοϊστολογία απαντά και στην τάξη ΙΙ, αλλά εκεί αναγνωρίζονται υπερπλαστικές μεταβολές του μεσαγγείου στο φωτομικροσκόπιο. 78

79 ΣΕΛ τάξης Ι: Ελάχιστη μεσαγγειακή - Μinimal mesangial lupus nephritis Λίγες, μικρές διάσπαρτες εναποθέσεις στο μεσάγγειο (2500Χ) 79

80 Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης ΙΙ Περιοχές του μεσαγγείου με κυτταρική υπερπλασία στο φωτομικροσκόπιο. Εφόσον παρατηρούμε υπερπλασία της μεσάγγειας θεμέλιας ουσίας ή των μεσαγγειακών κυττάρων με τις αναμενόμενες εναποθέσεις στο μεσάγγειο με την ανοσοϊστολογία, η νεφρίτιδα εντάσσεται στην τάξη ΙΙ. Επισημαίνεται ότι η μεσαγγειακή υπερπλασία μπορεί να είναι έντονη, αλλά απουσιάζουν «ενεργές» αλλοιώσεις (π.χ. ενδοτριχοειδική υπερπλασία, καρυορρηξία, νέκρωση) 80

81 ΣΕΛ τάξης ΙΙ: Μεσαγγειοϋπερπλαστική -Mesangial Proliferative lupus nephritis ΣΕΛ τάξης ΙΙ: μ ε σ α γ γ ε ι α κ έ ς εναποθέσεις σε διευρυσμένο μεσάγγειο (2000Χ) 81

82 Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης ΙΙΙ & ΙV. Masson Τμηματική ενδοτριχοειδική υπερπλασία Τμηματική ινιδοειδής νέκρωση (σοβαρή προσβολή του νεφρού, αυξημένη πιθανότητα μεταβολών χρονιότητας στα σπειράματα) Τμηματική σκλήρυνση και σύμφυση του σπειράματος με τη Βωμάνεια κάψα. [χρόνιες αλλοιώσεις, εντασσόμενες στην τάξη ΙΙΙ ή ΙV ( C ή A/C) ανάλογα με τον αριθμό των προσβεβλημένων σπειραμάτων ] Τμηματική χρόνια αλλοίωση ( εξέλιξη προηγούμενης ενεργού αλλοίωσης ). Ζώνη ίνωσης από τη Βωμάνεια κάψα, ενδεικτική ινώδους μηνοειδούς σχηματισμού ( επίσης χρόνια αλλοίωση στην τάξη ΙΙΙ ή ΙV ).

83 ΣΕΛ τάξης ΙIΙ: Eστιακή - Focal lupus nephritis ΣΕΛ τάξης ΙΙΙ: μεσαγγειακές εναποθέσεις που εστιακά επεκτείνονται και περιφερικά, υπενδοθηλιακά 83

84 ΣΕΛ τάξης ΙΙΙ: μεσαγγειακές και υπενδοθηλιακές εναποθέσεις 84

85 Δ ι ά χ υ τ η υπερπλαστική νεφρίτιδα του ΣΕΛ. Αύξηση της μεσαγγείου θεμέλιας ουσίας και των μεσαγγειακών κυττάρων. Προσοχή για συνύπαρξη ενεργών αλλοιώσεων (διάχυτες εναποθέσεις δίκην συρμάτινων βρόχων /αγκυλών, οπότε τάξη ΙV- προσβολή των ΣΒΜ, άσχετα με την ύπαρξη ή το βαθμό υπερπλασίας στο σπείραμα). Χρώση PAS. 85

86 ( Δ ι ά χ υ τ η ) σφαιρική ενδοτριχοειδική υπερπλασία. Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης I V G. (Χρώση PAS) 86

87 Τάξη IV κατά Π.Ο.Υ.: Παρά τη θεραπεία, πολλές πιθανότητες εξέλιξης σε νεφρική ανεπάρκεια (Διάχυτη) και έντονη υπερπλασία του μεσαγγείου με μεμβρανοϋπερπλαστικές αλλοιώσεις Πάχυνση βασικών μεμβρανών (χρώση PAS)

88 Μεμβρανοϋπερπλαστική ΣΝ ΣΕΛ (Χρώση PAS) 88

89 Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης ΙV Eκτενείς υπενδοθηλιακές εναποθέσεις της μορφής του «συρμάτινου βρόχου/αγκύλης» «Θρόμβοι» υαλίνης : ενδοτριχοειδικές ανοσοεναποθέσεις

90 ΣΕΛ τάξης ΙV: Δ ι π λ έ ς π α ρ υ φ έ ς ΣΒΜ 90

91 Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης ΙΙΙ & ΙV Προβάλλουσες, σφαιρικές, π ε ρ ι φ ε ρ ι κ έ ς - υ π ε ν δ ο θ η λ ι α κ έ ς ανοσοεναποθέσεις, συνήθως τμηματικές στην τάξη ΙΙΙ και σφαιρικές και διάχυτες στην τάξη ΙV. Η παρουσία σφαιρικών και διάχυτων ανοσοεναποθέσεων με π ε ρ ι φ ε ρ ι κ ό π ρ ό τ υ π ο, ακόμη και αν απουσιάζουν ενεργές αλλοιώσεις στο φωτομικροσκόπιο, εντάσσει την περίπτωση στην τ ά ξ η Ι V ( κ ι ό χ ι σ τ η ν Ι Ι ). Συχνά σ υ ν ο δ έ ς μεσαγγειακές ανοσοεναποθέσεις ( οπότε μικτό πρότυπο).

92 Έντονη, διάχυτη, σφαιρική, κυρίως περιφερική (υπενδοθηλιακή) ανοσοκαθήλωση όλων των ανοσοσφαιρινών και των κλασμάτων του συμπληρώματος. 92

93 Κοκκώδεις σφαιρικές ανοσοεναποθέσεις C1q, με μικτό πρότυπο 93

94 ΣΕΛ τάξης ΙV: συγκεντρικές υπενδοθηλιακές και μεσαγγειακές εναποθέσεις 94

95 Νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης V. Xρ. αργύρου Πάχυνση των βασικών μεμβρανών των ενδοσπειραματικών τριχοειδών με ακιδωτική παρυφή της εξωτερικής τους επιφάνειας. Παρόμοια μορφολογία με ιδιοπαθή μεμβρανώδη σπειραματοπάθεια, αν και, συχνότερα από την παραπάνω, αναγνωρίζονται σ υ ν ο δ έ ς υπερπλαστικές μεταβολές στα σπειράματα ή/και ανοσοεναποθέσεις του C1q και C4 ( ως επί της κλασικής οδού ενεργοποίησης του συμπληρώματος )

96 ΣΕΛ τάξης V: Μεμβρανώδης-Membranous lupus nephritis ΣΕΛ τάξης V (Mεμβρανώδης ΣΝ του λύκου). Περιφερικό πρότυπο ανοσοκαθήλωσης 96

97 Αρχόμενες αλλοιώσεις μεμβρανώδους ΣΝ του ΣΕΛ: Μικρές διάσπαρτες υπoεπιθηλιακές εναποθέσεις στις ΣΒΜ Παραμεσαγγειακές εναποθέσεις Σωληνοδικτυωτές δομές στο ενδοθηλιακό κύτταρο (5000Χ) 97

98 ΣΕΛ τάξης V 5000x 98

99 Μικτή νόσος του συνδετικού ιστού ΜΙΚΤΕΣ ΟΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ: Οι αγγειακές αλλοιώσεις είναι ανάλογες της συστηματικής σκλήρυνσης (κρεμμυδοειδής αποφρακτική πάχυνση του έσω χιτώνα μεσολοβίδιας αρτηρίας, ισχαιμικού τύπου, δευτεροπαθής συρρίκνωση σπειραμάτων, ατροφία ουροφόρων σωληναρίων) Οι πιθανές σπειραματικές αλλοιώσεις είναι ανάλογες εκείνων επί ΣΕΛ, με συνηθέστερες τις μεμβρανώδεις αλλοιώσεις. 99

100 Σύνδρομο του Sjoegren Συχνότερο ιστολογικό εύρημα : η χρόνια αλλά ενεργός διαμεσοσωληναριακή νεφρίτιδα Σε μικρότερο ποσοστό ασθενών: ανοσοσυμπλεγματική σπειραματική νόσος είτε μεμονωμένη είτε σε συνδυασμό με διάμεση νεφρίτιδα 100

101 Ρευματοειδής αρθρίτιδα (ΡΑ) Νεφρωσικό σύνδρομο σε ηλικιωμένη ασθενή με ΡΑ από 15ετίας- Ευρείες άμορφες, ασθενώς θετικές στη χρώση PAS εναποθέσεις αμυλοειδούς στο μεσάγγειο και σε τοιχώματα παρακείμενων αρτηριακών κλάδων. 3 ομάδες νεφρικών αλλοιώσεων: - αμυλοείδωση, -επιπλοκές της φαρμακευτικής αγωγής [μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (οξεία διάμεση νεφρίτιδα ή / και νεφρωσικό σύνδρομο λόγω νόσου ελαχίστων αλλοιώσεων), κυκλοσπορίνη (αγγειοσυστολή), άλατα χρυσού και πενικιλλαμίνη (μεμβρανώδης σπειραματοπάθεια), παράγοντες έναντι του TNF-a] και -νεφρική προσβολή ( στα σπειράματα, στο διαμεσοσωληναριακό στοιχείο ή στα αγγεία του διάμεσου υποστρώματος) σχετιζόμενη με αυτή καθεαυτή τη ΡΑ ή αλληλεπικαλυπτόμενη με άλλες αυτοάνοσες καταστάσεις. 101

102 2 η περίπτωση Άρρην 45 ετών προσέρχεται με ναυτία, εμέτους, απώλεια βάρους, δύσπνοια και αιμόπτυση. Στον παρακλινικό έλεγχο : χαμηλός αιματοκρίτης, αυξημένη ΤΚΕ. Ελάττωση διούρησης, στα ούρα λεύκωμα (+), κύλινδροι (+++), ερυθρά (+++). Εγκατάσταση Οξείας Νεφρικής Ανεπάρκειας (ΟΝΑ). Αρχικά εμφάνιση οξέος νεφριτιδικού συνδρόμου [αιματουρία (με δύσμορφα ερυθρά ή κυλίνδρους ερυθροκυττάρων ως επί σπειραματικής προέλευσης),ελάττωση της τιμής της σπειραματικής διήθησης με κάποιου βαθμού ολιγουρία, αζωθαιμία, υπέρταση ] εξελισσόμενο ταχέως (σε διάστημα 3 μηνών ή λιγότερο) σε νεφρική ανεπάρκεια η οποία καθιστά πολλάκις αναπόφευκτη τη μεταμόσχευση νεφρού. Διενέργεια νεφρικής βιοψίας. Βάσει των ευρημάτων της, θα καταστεί δυνατή η έγκαιρη παρέμβαση που θα προφυλάξει τη νεφρική λειτουργία. 102

103 2 η περίπτωση Ιστολογική διάγνωση: Εστιακή τμηματική νεκρωτική σπειραματονεφρίτιδα με μηνοειδείς σχηματισμούς. Νεκρώσεις και θρόμβοι ινικής στα σπειράματα. Εξωτριχοειδική υπερπλασία αφορώσα πρωτίστως τα επιθηλιακά κύτταρα της έσω επιφάνειας της Βωμάνειας κάψας τα οποία, πολλαπλασιαζόμενα, αθροίζονται ως αραιοχρωματικά πολυγωνικά κύτταρα των ποικίλου μεγέθους μηνοειδών σχηματισμών. Σε όσα περισσότερα σπειράματα αναγνωρίζονται μηνοειδείς σχηματισμοί (π.χ. >80% ), τόσο μεγαλύτερης βαρύτητας είναι η νεφρική ανεπάρκεια. Οι μηνοειδείς σχηματισμοί διακρίνονται σε κυτταρικούς(επιθηλιακούς), ινοκυτταρικούς και ινώδεις (με τους τελευταίους να ανευρίσκονται όταν η νόσος έχει μεγάλη διάρκεια ή ο ασθενής υποβάλλεται σε αιμοκάθαρση). 103

104 2 η περίπτωση Διαφοροδιάγνωση εστιακής τμηματικής νεκρωτικής ΣΝ με μηνοειδείς σχηματισμούς Τα προσβαλλόμενα από μηνοειδείς σχηματισμούς σπειράματα πρέπει να ξ ε π ε ρ ν ο ύ ν τ α μ ι σ ά ή τ ο 6 0 % από τα περιλαμβανόμενα στη νεφρική βιοψία, για να ομιλήσουμε για «μ η ν ο ε ι δ ι κ ή» ΣΝ. ΔΔ : 1) Πρωτοπαθής, μηνοειδική ΣΝ σχετιζόμενη με α υ τ ο α ν τ ι σ ώ μ α τ α έ ν α ν τ ι τ μ ή μ α τ ο ς τ η ς α 3 α λ ύ σ ο υ τ ο υ κ ο λ λ α γ ό ν ο υ τ ύ π ο υ Ι V τ ω ν σ π ε ι ρ α μ α τ ι κ ώ ν β α σ ι κ ώ ν μ ε μ β ρ α ν ώ ν ( Σ Β Μ ). Σε < 0,5% των νεφρικών βιοψιών. Υψηλά αντισώματα στον ορό έναντι ΣΒΜ, συνήθως τάξης IgG. Φυσιολογικά C3,C4. Άνδρες ετών, γυναίκες ετών. Πρόδρομη γριπποειδής συνδρομή, ταχέως εξελισσόμενη σπειραματονεφρίτιδα, κύλινδροι ερυθροκυττάρων στα ούρα, υπονεφρωσική πρωτεϊνουρία. Στην εν λόγω νόσο: ιδιαίτερα εκτεταμένοι μηνοειδείς σχηματισμοί, διασπάσεις της Βωμάνειας κάψας με περισπειραματική φλεγμονή, πιθανώς κοκκιωματοειδή. Συνήθεις οι συνυπάρχουσες αλλοιώσεις στο διαμεσοσωληναριακό στοιχείο. Συστηματική μορφή της νόσου με προσβολή των βασικών μεμβρανών και των κυψελιδικών τριχοειδών στους πνεύμονες, ιδιαίτερα σε νέους ασθενείς, πνευμονική αιμορραγία (αιμόπτυση) : σύνδρομο Goodpasture Έως και στο 30% των ασθενών ανιχνεύονται ANCA (!), συνήθως αντι-mpo. 104

105 ΣΝ έναντι ΣΒΜ Κυτταρικός μηνοειδής σχηματισμός. Α π ο υ σ ί α υπερπλασίας στο υ π όλοιπο σπείραμα. Τμηματική ινιδοειδής νέκρωση. 105

106 ΣΝ έναντι ΣΒΜ Κυτταρικός μηνοειδής σχηματισμός & τμηματική ινιδοειδής νέκρωση. 106

107 ΣΝ έναντι ΣΒΜ - Χρώση αργύρου. Κυτταρικός μηνοειδής σχηματισμός, εκτενής ινιδοειδής νέκρωση, διάσπαση ΣΒΜ. 107

108 Α π α ρ α ί τ η τ η για τη διάγνωση ΣΝ έναντι ΣΒΜ, η δ ι ά χ υ τ η, σ φ α ι ρ ι κ ή, γ ρ α μ μ ι κ ή ανοσοκαθήλωση π ρ ω τ ί σ τ ω ς τ η ς IgG με επαρκή ένταση (τουλάχιστον βαθμού 2 σε τετραβάθμιο σύστημα) (Γενικά, αρνητικοί παραμένουν πάντοτε οι μηνοειδείς σχηματισμοί όσον αφορά στις ανοσοσφαιρίνες και στα κλάσματα του συμπληρώματος). Απουσία ανοσοεναποθέσεων στο ΗΜ. 108

109 Διαφοροδιάγνωση εστιακής τμηματικής νεκρωτικής ΣΝ με μηνοειδείς σχηματισμούς: ΔΔ : 2) Αγγειίτιδες κατά 90% ANCA(+),(φυσιολογικά C3,C4)/Σχετιζόμενες με ANCA αγγειίτιδες, εντασσόμενες στις αγγειίτιδες των μ ι κ ρ ώ ν αγγείων (αρτηρίδια,μεσολοβίδιες,τοξοειδείς αρτηρίες,φλεβίδια,τριχοειδή). Εργαστηριακός αποκλεισμός κρυοσφαιριναιμίας ή ΣΕΛ. Ορισμός ΑΝCA ΣΝ : Λίγες ή κ α θ ό λ ο υ εναποθέσεις στον ανοσοφθορισμό σε α ν έ π α φ α σπειράματα (και στο ΗΜ) (ανοσοπενική ΣΝ) κ α ι >ή= 1 σπειράματα με νέκρωση ή μηνοειδή σχηματισμό Παρά την απουσία ορατών ανοσοεναποθέσεων, η παθογένεση των σχετιζομένων με ANCA νόσων είναι προφανώς ανοσορρυθμιζόμενη με σχηματισμό αυτοαντισωμάτων. Πρόδρομα συμπτώματα γριπποειδούς συνδρομής, ταχέως εξελισσόμενη νεφρική βλάβη (μέση τιμή κρεατινίνης:6,5 mg/dl),αποβολή δύσμορφων ερυθρών με τα ούρα και συχνά ερυθροκυτταρικών κυλίνδρων. Η νόσος ANCA συνήθως είναι πολυσυστηματική σημαντική η πιθανότητα εσωτερικής αιμορραγίας επί απότομης μείωσης της αιμοσφαιρίνης ορού. Σημεία εξωνεφρικής αγγειίτιδας στο 75% των περιπτώσεων. Μικροσκοπική πολυαγγειίτιδα: ορολογική ανίχνευση αυτοαντισωμάτων έναντι ενδοκυτταροπλασματικών συστατικών των πολυμορφοπύρηνων ουδετερόφιλων, συχνότερα panca (+). Μηνοειδείς σχηματισμοί σε >60% των σπειραμάτων συνδέονται με κακή πρόγνωση. Πυρετός, αρθραλγία, μυϊκοί πόνοι, περιφερική νευροπάθεια, παθολογικό ίζημα ούρων. Ιδιαίτερη μορφή:«ιδιοπαθής» μηνοειδική ΣΝ περιοριζόμενη στο νεφρό. [ΔΔ. Τελείως διαφορετική η οζώδης πολυαρτηρίτιδα ( σχετίζεται με ιογενή λοίμωξη του ήπατος, είναι ANCA (-) και συνήθως δ ε συνοδεύεται από μηνοειδείς σχηματισμούς παρότι προσβάλλει αρτηρίδια, φλεβίδια ή τριχοειδή, ν ε κ ρ ώ ν ο ν τ ά ς τα)]. -Επί άμφω οζοειδών πνευμονικών διηθήσεων / σπηλαιοποιoύμενων αλλοιώσεων, σκεφτόμαστε δύο οντότητες: Ηωσινοφιλική κοκκιωμάτωση με πολυαγγειίτιδα (αγγειίτιδα Churg- Strauss): συνύπαρξη ή ιστορικό βρογχικού άσθματος ή /και αλλεργικής ρινίτιδας, πολυσυστηματικές εκδηλώσεις, ηωσινοφιλία στο περιφερικό αίμα, ασυνήθης η νεφρική προσβολή και η ανάπτυξη νεφρικής ανεπάρκειας. Κοκκιωμάτωση με πολυαγγειίτιδα (κοκκιωμάτωση του Wegener): συχνότερα canca (+).Συμπτώματα από το ανώτερο αναπνευστικό, παραρρινοκολπίτιδα. Κοκκιωματώδης αγγειίτιδα ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού, αγγειίτιδα μικρών αγγείων και φλεβών. Σπειραματονεφρίτιδα. Με έγκαιρη αντιμετώπιση, μόνο το 10% των ασθενών οδηγείται σε νεφρική ανεπάρκεια. 109

110 Προγνωστική ταξινόμηση σχετιζόμενης με ANCA ΣΝ (από τη μορφή με καλύτερη επιβίωση του νεφρού προς τη χειρότερη) Εστιακή Φυσιολογικά σπειράματα >ή=50% Μηνοειδική Μικτή Σπειράματα με κυτταρικούς μηνοειδείς σχηματισμούς >ή=50% Σπειράματα: φυσιολογικά <50%, με μηνοειδείς σχηματισμούς <50%, σφαιρικώς σκληρυσμένα<50% Σκληρυντική Σφαιρικώς σκληρυσμένα σπειράματα >50%

111 Νεκρώσεις στη σχετιζόμενη με τα ANCA αγγειίτιδα/σν 111

112 Περισπειραματικές φλεγμονώδεις αλλοιώσεις. Η ευρεία διάσπαση της Βωμάνειας κάψας συνηγορεί υπέρ μη ανοσοσυμπλεγματικής μηνοειδικής ΣΝ [ήτοι ΣΝ έναντι ΣΒΜ ή ANCA ΣΝ (όπως εδώ)]. Ο σχηματισμός σαφούς κοκκιώματος στο διάμεσο υπόστρωμα συνηγορεί υπέρ κοκκιωμάτωσης (Wegener) με πολυαγγειίτιδα. 112

113 Μαζικές φλεγμονώδεις αθροίσεις στο διάμεσο υπόστρωμα & σωληνίτιδα (η τελευταία,δυσμενής προγνωστική παράμετρος) 113

114 Ανοσοπενική ΑΝCA ΣΝ Έντονα ηωσινόφιλη τμηματική ινιδοειδής νέκρωση με πέριξ αρχόμενη ανάπτυξη μηνοειδούς σχηματισμού. Απουσία ουσιωδών αλλοιώσεων στο μη νεκρωτικό τμήμα του σπειράματος. Οξείες μεταβολές στο διαμεσοσωληναριακό στοιχείο (οίδημα υποστρώματος, οξεία σωληναριακή βλάβη). 114

115 ANCA ΣΝ. Διαμεσοσωληναριακή φλεγμονή,οξεία σωληναριακή βλάβη 115

116 Ανοσοπενική ΑΝCA ΣΝ. Χρώσεις Μasson & PAS 116

117 Ανοσοπενική ΑΝCA ΣΝ. Mικροσκοπική πολυαγγειίτιδα. Εκτεταμένη νεκρωτική αρτηρίτιδα προσβάλλουσα μεσολοβίδιες αρτηρίες του διαμέσου υποστρώματος. Χρώση Μasson. ΔΔ: Η αμιγής ΣΝ έναντι των ΣΒΜ δε χαρακτηρίζεται από νεκρωτική αγγειίτιδα στο διάμεσο υπόστρωμα σε τέτοια περίπτωση, υποψιαζόμαστε συνυπάρχουσα ανοσοπενική νόσο. Η ανοσοσυμπλεγματική ΣΝ ( κρυοσφαιριναιμική, του ΣΕΛ ή η πορφύρα Henoch-Schoenlein) μπορεί, όχι συχνά, να συνοδεύεται από αρτηρίτιδα στο διάμεσο υπόστρωμα. 117

118 Ανοσοπενική ΑΝCA ΣΝ. Ηωσινοφιλική κοκκιωμάτωση με πολυαγγειίτιδα ( αγγειίτιδα Churg-Strauss) Σημειωτέον ότι τα ηωσινόφιλα μπορεί να προβάλλουν σε ό λ ε ς τις νόσους τις σχετιζόμενες με ANCA. 118

119 Ανοσοπενική ANCA ΣΝ A π ο ύ σ ε ς ή ασθενείς και τ μ η ματικέ ς εναποθέσεις του C3 (λόγω παγίδευσης). Στις νεκρωτικές εστίες μπορεί να παγιδεύεται τμηματικά το C3 & η IgM. Εναποθέσεις ι ν ω δ ο γ ό ν ο υ σε νεκρωτικές εξωτριχοειδικές αλλοιώσεις ( μ η ν ο ε ι δ ε ί ς σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ ς ). 119

120 Ανοσοϊστολογική (αντι-ιgg) διαφοροδιάγνωση ΣΝ με μηνοειδείς σχηματισμούς Γραμμική(αρ) - κοκκώδης(ανοσοσυμπλεγματική) (κέντρο) ανοσοπενική (δεξ.) ΔΔ : 3) Σε αντίθεση με τις δύο προηγούμενες οντότητες, η ανοσοσυμπλεγματική μηνοειδική ΣΝ κατά κανόνα δε χαρακτηρίζεται από νορμοκυτταρικά, μη προσβεβλημένα τμήματα σπειραμάτων, περιλαμβάνει δε το ΣΕΛ (τάξεις ΙΙΙ & ΙV), τη μεμβρανοϋπερπλαστική, την κρυοσφαιριναιμική, την ινιδιακή, την οξεία μεταλοιμώδη και τη νεφροπάθεια IgA/πορφύρα Henoch Schoenlein. 120

121 To παραπάνω πρότυπο ανοσοκαθήλωσης της IgG σε νεφρικό σπείραμα ασθενούς 25 ετών με ιστορικό γριπποειδούς συνδρομής και παρουσία ερυθροκυτταρικών Α. σπειραματονεφρίτιδα έναντι των σπειραματικών βασικών μεμβρανών. Β. νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης V Γ. νεφρίτιδας του ΣΕΛ τάξης ΙΙ Δ. σχετιζόμενη με ANCA σπειραματονεφρίτιδα κυλίνδρων στα ούρα με ήπια 121

122 To παραπάνω πρότυπο ανοσοκαθήλωσης της IgG σε νεφρικό σπείραμα ασθενούς 25 ετών με ιστορικό γριπποειδούς συνδρομής και παρουσία ερυθροκυτταρικών κυλίνδρων στα ούρα με ήπια λευκωματουρία, είναι συμβατό με: Α. σπειραματονεφρίτιδα έναντι των σπειραματικών βασικών μεμβρανών. Β. νεφρίτιδα του ΣΕΛ τάξης V Γ. νεφρίτιδας του ΣΕΛ τάξης ΙΙ Δ. σχετιζόμενη με ANCA σπειραματονεφρίτιδα 122

123 Στη νεφρική βιοψία ασθενούς με ΣΕΛ και αιματουρία η ως άνω σπειραματική μορφολογία είναι συμβατή με τάξη: A. I B. II Γ. ΙΙΙ ή ΙV Δ. V 123

124 Στη νεφρική βιοψία ασθενούς με ΣΕΛ και αιματουρία η ως άνω σπειραματική μορφολογία είναι συμβατή με τάξη: A. I B.II Γ. ΙΙΙ ή ΙV Δ. V 124

125 Ποιο μορφολογικό εύρημα της νεφρίτιδας του ΣΕΛ σε ασθενή με αιματουρία και πρωτεϊνουρία δείχνουν τα παραπάνω βέλη; A. Σωμάτια αιματοξυλίνης Γ. Συρμάτινοι βρόχοι / αγκύλες B. Ινιδοειδείς νεκρώσεις Δ. «Θρόμβοι» υαλίνης 125

126 Ποιο μορφολογικό εύρημα της νεφρίτιδας του ΣΕΛ σε ασθενή με αιματουρία και πρωτεϊνουρία δείχνουν τα παραπάνω βέλη; A. Σωμάτια αιματοξυλίνης B. Ινιδοειδείς νεκρώσεις Γ. Σ υ ρ μ ά τ ι ν ο ι β ρ ό χ ο ι / α γ κ ύ λ ε ς Δ. «Θρόμβοι» υαλίνης 126

127 Η ως άνω αλλοίωση κλάδου της νεφρικής αρτηρίας δεν είναι συμβατή με: A. οζώδη πολυαρτηρίτιδα B. σχετιζόμενη με ΑΝCA αγγειίτιδα Γ. σπειραματονεφρίτιδα έναντι των σπειραματικών βασικών μεμβρανών Δ. Πορφύρα Henoch Schonlein

128 Η ως άνω αλλοίωση κλάδου της νεφρικής αρτηρίας δεν είναι συμβατή με: A. οζώδη πολυαρτηρίτιδα B. σχετιζόμενη με ΑΝCA αγγειίτιδα Γ. σπειραματονεφρίτιδα έναντι των σπειραματικών βασικών μεμβρανών Δ. Πορφύρα Henoch Schonlein

129 H εικονιζόμενη σπειραματική αλλοίωση περιγράφεται προφανώς ως: A. Εξωτριχοειδική υπερπλασία στα πλαίσια υπερπλαστικής ενεργού νεφρίτιδας του ΣΕΛ Β. Εξωτριχοειδική υπερπλασία στα πλαίσια σχετιζόμενης με ANCA σπειραματονεφρίτιδας Γ. Μεσαγγειοϋπερπλαστική με εξωτριχοειδική υπερπλασία Δ. Νεκρωτική σπειραματονεφρίτιδα έναντι των σπειραματικών βασικών μεμβρανών με εξωτριχοειδική υπερπλασία

130 H εικονιζόμενη σπειραματική αλλοίωση περιγράφεται προφανώς ως: A. Εξωτριχοειδική υπερπλασία στα πλαίσια υπερπλαστικής ενεργού νεφρίτιδας του ΣΕΛ Β. Εξωτριχοειδική υπερπλασία στα πλαίσια σχετιζόμενης με ANCA σπειραματονεφρίτιδας Γ. Μεσαγγειοϋπερπλαστική με εξωτριχοειδική υπερπλασία Δ. Νεκρωτική σπειραματονεφρίτιδα έναντι των σπειραματικών βασικών μεμβρανών με εξωτριχοειδική υπερπλασία

131 Ποιος παράγοντας εκφράζεται στην παραπάνω εικόνα ανοσοφθορισμού; A. Iνωδογόνο B. Κάποιο συστατικό του συμπληρώματος Γ. Η ανοσοσφαιρίνη ΙgG Δ. H ανοσοσφαιρίνη IgA

132 Ποιος παράγοντας εκφράζεται στην παραπάνω εικόνα ανοσοφθορισμού; A. I ν ω δ ο γ ό ν ο B. Κάποιο συστατικό του συμπληρώματος Γ. Η ανοσοσφαιρίνη ΙgG Δ. H ανοσοσφαιρίνη IgA

133 Τέλος Ενότητας

134 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στo πλαίσιo του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. 134

135 Σημειώματα

136 Σημείωμα Ιστορικού Εκδόσεων Έργου Το παρόν έργο αποτελεί την έκδοση

137 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Ανδρέας Χ. Λάζαρης. Ανδρέας Χ. Λάζαρης. «Κλινικοπαθολογοανατομική μελέτη περιστατικών ασθενών με νόσους πεπτικού σωλήνα & ουρογεννητικού συστήματος - ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΙI». Έκδοση: 1.0. Αθήνα Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: 137

138 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά, Μη Εμπορική Χρήση Παρόμοια Διανομή 4.0 [1] ή μεταγενέστερη, Διεθνής Έκδοση. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, διαγράμματα κ.λ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». [1] Ως Μη Εμπορική ορίζεται η χρήση: που δεν περιλαμβάνει άμεσο ή έμμεσο οικονομικό όφελος από την χρήση του έργου, για το διανομέα του έργου και αδειοδόχο που δεν περιλαμβάνει οικονομική συναλλαγή ως προϋπόθεση για τη χρήση ή πρόσβαση στο έργο που δεν προσπορίζει στο διανομέα του έργου και αδειοδόχο έμμεσο οικονομικό όφελος (π.χ. διαφημίσεις) από την προβολή του έργου σε διαδικτυακό τόπο Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί. 138

139 Διατήρηση Σημειωμάτων Οποιαδήποτε αναπαραγωγή ή διασκευή του υλικού θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει: το Σημείωμα Αναφοράς το Σημείωμα Αδειοδότησης τη δήλωση Διατήρησης Σημειωμάτων το Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων (εφόσον υπάρχει) μαζί με τους συνοδευόμενους υπερσυνδέσμους. 139

140 Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων Οι φωτογραφίες που περιέχονται στην παρουσίαση αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία τρίτων. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση και διάθεσή τους στο κοινό με οποιονδήποτε τρόπο χωρίς τη λήψη άδειας από τους δικαιούχους. 140

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΣΕΛ Συστηματική αυτοανοσοποιητική νόσος Προσβολή πολλών οργάνων Νεφρός Δέρμα, αρθρώσεις, ορώδεις μεμβράνες,

Διαβάστε περισσότερα

1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ

1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ 1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ Φωτεινή Kαρασαββίδου Επιμελήτρια Β Παθολογοανατόμος Γ.Π.Π.Ν. Θεσσαλίας Oξεία μεταλοιμώδης σπειραματονεφρίτιδα Oξεία μεταλοιμώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παθήσεις των νεφρών: 5. α. Σπειραματοπάθεια ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ Μορφολογικές (ιστολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Βιοψία νεφρού Από το φυσιολογικό στο παθολογικό. Γιώργος Καρκαβέλας

Βιοψία νεφρού Από το φυσιολογικό στο παθολογικό. Γιώργος Καρκαβέλας Βιοψία νεφρού Από το φυσιολογικό στο παθολογικό Γιώργος Καρκαβέλας Σκοπός της βιοψίας νεφρού πληροφορίες για διάγνωση θεραπευτική αντιμετώπιση πρόγνωση παρακολούθηση Νεφρική βιοψία Αντικειμενική εκτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων

Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων Κ. Τζανέτου Αν. Διευθύντρια Μικροβιολογικού Τμήματος ΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς» Η μικροσκοπική ανάλυση των ούρων Η σπουδαιότητα της εξέτασης των ούρων ήταν γνωστή από τους

Διαβάστε περισσότερα

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Τα πτύελα αποτελούν ένα μίγμα από σίελο, βλέννη και

Διαβάστε περισσότερα

Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων. Κ. Τζανέτου Συντονίστρια Διευθύντρια Μικροβιολογικού Εργαστηρίου ΓΝΑ «Αλεξάνδρα»

Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων. Κ. Τζανέτου Συντονίστρια Διευθύντρια Μικροβιολογικού Εργαστηρίου ΓΝΑ «Αλεξάνδρα» Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων Κ. Τζανέτου Συντονίστρια Διευθύντρια Μικροβιολογικού Εργαστηρίου ΓΝΑ «Αλεξάνδρα» Η μικροσκοπική ανάλυση των ούρων Η σπουδαιότητα της εξέτασης των ούρων ήταν γνωστή από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΟΥΡΛΑΚΟΥ

ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΟΥΡΛΑΚΟΥ ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΒΟΥΡΛΑΚΟΥ ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΜΗ ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΔΙΑΜΕΣΗ ΣΩΛΗΝΑΡΙΑΚΗ ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΛΟΙΜΩΔΗΣ 1. Οξεία (βακτηριδιακή) πυελονεφρίτιδα 2. Χρόνια πυελονεφρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΕΣ. Διαγνωστική προσέγγιση

ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΕΣ. Διαγνωστική προσέγγιση ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΕΣ Διαγνωστική προσέγγιση Ιστορικό Κληρονομικό Ιστορικό Αντικειμενική εξέταση Προσεκτική γενική εξέταση των ούρων (Λευκ.ούρων) Εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας (GFR) Απεικονιστικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογοανατομικό εργαστήριο Κυριακόπουλος Γεώργιος Εδ Ειδικευόμενος ιατρός

Παθολογοανατομικό εργαστήριο Κυριακόπουλος Γεώργιος Εδ Ειδικευόμενος ιατρός Παθολογοανατομικό εργαστήριο Κυριακόπουλος Γεώργιος Εδ Ειδικευόμενος ιατρός ΒΙΟΨΙΑ ΝΕΦΡΟΥ Σπειράματα λειτουργικά, με φυσιολογική αρχιτεκτονική και κυτταροβρίθεια ΒΙΟΨΙΑ ΝΕΦΡΟΥ Εικόνα Διάμεσης και Σωληναριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Σπειραματονεφρίτιδες Διάμεσες νεφροπάθειες

Σπειραματονεφρίτιδες Διάμεσες νεφροπάθειες Σπειραματονεφρίτιδες Διάμεσες νεφροπάθειες Σπύρος Μιχαήλ Νεφρολόγος Παθογένεια σπειραματονεφριτίδων Ανοσολογικοί μηχανισμοί Χυμική ανοσία Κυτταρική ανοσία Μη ανοσολογικοί μηχανισμοί Μεταβολικές νόσοι

Διαβάστε περισσότερα

Εμβρυολογία, ανατομεία, ιστολογία νεφρού

Εμβρυολογία, ανατομεία, ιστολογία νεφρού Εμβρυολογία, ανατομεία, ιστολογία νεφρού Τα νεφρά αναπτύσσονται από αμφοτερόπλευρες μάζες ενδιαμέσου μεσοδέρματος νεφρογενείς πτυχές 3-4 εβδομάδα πρόνεφρος μεσόνεφρος μετάνεφρος δημιουργία νεφρών μετάνεφρος

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο

Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Ενότητα 5: Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πνευμονικό αγγειακό δίκτυο Η πνευμονική κυκλοφορία αρχίζει από

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Σκληρών Οδοντικών Ιστών

Παθολογία Σκληρών Οδοντικών Ιστών Παθολογία Σκληρών Οδοντικών Ιστών Ενότητα 1: Χημικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ δοντιών και στοματικού περιβάλλοντος. Απομεταλλικοποίηση-επαναμεταλλικοποίηση Χρήστος Ραχιώτης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Οδοντιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ISO 17025 5.9. ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΟΚΙΜΩΝ (1) 5.9.1 Το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Αιμάτωση. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Αιμάτωση. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Αιμάτωση Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Κατανομή πνευμονικής αιματικής ροής Όπως και ο αερισμός, έτσι και η αιματική ροή στους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 5 η Άσκηση Συγχώνευση & απαρίθμηση Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 10: Προσφορά και κόστος Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

1 η Διάλεξη. Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων

1 η Διάλεξη. Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων 1 η Διάλεξη Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων 1 Περιεχόμενα 1 η Άσκηση... 3 2 η Άσκηση... 3 3 η Άσκηση... 3 4 η Άσκηση... 3 5 η Άσκηση... 4 6 η Άσκηση... 4 7 η Άσκηση... 4 8 η Άσκηση... 5 9 η Άσκηση... 5 10

Διαβάστε περισσότερα

Αιµορραγικό εξάνθηµα και συστηµατική αγγειίτιδα µε οξεία νεφρική βλάβη σε ασθενή µε οξεία ρήξη µιτροειδούς βαλβίδας σε έδαφος στεφανιαίας νόσου

Αιµορραγικό εξάνθηµα και συστηµατική αγγειίτιδα µε οξεία νεφρική βλάβη σε ασθενή µε οξεία ρήξη µιτροειδούς βαλβίδας σε έδαφος στεφανιαίας νόσου Αιµορραγικό εξάνθηµα και συστηµατική αγγειίτιδα µε οξεία νεφρική βλάβη σε ασθενή µε οξεία ρήξη µιτροειδούς βαλβίδας σε έδαφος στεφανιαίας νόσου Αλεξάνδρου Μαρία-Ελένη 1, Μάνου Ελένη 1, Πατεινάκης Παναγιώτης1,

Διαβάστε περισσότερα

Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης

Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης για τη Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ. Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός M.Sc. Διασφάλιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕ: ΑΓΓΕΙΙΤΙΔΕΣ A.I.D.S. ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μ.Ε.Θ. ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕ: ΑΓΓΕΙΙΤΙΔΕΣ A.I.D.S. ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μ.Ε.Θ. ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕ: ΑΓΓΕΙΙΤΙΔΕΣ A.I.D.S. ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μ.Ε.Θ. ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ Α. ΠΕΤΕΙΝΕΛΛΗ Δ/ΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ. Ακτινοδιαγνωστικό Εργαστήριο Γ.Ν.Α. ΚΑΤ Τμήμα Αξονικής Τομογραφίας. Αγγειίτιδες Πνευμονικές εκδηλώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 5 η Άσκηση - Συγχώνευση Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων διαχείρισης έργου υπό συνθήκες αβεβαιότητας

Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων διαχείρισης έργου υπό συνθήκες αβεβαιότητας Ενδεικτικές λύσεις ασκήσεων διαχείρισης έργου υπό συνθήκες αβεβαιότητας 1 Περιεχόμενα 1 η Άσκηση... 4 2 η Άσκηση... 7 3 η Άσκηση... 10 Χρηματοδότηση... 12 Σημείωμα Αναφοράς... 13 Σημείωμα Αδειοδότησης...

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2)

Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2) Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2) Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Αερισμός. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Αερισμός. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Αερισμός Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ολικός και κυψελιδικός αερισμός Η κύρια λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Ιστορίας και του Πολιτισμού

Φιλοσοφία της Ιστορίας και του Πολιτισμού Φιλοσοφία της Ιστορίας και του Πολιτισμού Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες Ιστορίας και Πολιτισμού Λάζου Άννα Εθνικὸ και Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Aθηνών Τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική εξέταση - Ψηλάφηση

Φυσική εξέταση - Ψηλάφηση Φυσική εξέταση - Ψηλάφηση Ενότητα 2: Φυσική εξέταση - Ιστορικό Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Φυσική εξέταση του αναπνευστικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Ενότητα 4: Κλασσική και Κβαντική Πιθανότητα Σγάρμπας Κυριάκος Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θεατρικές Εφαρμογές και Διδακτική της Φυσικής Ι

Θεατρικές Εφαρμογές και Διδακτική της Φυσικής Ι Θεατρικές Εφαρμογές και Διδακτική της Φυσικής Ι Ενότητα 2: Παράλληλες θεωρητικές και εργαστηριακές προσεγγίσεις των τεχνικών και της δομής του κουκλοθέατρου, της κινούμενης εικόνας και ενός θέματος από

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2. Το παιδικό σχέδιο ως γνωστική διεργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2. Το παιδικό σχέδιο ως γνωστική διεργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Παλαιά βλάβη. Περιαγγειακή αποµυελίνωση χωρίς φλεγµονή

Παλαιά βλάβη. Περιαγγειακή αποµυελίνωση χωρίς φλεγµονή Παλαιά βλάβη Περιαγγειακή αποµυελίνωση χωρίς φλεγµονή Απώλεια µυελίνης (LFB/cresyl violet) Μείωση πάχουςαραίωση νευραξόνων (silver stain) αποµυελίνωση και επαναµυελίνωση δντ επανειληµµένα στην ίδια πλάκα

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικές μέθοδοι ανάλυσης κυτταρικών διεργασιών Ανοσοποίηση πειραματικών ποντικιών

Ειδικές μέθοδοι ανάλυσης κυτταρικών διεργασιών Ανοσοποίηση πειραματικών ποντικιών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Ειδικές μέθοδοι ανάλυσης κυτταρικών διεργασιών Ανοσοποίηση πειραματικών ποντικιών Έλενα Κουιμτζόγλου Τμήμα Βιολογίας *ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΓΟΝΟΕΙΔΙΚΩΝ Β ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΦΡΙΚΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΦΡΙΚΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Κλινική περίπτωση 1 Παιδί 8 ετών παραπονιέται για κοιλιακό άλγος και αρθραλγίες. Τα ούρα του είναι θολερά και αφρώδη και τον τελευταίο καιρό το βάρος του έχει αυξηθεί απότομα κατά 10 κιλά ενώ εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Ενότητα 12: Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σγάρμπας Κυριάκος Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σκοποί ενότητας Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανολογικό Σχέδιο Ι

Μηχανολογικό Σχέδιο Ι ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα # 8: Άτρακτοι και σφήνες Μ. Γρηγοριάδου Μηχανολόγων Μηχανικών Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός - Οπτική - Σύγχρονη Φυσική Ενότητα: Οπτική. Βαρουτάς Δημήτρης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Ηλεκτρομαγνητισμός - Οπτική - Σύγχρονη Φυσική Ενότητα: Οπτική. Βαρουτάς Δημήτρης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρομαγνητισμός - Οπτική - Σύγχρονη Φυσική Ενότητα: Οπτική Βαρουτάς Δημήτρης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΟΠΤΙΚΗ (Ηλεκτροµαγνητισµός-Οπτική) Γεωµετρική Οπτική (Μάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση αερισμού αιμάτωσης

Σχέση αερισμού αιμάτωσης Σχέση αερισμού αιμάτωσης Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΣΧΕΣΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ-ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ 2 ΣΧΕΣΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ-ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ H Hb είναι κορεσμένη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 2 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2. Το παιδικό σχέδιο ως γνωστική διεργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστική άλγεβρα Ενότητα 10: Βάσεις Groebner ενός ιδεώδους ΙΙΙ

Υπολογιστική άλγεβρα Ενότητα 10: Βάσεις Groebner ενός ιδεώδους ΙΙΙ Υπολογιστική άλγεβρα Ενότητα 10: Βάσεις Groebner ενός ιδεώδους ΙΙΙ Ράπτης Ευάγγελος Σχολή Θετικών επιστημών Τμήμα Μαθηματικών Κεφάλαιο 10 Βάσεις Groebner ενός ιδεώδους 10.1 Τρίτο μέρος Επαναλαμβάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυσική Ενότητα: Δυναμική Άκαμπτου Σώματος

Γενική Φυσική Ενότητα: Δυναμική Άκαμπτου Σώματος Γενική Φυσική Ενότητα: Δυναμική Άκαμπτου Σώματος Όνομα Καθηγητή: Γεώργιος Βούλγαρης Τμήμα: Μαθηματικό Σελίδα 2 1. Ερωτήσεις Δυναμικής Άκαμπτου Σώματος... 4 1.1 Ερώτηση 1... 4 1.2 Ερώτηση 2... 4 1.3 Ερώτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 5: Μίγματα Ουσίες. Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας. Κατηγορίες της ύλης σύμφωνα με τα συστατικά της. Ύλη

ΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 5: Μίγματα Ουσίες. Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας. Κατηγορίες της ύλης σύμφωνα με τα συστατικά της. Ύλη ΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Ουσίες Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Κατηγορίες της ύλης σύμφωνα με τα συστατικά της αποτελούνται από ένα είδος ατόμου ή μορίου Έχουν δικές τους χημικές και φυσικές ιδιότητες αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 7: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Περιεχόμενα Μαθήματος Καταστάσεις της ύλης Στερεά Υγρά Αέρια Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες Αλλαγές Σύσταση της ύλης Καθορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Θεατρικές Εφαρμογές και Διδακτική της Φυσικής Ι

Θεατρικές Εφαρμογές και Διδακτική της Φυσικής Ι Θεατρικές Εφαρμογές και Διδακτική της Φυσικής Ι Ενότητα 2: Παράλληλες θεωρητικές και εργαστηριακές προσεγγίσεις των τεχνικών και της δομής του κουκλοθέατρου, της κινούμενης εικόνας και ενός θέματος από

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 3

Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 3 Διδακτική των εικαστικών τεχνών Ενότητα 3 Ουρανία Κούβου Εθνικὸ καi Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ενότητα 3. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού: σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 6 η Άσκηση - DFS δένδρα Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική εξέταση - Επίκρουση

Φυσική εξέταση - Επίκρουση Φυσική εξέταση - Επίκρουση Ενότητα 2: Φυσική εξέταση - Ιστορικό Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Φυσική εξέταση του αναπνευστικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία ΙI Κυτταροτοξικά Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ενότητα 3: Μοντέλα βάσεων δεδομένων Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανταλλαγή αερίων. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Ανταλλαγή αερίων. Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ανταλλαγή αερίων Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ανταλλαγή αερίων 2 Ανταλλαγή αερίων Η συγκέντρωση O 2 στον ατμοσφαιρικό αέρα

Διαβάστε περισσότερα

Δύσπνοια. Ενότητα 1: Σημεία και Συμπτώματα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Δύσπνοια. Ενότητα 1: Σημεία και Συμπτώματα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Δύσπνοια Ενότητα 1: Σημεία και Συμπτώματα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Δύσπνοια Δυσάρεστο αίσθημα της ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ κατά την αναπνοή Συνηθέστερο σύμπτωμα των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΙΙΙ. Ενότητα: Ηλεκτροστατική ΜΑΪΝΤΑΣ ΞΑΝΘΟΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΙΙΙ. Ενότητα: Ηλεκτροστατική ΜΑΪΝΤΑΣ ΞΑΝΘΟΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΙΙΙ Ενότητα: Ηλεκτροστατική ΜΑΪΝΤΑΣ ΞΑΝΘΟΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Σελίδα 2 ΑΣΚΗΣΕΙΣ... 4 Σελίδα 3 ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ηλεκτροστατική 1. Στις κορυφές κανονικού n-πλεύρου τοποθετούνται ίδια φορτία q. Να δειχθεί ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ. Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός M.Sc. Διασφάλιση Ποιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Επικοινωνιών

Συστήματα Επικοινωνιών Συστήματα Επικοινωνιών Ενότητα 2: Μαθιόπουλος Παναγιώτης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Περιγραφή ενότητας Τυχαίες Διαδικασίες: Ορισμοί, Μέσες τιμές συνόλου (Ensemble averages),

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία και τη μάθηση

Εφαρμογές των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία και τη μάθηση Εφαρμογές των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στη διδασκαλία και τη μάθηση Ενότητα: Εργασίες Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής komis@upatras.gr www.ecedu.upatras.gr/komis/ Τμήμα Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική και Οπτική Επικοινωνία 1 - Αναπαραστάσεις

Αρχιτεκτονική και Οπτική Επικοινωνία 1 - Αναπαραστάσεις Αρχιτεκτονική και Οπτική Επικοινωνία 1 - Αναπαραστάσεις Ενότητα: ΜΕΘΟΔΟΣ MONGE Διδάσκων: Γεώργιος Ε. Λευκαδίτης Τμήμα: Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΜΕΘΟΔΟΣ MONGE ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΠΑΡΑΣΤAΣΗ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Άσκηση σε σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

Πρακτική Άσκηση σε σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Πρακτική Άσκηση σε σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Ενότητα 1: Κρίσιμα συμβάντα Δέσποινα Πόταρη, Γιώργος Ψυχάρης Σχολή Θετικών επιστημών Τμήμα Μαθηματικό Απομαγνητοφώνηση αποσπάσματος από Β Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους.

Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους. Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους. Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 8: Η Οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γρηγόριος Ζαρωτιάδης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

αγγειίτιδες ταξινόµηση- αλγόριθµοι ροσέγγισης Νίκη Γιαννάκου Ιατρικό Κέντρο Αθηνών Κλινική Περιστερίου

αγγειίτιδες ταξινόµηση- αλγόριθµοι ροσέγγισης Νίκη Γιαννάκου Ιατρικό Κέντρο Αθηνών Κλινική Περιστερίου αγγειίτιδες ταξινόµηση- αλγόριθµοι ροσέγγισης Νίκη Γιαννάκου Ιατρικό Κέντρο Αθηνών Κλινική Περιστερίου αγγειίτιδες ροσέγγιση - ταξινόµηση Νίκη Γιαννάκου Ιατρικό Κέντρο Αθηνών Κλινική Περιστερίου αγγειίτιδες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Ενότητα 7: Παράγωγος, ελαστικότητα, παραγώγιση συναρτήσεων (Φροντιστήριο) Μπεληγιάννης Γρηγόριος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μουσική Τεχνολογία Ενότητα: Ελεγκτές MIDI μηνυμάτων (Midi Controllers)

Εισαγωγή στη Μουσική Τεχνολογία Ενότητα: Ελεγκτές MIDI μηνυμάτων (Midi Controllers) Εισαγωγή στη Μουσική Τεχνολογία Ενότητα: Ελεγκτές MIDI μηνυμάτων (Midi Controllers) Αναστασία Γεωργάκη Τμήμα Μουσικών Σπουδών Περιεχόμενα 5. Ελεγκτές MIDI μηνυμάτων (Midi Controllers)... 3 Σελίδα 2 5.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ

ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ Ρευµατικά οζίδια, γαγγραινώδες πυόδερµα, αγγειίτιδα µικρών και µεσαίου µεγέθους αγγείων. Ουδετεροφιλικές δερµατοπάθειες PNGD (Palisaded( neutrophilic and granulomatous dermatosis)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Η/Υ. Ενότητα 2β: Αντίστροφο Πρόβλημα. Δημήτρης Σαραβάνος, Καθηγητής Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών

Εισαγωγή στους Η/Υ. Ενότητα 2β: Αντίστροφο Πρόβλημα. Δημήτρης Σαραβάνος, Καθηγητής Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών Εισαγωγή στους Η/Υ Ενότητα 2β: Δημήτρης Σαραβάνος, Καθηγητής Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Εύρεση συνάρτησης Boole όταν είναι γνωστός μόνο ο πίνακας αληθείας.

Διαβάστε περισσότερα

Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2014 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης

Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2014 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2014 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Λεμφοϋπερπλασία με παραγωγή IgM ανοσοσφαιρίνης Ταξινόμηση στα λεμφώματα οριακής ζώνης Υβριδικά χαρακτηριστικά μεταξύ λεμφώματος μυελώματος

Διαβάστε περισσότερα

Χωρικές σχέσεις και Γεωμετρικές Έννοιες στην Προσχολική Εκπαίδευση

Χωρικές σχέσεις και Γεωμετρικές Έννοιες στην Προσχολική Εκπαίδευση Χωρικές σχέσεις και Γεωμετρικές Έννοιες στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 7: Κανονικότητες, συμμετρίες και μετασχηματισμοί στο χώρο Δημήτρης Χασάπης Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της αναπνοής. Ενότητα 6: Έλεγχος της αναπνοής. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Έλεγχος της αναπνοής. Ενότητα 6: Έλεγχος της αναπνοής. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Έλεγχος της αναπνοής Ενότητα 6: Έλεγχος της αναπνοής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ρύθμιση της αναπνοής Το αναπνευστικό σύστημα αποτελείται από: Αναπνευστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικές μέθοδοι ανάλυσης κυτταρικών διεργασιών Κυτταρομετρία Ροής

Ειδικές μέθοδοι ανάλυσης κυτταρικών διεργασιών Κυτταρομετρία Ροής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Ειδικές μέθοδοι ανάλυσης κυτταρικών διεργασιών Κυτταρομετρία Ροής Έλενα Κουιμτζόγλου Τμήμα Βιολογίας http://www.exetasis.gr/kittarometritis Κυτταρομετρία ροής είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση ασθενούς με αιματουρία. Παπαχρήστου Ευάγγελος Λέκτορας Νεφρολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Διερεύνηση ασθενούς με αιματουρία. Παπαχρήστου Ευάγγελος Λέκτορας Νεφρολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Διερεύνηση ασθενούς με αιματουρία Παπαχρήστου Ευάγγελος Λέκτορας Νεφρολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΥΡΙΑΣ Μικροσκοπική: Η παρουσία 3 ερυθρών/οπ κατά τη μικροσκοπική εξέταση των ούρων Μακροσκοπική:

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Ζωική Ποικιλότητα. Ενότητα 7. Bauplan. Ρόζα Μαρία Τζαννετάτου Πολυμένη, Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας

Ζωική Ποικιλότητα. Ενότητα 7. Bauplan. Ρόζα Μαρία Τζαννετάτου Πολυμένη, Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Ζωική Ποικιλότητα Ενότητα 7. Bauplan Ρόζα Μαρία Τζαννετάτου Πολυμένη, Επίκουρη Καθηγήτρια Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Bauplan 1/2 Ο όρος εισήχθη από τον H. Woodgen (1894-1981), το 1945. Σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Ενότητα 7: Βέλτιστος έλεγχος συστημάτων διακριτού χρόνου Καθηγητής Αντώνιος Αλεξανδρίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Βασική θεματική Η διαμόρφωση των γνώσεων στο παιδί στο πλαίσιο του σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 1.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Βασιλική Λεβέντη.

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 6: Μέθοδοι ς Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνων

Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνων Ενότητα # 14: Τμηματοποίηση με χρήση τυχαίων πεδίων Markov Καθηγητής Γιώργος Τζιρίτας Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών Τμηματοποίηση εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 4.4: Αρχιτεκτονική και Εικονογραφημένο Βιβλίο Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργία και εφαρμογές της πολιτιστικής διαχείρισης

Λειτουργία και εφαρμογές της πολιτιστικής διαχείρισης Λειτουργία και εφαρμογές της πολιτιστικής διαχείρισης Ενότητα 5: Δρ. Θεοκλής-Πέτρος Ζούνης Σχολή : ΟΠΕ Τμήμα : Ε.Μ.Μ.Ε. Περιεχόμενα ενότητας Τι ορίζουμε ως Μάρκετινγκ ενός Πολιτιστικού Οργανισμού; Τα 4

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤΟΥΣ ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΥΣ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ Πρόδρομος Χυτίρογλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Τμήματος Ιατρικής Α.Π.Θ. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΗΠΑΤΟΣ Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 6: Διαπεριφερειακές διαφορές Γρηγόριος Ζαρωτιάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομένων. Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Βάσεις δεδομένων. Πασχαλίδης Δημοσθένης Τμήμα Ιερατικών σπουδών

Βάσεις Δεδομένων. Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Βάσεις δεδομένων. Πασχαλίδης Δημοσθένης Τμήμα Ιερατικών σπουδών Βάσεις Δεδομένων Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Βάσεις δεδομένων Πασχαλίδης Δημοσθένης Τμήμα Ιερατικών σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Ασκήσεις 1 Ανδριανός Ε. Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Σελίδα 2 1. Σκοποί ενότητας... 5 2.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνία & Υγεία Υγεία Πρόληψη Προαγωγή υγείας: Βαθμίδες πρόληψης

Κοινωνία & Υγεία Υγεία Πρόληψη Προαγωγή υγείας: Βαθμίδες πρόληψης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Κοινωνία & Υγεία Υγεία Πρόληψη Προαγωγή υγείας: Βαθμίδες πρόληψης Αντώνης Κούτης Τμήμα Ιατρικής Βαθμίδες πρόληψης Πρωταρχική πρόληψη (primordial prevention) Πρωτογενής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 2: Οργάνωση και Διοίκηση Εισαγωγή Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Επίπεδα Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης Αναλύει τη θέση και τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα