ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ"

Transcript

1 ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΤ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ Η ιστορική γνώση είναι μία σύνθετη έννοια που μεταβάλλεται σύμφωνα με το μεταλλασσόμενο κοινωνικό, πολιτισμικό και επιστημολογικό περιβάλλον. Γι' αυτό και εννοείται διαφορετικά από κάθε θεωρία της ιστορίας και τις αντίστοιχες προσεγγίσεις της ιστορικής εκπαίδευσης. Αλλά και το μουσείο δεν είναι μία σταθερή οντότητα, καθώς μεταβάλλεται ανάλογα με το ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κάθε τύπος μουσείου ιδρύεται και λειτουργεί. Για να συζητήσουμε, επομένως, για την ιστορική γνώση και το μουσείο, και, ειδικότερα, για τις δυνατότητες που προσφέρει το μουσείο για την καλλιέργεια ιστορικής γνώσης, είναι απαραίτητο να διερευνήσουμε αρχικά, έστω και σχηματικά, διαφορετικές επιστημολογικές εκδοχές της ιστορικής γνώσης και διαφορετικούς τύπους μουσείων. Η ιστορική γνώση σύμφωνα με διαφορετικές επιστημολογικές εκδοχές Κάθε θεωρία της ιστορίας διακρίνεται για τον ιδιαίτερο επιστημολογικό προσανατολισμό της, ο οποίος καθορίζει τις αντιλήψεις της για τη συνολική διαδικασία της ιστορικής έρευνας, ερμηνείας και ιστοριογραφίας. Οι «παραδοσιακές» επιστημολογικές θεωρίες εκλαμβάνουν την πραγματικότητα ως απλή (μη σύνθετη) και δεδομένη και την «αντικειμενική)) γνο'ίση της ως εφικτή. Η γνώση της πραγματικότητας θεωρείται ότι αντιστοιχεί με τη δεδομένη πραγματικότητα. Κατ' αναλογία, οι παραδοσιακές θεωρίες της Ιστορίας αποδέχονται ότι το παρελθόν είναι απλό (μη σύνθετο) και δεδομένο και ότι μπορεί να γίνει «αντικειμενικά» γνωστό. Μέσα σε αυτό το σύστημα, η «αντικειμενική» και χρονολογικά διατεταγμένη ιστορική αφήγηση του παρελθόντος θεωρείται ταυτόσημη με το «πραγματικό» παρελθόν, γι' αυτό και εναλλακτικές ιστορικές ερμηνείες, που αποκλίνουν από την αυθεντική αντικειμενική αφήγηση, δεν είναι αποδεκτές. Το «ιστορικό» παρελθόν δεν διαχωρίζεται από το «πραγματικό» παρελθόν και η λέξη «Ιστορία» χρησιμοποιείται αδιακρίτως για τη ζωή στο παρελθόν, τη μελέτη του παρελθόντος και την «αντικειμενική» γνώσ/j και αφήγηση του. Σύμφωνα με τις παραδοσιακές θεωρίες της Ιστορίας, η ιστορική γνώση εκλαμβάνεται ως συσσώρευση «αντικειμενικών» ιστορικών στοιχείων. Αντίθετα, μέσα

2 -) ) ) Ειρήνη Νάκου σε επιστημολογικά συστήματα που δέχονται ότι η πραγματικότητα είναι σύνθετη και δεν μπορεί να γίνει απόλυτα γνωστή, το «ιστορικό» παρελθόν αναφέρεται στο «πραγματικό» παρελθόν, αλλά δεν είναι ταυτόσημο με αυτό, γιατί εξαρτάται από σύνθετες διαδικασίες διασύνδεσης και διάδρασης μεταξύ των διαθέσιμοι μαρτυριών και της ερμηνείας τους, μεταξύ της κοινωνίας του παρελθόντος και της κοινωνίας του παρόντος 1. Η ιστορική ερμηνεία εξαρτάται από τα ερωτήματα που θέτουν οι ιστορικοί ως προς τις διαθέσιμες μαρτυρίες, σε σχέση με το ιδιαίτερο κοινωνικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό περιβάλλον τους. Μέσα στο σύγχρονο επιστημολογικό περιβάλλον, η ιστορική γνώση δεν εκλαμβάνεται ως συσσώρευση αντικειμενικών ιστορικών στοιχείων, αλλά ως ευρεία διανοητική και κοινωνική δεξιότητα ιστορικής ερμηνείας και κατανόησης του επιστημονικού ιστορικού πλαισίου, εντός του οποίου εναλλακτικές ιστορικές ερμηνείες δοκιμάζονται, ελέγχονται και, εν δυνάμει, δικαιώνονται. Με αυτήν την έννοια, η ιστορική γνώση συνδέεται άμεσα με την ιστορική σκέψη και με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η ιστορική ερμηνεία και η ιστορική κατανόηση πραγματώνονται. Η μετατόπιση της εννοιολογικής σύλληψης της γνώσης από συσσώρευση αντικειμενικών στοιχείων σε διανοητική και κοινωνική δεξιότητα ιστορικής ερμηνείας και κατανόησης, γίνεται ακόμα περισσότερο έντονη μέσα στο πλαίσιο των μεταμοντέρνων προσεγγίσεων της Ιστορίας, οι οποίες αρνούνται την έννοια της επιστημονικής αλήθειας 2. Τόσο η αλήθεια όσο και η πραγματικότητα εκλαμβάνονται ως ιδεολογικές ρητορικές κατασκευές ενός αποδομημένου παρόντος και η ιστορία ως μία ρητορική, λεκτική κατασκευή, ο>ς μία ιστοριογραφία του παρόντος, η οποία δομείται από ιστορικούς και άλλους ιστορικά σκεπτόμενους ανθρώπους, σύμφωνα με τις ιδεολογικές θέσεις τους, τις παρούσες ανάγκες και χρήσεις, έχοντας ως βάση ή πρόσχημα τα ίχνη του παρελθόντος 3. Ανάλογα και οι παραδοσιακές προσεγγίσεις της σχολικής ιστορίας, που συνδέονται με παραδοσιακές ιστορικές και παιδαγωγικές παραδοχές, δεν ενδιαφέρονται για την καλλιέργεια της ιστορικής γνώσης των μαθητών ως διανοητικής και κοινωνικής δεξιότητας για ιστορική ερμηνεία και κατανόηση, αλλά αποκλειστικά για τη συσσώρευση ιστορικών στοιχείων, μέσο.) της πιστής αναπαραγωγής της αυθεντικής ιστορικής αφήγησης που θεωρείται ότι «αντικειμενικά» αποκαλύπτει την πραγματικότητα του παρελθόντος. Η ιστορική γνώση ελέγχεται ως προς το περιεχόμενο της μόνον και διαχωρίζεται από την ιστορική 1. E.H. Can, What is History?, Penguin Books, Λονδίνο Η. White, Metahistory, The John Hopkins University Press, Βαλτιμόρη και Λονδίνο Κ. Jenkins, On «What is History?» From Carr and Elton to Rorty and White, Pvoutledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 1995.

3 Ιστορική γνώση και μουσείο 2H:Ì σκέψη, από την ιστορική ερμηνεία και κατανόηση και από το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο των μαθητών. Όσοι ακολουθούν παραδοσιακές προσεγγίσεις της ιστορικής εκπαίδευσης είναι επιφυλακτικοί ως προς τις μεθόδους που αφήνουν περιθώρια για εναλλακτικές ατομικές ή ομαδικές ερμηνείες και απόψεις. Γι' αυτούς η χρήση και ερμηνεία μαρτυριών από τους μαθητές είναι επικίνδυνη ή, τουλάχιστον, δεν έχει νόημα, γιατί δεν συμβαδίζει με τη νοοτροπία της παραδοσιακής εκπαίδευσης. Οι μαρτυρίες μπορούν μόνον να εικονογραφούν ή να πλαισιώνουν ως παραδείγματα την αντικειμενική ιστορική αφήγηση των γεγονότων: ((το γεγονός παρουσιάζεται ως δεδομένο, και τα εν δυνάμει τεκμήρια απλίός το συνοδεύουν. Ο ιστορικός ισχυρισμός δεν προκύπτει από τα τεκμήρια» 4. Αντίθετα, οι σύγχρονες (μοντέρνες και μεταμοντέρνες) προσεγγίσεις της ιστορικής εκπαίδευσης θεωρούν ότι η γνώση δομείται και αναπτύσσεται από τα σκεπτόμενα υποκείμενα μέσω σύνθετων μαθησιακών διαδικασιών, που επηρεάζονται από τις διανοητικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες των ατόμων και τίον ομάδων, αλλά και από το ιδιαίτερο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η γνώση συγκροτείται και κοινοποιείται με την άρθρωση λόγου. Η ιστορική ερμηνεία καταλοίπων του παρελθόντος από τα παιδιά θεωρείται βασικό μέσο της ιστορικής εκπαίδευσης τους που μτζορε'ι να τα βοηθήσει να δομήσουν ουσιαστική ιστορική γνώση με παράλληλη ανάπτυξη κριτικής ιστορικής σκέψης. Ακόμα και η μελέτη ιστορικών κειμένων δεν αποσκοπεί στη συσσώρευση, αναπαραγωγή ή απομνημόνευση ιστορικοί στοιχείων, αλλά στην αντιπαραβολή, τον έλεγχο και την κατανόηση διαφορετικοί ιστορικών ερμηνειών και, κυρίως, στη δόμηση ενός «επιστημονικού» ιστορικού πλαισίου αναφοράς, εντός του οποίου οι ιστορικές ερωτήσεις, οι μαρτυρίες, οι διαφορετικές ερμηνείες και η άρθρωση ιστορικού λόγου (για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον) αποκτούν νόημα. Δεν είναι απλώς θέμα πληροφόρησης αλλά εισαγωγής των παιδιών στην επιστημολογική ιδιαιτερότητα της Ιστορίας Λ. Κ. Dickinson, Λ. Gard and P. J. Loe, «Evidence in History and the Classroom», στο: A. K. Dickinson and P. J. Lee (επιμ.), History Teaching and Historical (understanding, Ileinemann Educational Books, Λονδίνο PJ Για το θέμα αυτό βλ. Γιώργος Κόκκινος και Ειρήνη Νάκου, «Εισαγωγή» στο Judy Sebba, Ιστορία για όλους, Μεταίχμιο, Αθήνα Επίσης: Έφη Αβδελά, Ιστορία και Σχολείο, Νήσος, Αθήνα Γ. Κόκκινος, Από την Ιστορία στις Ιστορίες. Προσεγγίσει; στην ιστορία της ιστοριογραφίας, την επιστημολογία και τη διδακτική της ιστορίας, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα Χριστίνα Κουλούρη και Αίνα Βεντούρα, // διδασκαλία της ιστορίας στη Δυτική Ευρώπη. Αναζητήσεις και προτάσεις, Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων, Σεμινάριο 17: Εθνική Συνείδηση και Ιστορική Παιδεία, Αθήνα, Γιώργος Αεοντσίνης, Ιστορία Περιβάλλον και η διδακτική τους, Αθήνα Ε. Νάκου, Τα παιδιά και η Ιστό-

4 224 Ειρήνη Νάκου Η καλλιέργεια ιστορικής γνώσης ως διανοητικής και κοινωνικής δεξιότητας αφορά άμεσα τα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες, γιατί τους εφοδιάζει με τρόπους και μεθοδολογικά εργαλεία για να ερμηνεύουν το παρελθόν, να κατανοούν το παρόν και να κοιτάζουν προς το μέλλον με ιστορικούς όρους. Αντίθετα, η καλλιέργεια ιστορικής γνώσης ως συσσώρευσης, αναπαραγωγής ή απομνημόνευσης στοιχείων προκαλεί την αδιαφορία των περισσότερων ατόμων και κοινωνικών ομάδων, γιατί δεν τους διευκολύνει να κατανοήσουν το παρόν, παρά μόνον με τη γενεαλογική σύνδεση ή εξάρτηση του από ένα ασφυκτικά κλειστό, δεδομένο και «ξένο» παρελθόν. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι, ειδικότερα στην εποχή μας, κατά την οποία είναι εύκολο να χαθεί κάποιος στο διαδίκτυο ή να εγκλωβιστεί στην αποσπασματική ηλεκτρονική όψη της πραγματικότητας, όπως διαμορφώνεται καθημερινά από τα σύγχρονα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η ιστορική γνώση ως συσσώρευση γνωστικών στοιχείων δεν μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Οι δυνατότητες της ηλεκτρονικής επικοινωνίας, αλλά και γενικότερα ο βομβαρδισμός μας με γοργά εναλλασσόμενες πληροφορίες και εικόνες, καθιστούν αναγκαία την καλλιέργεια κριτικής γνώσης, σκέψης και δεξιοτήτων που διευκολύνουν τη διατύπωση ουσιαστικών ερωτημάτων, την επιλογή, τον έλεγχο και την κριτική ερμηνεία των διαθέσιμων στοιχείων, τη διαμόρφωση και αντιπαραβολή κριτικών υποθέσεων και συμπερασμάτων, που μας βοηθούν να αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τον κοινωνικό μας περίγυρο και τους άλλους, την παγκόσμια πολυσύνθετη και πολυπολιτισμική πραγματικότητα, πέρα από εφησυχαστικές απλουστεύσεις, μέσα σε πλαίσιο σύνθετης διασύνδεσης, αλλά και διάκρισης του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Γιατί η κατανόηση του εαυτού μας προϋποθέτει την κατανόηση του άλλου και η κριτική κατανόηση του παρόντος προϋποθέτει κριτική αντίληψη του παρελθόντος* γι' αυτό, εξάλλου, «αν είναι κάποιος ιστορικά ανυποψίαστος είναι καθαυτό ανυποψίαστος» 6. Μέσα στο σύγχρονο πλαίσιο, η καλλιέργεια κριτικής ιστορικής γνώσης δεν μπορεί παρά να συνδέεται με την παράλληλη καλλιέργεια κριτικής ιστορικής σκέψης και δεξιοτήτων για ιστορική ερμηνεία, ιστορική κατανόηση και άρθρωση ιστορικού λόγου. Διαφορετικοί τύποι μουσείων Η γενική παιδευτική σημασία του μουσείου ως γόνιμου χο>ρου για την καλρία - Ιστορική σκέψη, γνώση και ερμηνεία, Μεταίχμιο, Αθήνα Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων. Σεμινάριο 21: Θεωρητικά Προβλήματα και Διδακτική της Ιστορίας, Γρηγόρης, Αθήνα P. J. Lee, «Why Learn History?)), στο Α. Κ. Dickinson, P. J. Lee and P. J. Rogers (eds.), Learning History, Heinemann Educational Books, Λονδίνο 1984.

5 Ιστορική γνώση και μουσείο 225 λιέργεια ιστορικής γνώσης, σκέψης και δεξιοτήτων για ιστορική ερμηνεία μπορεί να επισημανθεί, σε ένα πρώτο επίπεδο, με την ετυμολογική και μυθολογική προσέγγιση του όρου «μουσείο». Το μουσείο ήταν η έδρα ή ο ναός των μουσών. Οι μούσες, μεταξύ αυτών και η Κλειώ, ενέπνεαν την ανθρώπινη δημιουργία. Γι' αυτό, δεν είναι τυχαίο ότι θεωρούνταν κόρες του Δία και της Μνημοσύνης. Τα μουσειακά αντικείμενα είναι ανθρώπινες δημιουργίες, κατασκευές ή φυσικά αντικείμενα που έχουν συνδεθεί με την ανθρώπινη ζωή και τον πολιτισμό, γι' αυτό και λειτουργούν ως υλικές μαρτυρίες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του. Η ερμηνεία τους μας βοηθά να προσεγγίζουμε, να κατανοούμε, να αναδομούμε ή να κατασκευάζουμε την «αλήθεια» ή τις «αλήθειες» της ιστορικής πραγματικότητας. Μπορούμε να ισχυριστούμε, λοιπόν, ότι το μουσείο συγκροτεί ένα ιδιαίτερα γόνιμο περιβάλλον για την καλλιέργεια ιστορικής γνώσης, κυρίως επειδή ενσαρκώνει έναν κύκλο εννοιών, που συνδέονται άμεσα με την ιστορική ερμηνεία και την ιστορική γνώση: Μνημοσύνη - Μούσες - Μουσείο - μουσειακά αντικείμενα - ανθρώπινη εμπειρία και δημιουργία - αλήθεια - Μνημοσύνη. Τι είναι όμως το μουσείο πέρα από το ετυμολογικό και μυθολογικό υπόβαθρο του; Το μουσείο δεν είναι μία σταθερή διαχρονική οντότητα. Οι στόχοι και οι λειτουργίες των μουσείου συνεχώς μεταβάλλονται και είναι ασυνεχείς, γιατί καθορίζονται από το παιχνίδι της κυριαρχίας και τις σχέσεις ε ξουσίας, όπως αυτές διαμορφώνονται κάθε φορά μέσα στο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Τα μουσεία μεταβάλλονται, σύμφωνα με την πορεία και τις τομές των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών διαδικασιο')ν και αντιλήψείον 7. Τα σύγχρονα ευρωπαϊκά μουσεία διαφοροποιούνται ριζικά από το «Μουσείον» των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια, το παλάτι των Μεδίκων στη Φλωρεντία, τα εθνικά μουσεία των μέσων του 18ου και του 19ου αι. Γιατί τα μουσεία δεν υπήρξαν ποτέ ουδέτεροι θεσμοί, αλλά σε κάθε εποχή και κάθε τόπο συνδέονταν με τις επικρατούσες μορφές πολιτικής, κοινωνικής και πολιτισμικής εξουσίας και πρόβαλλαν αντίστοιχες αξίες. Χαρακτηριστικά ας αναφέρουμε α) τη μετατροπή του Λούβρου από ανάκτορο και σύμβολο της βασιλικής εξουσίας σε Μουσείο της Γαλλικής Δημοκρατίας, τον τέταρτο χρόνο της Γαλλικής Επανάστασης, στις 10 Αυγούστου 1793, κατά την επέτειο της πτο>σης της τυραννίας* β) τη μέριμνα για την ίδρυση ενός «Κεντρικού Μουσείου», αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821, και τη μεγάλη κοινωνική, πολιτική και συμβολική σημασία της λειτουργίας 7. Ε. Hooper-Greenhill, Museums and the Shaping of Knowledge, Routledge, Λονδίνο και Νέα Τόρκη /J

6 226 Ειρήνη Νάκου του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στα τέλη του 19ου αιώνα 8. Η προστασία και η συγκροτημένη παρουσίαση των αρχαιολογικών ευρημάτων ως εθνικής κληρονομιάς σήμαινε προστασία, συγκρότηση και προβολή της εθνικής ιστορίας. Ήταν εθνικό χρέος που υπηρετούσε τον υπέρτατο εθνικό σκοπό, την ίδια τη συγκρότηση και υπόσταση του Ελληνικού Κράτους. Αλλά και στην εποχή μας συνυπάρχουν διαφορετικοί τύποι μουσείων, που δεν διαφοροποιούνται μόνον με βάση το διαφορετικό περιεχόμενο τους, αλλά κυρίως με βάση τη διαφορετική νοοτροπία που κατευθύνει την κοινωνική λειτουργία τους και τον τρόπο έκθεσης των συλλογών τους. Ανεξάρτητα από το περιεχόμενο τους, τα παραδοσιακά μουσεία ακόμα και σήμερα παρουσιάζουν τις συλλογές τους ως εθνικά κειμήλια, ως τεκμήρια της αυθεντικής, «ορθόδοξης» εθνικής ιστορίας, σύμφωνα με τις θετικιστικές έννοιες της αντικειμενικότητας και της αυθεντικής γνώσης. Γι' αυτόν τον λόγο τόσο τα μουσεία όσο και τα μουσειακά αντικείμενα θεωρούνται ιερά 9. Τα «παραδοσιακά» μουσεία επικεντρώνουν όλη την προσοχή τους στα ίδια τα αντικείμενα (object oriented), στη συλλογή, συντήρηση και μελέτη τους. γι' αυτό και τα παρουσιάζουν σύμφωνα με αυστηρά ακαδημαϊκά κριτήρια, αδιαφορώντας για τις ανάγκες, τα ερωτήματα, τις προσδοκίες, τις παραστάσεις και τους τρόπους «θέασης» και σκέψης των ατόμων και των ομάδων που τα επισκέπτονται 10. Αντίθετα, τα «μοντέρνα» μουσεία επικεντρώνουν την προσοχή τους τόσο στις συλλογές τους όσο και στο κοινό τους (object and people oriented), γι' αυτό και τις συνδέουν με το ανθρώπινο και κοινωνικό πλαίσιο τους, ώστε να διευκολύνουν την προσέγγιση τους από το κοινό. Ο παιδευτικός ρόλος των μοντέρνων μουσείων ενισχύεται με τα ποικίλα μέσα που παρέχουν στο κοινό τους για πολύπλευρη διανοητική, βιωματική και συναισθηματική προσέγγιση του περιεχομένου τους. Ο παιδευτικός ρόλος των μουσείων διευρύνεται συνεχώς. Σύμφωνα με «μεταμοντέρνες» μουσειολογικές απόψεις τα μουσεία εστιάζουν την προσοχή τους κυρίως στην εξυπηρέτηση του κοινού τους (people oriented) και διευκολύνουν πολύπλευρες ατομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ερμηνείες και χρήσεις. Οι επισκέπτες δεν αντιμετωπίζονται ως ένα ομοιόμορφο κοινό, αλλά ως άτομα και κοινωνικές ομάδες με διαφορετική κοινωνική, πολιτισμική και ιδεολογική ταυ- 8. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Μουσείο ιδρύθηκε με Β.Δ. της 13ης Νοεμβρίου Το 1866 άρχισε η οικοδόμηση του Μουσείου, με βάση τα σχέδια του L. Lange, η οποία ολοκληρώθηκε το Με Β.Δ. της 19ης Απριλίου 1881 το Κεντρικό Μουσείο μετονομάστηκε σε «Εθνικόν Αρχαιολογικόν Μουσείον». 9. D. Home, «Reading Museums», στο P. Boylan (επιμ.), Museums Politics, People, Professionals and Profit, Museums Association - Routledge, Αονδίνο J. Berger, Ways of Seeing, Penguin, Λονδίνο 1972.

7 ιστορική γνώση και μουσείο 227 τότητα, με διαφορετικές δεξιότητες, παραστάσεις και προσδοκίες. Τα «μεταμοντέρνα» μουσεία προβάλλουν την πολυσημία των αντικειμένων και, με διάφορα μέσα, διευκολύνουν εναλλακτικές ερμηνείες και χρήσεις στο παρόν. Ενδεικτικός ως προς τη γενική φυσιογνωμία των σύγχρονων μουσείων είναι ο ορισμός που υιοθετήθηκε το 1974 από το Διεθνές Συμβούλιο των Μουσείων (ICOM): «Ένα μουσείο είναι ένα μη κερδοσκοπικό μόνιμο ίδρυμα, στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξης της, που είναι ανοικτό στο κοινό και το οποίο αποκτά, συντηρεί, ερευνά και κοινοποιεί, για το σκοπό της μελέτης, της εκπαίδευσης και της ψυχαγωγίας, υλικές μαρτυρίες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του». Ο ορισμός αυτός υποδεικνύει τις δυνατότητες που παρέχουν τα σύγχρονα μουσεία για την καλλιέργεια ιστορικής γνώσης ως διανοητικής και κοινωνικής δεξιότητας ιστορικής ερμηνείας και κατανόησης, καθώς εκθέτουν υλικές μαρτυρίες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του με σκοπό τη μελέτη, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία. Η καλλιέργεια ιστορικής γνώσης και τα μουσεία Κάθε μουσείο, ανάλογα με τον τύπο του, προωθεί τη δόμηση αντίστοιχων μορφών γνώσης και καλλιεργεί αντίστοιχες μορφές σκέψης 11. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, τα «παραδοσιακά» μουσεία επικεντρώνουν όλο το ενδιαφέρον τους στην ακαδημαϊκή μελέτη, τη συντήρηση και τη φύλαξη των μουσειακών αντικειμένων (object oriented) και τα εκθέτουν αδιαφορώντας για τις ιδιαίτερες ατομικές και κοινωνικές ανάγκες, τις παραστάσεις, τις ιδέες, τα ερωτήματα και τους τρόπους σκέψης των επισκεπτίόν. Με αυτό τον τρόπο παράγουν έναν κλειστό τύπο γνοχτης, που στερείται οποιουδήποτε κοινωνικού περιεχομένου. Κάθε αναγνώριση της πολυπλοκότητας των κοινωνιών του παρόντος και του παρελθόντος απουσιάζει. Με αυτή την έννοια, τα «παραδοσιακά» μουσεία εκθέτουν τα μουσειακά αντικείμενα ως αντικειμενικές μαρτυρίες του «πραγματικού» παρελθόντος και καλλιεργούν παραδοσιακού τύπου ιστορική γνώση με τη συσσώρευση αντίστοιχα αντικειμενικών ιστορικών γνωστικών στοιχείων. Οι επισκέπτες καλούνται να «αναγνώσουν» τα μουσειακά αντικείμενα με βάση τα γνωστικά στοιχεία που η «κλειστή» παρουσίαση των μουσειακών αντικειμένων προβάλλει. Η ιστορική γνώση δεν καλλιεργείται με την επεξεργασία και ερμηνεία των μουσειακών αντικε ι μένων, αλλά μέσω της αναπαραγωγής των διαθέσιμων στοιχείων. Τα «μοντέρνα» μουσεία επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους τόσο στα αντικείμενα όσο και στο κοινό τους (people and object oriented). IY αυτό και 11. E. Hooper-Greenhill, ó.rr.

8 228 Ειρήνη Νάκου διακρίνονται για τον έντονο παιδευτικό και «ψυχαγωγικό» χαρακτήρα τους, ο οποίος συνδέεται με τις πολύπλευρες δυνατότητες, πληροφορίες και ενδείξεις που παρέχουν στο κοινό τους, για να «διαβάζει» και να κατανοεί τα μουσειακά αντικείμενα σε σχέση με το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο τους και, έτσι, να δομεί αντίστοιχη γνώση. Τα «μοντέρνα» μουσεία διευκολύνουν το κοινό τους να προσεγγίσει, να κατανοήσει και να διαβάσει τα μουσειακά αντικείμενα ως ιστορικές μαρτυρίες για το παρελθόν. II ιστορική γνώση που προωθείται σε ένα μοντέρνο μουσείο συνδέεται με τον πολύπλευρο διάλογο που αναπτύσσουν οι επισκέπτες με το περιεχόμενο του μουσείου. Τα «μεταμοντέρνα» μουσεία εστιάζουν το ενδιαφέρον τους κυρίως στην εξυπηρέτηση του κοινού τους (people oriented), γι' αυτό και λειτουργούν ως χώροι που εξυπηρετούν πολύπλευρες ατομικές και κοινωνικές προσδοκίες και σκοπούς, παρουσιάζοντας τα μουσειακά αντικείμενα με τρόπους που ενθαρρύνουν εναλλακτικές ερμηνείες. Ειδικότερα, τα κατάλοιπα του παρελθόντος, παρουσιάζονται στα μουσεία ως ίχνη του παρελθόντος που ενθαρρύνουν πολλαπλές χρήσεις και ερμηνείες στο παρόν. Οι επισκέπτες δεν αντιμετωπίζονται ως ένα ομοιόμορφο κοινό, αλλά ως διάφορες και διαφορετικές κοινωνικές ομάδες με διαφορετική πολιτισμική και ιδεολογική ταυτότητα. Οι επισκέπτες καλούνται να χρησιμοποιούν τα μουσειακά αντικείμενα και τις συλλογές σύμφωνα με τις δικές τους ιδιαίτερες ανάγκες, προσδοκίες και επιδιώξεις και να τα ερμηνεύουν για να κατασκευάζουν τις δικές τους ιδιαίτερες εικόνες του παρελθόντος στο παρόν, σύμφωνα με τις δικές τους ιδεολογικές θέσεις. Γι' αυτό, σύμφωνα με τις «μεταμοντέρνες» μουσειολογικές ιδέες, τα μουσεία προβάλλουν την πολυσημία των αντικειμένων και τα παρουσιάζουν «ανοικτά» για εναλλακτικές ιστορικές ερμηνείες, υποθέσεις και συμπεράσματα. Ο τύπος ιστορικής γνώσης και σκέψης που μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα σε ένα μεταμοντέρνο μουσείο εξαρτάται κυρίως από τα ερωτήματα και τις προσδοκίες των επισκεπτών, όπως αυτά διαμορφώνονται σε σχέση με το περιεχόμενο του μουσείου, αλλά και το κοινωνικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό περιβάλλον τους. Ανεξάρτητα από τις διαφορές που εμφανίζονται μεταξύ των μοντέρνων και μεταμοντέρνων μουσείων, σύμφωνα με τη σχηματική αυτή περιγραφή, και οι δύο αυτοί τύποι μουσείων προωθούν την καλλιέργεια κριτικής ιστορικής σκέψης και ιστορικής γνώσης ως διανοητικής και κοινωνικής δεξιότητας ιστορικής ερμηνείας και κατανόησης, καθώς η ανάγνωση του μουσείου προϋποθέτει την πολύπλευρη και ενεργό συμμετοχή των επισκεπτών. Αντίθετα, ο παραδοσιακός τύπος μουσείου επιβάλλει μία συγκεκριμένη ακαδημαϊκή ερμηνεία των εκθεμάτων, που αποθαρρύνει ατομικές προσεγγίσεις και κάθε μορφής ουσιαστικό διάλογο των επισκεπτών με τα μουσειακά αντικείμενα και τις συλλογές. Όμως η πραγματικότητα κάθε μουσείου διαπλάθεται καθημερινά και από τη στάση του κοινού. Μ' αυτή την έννοια, η καλλιέργεια ιστορικής γνώσης ως

9 Ιστορική γνώση και μουσείο 229 διανοητικής και κοινωνικής δεξιότητας μέσα σε κάθε μουσείο, παραδοσιακό ή σύγχρονο, εξαρτάται από την ηλικία, την κοινωνική και πολιτισμική προέλευση, τις παραστάσεις, τα κίνητρα και τις προσδοκίες των ατόμων και των ομάδων που το επισκέπτονται, από τις δεξιότητες που διαθέτουν για να συνομιλούν με το μουσείο και να ερμηνεύουν τα μουσειακά αντικείμενα ως μαρτυρίες του υλικού πολιτισμού με ιστορικούς όρους, και, μεταξύ άλλων, από τη νοοτροπία, τη μέθοδο και τους στόχους των «εκπαιδευτικών» διαδικασιών και προγραμμάτων που κατευθύνουν τις δραστηριότητες, τη συμμετοχή και τις εμπειρίες του κοινού μέσα στο μουσειακό χώρο. Η καλλιέργεια ιστορικής γνώσης και η ποιότητα της συνδέονται με τις ευρύτερες παιδαγωγικές και ιστορικές απόψεις που διαμορφώνουν τα «εκπαιδευτικά» προγράμματα που εφαρμόζουμε. Συνδέονται με την αποδοχή ή μη εναλλακτικών ιστορικών ερμηνειών, με την πολυσημία των μουσειακών αντικειμένων ως ιστορικών μαρτυρκύν, καθώς και με τη σύνδεση της γνώσης με τη σκέψη και την ευρύτερη προσωπικότητα των ατόμων, με τη σύνθεση, τη δυναμική και το στίγμα των ομάδων, αλλά και με το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η γνώση δομείται και κοινοποιείται. Τα πορίσματα μίας τριετούς έρευνας που αφορούσε στην ιστορική σκέψη και γνώση των παιδιών μέσα σε μουσειακό περιβάλλον 12, οδήγησαν στην παρατήρηση ότι δεν μπορούμε να αναμένουμε ουσιαστική καλλιέργεια της ιστορικής γνώσης και σκέψης των παιδιών, εάν η επεξεργασία και η ερμηνεία των μουσειακοί αντικειμένων ως ιστορικών μαρτυριών δεν είναι συστηματική και δεν συνδέεται με την ευρύτερη νοοτροπία της ιστορικής εκπαίδευσης τους. Επίσης, δεν μπορούμε να αναμένουμε αντίστοιχα θετικά αποτελέσματα, εάν δεν αξιοποιείται η ιδιαίτερη κοινωνική και παιδευτική φυσιογνωμία του μουσείου, που το διαφοροποιεί από τη σχολική τάξη και το ευρύτερο κοινωνικό, πολιτισμικό και φυσικό περιβάλλον. Η μάθηση και η γνώση εμφανίζονται να διασυνδέονται τόσο με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο των υποκειμένων όσο και με την υλική και κοινωνική διάσταση του χώρου μέσα στον οποίο διαμορφώνονται. Αλλά και τα αντικείμενα αποκτούν διαφορετικές σημασίες και αξίες σε σχέση με την κοινωνική διάσταση του χώρου στον οποίο είναι ενταγμένα. Ένα αγροτικό εργαλείο, για παράδειγμα, αποκτά διαφορετική σημασία και αξία αν βρίσκεται σε ένα χωράφι ως χρηστικό αντικείμενο, εγκαταλελειμμένο ως άχρηστο αντικείμενο σε μία αποθήκη, μέσα σ' ένα μπαούλο ως οικογενειακό κειμήλιο, στο σαλόνι ενός αστικού σπιτιού ως διακοσμητικό στοιχείο με αισθητική αξία, εν- 12. I. Kriekouki-Nakou, Pupils' Historical Thinking within a Museum Environment, διδακτορική διατριβή, University of London Institute of Education, Λονδίνο 1996.

10 230 Ειρήνη Νάκου ταγμένο σε μία ιδιωτική συλλογή ως έργο με συλλεκτική αξία, σ' ένα λαογραφικό μουσείο ως μαρτυρία του λαϊκού πολιτισμού με κοινωνική και εθνοτική σημασία, σ' ένα ιστορικό μουσείο ως ιστορική μαρτυρία, σ' ένα μουσείο τεχνολογίας ως μαρτυρία για την εξέλιξη της τεχνολογίας, ή στην τάξη, όπου, πιθανότατα, συνδέεται με ειδικούς διδακτικούς στόχους. Τα αντικείμενα συνδέονται με κοινωνικά νοήματα, σημασίες και αξίες. Τα μουσειακά αντικείμενα, ειδικότερα, απομονωμένα από το ζωτικό χώρο τους και τη ζωτική κοινωνική λειτουργία τους, παρουσιάζονται ως μαρτυρίες για τη φύση του ανθρώπου και της κοινοτικής πραγματικότητας. Ως υλικές μαρτυρίες του πολιτισμού, τα αντικείμενα μιλούν, εκπέμπουν σκέψη και μας καλούν να την αποκωδικοποιήσουμε. Ένα μέσο για την καλλιέργεια ιστορικής γνώσης ως διανοητικής και κοινωνικής δεξιότητας είναι να ασκούμε τα παιδιά στην αποκωδικοποίηση της σκέψης, των πολλαπλοί μηνυμάτων που εκπέμπουν τα μουσειακά αντικείμενα. Λόγω, μάλιστα, της υλικής υπόστασης τους, η εκπαιδευτική χρήση μουσειακών αντικειμένων, και γενικότερα υλικών μαρτυριών, εμφανίζει ορισμένα πλεονεκτήματα για την καλλιέργεια της ιστορικής γνώσης των παιδιών, σε σύγκριση με τη χρήση γραπτών μαρτύρων. Η εγγύτητα των χειροπιαστών υλικών μαρτυριών εντυπωσιάζει ακόμα και τους αδιάφορους ανθρώπους και τα πολύ μικρά παιδιά, επειδή η παρουσία τους είναι άμεσα αντιληπτή από τις αισθήσεις μας. Το αυθόρμητο αυτό ενδιαφέρον για τα αντικείμενα μπορεί να διευκολύνει τη συστηματική εισαγωγή των παιδιών, και ιδιαίτερα των μικρών, στην ιστορική ερμηνεία. Η προσέγγιση γραπτών μαρτυριών προϋποθέτει ανεπτυγμένη γνώση αντίστοιχου γλωσσικού κώδικα. Αντίθετα, η προσέγγιση υλικών μαρτυρίου, ως ένα επίπεδο, είναι ανοικτή για όλους, ανεξάρτητα από την ηλικία και τη γλωσσική κατάρτιση. Όσον αφορά ειδικότερα στα μικρά παιδιά, τα γραπτά κείμενα παρουσιάζουν μεγάλες δυσκολίες κατανόησης και ερμηνείας, κυρίως λόγω των εννοιών και των γενικεύσεων που περιλαμβάνουν. Η χρήση υλικών μαρτυριών βοηθά τα παιδιά να συνδέσουν άγνωστες, αφηρημένες έννοιες με συγκεκριμένες απτές έννοιες και αισθήσεις των πραγμάτων, στοιχείο βασικό για τη δόμηση αντίστοιχου εννοιολογικού λεξιλογίου. Παρά τα θετικά αυτά στοιχεία, ωστόσο, η αίσθηση του παρελθόντος που μας παρέχει ένα μουσειακό αντικείμενο ή μία συλλογή μουσειακών αντικειμένων δεν είναι ικανή από μόνη της να προωθήσει την ιστορική γναχτη των επισκεπτών. Τα μουσειακά αντικείμενα είναι γυμνά* απαιτούν ερμηνεία για να λειτουργήσουν ως ιστορικές μαρτυρίες. Ορισμένοι ιστορικοί και παιδαγωγοί, μάλιστα, εκφράζουν επιφυλάξεις για τη χρήση υλικών ή «οπτικών)) μαρτυριοον στην ιστορική εκπαίδευση. Οι Α. Κ. Dickinson, Α. Gard και P. J. Lee ισχυρίζονται ότι η συγκεκριμένη φύση των υλικών μαρτυριών δεν μπορεί από μόνη

11 Ιστορική γνώση και μουσείο 231 της να βοηθήσει, τα παιδιά να γνωρίσουν το παρελθόν, γι' αυτό και δεν είναι. αρκετό να προκαλούμε το ενδιαφέρον τοον παιδιών με το να τους παρουσιάζουμε υλικές μαρτυρίες 13. Η ιστορική γνώση των παιδιών μπορεί να καλλιεργηθεί, εάν ασκούμε τα παιδιά στην ερμηνεία τους, στην αποκωδικοποίηση αυτού που μας λένε για το παρελθόν. Ο Bruner επίσης αμφισβητεί την αξία των «οπτικών αναπαραστάσεων» (iconic representations), γιατί συνήθως οδηγούν σε ερμηνείες που εστιάζονται περισσότερο στην επιφάνεια των πραγμάτων παρά σε μη ορατές διασυνδέσεις και έννοιες 14. Ο P. J. Rogers, όμως, απαντά στους ισχυρισμούς του Bruner με το κείμενο του «Η δύναμη της οπτικής παράστασης» 15, στο οποίο συζητά τα συμπεράσματα σχετικής έρευνας του. Ο Rogers ισχυρίζεται ότι η πλατιά χρήση οπτικών αναπαραστάσεων έκανε το πρόγραμμα του πολύ δημοφιλές στα παιδιά, επηρέασε θετικά τη μάθηση και υπέδειξε ότι η επεξεργασία οπτικών παραστάσεων μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική γνώση. Σύμφωνα με τα πορίσματα των ερευνών του, οι γνώσεις που απέκτησαν τα παιδιά με βάση την επεξεργασία εικόνων «μεταφράστηκαν» επιτυχώς σε γραπτό λόγο, στοιχείο που υποδεικνύει ότι η επεξεργασία αυτή είχε ως αποτέλεσμα και την ανάπτυξη, την εξέλιξη και τον εμπλουτισμό αντίστοιχου εννοιολογικού λεξιλογίου. Σε αισιόδοξα συμπεράσματα για τη χρήση «οπτικού υλικού» κατέληξε και η έρευνα του Μ. Booth με παιδιά ηλικίας χρόνων, στα οποία παρουσίασε φο^τογραφίες και εικόνες που αφορούσαν στη σύγχρονη ιστορία (τέλη 19ου αιώνα και 20ός). Μεταξύ άλλων, ο Booth 16 ισχυρίζεται ότι «η επαγωγική σκέψη είναι η πλέον χαρακτηριστική της ιστορικής έρευνας και ότι αυτός ο τύπος σκέψης μπορεί να επιτευχθεί σε ένα αφηρημένο επίπεδο από ένα υψηλό ποσοστό παιδιών 14 έως 16 χρόνων, ειδικότερα εάν χρησιμοποιείται οπτικό υλικό». Οι ισχυρισμοί του Booth και του Rogers ενισχύουν τις θέσεις του Peel 17, που υποστηρίζει ότι «η μετατροπή παραστάσεων, που είναι κυρίως κινητικές, αντιληπτές μέσω των αισθήσεων ή συμβολικές, σε λεκτικές μπορεί να οδηγή- 13. Λ. Κ. Dickinson, Α. Gard and P. J. Lee, ό.π.,α J. Bruner, The Process of Education, A^intage Books, New York 1960, J. Bruner et al., Studies in Cognitive Growth, John Wiley, Νέα Υόρκη P. J. Rogers, «The Power of Visual Presentation», στο A. K. Dickinson, P. J. Lee and P. J. Rogers (επιμ.), Learning History, Heinemann Education Books, Λονδίνο 1984, σ M. Booth, ((Inductive Thinking in History: the Age Group)), στο G. Jolies and L. Ward (επιμ.), New History Old Problems - Studies in History Teaching, University College of Swansea faculty of Education, Σουάνσι 1978, σ E. A. Peel, The Psychological Basis of Education, Oliver and Boyd, Λονδίνο 1956, σ. 93.

12 232 Ειρήνη Νάκου σει σε εξελιγμένη δόμηση εννοιών». Κατά τον Vygotsky 18, επίσης, οι έννοιες που σχηματίζουν τα παιδιά μέσω της σχέσης τους με την απτή συγκεκριμένη πραγματικότητα βρίσκονται σε συνεχή διάλογο με τις αφηρημένες «επιστημονικές» έννοιες, καθώς και οι δύο αυτοί τύποι εννοιών αλληλοτροφοδοτούνται. Οι αυθόρμητες, συγκεκριμένες έννοιες αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη των αφηρημένων εννοιών και προσδίδουν σε αυτές το ουσιαστικό υπόβαθρο τους. Αντίστοιχα οι αφηρημένες έννοιες διευκολύνουν την ανοδική εξέλιξη των αυθόρμητων εννοιών και εμπλουτίζουν την εννοιολογική σημασία τους. Τα αντικείμενα, σε σύγκριση με τα γραπτά κείμενα, τουλάχιστον σε ένα πρώτο επίπεδο, είναι πιο ανοικτά σε ατομικές ερμηνείες, και έτσι, κατάλληλα σχεδιασμένα εκπαιδευτικά προγράμματα μπορούν να διευκολύνουν τα παιδιά να αντιληφθούν τον ιδιαίτερο επιστημολογικό προβληματισμό που συνοδεύει την ιστορική έρευνα, την ιστορική ερμηνεία και την άρθρωση ιστορικού λόγου, όπως είναι η αναγνώριση των ορίων των διαθέσιμων μαρτυριών και ο έλεγχος της αξιοπιστίας τους, η αναγν(όριση των ορίων της ιστορικής ερμηνείας, η ιστορική αβεβαιότητα και σχετικότητα, η σημασία της ιστορικής ερώτησης, της κριτικής χρήσης προϋπάρχουσας γνώσης και ελεγχόμενης φαντασίας, η διατύπωση υποθέσεων και ο έλεγχος τους, η άρθρωση και τεκμηρίωση ιστορικού λόγου, η συμμετοχή στον κοινωνικό ιστορικό διάλογο, μέσα στο πλαίσιο του οποίου οι διαφορετικές ιστορικές ερμηνείες ελέγχονται και αποκτούν νόημα. Με αυτή την έννοια, η χρήση υλικών μαρτυριών μπορεί να διευκολύνει την εισαγωγή των παιδιών στην επιστημολογική ιδιαιτερότητα της ιστορίας και την καλλιέργεια ουσιαστικής ιστορικής γνώσης. Ειδικότερα, μπορεί να διευκολύνει τα παιδιά να αντιληφθούν τη σημασία της ιστορικής αβεβαιότητας και σχετικότητας και της ιστορικής ερώτησης ως ειδικών χαρακτηριστικών της ιστορικής ερμηνείας. Στο σημείο αυτό ας σημειωθεί ότι η άσκηση των παιδιών στην ιστορική ερμηνεία μπορεί να έχει και ευρύτερη παιδευτική σημασία, καθώς η διατύπωση ουσιαστικών ερωτημάτων και η αποδοχή της άγνοιας ή της αβεβαιότητας, που είναι θεμελιοοδη στοιχεία της επιστημονικής σκέψης και γνώσης γενικότερα, απουσιάζουν από την καθημερινή σχολική πρακτική και από τις αντίστοιχες δομές που διαμορφο^νουν τα παιδιά για τη γνώση. «Γνώση = σωστό. Άγνοια, αβεβαιότητα = λάθος» 19. Η επεξεργασία μουσειακών αντικειμένων με βάση ασκήσεις που αφήνουν περιθώρια για εναλλακτικές ερμηνείες διευκολύνουν τα παιδιά να δομήσουν ουσιαστική ιστορική γνώση ως προς τις έννοιες της ιστορικής αβεβαιότητας και 18. L. Vygotsky, Thought and Language, M.I.T., Κέιμπριτζ, Μασαχουσέτη (1934) D. Shemilt, «Adolescent Ideas about Evidence and Methodology in History», στο G. Portal (επιμ.), The History Curriculum for Teachers, Imago, Όξον 1987.

13 Ιστορική γνώση και μουσείο ι:\:\ σχετικότητας και της ιστορικής ερο)τησης και να αρθρώσουν αντίστοιχο ιστορικό λόγο, πάντα σύμφωνα με τις ατομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες τους. Τέτοιου τύπου ασκήσεις, βέβαια, προϋποθέτουν «ανοικτή» εκπαιδευτική νοοτροπία που να αφήνει στα παιδιά περιθώρια να κάνουν λάθη και ειδική κατάρτιση των εκπαιδευτικών, ώστε να μπορούν να παρεμβαίνουν ουσιαστικά στη μαθησιακή διαδικασία 20. Το κείμενο που ακολουθεί δόθηκε από ένα παιδί στην ηλικία των 13 χρόνων σε σχέση με την επεξεργασία δύο κυκλαδικών ειδωλίων στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: «Χρησιμοποιώντας αυτά τα αντικείμενα ως ιστορικοί ξεκινάνε από το στοιχείο ότι παρουσιάζουν δύο μουσικούς, στοιχείο που μας δείχνει ότι εκείνη την εποχή υπήρχε ανάπτυξη της μουσικής. Το πρώτο ερώτημα που μας δημιουργείται είναι αν αυτή η ανάπτυξη αφορούσε τις Κυκλάδες ή γενικότερα τον ελλαδικό χώρο. Όμως ο ιστορικός πρέπει να αναρωτηθεί κατά πόσον η δραστηριότητα της μουσικής παρουσιάζει μία εικόνα της πραγματικότητας της εποχής ή έχει εμπνευστεί από έναν άλλο τόπο ή από ένα μύθο μιας παλαιότερης περιόδου. Μία άλλη ερώτηση μπορεί να είναι: Αντιστοιχεί η αναπαράσταση των μουσικών οργάνων στην πραγματικότητα ή έχει επηρεαστεί από τους τεχνικούς περιορισμούς της γλυπτικής; Είναι πράγματι τα μουσικά όργανα που βλέπουμε μία άρπα και ένας αυλός;» Τα αντικείμενα είναι περισσότερο ανοικτά, τουλάχιστον αρχικά, σε προσωπικές και εναλλακτικές ερμηνείες και στις έννοιες της αβεβαιότητας και σχετικότητας από όσο είναι τα γραπτά κείμενα. Σύμφωνα με τον Roland Barthes 21, «ο αόριστος, ο χρόνος που χρησιμοποιείται συχνά στα γραπτά κείμενα και κυρίως στις αφηγήσεις, υποστηρίζει μία αμφισημία μεταξύ της έννοιας του χρόνου και της αιτιότητας, υποδηλώνει μία ερμηνεία, δηλαδή μία κατανόηση της Αφήγησης. Γι' αυτόν τον λόγο είναι ιδανικό εργαλείο κάθε δομημένου συστήματος - είναι ο πλαστός χρόνος των κοσμογονιών, των μύθων, το)ν Ιστοριών και των μυθιστορημάτων. Προϋποθέτει έναν δομημένο, επεξεργασμένο, οριοθετημένο κόσμο [...] και όχι έναν διάχυτο και ανοικτό κόσμο. Πίσω από τον αόριστο υπάρχει πάντα ένας δημιουργός, ένας θεός ή αφηγητής [...] Ο αόριστος είναι τελικά η έκφραση μιας τάξης, και, κατά συνέπεια, μιας ευφορίας. 20. Στο σημείο αυτό ας σημειωθεί ότι η ειδίκευση των εκπαιδευτικών, ως προς το γνωστικό αντικείμενο που διδάσκουν, και, στην προκειμένη περίπτωση, ως προς τις μεθόδους και τις αρχές της σύγχρονης επιστήμης της Ιστορίας, μπορεί να θεωρηθεί απαραίτητος όρος για την ουσιαστική αναβάθμιση του μαθήματος της ιστορίας στο σχολείο και την εφαρμογή αντίστοιχων εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε μουσεία. 21. R. Barthes, Le Degré zéro de l'écriture, Editions du Seuil, Παρίσι 1972.

14 234 Ειρήνη Νάκου Εξαιτίας του, η πραγματικότητα δεν είναι ούτε μυστηριώδης ούτε παράλογη είναι σαφής, σχεδόν οικεία». Οι γραπτές μαρτυρίες δεσμεύουν την προσέγγιση των παιδιών μέσα στα όρια της ερμηνείας που «υποδηλώνουν». Είναι πολύ δύσκολο για τα παιδιά να αναπτύξουν κριτικό διάλογο με ένα κείμενο υπερβαίνοντας το νόημα της αφήγησης. Ενδεικτικά ας αναφέρουμε ότι οποιαδήποτε λεκτική πληροφορία δίνεται στα παιδιά για τα μουσειακά αντικείμενα που επεξεργάζονται καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο τα αντιλαμβάνονται, ακόμα και τον τρόπο με τον οποίο τα βλέπουν. «Διάλεξα ένα αγγείο του θαλάσσιου ρυθμού και του ανακτορικού ρυθμού που προέρχεται από το Κακάβατο, την Πρόσυμνα και το Θορικό», έγραψε ένα παιδί 12 χρόνων σε μία άσκηση που του ζητούσε να διαλέξει το πιο ενδιαφέρον γι' αυτό αντικείμενο. Είναι προφανές ότι η γραπτή πληροφορία που δινόταν στο μουσείο για την ευρύτερη συλλογή ώθησε αυτό το παιδί να περιγράψει το πιο ενδιαφέρον γι' αυτό αντικείμενο ως ένα αντικείμενο που ανήκει σε δύο διαφορετικούς (και άγνωστους για το παιδί) ρυθμούς και που προέρχεται από τρεις διαφορετικούς τόπους. Παιδιά 15 χρόνων περιέγραψαν ένα πήλινο εκμαγείο για την κατασκευή ενός ορειχάλκινου αγάλματος του Απόλλωνα ως ένα χάλκινο άγαλμα του Απόλλωνα, επειδή παρερμήνευσαν τη διαθέσιμη γραπτή πληροφορία και τη χρησιμοποίησαν χωρίς κριτικό έλεγχο: «Εκμαγείο ορειχάλκινου αγάλματος του Απόλλωνα, 6ος π.χ. αι.». Ας σημειωθεί ότι αν είχαν στηριχτεί στις δικές τους παρατηρήσεις θα είχαν τουλάχιστον αντιληφθεί ότι το αντικείμενο αυτό είναι πήλινο και όχι χάλκινο. Γενικά, τα κείμενα φέρουν ένα μήνυμα, ενώ τα αντικείμενα είναι τα ίδια ένα μήνυμα, που μπορούμε να αποκωδικοποιήσουμε με βάση την υλική υπόσταση και μορφή τους. Τα μουσειακά αντικείμενα ως υλικές μαρτυρίες μας διευκολύνουν να αντιληφθούμε την πραγματικότητα του παρελθόντος πιο άμεσα από όσο οι γραπτές μαρτυρίες, γιατί μας προσφέρουν οπτικές και χειροπιαστές όψεις της ιστορικής πραγματικότητας. «Για να πεισθούμε για την ύπαρξη του παρελθόντος, πρέπει να δούμε τουλάχιστον ορισμένα ίχνη του» 22. Επιπλέον, τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, αντίθετα από τις περισσότερες γραπτές μαρτυρίες, συνδέονται με την καθημερινή ζωή στο παρελθόν και έτσι συνδέουν την ιστορική γνώση και σκέψη με τη ζωή διαφόρων κοινωνικών ομάδων που έζησαν στο παρελθόν, με την πολυπλοκότητα και τα χάσματα του παρελθόντος. Η ιδιότητα το^ν αντικειμένων του παρελθόντος να είναι πειστικά απορ- 22. D. Lowcnthal, The Past is a Foreign Country, Cambridge University Press, Κέιμπριτζ 1985, σ. 247.

15 Ιστορική γνώση και μονά ε ίο 160 ρέει από τη διττή παρουσία τους στο παρελθόν και το παρόν. Σύμφωνα με τη Susan Pearce 23, το αντικείμενο «έχει μία αιώνια σχέση με το παρελθόν που σιγά σιγά χάνεται και είναι αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως τη δύναμη [και τη γοητεία, θα προσθέσουμε εμείς] του πραγματικού αντικειμένου». Οι υλικές μαρτυρίες εμπλουτίζουν με συναισθήματα και φαντασία την ιστορική προσέγγιση του παρελθόντος, καθίός μας δίνουν τη δυνατότητα να δούμε και να «αγγίξουμε» τα αντικείμενα που οι άνθρωποι του παρελθόντος επινοούσαν, κατασκεύαζαν, άγγιζαν, χρησιμοποιούσαν. Τα υλικά κατάλοιπα, ως το χειροπιαστό παρελθόν, είναι μοναδικά' τα αντίγραφα δεν έχουν την ίδια ιστορική αξία με τα αυθεντικά. Αντίθετα, τα γραπτά κείμενα, και τουλάχιστον στην εποχή μας, μπορούν να αντιγράφονται χωρίς να χάνουν το ιστορικό μήνυμα που φέρουν. Πρέπει όμως να σημειωθεί σε αυτό το σημείο, ότι, παράλληλα με τη συνήθη χρήση τους ως μαρτυριών, ακόμα και τα γραπτά κείμενα μπορούν να ερμηνευτούν και με βάση την υλική υπόσταση και μορφή τους, δηλαδή και ως αντικείμενα. Η ιστορική σημασία, αλλά και η ερμηνεία ενός γραπτού κειμένου μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη μορφή με την οποία παρουσιάζεται: ως χειρόγραφο, χαραγμένο σε πέτρα, ή γραμμένο σε πάπυρο, περγαμηνή ή χαρτί, ως παλίμψηστο, τυπωμένο σε ένα παλιό βιβλίο, σε ένα μεταχειρισμένο ή σε ένα καινούργιο βιβλίο, ως φωτοτυπία ή με ηλεκτρονική μορφή στην οθόνη ενός υπολογιστή. Η πολιτική σημασία της καλλιέργειας ιστορικής γνώσης μέσα σε χώρους μουσείων Το μουσείο προσφέρεται και ως χώρος εκπλήξεων και ανατροπής καθιερωμένοι στάσεων και νοοτροπιών. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της τριετούς επιτόπιας έρευνας που έχει ήδη αναφερθεί παραπάνο^, ασκήσεις που καλούσαν τα παιδιά να «αναγνο^σουν» διάφορα μουσειακά αντικείμενα ως έργα ανοικτά σε εναλλακτικές ερμηνείες τα βοήθησαν να εκφράσουν, σε ένα σεβαστό ποσοστό των απαντήσεοόν τους (29%), έναν τύπο ιστορικής σκέψης και γνο')σης που υπερέβαινε την παραδοσιακή νοοτροπία της ιστορικής εκπαίδευσης τους και τον παραδοσιακό χαρακτήρα των μουσείων που επισκέφτηκαν. «Οι ζυγαριές αυτές βρέθηκαν σε βασιλικούς μυκηναϊκούς τάφους, δηλαδή ήταν κτερίσματα. Είναι χρυσές, πράγμα που σημαίνει ότι οι Μυκηναίοι χρησιμοποιούσαν τον χρυσό και ότι ο πολιτισμός τους ήταν αναπτυγμένος. Το γεγο- 23. S. Μ. Peerce, «Objects as Meaning or Narrating the Past», στο S. M. Pearce (εττιμ.), Interpreting Objects and Collections, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 1994.

16 236 Ειρήνη Νάκου νός ότι, είναι τόσο λεπτές, σκαλισμένες και δουλεμένες μας δείχνει ότι οι άνθρωποι τότε δεν ασχολούνταν μόνο με την πρακτική μεριά ενός αντικειμένου, αλλά και με την αισθητική. Αυτό μας βάζει ερωτήματα πάνω στο αν τις χρησιμοποιούσαν στην καθημερινή τους ζωή ή είχαν συμβολική ή διακοσμητική χρησιμότητα. Είναι πολύ πιθανό να συνδέονται με τον Δία που (σύμφωνα με την Ιλιάδα) χρησιμοποιούσε ζυγαριές για να ζυγίζει τις ψυχές των ανθρώπων (γι' αυτό βρέθηκαν σε τάφο). Δηλαδή μάλλον αυτές οι μικρές ζυγαριές ήταν ειδικά κατασκευασμένες για νεκρική χρήση και είχαν συμβολική σημασία. Αν αυτό ισχύει, μας δίνει πολλά στοιχεία για τις θρησκευτικές τους αντιλήψεις. Πίστευαν οι Μυκηναίοι ότι όταν πέθαινε το σώμα ενός ανθρώπου, η ψυχή του συνέχιζε να υπάρχει και πήγαινε στον Άδη. Στους τάφους έχουμε βρει πολλά άλλα αντικείμενα που οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα. Ένα στοιχείο που υποστηρίζει τα παραπάνω είναι ότι αυτές οι ζυγαριές είναι τόσο λεπτές, εύθραυστες και μικρές που αν ζυγίσουμε κάτι θα σπάσουν (βρέθηκαν σπασμένες), οπότε μάλλον δεν τις χρησιμοποιούσαν για ζύγισμα. Επίσης ίσως οι πεταλούδες και τα λουλούδια που είναι σκαλισμένα στις ζυγαριές να είναι κάποια σύμβολα που χρησιμοποιούσαν την εποχή εκείνη. Βλέπουμε λοιπόν την πνευματικότητα των Μυκηναίων, τη μεγάλη θρησκευτική τους πίστη και την καλλιτεχνική τους ευαισθησία». Η ερμηνεία μουσειακών αντικειμένων ως ιστορικών μαρτυριών, η κριτική αξιοποίηση προϋπάρχουσας γνώσης, η διατύπωση ιστορικών ερωτημάτων και ιστορικών υποθέσεων σε σχέση με τις έννοιες της ιστορικής αβεβαιότητας και σχετικότητας βρίσκεται πολύ πέρα από τα όρια της παραδοσιακής ιστορικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, με την οποία οι μαθητές ασκούνται στην αναπαραγωγή του ενός, μοναδικού, εγκεκριμένου και υποχρεοπτικού διδακτικού βιβλίου. Το στοιχείο ότι η εργασία παιδιών με μουσειακά αντικείμενα, σύμφωνα με ασκήσεις που περιελάμβαναν ανοικτές ερωτήσεις, βοήθησε τουλάχιστον ορισμένα παιδιά, στην ηλικία των 13/14 χρόνων, να αρθρώσουν ιστορικό λόγο αυτού του επιπέδου, είναι ένα πολύ αισιόδοξο μήνυμα. Το στοιχείο αυτό, όμως, παράλληλα υποδεικνύει ότι η αξιοποίηση του παιδευτικού ρόλου των μουσείων συνδέεται με την παιδαγωγική νοοτροπία που κατευθύνει τα προγράμματα που εφαρμόζουμε' συνδέεται με τη θεωρητική επεξεργασία και εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων ιστορικής εκπαίδευσης και μουσειακής αγωγής 24. Σύγχρονες εναλλακτικές μέθοδοι διδασκαλίας ή μάλλον μάθησης, που θέτουν ανοικτές ερωτήσεις και θέματα προς διερεύνηση και διαμορφώνουν ευέλι- 24. Βλ. Ε. Νάκου, «Η αξιοποίηση του παιδευτικού χαρακτήρα των μουσείων και ο σχεδιασμός μίας σύγχρονης μουσειακής αγιογής», Σύγχρονη Εκπαίδευση, 102 (1998), σ

17 Ιστορική γνώση και μουσείο 237 κτα σχέδια δραστηριοτήτων (projects) για τα παιδιά, σε μουσειακούς χώρους και στο ευρύτερο κοινωνικό, πολιτισμικό και φυσικό περιβάλλον, προσφέρουν στα παιδιά ευκαιρίες για την καλλιέργεια ουσιαστικής ιστορικής γνώσης και σκέψης, μέσω της διερεύνησης του κόσμου που τα περιβάλλει και της άρθρωσης αντίστοιχου κριτικού και τεκμηριωμένου λόγου 25. Τους προσφέρουν ευκαιρίες να μάθουν πο')ς να «σπάνε» κλειστούς ιστορικούς, πολιτισμικούς και κοινωνικούς κώδικες, όπως τον κλειστό πολιτισμικό και κοινωνικό κώδικα του μουσείου. Με αυτήν την έννοια, σύγχρονες προσεγγίσεις της ιστορικής εκπαίδευσης και της μουσειακής αγωγής αποκτούν και ιδιαίτερη πολιτική σημασία, γιατί βοηθούν τα άτομα και τις κοινοτικές ομάδες να εγκαταλείπουν την ποικιλοτρόπως επιβεβλημένη παθητική στάση προς την Ιστορία, το μουσείο και το ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον και να συνειδητοποιήσουν το δικαίωμα και τις δυνατότητες τους για ουσιαστική διερεύνηση, ανάγνωση, ερμηνεία και δημιουργική αξιοποίηση του ιστορικού, πολιτισμικού, κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος 26. Όπο^ς χαρακτηριστικά επισημαίνει ο David Lowenthal 27, «με τα κειμήλια που διατηρούμε, όπως με τις αναμνήσεις που στοργικά διαφυλάσσουμε, ζούμε συγχρόνως στο παρόν και στο παρελθόν. Και ενώ η διατήρηση τυπικά συντάσσεται με ένα κλειστό και οριοθετημένο παρελθόν, δεν μπορεί παρά να αποκαλύπτει ένα παρελθόν που συνεχώς μεταβάλλεται για να προσαρμοσθεί στις προσδοκίες του παρόντος. Ό,τι διατηρείται, όπως ό,τι θυμόμαστε, [...] δεν είναι μία σταθερή όψη της πραγματικότητας του παρελθόντος. [...] Ορισμένοι πιστεύουν ότι διασίόζουν το πραγματικό παρελθόν με το να το εμποδίζουν να ανακαινισθεί. Αλλά δεν μπορούμε να αποφύγουμε την ανακατασκευή της κληρονομιάς μας, γιατί κάθε πράξη αναγνώρισης αλλάζει αυτό που διασώζεται. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε το παρελθόν γόνιμα μόνον όταν αντιλαμβανόμαστε ότι το να κληρονομείς σημαίνει επίσης να μεταμορφώνεις». 25. Βλ. Μένης Θεοδωρίδης, «Εκπαιδευτικές επισκέψεις σε χώρους πολιτισμικής α ναφοράς», Εκπαιδευτική Κοινότητα, 45 (Φεβρουάριος-Απρίλιος 1998), Ε. Νάκου, «Τα μνημεία στην εκπαίδευση», περίληψη ανακοίνωσης στο επιστημονικό διήμερο: Ο κοινωνικός ρόλος των μνημείων, Τεχνικό Επιμελητήριο της Ελλάδος - Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών ICOMOS (1993), Κ. Χατζηασλάνη (επιμ.), Οι εκπαιδευτικοί μιλούν για την Ακρόπολη, Αφιέρωμα του περ. Λργαιολογία, 52 (Σεπτέμβριος 1994). 26. Βλ. Τ. Bennett, The Birth of the Museum - History, Theory, Politics, Routledge, London and New York D. Lowenthal, The Past is a Foreign Country, Cambridge University Press, Κέιμπριτζ 1985, σ

Πανεπιστήμιο Κρήτης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΔΙΗΜΕΡΟ. Μουσεία και σχολεία Εμπειρίες και προοπτικές

Πανεπιστήμιο Κρήτης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΔΙΗΜΕΡΟ. Μουσεία και σχολεία Εμπειρίες και προοπτικές Πανεπιστήμιο Κρήτης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΔΙΗΜΕΡΟ 13-14 ΜΑΪΟΥ 2006 Η τέχνη και ο πολιτισμός ως πεδίο ευέλικτων διαθεματικών προσεγγίσεων Προτάσεις για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Ειρήνη Νάκου Επίκουρος Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική σκέψη, κριτική σκέψη και λογική κατανόηση στη σχολική Ιστορία.

Ιστορική σκέψη, κριτική σκέψη και λογική κατανόηση στη σχολική Ιστορία. Ιστορική σκέψη, κριτική σκέψη και λογική κατανόηση στη σχολική Ιστορία. Κουργιαντάκης Χαράλαμπος, Δρ., Μsc, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης Αφορμή για την εισήγηση αποτέλεσαν, από τη μια, οι πρόσφατες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 7: Η διδακτική μεθοδολογία και η

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Μνήμων. Τομ. 22, 2000 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ. ΝΑΚΟΥ ΕΙΡΗΝΗ /mnimon.590. To cite this article:

Μνήμων. Τομ. 22, 2000 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ. ΝΑΚΟΥ ΕΙΡΗΝΗ /mnimon.590. To cite this article: Μνήμων Τομ. 22, 2000 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΑΚΟΥ ΕΙΡΗΝΗ 10.12681/mnimon.590 Copyright 2000 To cite this article: ΝΑΚΟΥ (2000). ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ. Μνήμων, 22, 221-237. ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΤ ΙΣΤΟΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Τρεις προσανατολισμοί για τη διδασκαλία της ιστορίας

Τρεις προσανατολισμοί για τη διδασκαλία της ιστορίας Μαμούρα, Μ. (2011). «Η διδασκαλία της Ιστορίας από πηγές και η διαμόρφωση ιστορικής συνείδησης στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: Μύθος ή Πραγματικότητα;». ΕΚΤ: http://hdl.handle.net/10442/hedi/29384 Τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΟΥ ΑΓΝΗ ΚΟΚΟΒΟΥ ΜΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΕΧΝΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΝΑΓΝΟΥ ΑΓΝΗ ΚΟΚΟΒΟΥ ΜΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΕΧΝΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΝΑΓΝΟΥ ΑΓΝΗ ΚΟΚΟΒΟΥ ΜΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΕΧΝΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Το σενάριο αυτό επιδιώκει να υπηρετήσει τους παρακάτω γενικούς διδακτικούς σκοπούς. Να αποκτήσει το παιδί γενικές γνώσεις και προσλαμβάνουσες παραστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ Τίτλος μαθήματος ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΒΠ 0921 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS: 5 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ: 5 ο ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ 15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2015-16 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ ΘΕΜΑ: «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ», ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στη συγκεκριμένη εργασία επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Μουσειολογία φυσικών επιστημών Ενότητα 2 η : Στοιχεία έκθεσης και ερμηνείας των μουσείων ΦΕΤ

Μουσειολογία φυσικών επιστημών Ενότητα 2 η : Στοιχεία έκθεσης και ερμηνείας των μουσείων ΦΕΤ Μουσειολογία φυσικών επιστημών Ενότητα 2 η : Στοιχεία έκθεσης και ερμηνείας των μουσείων ΦΕΤ Δημήτρης Κολιόπουλος Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ 31/01/2014 ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΕΡΟΥΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Α/ΘΜΙΑΣ 4 Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΧΑΝΙΩΝ Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ & ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εισαγωγή Σχολείο και Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

H Συμβολή της Υπολογιστικής Σκέψης στην Προετοιμασία του Αυριανού Πολίτη

H Συμβολή της Υπολογιστικής Σκέψης στην Προετοιμασία του Αυριανού Πολίτη H Συμβολή της Υπολογιστικής Σκέψης στην Προετοιμασία του Αυριανού Πολίτη Κοτίνη Ι., Τζελέπη Σ. Σχ. Σύμβουλοι Κ. Μακεδονίας στην οικονομία, στη τέχνη, στην επιστήμη, στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP61 / ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP61 / ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP61 / ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σχολή ΣΑΚΕ Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών TSP Θεατρικές Σπουδές Θεματική Ενότητα TSP61 Θεατρική Αγωγή Επίπεδο Προπτυχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιμέλεια Εκθέσεων Τάσεις της επιμέλειας ΙΙΙ: Δίνοντας φωνή σε εκθέματα και κοινωνικά υποκείμεν Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. Σολομών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ερωτήσεις.. Πώς το παραδοσιακό διδακτικό πλαίσιο διαμορφώνει το αξιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά 15-9-2016 Βασικές αρχές Oδηγιών Τι διδάσκουμε; Πώς διδάσκουμε; Τι θέλουμε να πετύχουμε;

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Γύζης, "Ιστορία" (1892)

Νικόλαος Γύζης, Ιστορία (1892) Νικόλαος Γύζης, "Ιστορία" (1892) ΠΑΝΤΟΥ: ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΥ ΜΙΛΑΜΕ ΣΤΟ ΤΟΠΙΟ ΠΟΥ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΤΟΝ ΤΥΠΟ ΣΤΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ Α Γυμνασίου Β Γυμνασίου Γ Γυμνασίου ΙΣΤΟΡΙΑ 2 περίοδοι (αντί 3) 2 περίοδοι 3 περίοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εσπερινά σχολεία, μια διαφορετική προσέγγιση στην εκπαιδευτική διαδικασία Δρ. ΖΑΡΚΑΔΟΥΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Διευθυντής 1 ου Εσπερινού ΓΕΛ Αθηνών zarknick@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία

Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία Κωδικός Μαθήματος: ΚΤ1390 Διδάσκων: Νίκη Νικονάνου, niknik@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 5ο Μονάδες ECTS: 5 Περιγραφή του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου-Παπαμάρκου, Δασκάλα, Λειτουργός Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου-Παπαμάρκου, Δασκάλα, Λειτουργός Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Τι σημαίνει σκέφτομαι ιστορικά; Ένα ερώτημα για μικρούς και μεγάλους και ένα Σχέδιο Δράσης - Μικρής Κλίμακας Εφαρμογή στο Μάθημα της Ιστορίας μέσα στα Πλαίσια των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων 1 Δρ Χαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα. Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD

Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα. Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD Εκπαιδευτική Τεχνολογία - Πολυμέσα Ελένη Περιστέρη, Msc, PhD Τι είναι η «Εκπαιδευτική Τεχνολογία» (1) Εκπαιδευτική Τεχνολογία είναι «η εφαρμογή τεχνολογικών διαδικασιών και εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα επικαιροποίησης γνώσεων αποφοίτων ΑΕΙ στην οργάνωση, διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων και στην προώθηση τουριστικών προορισμών

Πρόγραμμα επικαιροποίησης γνώσεων αποφοίτων ΑΕΙ στην οργάνωση, διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων και στην προώθηση τουριστικών προορισμών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Πρόγραμμα επικαιροποίησης γνώσεων αποφοίτων ΑΕΙ στην οργάνωση, διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων και στην προώθηση τουριστικών προορισμών 11 Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ στην Ελληνική Εκπαίδευση

Σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ στην Ελληνική Εκπαίδευση Σχετικά με τη χρήση των ΤΠΕ στην Ελληνική Εκπαίδευση Τα σημαντικότερα ζητήματα Γιώργος Κομίνης 2010 Ένταξη των ΤΠΕ στην εκπαίδευση σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα σημαίνει. 1) Ανάπτυξη δεξιοτήτων σε εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( )

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( ) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Μάιος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ (2013-2014) Κεντρική Επιμόρφωση για Διευθυντές/ντριες & Εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Σχεδιασμός... αντιμετωπίζει ενιαία το πλαίσιο σπουδών (Προδημοτική, Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο), είναι συνέχεια υπό διαμόρφωση και αλλαγή, για να αντιμετωπίζει την εξέλιξη,

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Οπτικές Aναπαραστάσεις και πόστερ. Βασιλική Σπηλιωτοπούλου

Οπτικές Aναπαραστάσεις και πόστερ. Βασιλική Σπηλιωτοπούλου Οπτικές Aναπαραστάσεις και πόστερ Βασιλική Σπηλιωτοπούλου Το περιβάλλον της διδασκαλίας των Θετικών Επιστημών Μέσα εργαλεία της διδασκαλίας των Θετικών Επιστημών Το γνωστικό και αισθητικό περιβάλλον των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διδακτική παρέμβαση 2-3 ωρών στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Β Λυκείου και συγκεκριμένα στο κείμενο «Ζάβαλη Μάϊκω» του Στρατή Μυριβήλη με αξιοποίηση ΤΠΕ (χρήση αρχείων power point, διαδικτύου και

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Γεωργία Μέγα (georgiamega@gmail.com)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγική Ενότητα. 28. Ιστοσελίδα:

Εισαγωγική Ενότητα. 28. Ιστοσελίδα: Εισαγωγική Ενότητα Στην παρούσα ενότητα τα παιδιά επαναφέρουν έννοιες από τη Γ τάξη και εμπλουτίζουν τις γνώσεις τους σχετικά με την προσωπική τους ιστορία. Καθώς οργανώνουμε την ενότητα, προσπαθούμε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η απεραντοσύνη του παρελθόντος και οι διευθετήσεις του

Η απεραντοσύνη του παρελθόντος και οι διευθετήσεις του 1 2 Η απεραντοσύνη του παρελθόντος και οι διευθετήσεις του Το παρελθόν δεν είναι ούτε δεδομένο ούτε αναγνώσιμο. Κάθε προσπάθεια διάσωσης, εννόησης και διευθέτησής του εγγράφεται στον πολιτισμικό, κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Στόχοι Χώρος αίθουσα. Γλωσσική Διδασκαλία

Τίτλος Στόχοι Χώρος αίθουσα. Γλωσσική Διδασκαλία A/A Εισηγητής / Εισηγήτρια Ομάδα στόχος Τίτλος Στόχοι Χώρος αίθουσα Ημερομηνία - ώρα Γλωσσική Διδασκαλία 1. Λουίζα Μαλλούρη Δημοτικής και Προδημοτικής Η σχέση ανάμεσα στη λέξη και την εικόνα σε εικονογραφημένα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος του μουσείου. Το έργο του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου»

«Ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος του μουσείου. Το έργο του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου» «Ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος του μουσείου. Το έργο του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου» Ζαμπέλ Μουρατιάν Εκπαιδευτικός Μουσειολόγος Πρόεδρος Σ Ελληνικού Παιδικού Μουσείου Το μουσείο Το μουσείοείναι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ70

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Ατζέντα Ιστορικό πλαίσιο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Η Εκπαίδευση Ενηλίκων στο κυπριακό συγκείμενο Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 7 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: Α) να ορίζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμικά στοιχεία διαφόρων ιστορικών περιόδων σε ένα μνημείο της Μακρινίτσας: Παιδαγωγική αξιοποίηση

Πολιτισμικά στοιχεία διαφόρων ιστορικών περιόδων σε ένα μνημείο της Μακρινίτσας: Παιδαγωγική αξιοποίηση Πολιτισμικά στοιχεία διαφόρων ιστορικών περιόδων σε ένα μνημείο της Μακρινίτσας: Παιδαγωγική αξιοποίηση Κατερίνα Σπανοπούλου Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας, Νηπιαγωγός, Med. Μέλος Π.Ο. ΚΠΕ Μακρινίτσας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ PROJECT ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ PROJECT ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ PROJECT ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ Γιώργος Γρηγορόπουλος Δευτεροβάθμια εκπαίδευση & ΠΤΔΕ, Παν. Πατρών Βασιλική Σπηλιωτοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτικών ΠΕ70. Όλγα Κασσώτη

Επιμόρφωση εκπαιδευτικών ΠΕ70. Όλγα Κασσώτη Αξιοποίηση λογισμικού εννοιολογικής χαρτογράφησης στα πλαίσια της θεωρίας μάθησης εποικοδομισμού /κοινωνικού κονστρουκτιβισμού (social constructivism) Επιμόρφωση εκπαιδευτικών ΠΕ70 Όλγα Κασσώτη Λογισμικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΑΧΙΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Συνάντηση 3η

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΑΧΙΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Συνάντηση 3η ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΑΧΙΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 2010-2011-Συνάντηση 3η ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ/ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ/ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Τηλ.: 22800737, 22800951

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ. Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ. Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 1. Οι ψηφιακές τεχνολογίες ως γνωστικά εργαλεία στην υποστήριξη της διδασκαλίας και της μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία στο λύκειο

Ερευνητική εργασία στο λύκειο ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιβλιοθηκονομικές προσεγγίσεις για την ερευνητική εργασία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση 1 Ερευνητική εργασία στο λύκειο οδηγός πληροφοριακής παιδείας Χριστίνα Κανάκη Βιβλιοθηκονόμος,

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα