Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων"

Transcript

1 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Μέρος Μεταπτυχιακής Εργασίας: «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΓΡΟ-ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΩΝ ΜΕ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ» Ζάγκλης Δημήτρης Χημικός Μηχανικός

2 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 1 1. Εισαγωγή Ο κύκλος του νερού περιγράφει την κίνηση του νερού στη φύση. Το νερό που εξατμίζεται από τον ωκεανό μεταφέρεται πάνω από την ξηρά μέσω της κίνησης των αέριων μαζών, σε αυτό προστίθενται ατμοί από το νερό της ξηράς και την αναπνοή των φυτών, αυξάνοντας την υγρασία της ατμόσφαιρας και τελικά κατακρημνίζεται σαν βροχή ή χιόνι. Η βροχόπτωση μπορεί να φιλτραριστεί μέσω του εδάφους, να ενωθεί με υπέργειες πηγές νερού, να απορροφηθεί από τα φυτά ή να εξατμιστεί ξανά στην ατμόσφαιρα. Το νερό του εδάφους και η επιφανειακή απορροή οδηγούνται τελικά στον ωκεανό για ανακύκλωση [1]. Σχήμα 1.1: Ο φυσικός κύκλος του νερού [2]. Ο άνθρωπος επεμβαίνει στον κύκλο του νερού, δημιουργώντας τεχνητούς, μικρότερους κύκλους. Κάποιες κοινότητες αντλούν νερό από το υπέδαφος για δημόσια χρήση, αλλά η πλειοψηφία χρησιμοποιεί υπέργειες πηγές. Μετά από επεξεργασία το νερό διατίθεται στα νοικοκυριά και τη βιομηχανία. Τα υγρά απόβλητα στη συνέχεια συλλέγονται από το αποχετευτικό σύστημα και μεταφέρονται σε μονάδες επεξεργασίας πριν την απόρριψη τους. Οι συμβατικές μέθοδοι επεξεργασίας προσφέρουν μόνο μερική ανάκτηση της αρχικής ποιότητας του νερού. Η αραίωση σε φυσικές δεξαμενές νερού και ο καθαρισμός του νερού μέσω των φυσικών διεργασιών προσφέρουν επιπλέον βελτίωση της ποιότητας του όμως, προτού το νερό επανέλθει στην αρχική του κατάσταση, κατά πάσα πιθανότητα θα επαναχρησιμοποιηθεί από κάποια άλλη κοινότητα. Έτσι, δημιουργείται ένας τεχνητός

3 2 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων κύκλος νερού μέσα στον φυσικό, που αποτελείται από: 1. Την άντληση του νερού από τις φυσικές πηγές, την επεξεργασία και διάθεσή του 2. Την συλλογή των υγρών αποβλήτων, την επεξεργασία και διάθεσή τους στο περιβάλλον, 3. Την απόρριψη του στο περιβάλλον και τον φυσικό καθαρισμό του 4. Την επανάληψη για κάποια άλλη κοινότητα. Η απόρριψη των υγρών αποβλήτων σε λίμνες και άλλες δεξαμενές νερού, μπορεί να οδηγήσει στο φαινόμενο του ευτροφισμού. Η υποβαθμισμένη ποιότητα του νερού, εκτός από το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει την δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης του για τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Για τον λόγο αυτό η επαρκής επεξεργασία του πριν την διάθεσή του στο περιβάλλον είναι υπέρτατης σημασίας. Δύο αρκετά διαδεδομένες μέθοδοι επεξεργασίας είναι η διήθηση μέσω μεμβρανών και η κροκίδωση/καθίζηση με την χρήση ηλεκτρολυτών. 2. Μεμβράνες διήθησης Διήθηση μέσω μεμβρανών μπορεί να είναι ένας πολύ αποτελεσματικός και οικονομικός τρόπος διαχωρισμού συστατικών που αιωρούνται ή είναι διαλυμένα σε ένα διαλύτη. Μία μεμβράνη διήθησης είναι ένα φυσικό εμπόδιο που επιτρέπει σε ορισμένες μόνο ενώσεις να περάσουν, ανάλογα με τη φυσικές και/ή τις χημικές τους ιδιότητες. Οι μεμβράνες συνήθως αποτελούνται από ένα πορώδες υπόστρωμα με μια λεπτή στιβάδα ενός πυκνού στρώματος στην επιφάνεια, όπου πραγματοποιείται ο διαχωρισμός. Ακολουθούν οι τύποι διήθησης με βάση το μέγεθος των πόρων της μεμβράνης που χρησιμοποιείται [3]. Σχήμα 1.2: Απορριπτόμενα σωματίδια από διάφορα είδη μεμβρανών διήθησης [4].

4 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Τύποι μεμβρανών και ταξινόμηση Μικροδιήθηση Η μικροδιήθηση (Microfiltration, MF) είναι η διαδικασία αφαίρεσης σωματιδίων ή μικροοργανισμών με μέγεθος στα μm με 10.0 μm από ρευστά, μέσω μεμβρανών διήθησης. Μεμβράνες μικροδιήθησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως προδιήθηση για την παράταση της ζωής των μεμβρανών μικρότερου πορώδους (νανοδιήθηση, αντίστροφη ώσμωση) ή για την τελική διήθηση ανάλογα με το μέγεθος των διαχωριζόμενων ενώσεων. Τυπικές εφαρμογές της μικροδιήθησης είναι η αφαίρεση βακτηρίων, λιπαρών και μυκήτων. Σχήμα 1.3: Διαβάθμιση μεγέθους των πόρων για διαφορετικά είδη μεμβρανών [5] Υπερδιήθηση Υπερδιήθηση (Ultrafiltration, UF) είναι η διαδικασία διαχωρισμού εξαιρετικά μικρών σωματιδίων και διαλυμένων μορίων μεγάλου μοριακού βάρους από ρευστά. Η κύρια βάση για τον διαχωρισμό είναι το μοριακό μέγεθος, αν και σε όλες τις εφαρμογές διήθησης, η διαπερατότητα ενός στοιχείου διήθησης μπορεί να επηρεάζεται από τις χημικές, μοριακές ή ηλεκτροστατικές ιδιότητες του δείγματος. Η υπερδιήθηση αποτελεί μέθοδο διαχωρισμού μόνο των μορίων τα οποία διαφέρουν κατά το μέγεθός τους κατά τουλάχιστον μια τάξη μεγέθους. Μόρια με παρόμοιο μέγεθος δεν μπορούν να διαχωριστούν μέσω υπερδιήθησης. Υλικά που κυμαίνονται στο μέγεθος από 1K έως 1000Κ μοριακό βάρος (MW) κατακρατούνται από ορισμένες μεμβράνες υπερδιήθησης, ενώ τα άλατα και το νερό διέρχονται ελεύθερα. Επίσης είναι δυνατό να κατακρατηθούν κολλοειδή αιωρήματα. Οι μεμβράνες υπερδιήθησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για τον καθαρισμό των

5 4 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων ενώσεων που περνούν στο διήθημα αλλά και τη συλλογή των ενώσεων που κατακρατούνται από τη μεμβράνη, στο συμπύκνωμα. Ενώσεις σημαντικά μικρότερες από τη διάμετρο των πόρων περνούν στο διήθημα της μεμβράνης και μπορούν να διαχωριστούν από τις μεγάλου μοριακού βάρους ενώσεις. Υλικά μεγαλύτερα από το μέγεθος των πόρων της μεμβράνης κατακρατούνται και είναι δυνατό να συμπυκνωθούν και να διαχωριστούν από τις μικρού μοριακού βάρους ενώσεις. Οι μεμβράνες υπερδιήθησης εφαρμόζονται για διαύγαση διαλυμάτων, την αφαίρεση κολλοειδών και αιωρούμενων σωματιδίων Νανοδιήθηση Η νανοδιήθηση (Nanofiltration, NF) είναι μια διεργασία παρόμοια με την αντίστροφη ώσμωση και εφαρμόζεται στην περιοχή ανάμεσα στην αντίστροφη ώσμωση και την υπερδιήθηση. Τα μονοσθενή ιόντα και οι χαμηλού μοριακού βάρους ενώσεις διέρχονται στο διήθημα, ενώ μεγαλύτερες ενώσεις απορρίπτονται. Το κατώφλι των μεμβρανών νανοδιήθησης είναι συνήθως ανάμεσα στα Dalton και τυπικές εφαρμογές τους είναι για την παρασκευή φαρμακευτικών προϊόντων, την αφαίρεση του χρώματος και της σκληρότητας του νερού. Ανάμεσα στην υπερδιήθηση και την αντίστροφη ώσμωση, οι μεμβράνες νανοδιήθησης μπορούν να διαχωρίσουν εξαιρετικά μικρές ενώσεις με σημαντικά μεγαλύτερες παροχές από τις μεμβράνες αντίστροφης ώσμωσης Αντίστροφη ώσμωση Η αντίστροφη ώσμωση (Reverse Osmosis, RO) διαχωρίζει άλατα και μικρά μόρια από χαμηλού μοριακού βάρους διαλύτες (συνήθως λιγότερο από 100 daltons) σε σχετικά υψηλές πιέσεις. Οι μεμβράνες RO συνήθως χαρακτηρίζονται από την απόρριψη τους σε χλωριούχο νάτριο, ενώ οι μεμβράνες υπερδιήθησης χαρακτηρίζονται σύμφωνα με το μοριακό βάρος των απορριπτόμενων διαλυμένων ουσιών. Η χρήση αντίστροφης ώσμωσης είναι εξαιρετικά αποτελεσματική για τον καθαρισμό του νερού. Το νερό που προκύπτει ως διήθημα, πριν χρησιμοποιηθεί, συνήθως χρειάζεται επεξεργασία ώστε να επανέλθουν στα φυσιολογικά επίπεδα οι συγκεντρώσεις των αλάτων που έχουν απορριφθεί από την μεμβράνη. Η πολύ υψηλή απόρριψη των μεμβρανών αντίστροφης ώσμωσης για χαμηλού μοριακού βάρους ενώσεις έχουν ως κόστος πολύ χαμηλές παροχές διηθήματος, κάνοντας αναγκαία την παράλληλη λειτουργία πολλών μεμβρανών για μια μονάδα επεξεργασίας, και αρκετά υψηλή κατανάλωση ενέργειας.

6 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 5 Σχήμα 1.4: Τυπική μονάδα αφαλάτωσης με μεμβράνες αντίστροφης ώσμωσης [6].

7 6 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Υλικό MF UF RO Alumina Carbon-carbon composites Cellulose esters (mixed) Polyamide, aliphatic (e.g nylon) x Polycarbonate (track-etch) Polyester Polypropylene Polytetrafluoroethylene (PTFE) Polyvinyl chloride (PVC) x Polyvinylidene fluoride (PVDF) Sintered stainless steel Cellulose (regenerated) Ceramic composites (zirconia on alumina) Polyacrylonitrile (PAN) Polyvinyl alcohol (PVA) Polysulfone (PS) Polyethersulfone (PES) Cellulose acetate (CA) x x Cellulose triacetate (CTA) Polyamide, aromatic (PA) Polyimide CA/CTA blends Composites (e.g. polyacrylic acid on zirconia or stainless steel) Composites, polymeric thin films (PA or polyetherurea on polysulfone) Polybenzimidazole (PBI) Polyetherimide (PEI) x Πίνακας 1.1: Υλικά κατασκευής μεμβρανών

8 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Μηχανισμοί διήθησης Μηχανισμοί διήθησης μέσω μεμβρανών υπερδιήθησης Υπερδιήθηση μέσω ηλεκτρικά ουδέτερων μεμβρανών Η χρήση ηλεκτρικά ουδέτερων μεμβρανών υπερδιήθησης είναι πιο διαδεδομένη σε σχέση με τις φορτισμένες μεμβράνες. Σε αυτές τις μεμβράνες ο διαχωρισμός βασίζεται στο μέγεθος των σωματιδίων σε σχέση με τη διάμετρο των πόρων. Λόγω της κατανομής του μεγέθους των πόρων μιας μεμβράνης, δεν υπάρχει ένα σαφώς ορισμένο κατώφλι πέρα από το οποίο μόρια μεγαλύτερου μεγέθους απορρίπτονται 100%. Αντίθετα η απόρριψη αυξάνεται σταδιακά για μεγάλο εύρος μεγεθών των μορίων. Στην ανάλυση που ακολουθεί η συγκέντρωση της διαλυμένης ουσίας μέσα στους πόρους της ενεργούς επιφάνειας (skin) της μεμβράνης βασίζεται στον όγκο του διαλύματος που περιέχουν οι πόροι [7]: C pore = KC (1.1) W Με Κ<1, συντελεστής κατανομής Ως ενεργός επιφάνεια περιγράφεται το πρώτο στρώμα της μεμβράνης, με τη μικρότερη διάμετρο πόρων που ουσιαστικά εκτελεί το διαχωρισμό. Η κατανομή της συγκέντρωσης φαίνεται στο Σχήμα 1.7. Σχήμα 1.5: Κατανομή των συγκεντρώσεων της διαλυμένης ουσίας στην μεμβράνη α. Ιδεατή κατανομή ασύμμετρης μεμβράνης b. Μεμβράνη με σταδιακή μεταβολή στο μέγεθος των πόρων [7]. Κ: συντελεστής κατανομής, C pore /C w C f : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στην τροφοδοσία C pore : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας, μάζα ανά μονάδα όγκου πόρων C p : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στο διήθημα C w : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στην πλευρά υψηλής πίεσης της μεμβράνης

9 8 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Η παροχή της διαλυμένης ουσίας περιγράφεται από δύο όρους: τη ροη του διαλύματος μέσα από τους πόρους και τη μοριακή διάχυση (νόμος του Fick). dc F uc De dy pore = pore (1.2) F: παροχή διαλυμένης ουσίας, μάζα/(συνολική επιφάνεια, χρόνο) u: παροχή διηθήματος, όγκος/(συνολική επιφάνεια, χρόνο) D e : αποτελεσματική διαχυτότητα, D pore ε/τ ε: πορώδες τ: δαιδαλώδες y: απόσταση από την επιφάνεια της μεμβράνης Με ολοκλήρωση της σχέσης (1.2) και θεωρώντας το Κ σταθερό και για τις δύο πλευρές της μεμβράνης, προκύπτει: C p K exp( ul / De) = C K 1+ exp( ul / De) w (1.3) C p : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στο διήθημα C w : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στην πλευρά υψηλής πίεσης της μεμβράνης Κ: συντελεστής κατανομής, C pore /C w u: παροχή διηθήματος, όγκος/συνολικη επιφάνεια, χρόνο L: πάχος ενεργούς επιφάνειας της μεμβράνης D e : αποτελεσματική διαχυτότητα, D pore ε/τ Η πραγματική απόρριψη (rejection) τείνει στο μηδέν σε χαμηλά παροχή καθώς η μοριακή διάχυση τείνει να εξισορροπήσει την συγκέντρωση και από τις δυο πλευρές της μεμβράνης. R C C w p o = (1.4) Cw R o : πραγματική απόρριψη C p : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στο διήθημα C w : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στην πλευρά υψηλής πίεσης της μεμβράνης

10 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 9 Ενώ για υψηλά παροχή τείνει σε ένα μέγιστο, ίσο με 1-Κ. Ακολουθεί η γραφική παράσταση της εξίσωσης με κάποιες ενδεικτικές τιμές για τις παραμέτρους. R 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 K=0.2 0,1 L=10-6 m D=10-5 cm 2 /s 0, u (cm 3 /cm 2 s) Σχήμα 1.6: Απόρριψη συναρτήσει της παροχής του συνολικού διηθήματος σύμφωνα με την εξίσωση (1.3). Καθώς το φαινόμενο concentration polarization, δηλαδή η δημιουργία ενός στρώματος υψηλής συγκέντρωσης στην πλευρά υψηλής πίεσης της μεμβράνης, εντείνεται όσο μεγαλώνει η παροχή, από ένα σημείο και πέρα η φαινόμενη απόρριψη μειώνεται αυξανόμενης της ροής, δίνοντας ένα μέγιστο στο διάγραμμα απόρριψης-παροχή διηθήματος. Αυτό συμβαίνει γιατί η επίδραση της μοριακής διάχυσης αρχίζει να γίνεται σημαντική λόγω της μεγάλης διαφοράς στην συγκέντρωση ανάμεσα στις δυο πλευρές της μεμβράνης. Στις περισσότερες εφαρμογές υπερδιήθησης, η φαινόμενη απόρριψη δείχνει να μειώνεται όσο αυξάνεται η παροχή. Αυτό συμβαίνει γιατί οι μετρήσεις γίνονται σε αρκετά υψηλές τιμές της παροχής, όπου το μέγιστο της απόρριψης έχει ήδη ξεπεραστεί. Φαινόμενη απόρριψη: R C C f p = (1.5) C f R: φαινόμενη απόρριψη C f : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στην τροφοδοσία C p : συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας στο διήθημα Μια αδυναμία της προηγούμενης θεωρίας είναι πως η συγκέντρωση εξαρτάται μόνο από την απόσταση από την επιφάνεια της μεμβράνης. Στην πραγματικότητα όμως, καθώς η

11 10 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων διαλυμένη ουσία έχει μέγεθος κοντά στην διάμετρο του πόρου, για αραιά διαλύματα μόνο ένα μέρος των πόρων θα περιέχουν μόρια της διαλυμένης ουσίας, ενώ οι περισσότεροι θα περιέχουν μόνο διαλύτη. Έτσι το πρώτο μέρος της εξίσωσης που παρουσιάστηκε νωρίτερα θα πρέπει να τροποποιηθεί. Η ροη μέσα από τους κενούς (που περιέχουν μόνο μόρια διαλύτη) πόρους δεν συνεισφέρει ση παροχή της διαλυμένης ουσίας λόγω συναγωγής, έτσι αυτό θα είναι μικρότερο από uc pore [7]. Μόρια πολυμερών Ένα πολυμερές δημιουργεί μια περιοχή υψηλού ιξώδους στον πόρο που καταλαμβάνει. Η ροη του ρευστού θεωρείται αντιστρόφως ανάλογη του αποτελεσματικού μέσου ιξώδους του πόρου. Για ένα αραιό διάλυμα, όπου α ποσοστό των πόρων είναι κατειλημμένοι από μόρια πολυμερούς, η συνολική ροή του ρευστού εκφράζεται με δυο όρους. Έναν για τους κενούς πόρους και ένα για τους κατειλημμένους: µ u = u(1 a) + ua ο (1.6) µ α: κλάσμα πόρων που περιέχουν ένα μόριο διαλυμένης ουσίας μ ο : ιξώδες διαλύτη μ: ιξώδες του διαλύματος μέσα σε ένα πόρο Η διαλυμένη ουσία μεταφέρεται μόνο μέσα από τους κατειλημμένους πόρους με τοπική συγκέντρωση C pore /α. Μεταφερόμενη ουσία: µ C ο pore u µ ο ua = C µ a µ ο 1 a+ a µ µ pore (1.7) Για πολύ αραιά διαλύματα το α τείνει στο μηδέν, άρα: dc F u C De µ dy µ pore = ο pore (1.8) Και μετά από ολοκλήρωση:

12 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 11 C C p w = µ ο K exp( ϕ) µ µ ο K 1+ exp( ϕ) µ (1.9) Όπου φ: ul/d e (μ ο /μ) Μια σημαντική διαφορά από την προηγούμενη θεωρία είναι πως η μέγιστη απόρριψη είναι ίση με 1-Κ(μ ο /μ) αντί για 1-Κ. Σφαιρικά μόρια Η σημαντικότερη επίπτωση ενός σφαιρικού μορίου που έχει σχεδόν την ίδια διάμετρο με τον πόρο, είναι πως μειώνει την ροη για δεδομένη διαφορά πίεσης. Έτσι, η ταχύτητα στους κατειλημμένους πόρους θα είναι μικρότερη. Αυτός ο όρος u/u* θα αντικαταστήσει το μ ο /μ. Ένα δεύτερο φαινόμενο παρουσία μιας άκαμπτης σφαίρας είναι πως αυτή τείνει να κινείται με μια ταχύτητα μεγαλύτερη από την μέση ταχύτητα του ρευστού, καθώς κινείται σε μια περιοχή κοντά στο κέντρο του πόρου, όπου η ταχύτητα είναι μεγαλύτερη. Για την περίπτωση που το μόριο σχεδόν γεμίζει τον πόρο αυτό είναι αμελητέο [7]. Υπερδιήθηση μέσω αρνητικά φορτισμένων μεμβρανών Επαρκής απόρριψη ανόργανων ιόντων και υψηλή παροχή μπορεί να προκύψει από τη χρήση φορτισμένων μεμβρανών υπερδιήθησης. Αυτές οι μεμβράνες απορρίπτουν ανόργανους ηλεκτρολύτες χαμηλού μοριακού βάρους λόγω του μηχανισμού απόρριψης Donnan. Για μια αρνητικά φορτισμένη μεμβράνη, η επίδραση του δυναμικού Donnan είναι η άπωση των ανιόντων από την μεμβράνη και λόγω της ανάγκης για ηλεκτρική ουδετερότητα του διαλύματος, απορρίπτονται και τα κατιόντα. Σε διαφορετική περίπτωση, αν τα κατιόντα δεν απωθούνταν, θα εμφανιζόταν μια διαφορά δυναμικού που θα προκαλούσε ροη κατιόντων αντιτιθέμενη στη ροη τους λόγω συναγωγής και διάχυσης μέσα από τη μεμβράνη. Η απόρριψη μιας ουσίας εξαρτάται από την πυκνότητα του φορτίου του ανιόντος (σχετίζεται με την αποτελεσματική ακτίνα και το σθένος των ιόντων), από τον βαθμό αλληλεπίδρασης των αρνητικά φορτισμένων ομάδων της μεμβράνης με τα κατιόντα του διαλείμματος και από την συγκέντρωση των ιόντων. Ανιόντα υψηλού σθένους και κατιόντα χαμηλού σθένους, απορρίπτονται καλυτέρα. Κατιόντα υψηλού σθένους και μικρής αποτελεσματικής ακτίνας αλληλεπιδρούν με τις αρνητικά φορτισμένες ομάδες της μεμβράνης και μπορεί ακόμα και να προκαλέσουν μόνιμη αλλαγή στο φορτίο της

13 12 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων μεμβράνης επηρεάζοντας σημαντικά τον μηχανισμό απόρριψης. Επίσης, η απόρριψη μέσω του μηχανισμού Donnan μειώνεται με την αύξηση της συγκέντρωσης τροφοδοσίας λόγω της αυξημένης τάσης των ιόντων να εξουδετερώσουν την διαφορά συγκέντρωσης μέσω μοριακής διάχυσης. Συνολικά μπορούμε να πούμε πως η παροχή ενός ιόντος μέσω της μεμβράνης είναι το άθροισμα των παροχών λόγω συναγωγής, διάχυσης και ηλεκτρικού δυναμικού. Μέσω αρνητικά φορτισμένων μεμβρανών υπερδιήθησης μπορεί να επιτευχτεί απόρριψη δισθενών κατιόντων (Ca 2+,Mg 2+ ) μεγαλύτερη από 76%, κάτι που δείχνει πιθανή εφαρμογή για τη μείωση της σκληρότητας στο νερό [7, 8] Μηχανισμοί διήθησης μέσω μεμβρανών νανοδιήθησης Ουδέτερες ενώσεις Οι μεμβράνες νανοδιήθησης έχουν διάμετρο πόρων μm, ανάμεσα σε αυτές των μεμβρανών υπερδιήθησης ( μm) και αντίστροφης ώσμωσης (< μm). Οι μεμβράνες υπερδιήθησης, λόγω της μεγάλης διαμέτρου των πόρων τους έχουν ως κυρίαρχο μηχανισμό μεταφοράς μάζας τη συναγωγή, ενώ οι μεμβράνες αντίστροφης ώσμωσης, αντίθετα, τη μοριακή διάχυση. Είναι λογικό λοιπόν στις μεμβράνες νανοδιήθησης να είναι σημαντικοί και οι δυο μηχανισμοί. Μάλιστα όσο μικρότερο κατώφλι (cut off) έχουν οι μεμβράνες αυτές τόσο πλησιάζουν τη συμπεριφορά των μεμβρανών αντίστροφης ώσμωσης και η διάχυση κυριαρχεί, ενώ όσο μεγαλώνει το κατώφλι και προσεγγίζουν την υπερδιήθηση, αρχίζει και κυριαρχεί η συναγωγή. Φυσικά σημαντικό ρόλο παίζει και το μέγεθος της ένωσης προς απόρριψη, οπότε ίσως είναι σωστότερο να πούμε ότι για πολύ μικρότερα μόρια από τη διάμετρο των πόρων η συμπεριφορά της μεμβράνης περιγράφεται καλύτερα από τη συναγωγή, ενώ όσο πιο κοντά είναι το μέγεθος των μορίων στη διάμετρο των πόρων, περιγράφεται καλύτερα από τη διάχυση. Καθώς η μοριακή διάχυση δεν επηρεάζεται από την αύξηση της διαφοράς πίεσης στις δυο πλευρές της μεμβράνης, ενώ η συναγωγή επηρεάζεται σημαντικά καθώς αυτή είναι η οδηγούσα δύναμή της, με τη βοήθεια ενός διαγράμματος της παροχής της διαλυμένης ένωσης συναρτήσει της διαφοράς πίεσης μπορούν να εξαχθούν κάποια συμπεράσματα για τον κυρίαρχο μηχανισμό. Έτσι για μια ένωση, της οποίας η παροχή εμφανίζεται ότι είναι ανεξάρτητη από την διαφορά πίεσης που εφαρμόζεται, η μεταφορά της μέσα από την μεμβράνη φαίνεται, να καθορίζεται από την μοριακή διάχυση. Αντίθετα, αν η παροχή της αυξάνεται, αυξανομένης της διαφοράς πίεσης, ο κυρίαρχος μηχανισμός μεταφοράς φαίνεται, ότι είναι η συναγωγή. Ως εξαίρεση αυτού του κανόνα μπορούμε να σημειώσουμε την περίπτωση κατά την οποία, λόγω της αύξησης της πίεσης αυξάνεται κατά πολύ η συγκέντρωση της

14 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 13 ένωσης στην πλευρά υψηλής πίεσης της μεμβράνης, λόγω του φαινομένου πόλωσης συγκέντρωσης (concentration polarization). Στην περίπτωση αυτή θα εμφανιστεί μια εξάρτηση της παροχής από την διαφορά πίεσης, ακόμα και αν ο κυρίαρχος μηχανισμός είναι η διάχυση. Στο Σχήμα 1.7 παρουσιάζονται πειραματικά αποτελέσματα για την διήθηση γλυκόζης και γαλακτόζης μέσω μεμβρανών νανοδιήθησης 100 και 400 Da. Στο διάγραμμα αυτό φαίνεται η εξάρτηση της παροχής αυτών των ουσιών συναρτήσει της επιβαλλόμενης πίεσης. Η γαλακτόζη έχει μοριακό βάρος 342 g/mol και η γλυκόζη 180 g/mol. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο κυρίαρχος μηχανισμός για τη γαλακτόζη και στις δυο μεμβράνες φαίνεται ότι είναι η διάχυση, καθώς τα μόρια της είναι αρκετά μεγάλα και δεν μπορούν να περάσουν εύκολα μέσω συναγωγής ούτε από τη μεμβράνη των 100 Da ούτε από τη μεμβράνη των 400 Da. Αντίθετα, η γλυκόζη φαίνεται ότι μεταφέρεται κυρίως μέσω συναγωγής στην μεμβράνη των 400 Da, καθώς τα μόρια της είναι αρκετά μικρότερα από τη διάμετρο των πόρων, ενώ δυσκολεύεται στην μεμβράνη των 100 Da, στην οποία και αυτή μεταφέρεται κυρίως μέσω διάχυσης. Σχήμα 1.7: Επίδραση της επιβαλλόμενης πίεσης στην παροχή γλυκόζης, μέσω μεμβρανών 100 Da και 400 Da [9]. και λακτόζης Ηλεκτρολυτικά διαλύματα Τα ιόντα, αν και μικρού μεγέθους, συνήθως μικρότερου των πόρων της μεμβράνης, είναι δυνατόν να απορριφθούν μέσω διαχωρισμού βάσει του μεγέθους τους (sieving). Αυτό οφείλεται στο ένυδρο στρώμα που τα περιβάλλει καθώς σε υδατικά διαλύματα, τα ιόντα ενυδατώνονται αναλόγως της πυκνότητας του φορτίου τους. Έτσι, το Na + για παράδειγμα,

15 14 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων έχει μια ιοντική ακτίνα nm ενώ με τη σφαίρα ενυδάτωσης έχει μέγεθος nm. Η ενέργεια ενυδάτωσης μπορεί να θεωρηθεί ως μια δύναμη αντιτιθέμενη στην απόσπαση της διαλυμένης ουσίας από το διάλυμα, όταν για να χωρέσει στον πόρο το ιόν πρέπει να απομακρυνθούν τα μόρια νερού που το περιβάλουν. Έτσι ένα ιόν με μέγεθος μεγαλύτερο από τη διάμετρο του πόρου, διέρχεται τόσο δυσκολότερα όσο μεγαλύτερη η ενέργεια ενυδάτωσής του. Οι περισσότερες μεμβράνες νανοδιήθησης είναι αρνητικά φορτισμένες. Αυτό το φορτίο, όπως είναι λογικό, επηρεάζει την απόρριψη των ιόντων, καθώς αναπτύσσονται ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους. Όταν η συγκέντρωση των ιόντων στο διάλυμα είναι μεγάλη, το φορτίο της μεμβράνης καλύπτεται από το φορτίο των ιόντων που υπάρχουν άφθονα στο διάλυμα και έτσι αυτά μπορούν να περάσουν ευκολότερα. Ένας τρόπος λοιπόν να καθοριστεί αν κυριαρχεί ο μηχανισμός απόρριψης λόγω διαχωρισμού μεγέθους (sieving) ή λόγω του φορτίου των ιόντων στηρίζεται σε ένα διάγραμμα απόρριψης-συγκέντρωσης. Αν αυξανόμενης της συγκέντρωσης η απόρριψη μειώνεται σημαντικά, κυρίαρχος μηχανισμός φαίνεται ότι είναι η απόρριψη λόγω του φορτίου, ενώ σε αντίθετη περίπτωση, η απόρριψη λόγω διαφοράς μεγέθους. Στον Πίνακα 1.1 παρουσιάζονται πειραματικά δεδομένα για την απόρριψη NaCl και MgSO 4 σαν συναρτήσει της συγκέντρωσης τους [9]. Πίνακας 1.2: Απόρριψη NaCl και MgSO 4 σαν συνάρτηση της συγκέντρωσης τους για μεμβράνες νανοδιήθησης 100 και 400 Da [9]. Παρατηρούμε ότι στα πειράματα με τη μεμβράνη των 400 Da η απόρριψη επηρεάζεται πολύ περισσότερο από τη συγκέντρωση απ ότι στα πειράματα με τη μεμβράνη των 100 Da, ειδικά για το NaCl. Αυτό υποδεικνύει, ότι κυρίαρχος μηχανισμός για το NaCl στην μεμβράνη των 400 Da είναι η απόρριψη λόγω του φορτίου των ιόντων. Η μεταφορά του MgSO 4 φαίνεται και στις δυο περιπτώσεις ότι καθορίζεται κυρίως από το μηχανισμό διαχωρισμού μεγεθών. Αυτό ίσως οφείλεται στο ότι το SO 2-4 έχει πολύ μεγαλύτερη ενέργεια ενυδάτωσης σε σύγκριση με το Cl - (1100 kj/mol και 274 kj/mol αντίστοιχα). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να χρειάζεται περισσότερη ενέργεια για να χωρέσει στους πόρους της μεμβράνης.

16 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 15 Φαινόμενο Donnan Όταν ο μηχανισμός απόρριψης λόγω φορτίου είναι ο κυρίαρχος, σε μια αρνητικά φορτισμένη μεμβράνη, τα ανιόντα είναι αυτά που απωθούνται. Μάλιστα, όσο μεγαλύτερο το σθένος του ανιόντος, τόσο ισχυρότερες είναι οι δυνάμεις που δεν το αφήνουν να πλησιάσει την μεμβράνη. Τα κατιόντα απορρίπτονται λόγω του φαινομένου Donnan. Το φαινόμενο Donnan εμφανίζεται όταν μια αδιαπέραστη ως προς τουλάχιστον ένα ιόν, μεμβράνη διαχωρίζει δυο ηλεκτρολυτικά διαλύματα. Αν λοιπόν τα κατιόντα περνούσαν ελεύθερα μέσα από την μεμβράνη ενώ τα ανιόντα όχι, θα εμφανιζόταν μια διαφορά δυναμικού που θα προκαλούσε μια αντίρροπη ροη ιόντων. Έτσι έκτος από τα ανιόντα απορρίπτονται και τα κατιόντα ώστε να διατηρηθεί η ηλεκτρική ουδετερότητα. Όπως είναι λογικό, σε κάθε περίπτωση δεν υπάρχει μόνο ένας μηχανισμός μεταφοράς. Μπορούμε να πούμε όμως, ότι η παροχή κάθε ένωσης μέσα από την μεμβράνη είναι το άθροισμα των παροχών όλων των μηχανισμών που αναφέρθηκαν, με κάποιους φυσικά να παίζουν σημαντικότερο ρόλο από κάποιους άλλους [9] Μηχανισμοί διήθησης μέσω μεμβρανών αντίστροφης ώσμωσης Η βασική αρχή της θεωρίας διάλυσης-διάχυσης είναι ότι οι ενώσεις οι οποίες διαπερνούν τη μεμβράνη διαλύονται στο υλικό της και διαχέονται μέσα από αυτό, ως συνέπεια της βάθμωσης της συγκέντρωσης αντίθετα με το μηχανισμό ροής μέσα από τους πόρους, όπου το υλικό της μεμβράνης δεν συμμετέχει ενεργά σε μοριακό επίπεδο. Είναι εννοιολογικά εύκολο να γίνει αντιληπτό, ότι μια επιβεβλημένη διαφορά πίεσης κατά μήκος της μεμβράνης, μπορεί να προκαλέσει τη μεταφορά, όταν υπάρχουν πόροι που διατρέχουν τη μεμβράνη, αλλά είναι δυσκολότερο να φανταστεί κάποιος ότι μια διαφορά πίεσης θα μπορούσε να προκαλέσει τη μεταφορά, ή τη διάχυση, όταν δεν υπάρχουν πόροι. Στο Σχήμα 1.8 απεικονίζεται το σύστημα προς εξέταση. Τα σύμβολα έχουν τις ακόλουθες σημασίες: p: πίεση, C: συγκέντρωση, α: ενεργότητα, π: οσμωτικής πίεσης, μ: χημικό δυναμικό. Οι εκθέτες s και m αντιστοιχούν στη φάση του διαλύματος και της μεμβράνης. Οι δείκτες υποδηλώνουν είτε το συστατικό, δηλ., 1: διαλύτης, 2: διαλυμένη ουσία, ή το m: μεμβράνη, ή την τοποθεσία, δηλαδή, m: μεμβράνη (στην περίπτωση της πίεσης), 0: upstream, και l: downstream είτε στη φάση του διαλύματος ή της μεμβράνης.

17 16 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Σχήμα 1.8: Αναπαράσταση αντίστροφης ώσμωσης και σχετικής ονοματολογίας [10]. Μέσω του νόμου του Fick, μπορεί να περιγραφεί το μέγιστη παροχή του διαλύτη βάσει ενός συντελεστή διάχυσης και της βαθμίδας της συγκέντρωσης του διαλύτη στη φάση της μεμβράνης. dc = (1.10) m n1 D1 m 1 dz Για ιδανικό μίγμα μεμβράνης διαλύτη ισχύει ότι µ = µ + RT ln C (1.11) m 0 m Η σχέση (1.10) μπορεί να μετατραπεί από βαθμίδα συγκέντρωσης σε βαθμίδα χημικού δυναμικού. m m m µ D1 mc1 dµ 1 D1 mc1 µ 1 n1 = (1.12) RT dz RT l Επιπλέον η διαφορά του χημικού δυναμικού ανάμεσα στις δύο φάσεις μπορεί να περιγραφεί από την εφαρμοζόμενη πίεση στις φάσεις αυτές και την ενεργότητα του διαλύτη.

18 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 17 µ = [ RT ln a + V p ] [ RT ln a + V p ] = V [ p π ] = µ (1.13) s s s m l 1 l 1 1 Όπου V1 είναι ο μερικός γραμμομοριακός όγκος. Συνδυάζοντας τις (1.12) και (1.13) προκύπτει : m D1 mcv 1 1( p π ) n1 = (1.14) lrt Από την σχέση (1.14) προκύπτει οτι η συνολική διαφορά πίεσης ως οδηγούσα δύναμη (Δp- Δπ), προκαλεί μια διαφορά συγκέντρωσης μέσα στη μεμβράνη, ανάμεσα στις δύο επιφάνειες, η οποία δίνεται από τη σχέση: m m m CV 1 1( p π ) ( C10 C1 l ) = (1.15) RT Για την ανάπτυξη μιας σχέσης η οποία περιγράφει την παροχή αλάτων από το νόμο του Fick, η πίεση θα πρέπει να έχει ελάχιστη επίδραση για τις υπό εξέταση συνθήκες, οπότε: m m s s dc2 C 2 C20 C 2l n2 = D2m D2m = D2mK2 dz l l (1.16) Όπου Κ 2 ο συντελεστής κατανομής του άλατος (ή της διαλυμένης ένωσης) μεταξύ των φάσεων του διαλύματος και της μεμβράνης. Χρησιμοποιώντας τον ορισμό της απόρριψης από το Σχήμα 1.8 και ένα ισοζύγιο μάζας οι σχέσεις (1.14) και (1.15) μπορούν να συνδυαστούν δίνοντας: s D2mK 2RTC 1l R = 1 + m D1 mcv 1 1( p π ) 1 (1.17) Η σχέση (1.17) δίνει την εξάρτηση της απόρριψης της μεμβράνης ως προς μια ένωση συναρτήσει της εφαρμοζόμενης διαμεμβρανικής πίεσης.

19 18 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 2.3 Φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα κατά τη διήθηση με μεμβράνες Δημιουργία βαθμίδας συγκέντρωσης (Concentration polarization) Ένας από τους κυριότερους λόγους της μείωσης της παροχής κατά τη διάρκεια της διήθησης μέσω μεμβρανών είναι η δημιουργία βαθμίδας συγκέντρωσης (concentration polarization) για τις προς απόρριψη ενώσεις, στην επιφάνεια της μεμβράνης. Αυτό το φαινόμενο μπορεί επίσης να συνοδεύεται από μη αντιστρεπτή φραγή των πόρων της μεμβράνης (irreversible fouling) καθώς και από τον σχηματισμό μιας νέας φάσης τύπου γέλης στην επιφάνεια της μεμβράνης (gel layer formation). Όλα το προαναφερθέντα φαινόμενα επηρεάζουν σημαντικά το χρόνο ζωής της μεμβράνης καθώς και τις παροχές που προκύπτουν κατά τη διήθηση. Ο σχηματισμός της βαθμίδας συγκέντρωσης πραγματοποιείται πολύ γρήγορα κατά τη διάρκεια της διήθησης μειώνοντας σημαντικά την παροχή. Στο Σχήμα 1.9 παρουσιάζεται η παροχή διήθησης μετά από επαναλαμβανόμενους κύκλους λειτουργίας και καθαρισμού της μεμβράνης. Σχήμα 1.9: Διάγραμμα τυπικής εξάρτησης παροχής από τον χρόνο κατά την κυκλική λειτουργία μονάδων διήθησης μεμβρανών [11]. Λόγω του σχηματισμού υψηλής συγκέντρωσης τοπικά στην επιφάνεια της μεμβράνης, είναι δυνατό να επηρεαστεί η φαινόμενη απόρριψη η οποία παρατηρείται για μια ένωση, καθώς ενισχύονται τα φαινόμενα διάχυσης τα οποία οδηγούν την προς απόρριψη ένωση στο διήθημα. Ο σχηματισμός βαθμίδας συγκέντρωσης θεωρείται αντιστρεπτή διεργασία και μπορεί να ελεγχθεί μέσω ρύθμισης της ταχύτητας του ρευστού, τη δόνηση της μεμβράνης την εφαρμογή υπερήχων ή την εφαρμογή ηλεκτρικού πεδίου.

20 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Αντιστρεπτή προσρόφηση (Reversible adsorption) Η δημιουργία βαθμίδας συγκέντρωσης των προς απόρριψη ενώσεων μπορεί να οδηγήσει στην προσρόφησή τους στην επιφάνεια της μεμβράνης, στην καταβύθιση τους και στη δημιουργία μιας νέας φάσης στην επιφάνεια της μεμβράνης, αντιτιθέμενης στη διήθηση (gel layer). Ο σημαντικότερος λόγος της μείωσης της παροχής λόγω του σχηματισμού βαθμίδας συγκέντρωσης είναι η αντιστρεπτή προσρόφηση των ενώσεων στην επιφάνεια της μεμβράνης. Με αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένα στρώμα με σημαντική αντίσταση στη διήθηση. Η διαφορά ανάμεσα στην αντιστρεπτή προσρόφηση και το σχηματισμό της νέας φάσης (gel layer) είναι πως αντιστρέφεται πολύ εύκολα, χωρίς μόνιμη επίδραση στα χαρακτηριστικά της μεμβράνης Σχηματισμός γέλης (Gel formation) Η προσρόφηση που περιγράφηκε είναι αντιστρεπτή. Η μετάβαση από αυτού του είδους τη προσρόφησης σε μη αντιστρεπτή είναι πολύ σημαντική για τον καθορισμό μιας στρατηγικής για τη βελτίωση της απόδοσης των μεμβρανών και των οριακών τιμών των συνθηκών λειτουργίας στις οποίες επιτυγχάνεται η βέλτιστη τιμή της απόρριψης και της παροχής. Η μετάβαση από την αντιστρεπτή προσρόφηση στο σχηματισμό gel layer γίνεται όταν ξεπεραστεί μία κρίσιμη παροχή. Τότε το στρώμα υψηλής συγκέντρωσης κοντά στην επιφάνεια της μεμβράνης στερεοποιείται, σχηματίζοντας ένα σταθερό στρώμα που μειώνει σημαντικά την παροχή. Σχήμα 1.10: Σχηματισμός gel layer στην επιφάνεια μεμβράνης υπερδιήθησης κατασκευασμένης από (Ι) υδρόφοβο και (ΙΙ) υδρόφιλο υλικό. C: συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας, με C 1 <C 2 <C 3. 1: προσροφημένο στρώμα, 2: gel layer, 3: υλικό της μεμβράνης [12].

21 20 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Αν η παροχή διατηρηθεί κάτω από την κρίσιμη τιμή του, ο σχηματισμός του gel layer μπορεί να αποφευχθεί Επικαθίσεις της μεμβράνης (Fouling) Ο σχηματισμός επικαθίσεων αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα. Είναι ένα σύνολο φυσικών, χημικών και βιολογικών διεργασιών που οδηγούν σε μη αντιστρεπτή μείωση της παροχής. Ακόμα και στις βέλτιστες συνθήκες λειτουργίας, σταδιακά μια μεμβράνη χάνει την αποδοτικότητα της λόγω μόνιμων επικαθίσεων (π.χ. καταβύθιση ανθρακικού ασβεστίου), προερχόμενων από την διεργασία για την οποία χρησιμοποιήθηκε. Η κακή συντήρηση μιας μεμβράνης (υψηλά επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων, ανεπαρκής καθαρισμός μετά από κάθε κύκλο διήθησης κ.α.) μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά την καταστροφή της μεμβράνης λόγω επικαθίσεων. Τα φαινόμενα επικαθίσεων μπορούν να μειώσουν δραστικά την αποδοτικότητα της διεργασίας καθώς προκαλούν προβλήματα όπως η μείωση της παροχής, χαμηλής ποιότητας διήθημα και σταδιακή καταστροφή της μεμβράνης. Οι επικαθίσεις μπορούν να μειωθούν με την κατάλληλη επιλογή του υλικού κατασκευής της μεμβράνης ή με την εφαρμογή προεπεξεργασίας, είτε με την κατάλληλη τροποποίηση των συνθηκων λειτουργίας της μεμβράνης. 3. Κροκίδωση-καθίζηση Η υδρόλυση αλάτων μετάλλων, με βάση το αλουμίνιο ή τον σίδηρο, χρησιμοποιείται ευρύτατα στην επεξεργασία του νερού από τις αρχές του 20 ου αιώνα και διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην απομάκρυνση των ακαθαρσιών από μολυσμένα νερά. Αυτοί οι ρύποι περιλαμβάνουν ανόργανα σωματίδια, όπως άργιλοι, παθογόνους μικροοργανισμούς και διαλυμένη οργανική ύλη. Τα πιο κοινά πρόσθετα είναι το θειικό αργίλιο (Γενικά γνωστή ως «στυπτηρία»), ο χλωριούχος σίδηρος και ο θειικός σίδηρος. Άλλα προϊόντα που βασίζονται σε προ-υδρολυμένα μέταλλα επίσης χρησιμοποιούνται ευρέως, συμπεριλαμβανομένης μια σειρά ενώσεων που αναφέρονται ως χλωριούχο πολυαργίλιο. Σχεδόν όλα τα κολλοειδή στο νερό έχουν αρνητικά φορτισμένα σωματίδια και, ως εκ τούτου, μπορεί να είναι σταθερά ως αποτέλεσμα της ηλεκτρικής απώθησης. Η αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να επιτευχθεί, είτε με την προσθήκη σχετικά μεγάλων ποσοτήτων αλάτων ή μικρότερων ποσοτήτων των κατιόντων που αλληλεπιδρούν με αρνητικά κολλοειδή και εξουδετερώνουν το φορτίου τους. Κατιόντα όπως ΑΙ 3+ και Fe 3+ με υψηλό φορτίο είναι αποτελεσματικά για αυτή την διεργασία, ωστόσο, πάνω από το φυσιολογικό εύρος τιμών ph σε φυσικά ύδατα (δηλαδή,

22 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων ), αυτά τα απλά κατιόντα δεν βρίσκονται σε σημαντικές συγκεντρώσεις, ως παράγωγο της υδρόλυσης, η οποία μπορεί να δώσει ένα φάσμα προϊόντων. Πολλά προϊόντα της υδρόλυσης είναι κατιονικά και μπορούν και αυτά να αλληλεπιδρούν με αρνητικά κολλοειδή, οδηγώντας στην αποσταθεροποίηση και την κροκίδωση, κάτω από τις σωστές συνθήκες δοσολογίας και του ph. Υπερβολική δόση μπορεί να οδηγήσει σε αντιστροφή του φορτίου και επανασταθεροποίηση των κολλοειδών. Σε περίπου ουδέτερο ρη τόσο το ΑΙ(ΙΙΙ) και ο Fe(III) έχουν περιορισμένη διαλυτότητα, λόγω της καταβύθισης ενός άμορφου υδροξειδίου, η οποία μπορεί να παίξει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην διαδικασία της κροκύδωσης. Θετικά φορτισμένα καταβυθιζόμενα σωματίδια μπορεί να αποτεθούν στα αρνητικά φορτισμένα αιωρούμενα σωματίδια (ετεροκροκίδωση), δίνοντας και πάλι τη δυνατότητα εξουδετέρωσης του φορτίου και την αποσταθεροποίηση τους. Σχήμα 1.11: Γραμμομοριακά κλάσματα των προϊόντων της υδρόλυσης αλάτων Al και Fe συναρτήσει του ph [13].

23 22 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Στην πράξη, σημαντικότερο είναι το φαινόμενο στο οποίο η καταβύθιση του υδροξειδίου οδηγεί στην κροκίδωση σάρωσης (sweep flocculation), στην οποία τα αιωρούμενα σωματίδια των ακαθαρσιών μπλέκονται στο αναπτυσσόμενο ίζημα και έτσι απομακρύνονται από την υγρή φάση. Μηχανισμοί καθίζησης Το φυσικό νερό περιέχει μια πολύ μεγάλη ποικιλία από αιωρούμενα σωματίδια. Αυτά περιλαμβάνουν ανόργανες ουσίες όπως άργιλοι και οξείδια μετάλλων, διάφορα οργανικά κολλοειδή και μικρόβια όπως ιούς, βακτήρια, πρωτόζωα και φύκη. Αυτά τα σωματίδια καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα μεγέθους, από νανόμετρα έως χιλιοστά. Για τα μικρότερα σωματίδια, η συσσωμάτωση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την απομάκρυνσή τους. Στο συνηθισμένο φάσμα ph του νερού (δηλαδή, 5-9) τα σωματίδια σχεδόν πάντα έχουν ένα αρνητικό επιφανειακό φορτίο. Λόγω του επιφανειακού τους φορτίου, τα σωματίδια είναι σχηματίζουν αιωρήματα που είναι σταθερά και ανθεκτικά στη συσσωμάτωση. Για το λόγο αυτό, απαιτούνται κροκιδωτικά για την αποσταθεροποίηση τους. Αποσταθεροποίηση μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε: λόγω αύξησης της ιοντικής ισχύος, οδηγώντας σε μείωση του δυναμικού ζ και μείωση του πάχους της στοιβάδας διάχυσης του ηλεκτρικού διπλού στρώματος γύρω από τα σωματίδια, ή λόγω προσρόφησης συμπληρωματικών ιόντων για την εξουδετέρωση του φορτίου των σωματιδίων. Και στις δύο περιπτώσεις, τα πρόσθετα, για να είναι αποτελεσματικά για αρνητικά σωματίδια, θα πρέπει να είναι άλατα με φορτισμένα κατιόντα υψηλού φορτίου. Από τις δύο μεθόδους η πιο αποτελεσματική είναι η δεύτερη καθώς απαιτούνται μικρότερες ποσότητες πρόσθετων. Τα άλατα αλουμίνιο και ο σίδηρος μέσω υδρόλυσης δίνουν κατιονικά προϊόντα τα οποία προσροφώνται ισχυρά στα αρνητικά φορτισμένα σωματίδια και είναι ικανά να οδηγήσουν σε αποτελεσματική αποσταθεροποίηση του αιωρήματος. Πολυμερικά πρόσθετα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για να προκληθεί συσσωμάτωση των εξουδετερωμένων σωματιδίων είτε ακόμα και να προκαλέσουν ταυτόχρονη εξουδετέρωση του φορτίου τους και συσσωμάτωση. 3.1 Εξουδετέρωση επιφανειακού φορτίου Σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις, μόνον τα ευδιάλυτα είδη των μετάλλων είναι παρόντα στο διάλυμα, τα ενυδατωμένα ιόντα του μετάλλου και διάφορα είδη προϊόντων υδρόλυσης.

24 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 23 Γενικά, η εξουδετέρωση του φορτίου με άλατα αλουμινίου λαμβάνει χώρα σε αρκετά χαμηλές συγκεντρώσεις μετάλλου, τυπικά μερικά μm σε περίπου ουδέτερο ph. Σχήμα 1.12: Μεταβολή του επιφανειακού φορτίου με αντιιόντα [13]. Μία ένδειξη για την εξουδετέρωση του επιφανειακού φορτίου, είναι η αντιστάθμιση του δυναμικού ζήτα. Το επιφανειακό φορτίο των αιωρούμενων σωματιδίων επηρεάζει την κατανομή των ιόντων στο διάλυμα που τα περιβάλει. Λόγω αυτής της αλληλεπίδρασης σχηματίζονται δύο διακριτά στρώματα γύρω από ένα φορτισμένο σωματίδιο. Το πρώτο αποτελούμενο από αντιιόντα στενά συνδεδεμένα γύρω από την επιφάνεια (στοιβάδα Stern) και το δεύτερο από ιόντα που αλληλεπιδρούν πιο ασθενώς με το φορτισμένο σωματίδιο λόγω της θωράκισης της εσωτερικής στιβάδας ιόντων αντίθετου φορτίου. Αυτή η στοιβάδα ονομάζεται στοιβάδα διάχυσης. Σχήμα 1.13: Μοντέλο διπλής στοιβάδας και δυναμικό ζήτα.

25 24 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων Το δυναμικό ζ είναι η διαφορά δυναμικού ανάμεσα στην επιφάνεια του φορτισμένου σωματιδίου και την στοιβάδα διάχυσης, όπως φαίνεται και στο Σχήμα Αν η αντισταθμιση του επιφανειακού φορτίου είναι ο κυρίαρχος μηχανισμός αποσταθεροποίησης, τότε θα πρέπει να υπάρχει μία στοιχειομετρική σχέση μεταξύ της συγκέντρωσης των σωματιδίων και της βέλτιστης δόσης κροκιδωτικού. Σε χαμηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων, απαιτούνται μικρές δόσεις θρομβωτικού. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο ρυθμός κροκίδωσης μπορεί να είναι πολύ χαμηλός, πράγμα που δημιουργεί προβλήματα στην επεξεργασία του νερού. Μια άλλη πρακτική δυσκολία είναι ότι η βέλτιστη περιοχή δοσολογίας του κροκιδωτικού μπορεί να είναι αρκετά στενή, πράγμα που σημαίνει ότι είναι αναγκαίος ο ακριβής έλεγχος της δοσολογίας. Και οι δύο αυτές οι δυσκολίες μπορούν να ξεπεραστούν με τη χρήση υψηλότερων δόσεων κροκιδωτικού, οπότε πραγματοποιείται εκτεταμένη καθίζηση υδροξειδίου, οδηγώντας σε κροκίδωση σάρωσης. 3.2 Κροκίδωση σάρωσης (sweep flocculation) Έχει από καιρό αναγνωριστεί ότι σε πολλές περιπτώσεις, η βέλτιστη απομάκρυνση των σωματιδίων από το νερό επιτυγχάνεται υπό συνθήκες ταχείας και εκτεταμένης καταβύθισης υδροξειδίων. Στην περίπτωση των κροκιδωτικών αλουμινίου, βέλτιστες τιμές pη είναι περίπου 7, κοντά στην ελάχιστη διαλυτότητα, αλλά αρκετά κοντά στο ισοηλεκτρικό σημείο για να δώσει αρκετά ταχεία συσσωμάτωση των καταβυθιζόμενων κολλοειδών σωματιδίων. Αν και οι λεπτομέρειες δεν είναι πλήρως κατανοητές, είναι σαφές ότι τα σωματίδια ακαθαρσιών εγκλωβίζονται στο αναπτυσσόμενο ίζημα υδροξειδίου και αφαιρούνται αποτελεσματικά από το εναιώρημα. Αυτή η διαδικασία έχει γίνει γνωστή ως «κροκίδωση σάρωσης», δεδομένου του ότι τα σωματίδια «σαρώνονται» από ένα άμορφο ίζημα υδροξειδίου. Η κροκίδωση σάρωσης δίνει γενικά σημαντικά βελτιωμένη απομάκρυνση των σωματιδίων σε σχέση με την απομάκρυνση όταν τα σωματίδια αποσταθεροποιούνται μόνο με εξουδετέρωση του φορτίου. Τουλάχιστον ένας λόγος είναι η πολύ βελτιωμένη ταχύτητα συσσωμάτωσης, λόγω της αυξημένης συγκέντρωσης στερεών. Τα ιζήματα υδροξειδίου τείνουν να έχουν μια μάλλον ανοικτή δομή, ώστε ακόμη και μια μικρή μάζα μπορεί να δώσει μια μεγάλη δραστική συγκέντρωση όγκου και, ως εκ τούτου, μία υψηλή πιθανότητα της σύλληψης άλλων σωματιδίων. Η αύξηση της δοσολογίας του κροκιδωτικού στην περιοχή σάρωσης δίνει προοδευτικά μεγαλύτερους όγκους ιζήματος αλλά, πέρα από μία βέλτιστη δοσολογία, υπάρχει μικρή περαιτέρω βελτίωση στην αφαίρεση σωματιδίων. Οι διάφοροι μηχανισμοί που περιγράφονται παραπάνω έχουν οδηγήσει στον ορισμό των τεσσάρων ζωνών δοσολογίας κροκιδωτικού, με τις ακόλουθες συνέπειες για αρνητικά φορτισμένα σωματίδια:

26 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 25 Ζώνη 1: Πολύ χαμηλή δοσολογία κροκιδωτικού. Τα σωματίδια παραμένουν αρνητικά φορτισμένα και ως εκ τούτου σταθερά. Ζώνη 2: Δοσολογία αρκετή για την αντιστάθμιση του επιφανειακού φορτίου και επομένως κροκίδωση. Ζώνη 3: Ανώτατη δόση η οποία οδηγεί στην αντιστάθμιση του φορτίου και επανασταθεροποιήση. Ζώνη 4: Ακόμα υψηλότερη δόση δίνει ίζημα υδροξειδίου και κροκίδωση σάρωσης.

27 26 Φυσικοχημικές μέθοδοι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 4. Βιβλιογραφία 1. Hammer, M.J., Water and Wastewater Technology1986: Wiley. 2. [cited /09]; Available from: 3. Sablani, S.S., et al., Concentration polarization in ultrafiltration and reverse osmosis: a critical review. Desalination, (3): p [cited /09]; Available from: 5. [cited /09]; Available from: 6. [cited /09]; Available from: 7. Harriott, P., The Mechanism of Partial Rejection by Ultrafiltration Membranes. Separation Science, (3): p Bhattacharyya, D., J.M. McCarthy, and R.B. Grives, Charged membrabe ultrafiltration of inorganic ions in single annd multi-sal systems. AIChE Journal, (6): p Pontalier, P.-Y., A. Ismail, and M. Ghoul, Mechanisms for the selective rejection of solutes in nanofiltration membranes. Separation and Purification Technology, (2): p Paul, D.R., Reformulation of the solution-diffusion theory of reverse osmosis. Journal of Membrane Science, (2): p Koltuniewicz, A. and A. Noworyta, Dynamic Properties of Ultrafiltration Systems in Light of the Surface Renewal Theory. Industrial & Engineering Chemistry Research, (7): p Cherkasov, A.N., S.V. Tsareva, and A.E. Polotsky, Selective properties of ultrafiltration membranes from the standpoint of concentration polarization and adsorption phenomena. Journal of Membrane Science, (1 2): p Duan, J. and J. Gregory, Coagulation by hydrolysing metal salts. Advances in Colloid and Interface Science, (0): p

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΓΡΟ-ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΩΝ ΜΕ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΖΑΓΚΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 5: Διαχωρισμός με Μεμβράνες, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

W el = q k φ (1) W el = z k e 0 N A φn k = z k F φn k (2)

W el = q k φ (1) W el = z k e 0 N A φn k = z k F φn k (2) Το ηλεκτρολυτικό διάλυμα στην ισορροπία Αντώνης Καραντώνης 19 Απριλίου 211 Σταθερές 1. Σταθερά των αερίων, R = 8.314 J mol 1 K 1 2. Στοιχειώδες φορτίο, e = 1.62 1 19 C 3. Αριθμός Avogadro, N A = 6.23 1

Διαβάστε περισσότερα

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1)

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1) ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΕΚΤΡΟΥΤΩΝ Θέµα ασκήσεως Μελέτη της µεταβολής της αγωγιµότητας ισχυρού και ασθενούς ηλεκτρολύτη µε την συγκέντρωση, προσδιορισµός της µοριακής αγωγιµότητας σε άπειρη αραίωση ισχυρού οξέος,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές βιοαντιδραστήρων μεμβρανών (MBR) για την επεξεργασία υγρών αποβλήτων και προβλήματα έμφραξης. Π. Σαμαράς

Εφαρμογές βιοαντιδραστήρων μεμβρανών (MBR) για την επεξεργασία υγρών αποβλήτων και προβλήματα έμφραξης. Π. Σαμαράς ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Εφαρμογές βιοαντιδραστήρων μεμβρανών (MBR) για την επεξεργασία υγρών αποβλήτων και προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ Ένα από τα µεγαλύτερα και σοβαρότερα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι βιοµηχανίες σχετίζεται µε το κόστος απόρριψης εξαντληµένων διαλυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά.

Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά. Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά. Τα νευρικά κύτταρα περιβάλλονται από μία πλασματική μεμβράνη της οποίας κύρια λειτουργία είναι να ελέγχει το πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Η βαθμίδα του ηλεκτρικού πεδίου της μεμβράνης τείνει να συγκρατήσει τα θετικά φορτισμένα ιόντα.

Η βαθμίδα του ηλεκτρικού πεδίου της μεμβράνης τείνει να συγκρατήσει τα θετικά φορτισμένα ιόντα. Τα ιόντα χλωρίου βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερη πυκνότητα στο εξωτερικό παρά στο εσωτερικό του κυττάρου, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται παθητικό ρεύμα εισόδου τους στο κύτταρο. Τα αρνητικά φορτισμένα ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΕΝΖΥΜΩΝ ΣΕ ΔΙΑΛΥΜΑ ΕΠΕΝΕΡΓΟΥΝΤΩΝ ΣΕ ΑΔΙΑΛΥΤΑ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΑ το υπόστρωμα σε στερεά (αδιάλυτη) μορφή κλασσική περίπτωση: η υδρόλυση αδιάλυτων πολυμερών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΓΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΓΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΓΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Καθηγ.. Α. Α Ι. Καράµπελας Εθνικό Κέντρο Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ηµερίδα Συλλόγου Χηµικών Μηχανικών Ποιότητα πόσιµου νερού στην Κεντρική Μακεδονία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ιεργασίεςπου εφαρµόζονται συνήθως στην επεξεργασία του πόσιµου νερού Κροκίδωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΑΝΟΡΓΑΝΟΙ ΡΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΥΡΙΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΡΥΠΑΣΜΕΝΩΝ ΕΔΑΦΩΝ 2γ-1 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Μη ειδική προσρόφηση (ανταλλαγή ιόντων) Ειδική προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών 1525-ΒΕΤ-2013 PhoReSΕ: Ανάκτηση φωσφόρου από τη δευτεροβάθμια εκροή εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών λυμάτων ΠΡΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 6932 946778 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ Περιεχόμενα 1. Όρια καταστατικής εξίσωσης ιδανικού αερίου 2. Αποκλίσεις των Ιδιοτήτων των πραγματικών αερίων από τους Νόμους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί

Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί Σύνοψη Παρουσιάζονται οι χημικοί δεσμοί, ιοντικός, μοριακός, ατομικός, μεταλλικός. Οι ιδιότητες των υλικών τόσο οι φυσικές όσο και οι χημικές εξαρτώνται από το είδος ή τα είδη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση

Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση έσποινα Φυτιλή, Χηµικός Μηχανικός MSc, MBA, Μελετήτρια Έργων Περιβάλλοντος ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Καθηγ. ΑναστάσιοςΙ. Ι. Καράµπελας Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών Εθνικό Εθνικό Κέντρο Ερευναςκαι και Τεχνολογικής Ανάπτυξης Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

2-1. I I i. ti (3) Q Q i. όπου Q το συνολικό ηλεκτρικό φορτίο που μεταφέρεται και είναι: (4)

2-1. I I i. ti (3) Q Q i. όπου Q το συνολικό ηλεκτρικό φορτίο που μεταφέρεται και είναι: (4) 2-1 ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΟΝΤΩΝ Θέμα ασκήσεως: Προσδιορισμός αριθμού μεταφοράς ιόντων με την μέθοδο Horf. Θεωρία Κατά την εφαρμογή ηλεκτρικού πεδίου σε ιοντικό διάλυμα, ηλεκτρικό ρεύμα διέρχεται από αυτό

Διαβάστε περισσότερα

2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα

2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα 1 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα 9-1. Ποια είναι τα «υποατομικά σωματίδια»: 1. Τα πρωτόνια (ρ). Κάθε πρωτόνιο είναι ένα θετικά φορτισμένο σωματίδιο με μία μονάδα θετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (35/100) ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8/6/2015. ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

(1) i mig,k = z 2 kf 2 u k c k (2) i mig = i mig,k = z 2 kf 2 u k c k. k=1. k=1

(1) i mig,k = z 2 kf 2 u k c k (2) i mig = i mig,k = z 2 kf 2 u k c k. k=1. k=1 Αριθμοί μεταφοράς Α. Καραντώνης 1 Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι ο πειραματικός προσδιορισμός των αριθμών μεταφοράς με τη μέθοδο Hittorf. Ειδικότερα, προσδιορίζονται ο αριθμοί μεταφοράς κατιόντων υδρογόνου

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευαστικό διαχωρισμό πολλών ουσιών με κατανομή μεταξύ των δύο διαλυτών.

Παρασκευαστικό διαχωρισμό πολλών ουσιών με κατανομή μεταξύ των δύο διαλυτών. 1. ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η εκχύλιση είναι μία από τις πιο συνηθισμένες τεχνικές διαχωρισμού και βασίζεται στην ισορροπία κατανομής μιας ουσίας μεταξύ δύο φάσεων, που αναμιγνύονται ελάχιστα μεταξύ τους. Η ευρύτητα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικός έλεγχος νερού: Κατευθυντήριες οδηγίες και συμμόρφωση με τη νομοθεσία

Ποιοτικός έλεγχος νερού: Κατευθυντήριες οδηγίες και συμμόρφωση με τη νομοθεσία Ποιοτικός έλεγχος νερού: Κατευθυντήριες οδηγίες και συμμόρφωση με τη νομοθεσία Μαρία Ντούλα, Μαία MPH, Προϊσταμένη ΠΕΔΥ-ΜΥ 25 ης Μαρτίου Θεσσαλονίκης Νερό Αιμοκάθαρσης Συστήματα υδροδότησης πόλεων Το πόσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο ατμοσφαιρικός αέρας, ως αέριο μίγμα, είναι ομογενές. Άρα, είναι διάλυμα.

1. Ο ατμοσφαιρικός αέρας, ως αέριο μίγμα, είναι ομογενές. Άρα, είναι διάλυμα. 2.8 Διαλύματα Υπόδειξη: Στα αριθμητικά προβλήματα, τα πειραματικά μεγέθη που δίνονται με ένα ή δύο σημαντικά ψηφία θεωρούνται ότι πρακτικά έχουν 3 ή 4 σημαντικά ψηφία. 1. Ο ατμοσφαιρικός αέρας, ως αέριο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ Θεωρητικη αναλυση μεταλλα Έχουν κοινές φυσικές ιδιότητες που αποδεικνύεται πως είναι αλληλένδετες μεταξύ τους: Υψηλή φυσική αντοχή Υψηλή πυκνότητα Υψηλή ηλεκτρική και θερμική

Διαβάστε περισσότερα

F el = z k e 0 (3) F f = f k v k (4) F tot = z k e 0 x f kv k (5)

F el = z k e 0 (3) F f = f k v k (4) F tot = z k e 0 x f kv k (5) Κίνηση των ιόντων υπό την επίδραση ηλεκτρικού πεδίου Αντώνης Καραντώνης 15 Μαρτίου 2011 1 Σκοπός της άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι ο προσδιορισμός της οριακής ταχύτητας των ιόντων υπό την επίδραση ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Έρευνα για την αλατότητα του νερού

Θέμα: Έρευνα για την αλατότητα του νερού Τίτλος: Έρευνα για την αλατότητα του νερού Θέμα: Έρευνα για την αλατότητα του νερού Χρόνος: 90 λεπτά (2 μαθήματα) Ηλικία: μαθητές 14 15 χρονών Διαφοροποίηση: Οι χαρισματικοί μαθητές καλούνται να καταγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph

Περιεχόμενα. Σύστημα υπόγειου νερού. Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών. Ρύθμιση ph Αριάδνη Αργυράκη 1 Περιεχόμενα Σύστημα υπόγειου νερού Αντιδράσεις υδρόλυσης πυριτικών ορυκτών Ρύθμιση ph 2 Σύστημα υπόγειου νερού εξέλιξη σύστασης 1. Είσοδος - χημική σύσταση κατακρημνισμάτων 2. Ζώνη αερισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ με τη μέθοδο MBR COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙ ΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ Η εταιρεία ΣΥΡΜΕΤ Ε.Π.Ε. με την πολύχρονη εμπειρία της στο χώρο της επεξεργασίας λυμάτων, προσφέρει ολοκληρωμένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: 1. Οι εδαφικές ιδιότητες μεταβάλλονται: Α. Κατά μήκος των τριών αξόνων (x, y, z) Β. Με το πέρασμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚEΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚEΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚEΣ ΓΕΩΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Ορισμοί 2. Εξισορρόπηση αντιδράσεων οξειδοαναγωγής 3. Διαγράμματα Eh-pH 4. Σημαντικές βιο-γεωχημικές αντιδράσεις ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων, εξαντλούμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Βιοφυσική Μεμβρανών Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2015 Διαμεμβρανική μεταφορά διαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός.

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 11.1. Ποια είδη χημικών δεσμών γνωρίζετε; Υπάρχουν δύο βασικά είδη χημικών δεσμών: ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός και ο ομοιοπολικός

Διαβάστε περισσότερα

Τ, Κ Η 2 Ο(g) CΟ(g) CO 2 (g) Λύση Για τη συγκεκριμένη αντίδραση στους 1300 Κ έχουμε:

Τ, Κ Η 2 Ο(g) CΟ(g) CO 2 (g) Λύση Για τη συγκεκριμένη αντίδραση στους 1300 Κ έχουμε: ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ 5-6 (Α. Χημική Θερμοδυναμική) η Άσκηση Η αντίδραση CO(g) + H O(g) CO (g) + H (g) γίνεται σε θερμοκρασία 3 Κ. Να υπολογιστεί το κλάσμα των ατμών του

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Ε. Κελεπερτζής

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Ε. Κελεπερτζής ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ε. Κελεπερτζής 1 Δομή του μορίου του νερού Η μοριακή δομή του νερού εξηγεί πολλές από τις φυσικές και χημικές του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο)

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 9: Μετρήσεις και υπολογισμοί φυσικοχημικών- υδροχημικών παραμέτρων (Μέρος 2ο) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Υπολογισμός υδροχημικών παραμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας 1 ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΒΑΣΕΙ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΦΟΡΤΙΟΥ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΜΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές ισοσταθμίσεως της μάζας και ηλεκτρικής ουδετερότητας

Αρχές ισοσταθμίσεως της μάζας και ηλεκτρικής ουδετερότητας Αρχές ισοσταθμίσεως της μάζας και ηλεκτρικής ουδετερότητας Κατά τη λύση προβλημάτων χημικής ισορροπίας, χρησιμοποιούμε, συνήθως, εκτός από τις εκφράσεις των σταθερών ισορροπίας, (δηλαδή τις εξισώσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά σωματίδια - Καταστάσεις και ιδιότητες της ύλης

Δομικά σωματίδια - Καταστάσεις και ιδιότητες της ύλης Δομικά σωματίδια - Καταστάσεις και ιδιότητες της ύλης 1. Πόσα πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια περιέχει καθένα από τα επόμενα άτομα: 7 26 112 3 12 47 Li, Mg, Ag. 7 3Li : Ο ατομικός αριθμός (Ζ) είναι 3

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΤΙΚΟΣ Η ΕΤΕΡΟΠΟΛΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ (ΙΟΝΙC BOND)

ΙΟΝΤΙΚΟΣ Η ΕΤΕΡΟΠΟΛΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ (ΙΟΝΙC BOND) ΙΟΝΤΙΚΟΣ Η ΕΤΕΡΟΠΟΛΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ (ΙΟΝΙC BOND) Ο χημικός δεσμός που δημιουργείται λόγω των ελκτικών δυνάμεων αντιθέτως φορτισμένων ιόντων λέγεται ετεροπολικός ή ιοντικός δεσμός, αφού η δημιουργία του oφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΤΟΜΟ. n Πυρήνας p Κ

ΤΟ ΑΤΟΜΟ. n Πυρήνας p Κ 1 ΤΟ ΑΤΟΜΟ e Στοιβάδες L n Πυρήνας p Κ Το άτοµο µοιάζει µε µια µικρή σφαίρα που αποτελείται από: Ι) Το πυρήνα δηλαδή µια µικρότερη σφαίρα στο κέντρο του ΙΙ) Τις στοιβάδες δηλαδή κυκλικές τροχιές πάνω στις

Διαβάστε περισσότερα

Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (ΦΥΣΙΚΗ + ΧΗΜΕΙΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά Ηλεκτρονικής & Διατάξεις

Υλικά Ηλεκτρονικής & Διατάξεις Τμήμα Ηλεκτρονικών Μηχανικών Υλικά Ηλεκτρονικής & Διατάξεις 2 η σειρά διαφανειών Δημήτριος Λαμπάκης ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ Μεμονωμένα άτομα: Μόνο τα ευγενή αέρια Μόρια: Τα υπόλοιπα άτομα σχηματίζουν μόρια, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Προσοµοίωση Είναι γνωστό ότι η εξάσκηση των φοιτητών σε επίπεδο εργαστηριακών ασκήσεων, µε χρήση των κατάλληλων πειραµατοζώων, οργάνων και αναλωσίµων

Διαβάστε περισσότερα

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 28 /09/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Κυτταρικές μεμβράνες

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό

Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Το φυτό είναι αντλία νερού: παραλαμβάνει νερό από το εδαφικό διάλυμα σε υγρή μορφή και το μεταφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του Έδαφος Οι ιδιότητες και η σημασία του ΕΔΑΦΟΣ : Είναι το χαλαρό επιφανειακό στρώμα του στερεού φλοιού της γης. ΕΔΑΦΟΓΕΝΕΣΗ: Το έδαφος σχηματίζεται από την αποσάθρωση των μητρικών πετρωμάτων με την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τις οξειδοαναγωγικές και τις μεταθετικές. Α. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Χημικός δεσμός

Κεφάλαιο 1 Χημικός δεσμός Κεφάλαιο 1 Χημικός δεσμός 1.1 Άτομα, Ηλεκτρόνια, και Τροχιακά Τα άτομα αποτελούνται από + Πρωτόνια φορτισμένα θετικά μάζα = 1.6726 X 10-27 kg Νετρόνια ουδέτερα μάζα = 1.6750 X 10-27 kg Ηλεκτρόνια φορτισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Κολλοειδή

Κεφάλαιο 7 Κολλοειδή Κεφάλαιο 7 Κολλοειδή Σύνοψη Τα κολλοειδή είναι μορφή μείγματος με διεσπαρμένα σωματίδια, τα οποία έχουν διαστάσεις από 1 ως 1000 nm. Τα σωματίδια αυτά παραμένουν διεσπαρμένα στον διαλύτη και δεν καταβυθίζονται.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΚΙΔΩΣΗ - ΣΥΣΣΩΜΑΤΩΣΗ. Δρ. Π. ΜΕΛΙΔΗΣ

ΚΡΟΚΙΔΩΣΗ - ΣΥΣΣΩΜΑΤΩΣΗ. Δρ. Π. ΜΕΛΙΔΗΣ ΚΡΟΚΙΔΩΣΗ - ΣΥΣΣΩΜΑΤΩΣΗ Δρ. Π. ΜΕΛΙΔΗΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για τον διαχωρισμό των υλικών που περιέχονται στα φυσικά νερά εφαρμόζονται στην επεξεργασία του πόσιμου νερού κυρίως φίλτρα, δεξαμενές καθίζησης, και σπάνια

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 4: Ψύξη - Κατάψυξη (3/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Πτώση

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Aγωγιμομετρία

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Aγωγιμομετρία ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Aγωγιμομετρία Ιωάννης Πούλιος Αθανάσιος Κούρας Ευαγγελία Μανώλη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 54124 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα