ΜΕΛΕΤH ΣΧΕΔΙΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΑΝΟΙΚΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 2013

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤH ΣΧΕΔΙΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΑΝΟΙΚΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 2013"

Transcript

1 ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ A.

2 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Κεφάλαιο Α.0 Εισαγωγικά Α.0.1 Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π. Δημοτικής Ενότητας Χαιρώνειας Α.0.2 Νομικό πλαίσιο εκπόνησης Κεφάλαιο Α.1 Χωροταξική Θεώρηση της Δημοτικής Ενότητας Α.1.1 Χωρικές Πολιτικές Α Εθνικές πολιτικές- Κατευθύνσεις Α Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΦΕΚ 128Α / ) 1-2 Α Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού, ΦΕΚ 1138Β / Α Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού», ΦΕΚ 2464Β / Α Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για την Βιομηχανία. και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού», ΦΕΚ 151ΑΑΠ/ Α Τοπίο Α Περιφερειακές πολιτικές κατευθύνσεις Α Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ Β 1469 / ) Α Αξιολόγηση, αναθεώρηση και εξειδίκευση Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (σε διαδικασία εκπόνησης της μελέτης) Α.1.2 Η θέση και ο ρόλος της ΔΕ Χαιρώνειας στην ευρύτερη περιοχή Α Η θέση της ΔΕ Χαιρώνειας στη Περιφέρεια Α Η θέση της ΔΕ Χαιρώνειας στο Δήμο Κεφάλαιο Α.2 Αναπτυξιακή φυσιογνωμία Α.2.1 Η Δημοτική Ενότητα Χαιρώνειας Α Τοπική Κοινότητα Αγίου Βλασίου - Αγιος Βλάσιος Α Τοπική Κοινότητα Ακοντίου Ακόντιο Α Τοπική Κοινότητα Ανθοχωρίου Ανθοχώρι Α Τοπική Κοινότητα Βασιλικών - Βασιλικά Α Τοπική Κοινότητα Θουρίου Θούριο Α Τοπική Κοινότητα Προσηλίου Προσήλιο Α Τοπική Κοινότητα Προφήτη Ηλία - Προφήτης Ηλίας Α Τοπική Κοινότητα Χαιρώνειας - Χαιρώνεια Α.2.2 Διοικητικές μεταβολές Α.2.3 Πληθυσμός Δημογραφική φυσιογνωμία Α Πληθυσμική εξέλιξη Α Πυραμίδες ηλικιών Α Πρόβλεψη πληθυσμών Α.2.4 Αστικοποίηση Α.2.5 Επίπεδο Εκπαίδευσης Α.2.6 Οικονομική δραστηριότητα Απασχόληση Ανεργία Α.2.7 Ποιότητα ζωής και υποδομές Α.2.8 Συμπεράσματα Τάσεις Προβλήματα Κεφάλαιο Α.3 Δεδομένα του Χώρου και του Περιβάλλοντος A.i

3 Α.3.1 Φυσικό Περιβάλλον Α Φυσικό Περιβάλλον Α Μορφολογικά στοιχεία Α Γεωλογικά στοιχεία Α Υδατικοί Πόροι Α Κλιματολογικά στοιχεία Α Σταθμοί παρατηρήσεων Α Θερμοκρασία Α Υετός Α Υγρασία Α Άνεμοι Α Ομβροθερμικό πηλίκο Emberger Ομβροθερμικά διαγράμματα Α Οικοσυστήματα - Προστατευόμενες Περιοχές - Φυσικά Τοπία Α Γενικά περί προστατευομένων περιοχών Α Προστατευόμενες περιοχές Δ.Ε. Χαιρώνειας Α Ζώνες Βλάστησης Α Χλωρίδα - Πανίδα Α Αξιόλογα Οικοσυστήματα Α Διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων Α Αστικά λύματα Α Απορρίμματα Α Διαχείριση υδατικών πόρων Α Πόσιμο νερό Δ.Ε. Χαιρώνειας Α Νερό άρδευσης Δ.Ε. Χαιρώνειας Α Νερό για την κάλυψη των κτηνοτροφικών αναγκών Δ.Ε. Χαιρώνειας Α Πιέσεις στο περιβάλλον από την οικιστική ανάπτυξη και από τις οικονομικές δραστηριότητες Α Γενικά Α Αγροτική δραστηριότητα Α Αστικά λύματα Α Απορρίμματα Α Κτηνοτροφικές δραστηριότητες Α Βιομηχανίες - Λατομεία Α Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Α Αστικό περιβάλλον Α Κατάσταση ρύπανσης Επιπτώσεις από τις οικονομικές δραστηριότητες Α Ρύπανση υδάτων Υδατικά αποθέματα Α Ρύπανση Εδαφών Α Αέρια Ρύπανση - Θόρυβος Α Πιέσεις στα οικοσυστήματα Α Κρίσιμοι περιβαλλοντικοί παράμετροι Α.3.2 Πολιτιστικό - Αρχιτεκτονικό - Ιστορικό Περιβάλλον Α Γενικά Α Κηρυγμένοι Αρχαιολογικοί Χώροι και Μνημεία Α Αρχαιολογικός Χώρος Χαιρώνειας (Χαιρώνεια, Ηράκλειο, Αγκορτσές) Α Το "Πολυάνδριον" των Μακεδόνων Α Κάστρο Πανοπέως Α Ακρόπολη των Παραποταμίων Α Αρχαιολογικός Χώρος Φρυκτωρίας Α Αρχαιολογικός Χώρος Ορχομενού Α Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Α Κτήριο ιδιοκτησίας Φανής Γέμπτου Α Αξιόλογα στοιχεία πολιτιστικού -αρχιτεκτονικού - ιστορικού περιβάλλοντος Α Μνημεία χωρίς ειδική κήρυξη Α Κτίσματα και κατασκευές πολιτιστικού ενδιαφέροντος Α Πλουτάρχειο Ιστορικό και Πολιτιστικό Πάρκο A.ii

4 Α Στοιχεία λαογραφικού ενδιαφέροντος Α Αξιόλογα αρχιτεκτονικά σύνολα Α Τοπία Α Περιοχές Ειδικής Προστασίας Α.3.3 Χωροταξική Οργάνωση - Χρήσεις Γης Α Δομή Οικιστικού Δικτύου Α Χρήσεις Γης εκτός των οικισμών Α Κάλυψηγης (CORINE LAND COVER) Α Ελληνική Στατιστική Αρχή Α Δάση - Δασικές εκτάσεις Α Μεταβολές Χρήσης Α Οικιστική Ανάπτυξη Α Πληθυσμιακή Εξέλιξη Α Επάρκεια Οικιστικών Υποδοχέων Α Ανάπτυξη Παραγωγικών Δραστηριοτήτων Α Γεωργία Α Κτηνοτροφία Α Δευτερογενής Τομέας Α Τριτογενής Τομέας Α Χωροθέτηση παραγωγικών δραστηριοτήτων Α Δίκτυα Υποδομών Α Συγκρούσεις Χρήσεων Γης Α Χωρικές Επιπτώσεις των προγραμμάτων και έργων Α.3.4 Γεωλογική διερεύνηση της περιοχής - Ασφάλεια, προστασία Α Γεωμορφολογία Α Γεωλογία - Τεκτονική Α ΤΕΤΑΡΤΟΓΕΝΕΣ Α ΝΕΟΓΕΝΕΣ Α ΜΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΜΕΝΗ ΠΕΛΑΓΟΝΙΚΗ Α ΠΥΡΙΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Α ΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Α Τεχνικογεωλογικά χαρακτηριστικά Α Γεωλογική καταλληλότητα Α Σχετική γεωλογική καταλληλότητα για εδικές χρήσεις Κεφάλαιο Α.4 Πολεοδομική Οργάνωση Α.4.1 Γενικά Στοιχεία Α.4.2 Θεσμικό Πλαίσιο Α Όροι Δόμησης Α Επιτρεπόμενες Χρήσεις Γης εντός των Οικισμών Α.4.3 Διοικητική - Κοινωνική Οργάνωση Α Διοικητική οργάνωση Α Κοινωνική οργάνωση Α Εκπαίδευση Α Κοινόχρηστοι χώροι - Αθλητισμός Α Κοινωνικές υπηρεσίες Α Πολιτισμός Α Λειτουργική δομή των οικισμών Α Χρήσεις εντός των οικισμών Α Κοινόχρηστοι χώροι Α Οικιστικό απόθεμα Α Χαιρώνεια Α Άγιος Βλάσιος A.iii

5 Α Ακόντιο Α Ανθοχώρι Α Βασιλικά Α Θούριο Α Προσήλιο Α Προφήτης Ηλίας Α Ποιότητα και φυσιογνωμία αστικού χώρου Α Πολιτιστικό / ιστορικό / αρχιτεκτονικό απόθεμα Α Φυσικά στοιχεία αστικού περιβάλλοντος Α Δίκτυα αστικής υποδομής Α Δυσλειτουργίες Συγκρούσεις Κεφάλαιο Α.5 Κεφάλαιο Α.5 Αξιολόγηση δεδομένων υπάρχουσας κατάστασης - Τάσεων - Κατευθύνσεων Α.5.1 Αξιολόγηση αναπτυξιακών δυνατοτήτων και προοπτικών Α Αξιολόγηση δεδομένων προγραμματικού πλαισίου Α Αξιολόγηση ενδογενών αναπτυξιακών δυνατοτήτων Α Γενικές προοπτικές του ΟΤΑ - βασικά προγραμματικά μεγέθη Α.5.2 Αξιολόγηση χωροταξικών δεδομένων Α Αξιολόγηση δεδομένων οικιστικής ανάπτυξης Α Θεωρητικές προσεγγίσεις Α Οικιστικό δίκτυο ΔΕ Χαιρώνειας Α Προσφορά και ζήτηση α και β κατοικίας Α Εκτίμηση αναγκών παραγωγικών τομέων για οργανωμένους υποδοχείς Α Πρωτογενής τομέας Α Δευτερογενής τομέας Α Τριτογενής τομέας Α Αξιολόγηση περιοριστικών παραγόντων πολεοδομικής ανάπτυξης Α Προβλήματα εξάντλησης φυσικών πόρων Α Προβλήματα φυσικών (α)καταλληλοτήτων Α Προστατευτέα αντικείμενα φυσικού ή πολιτιστικού περιβάλλοντος Α.5.3 Αξιολόγηση προβλημάτων πολεοδομικής δομής - αστικής ποιότητας ζωής Α Ανάγκες επεκτάσεων ή νέων οικιστικών υποδοχέων Α Ανάγκη αναθεωρήσεων κανονιστικών όρων δόμησης Α Ανάγκες Αναπλάσεων του αστικού ιστού σε συνδυασμό, ενδεχομένως με την κάλυψη στεγαστικών αναγκών Α Σκοπιμότητα χρήσης κινήτρων / πολεοδομικών μηχανισμών Α Τυχόν ανάγκη για δραστικότερη αστική παρέμβαση ("Ολοκληρωμένες Αστικές Παρεμβάσεις") Κεφάλαιο Α.6 Προκαταρκτική Πρόταση ή εναλλακτικές προτάσεις και βασικά προγραμματικά μεγέθη Α.6.1 Προσεγγίσεις Α Αειφόρος ανάπτυξη Α Αγροτικός Χώρος Α.6.2 Σενάριο τάσεων απαισιόδοξο σενάριο Α.6.3 Σενάριο ήπιας ανάπτυξης ρεαλιστικό σενάριο Α.6.4 Σενάριο δυναμικών παρεμβάσεων ανατρεπτικό σενάριο Α.6.5 Αξιολόγηση σεναρίων Γενική εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων Πρόκριση σεναρίου A.iv

6 ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Κεφάλαιο Α.0 Εισαγωγικά A.0-1

7 Α.0.1 Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π. Δημοτικής Ενότητας Χαιρώνειας Η μελέτη Σχεδίου Χωροταξικής και Οικιστικής Οργάνωσης της ΔΕ Χαιρώνειας (πρώην Δήμος Χαιρώνειας) εκπονείται σύμφωνα με τις ισχύουσες Τεχνικές Προδιαγραφές όπως αυτές αναφέρονται στην Υπουργική Απόφαση 9572/1845/2000 ΦΕΚ Δ' 209/ , «Τεχνικές προδιαγραφές μελετών Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Γ.Π.Σ.) και Σχεδίων Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης (ΣΧΟΟΑΠ) και αμοιβές μηχανικών για την εκπόνηση μελετών». Η έννοια της «Ανοικτής Πόλης» εισήχθη για πρώτη φορά στο άρθρο 5 του Ν. 2508/1997, «Βιώσιμη οικιστική ανάπτυξη των πόλεων και οικισμών της χώρας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α 124/ ) και νοείται το σύνολο γειτονικών οικισμών του μη αστικού χώρου, καθένας από τους οποίους έχει πληθυσμό μέχρι κατοίκους, σύμφωνα με την εκάστοτε τελευταία απογραφή. Μετά την ισχύ του Ν.3852/2010, ΦΕΚ 87 Α , «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πρόγραμμα Καλλικράτης» ο πρώην Δήμος Χαιρώνειας αποτελεί μία από τις 5 Δημοτικές Ενότητες το Δήμου Λεδαδέων (ΔΕ Λεβαδέων, Χαιρωνείας, Δαύλειας, Κορώνειας, Κυριακίου) και η εκπόνηση του ΣΧΟΟΑΠ θα εκπονηθεί στα πλαίσια των συνθηκών που διαμορφώνονται στη νέα δομή. Αναλυτικότερα οι στόχοι της παρούσας μελέτης είναι: η ανάλυση των ειδικών σχέσεων και του ρόλου της περιοχής μελέτης στην ευρύτερη περιοχή στην υπάρχουσα κατάσταση αλλά και στα πλαίσια των προοπτικών και τάσεων σε τοπικό και υπερτοπικό επίπεδο η ανάδειξη της ταυτότητας και του ρόλου της Δημοτικής Ενότητας Χαιρώνειας στο διευρυμένο Δήμο Λεβαδέων η εξειδίκευση και η εφαρμογή των κατευθύνσεων των υπερκείμενων επιπέδων σχεδιασμού ο προσδιορισμός ζωνών παραγωγικών δραστηριοτήτων της τοπικής οικονομίας και τα υφιστάμενα ή και προσδωκόμενα μεγέθη ο προσδιορισμός των Περιοχών Ειδικής Προστασίας που δεν θα πολεοδομηθούν ο καθορισμός των μεγεθών οικιστικής ανάπτυξης σύμφωνα με τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης, τις τοπικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες σε συνδυασμό με εκτιμήσεις γεωλογικής καταλληλότητας η διαμόρφωση των προτάσεων των ρυθμίσεων και παρεμβάσεων, των μηχανισμών και των εργαλείων ανάπτυξης A.0-2

8 Α.0.2 Νομικό πλαίσιο εκπόνησης Ν.2742/1999,», ΦΕΚ Α' 207/ , «Χωροταξικός σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη και άλλες διατάξεις Ν. 2508/1997 ΦΕΚ Α 124/ , «Βιώσιμη οικιστική ανάπτυξη των πόλεων και οικισμών της χώρας και άλλες διατάξεις» Ν.1337/1983, ΦΕΚ Α' 33/ , «Επέκταση των πολεοδομικών σχεδίων, οικιστική ανάπτυξη και σχετικές ρυθμίσεις» ΥΑ 9572/1845/2000 ΦΕΚ Δ' 209/ , «Τεχνικές προδιαγραφές μελετών Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Γ.Π.Σ.) και Σχεδίων Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης (ΣΧΟΟΑΠ) και αμοιβές μηχανικών για την εκπόνηση μελετών» ΥΑ 10788/2004 ΦΕΚ Δ 285/ , «Έγκριση πολεοδομικών σταθεροτύπων (standards) και ανώτατα όρια πυκνοτήτων που εφαρμόζονται κατά την εκπόνηση των γενικών πολεοδομικών σχεδίων, των σχεδίων χωρικής και οικιστικής οργάνωσης "ανοικτής πόλης" και των πολεοδομικών μελετών» Η υπ αριθμ. ΥΑ 16374/3696/ (ΦΕΚ Β 723/ ) «Έγκριση προδιαγραφών για την εκπόνηση μελετών γεωλογικής καταλληλότητας στις προς πολεοδόμηση περιοχές». ΥΑ 3769/ , ΦΕΚ Β 1902/ , «Έγκριση προδιαγραφών για την εκπόνηση Μελετών Γεωλογικής Καταλληλότητας που συντάσσονται στα πλαίσια των μελετών ΓΠΣ ΣΧΟΟΑΠ» ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ /2006, ΦΕΚ Β 1225/ , «Εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2001/42//ΕΚ «σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίουκαι του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 2001» Σχετικές εγκύκλιοι A.0-3

9 ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Κεφάλαιο Α.1 Χωροταξική Θεώρηση της Δημοτικής Ενότητας A.1-1

10 Α.1.1 Χωρικές Πολιτικές Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.2742/1999, «Χωροταξικός σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη και άλλες διατάξεις», ΦΕΚ Α' 207/ , και ειδικότερα με το άρθρο 9 παρ.1, τα ΓΠΣ/ΣΧΟΟΑΠ οφείλουν να εναρμονίζονται με τις επιλογές και να εξειδικεύουν τις κατευθύνσεις των υπερκείμενων βαθμίδων σχεδιασμού τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Α Εθνικές πολιτικές- Κατευθύνσεις Α Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΦΕΚ 128Α / ) Ο σκοπός του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΓΠΧΣΑΑ) είναι ο προσδιορισμός στρατηγικών κατευθύνσεων για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και την αειφόρο οργάνωση του εθνικού χώρου για τα επόμενα 15 χρόνια στοχεύοντας στη διαμόρφωση ενός χωρικού προτύπου ανάπτυξης βασισμένου στις αρχές της αειφορίας. Ειδικότερα οι στόχοι του Γενικού Πλαισίου είναι: Η ενίσχυση του ρόλου της χώρας σε διεθνές, ευρωπαϊκό, μεσογειακό και βαλκανικό επίπεδο με: την ανάδειξη της ιστορίας της και των φυσικών και πολιτιστικών πόρων της ανάδειξη της χώρας σε κόμβο μεταφορών, επικοινωνιών και ενέργειας καθώς και σε πόλο διασυνοριακών και άλλων συνεργασιών τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας με την προώθηση της οικονομίας γνώσης, την αξιοποίηση του φυσικού και πολιτιστικού κεφαλαίου, την ενίσχυση της εξωστρεφούς επιχειρηματικότητας τη χωρικά εξειδικευμένη πολιτική κινήτρων Η ενίσχυση της χωρικής συνοχής και η περιφερειακή ανάπτυξη με: την ενίσχυση της ισόρροπης πολυκεντρικής ανάπτυξης και ιδιαίτερα τον περιορισμό των ανισοτήτων μεταξύ των διάφορων περιοχών τον περιορισμό της αστικοποίησης και την προώθηση της συνεργασίας πόλης υπαίθρου την ανάπτυξη υποδομών και τη βελτίωση της πρόσβασης σε δίκτυα μεταφορών, επικοινωνιών και ενέργειας την ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών και υποδομών Η διαφύλαξη και προστασία του περιβάλλοντος με: τον περιορισμό των παραγόντων υποβάθμισης του χώρου τη διατήρηση της βιοιποικιλότητας την πρόληψη της ρύπανσης την πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών A.1-2

11 την αναβάθμιση και βελτίωση της ποιότητα σχεδιασμού του οικιστικού χώρου και την προώθηση πολιτικών ανάπλασης των υποβαθμισμένων δομημένων περιοχών Ο περιορισμός και αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής με: την συνεχή μέριμνα εξοικονόμισης ενέργειας την προώθηση εναλλακτικών, φιλικών προς το περιβάλλον πηγών ενέργειας και ιδιαίτερα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας την ενίσχυση των αναδραστικών μηχανισμών με τη δημιουργία των απαραίτητων/κατάλληλων μηχανισμών, υποδομών και σχεδίων δράσης Η βασική στρατηγική επιλογή του ΓΠΧΣΑΑ είναι η υιοθέτηση ενός προτύπου βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης που θα βασίζεται σε ένα πλέγμα πόλων και αξόνων το οποίο περιλαμβάνει μέτρα και κατευθύνσεις για: την ορθολογική οργάνωση και ανάπτυξη των κύριων παραγωγικών δραστηριοτήτων, καθώς και τη χωρική διάρθρωση, εξειδίκευση και εξασφάλιση της μεταξύ τους συμπληρωματικότητας, τη χωρική διάρθρωση του αστικού δικτύου και ειδικότερα τη χωρική ανάπτυξη στα Μητροπολιτικά κέντρα, καθώς και τη συνεργασία και την εταιρική σχέση πόλης υπαίθρου, τη χωρική οργάνωση και ανάπτυξη του ορεινού, παράκτιου, νησιωτικού και αγροτικού χώρου, καθώς και των παραμεθόριων περιοχών, τη βιώσιμη χρήση και διαχείριση του θαλάσσιου χώρου, τη διατήρηση, προστασία και ανάδειξη του εθνικού φυσικού και πολιτιστικού πλούτου, τη διατήρηση και ανάδειξη της ποικιλομορφίας της υπαίθρου, τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, καθώς και την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών, τη γεωγραφική ανασυγκρότηση της χώρας με σκοπό τη δημιουργία βιώσιμων διοικητικών και αναπτυξιακών ενοτήτων, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του Γενικού Πλαισίου Περιοχή μελέτης: Οι κατευθύνσεις δίνονται σε επίπεδο χώρας και εξειδικεύονται με τα Περιφερειακά Πλαίσια σε επίπεδο Περιφέρειας και τα Ειδικά Πλαίσια σε τομεακό επίπεδο. A.1-3

12 Χάρτης Α :Πύλες Πόλοι και Αξονες Ανάπτυξης A.1-4

13 Α Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού, ΦΕΚ 1138Β / Το 2009 θεσμοθετήθηκε το Ειδικό Πλαίσιο Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό (ΕΠΣΑΑΤ), με παράλληλη έγκριση της στρατηγικής μελέτης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που ενδέχεται να προκύψουν από την εφαρμογή του, με σκοπό τη διατύπωση/παροχή κατευθύνσεων κανόνων και κριτηρίων για τη χωρική οργάνωση και ανάπτυξη του τουρισμού και των σχετικών υποδομών σε επίπεδο χώρας, καθώς και η διατύπωση ενός ρεαλιστικού προγράμματος δράσης/υλοποίησης την περίοδο Στόχος του ΕΠΣΑΑΤ είναι η διαμόρφωση συνθηκών για: την προώθηση της αειφόρου και ισόρροπης ανάπτυξης του τουρισμού της χώρας τη διεύρυνση, χωρική, χρονική και θεματική, με ταυτόχρονη ποιοτική, περιβαλλοντική αναβάθμιση των τουριστικών δραστηριοτήτων και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουριστικού προϊόντος τη βελτίωση/μεγιστοποίηση της αποδόσης του τουριστικού τομέα με την προασαρμογή των πολιτικών σχεδιασμού στις σύγχρονες συνθήκες / προκλήσεις την ανάπτυξη υγιούς επιχειριματικότητας και τη προσέλκυση σημαντικών τουριστικών επεμδύσεων μέσα από τη δημιουργία και εφαρμογή ενός πλαισίου κανόνων τη εξειδίκευση και συμπλήρωση των στρατηγικών κατευθύνσεων του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης τη διάχυση της τουριστικής δραστηριότητας σε περισσότερες γεωγραφικές περιοχές με την άσκηση πολιτικών ενθάρρυνσης ή και αποθάρρυνσης τη διάχυση των αποτελέσμάτων και σε άλλους οικονομικούς τομείς με μέτρα και πολιτικές που ενισχύουν τη διασύνδεση τους τη βελτίωση του οικονομικού αποτελέσματος στο σύνολο του καθώς και της αποδοτικότητας του την ενσωμάτωση όλων των σχετικών κατευθύνσεων, παρεμβάσεων, έργων, προγραμμάτων (δημοσίων επενδύσεων, περιφερειακής ανάπτυξης, ειδικών αναπτυξιακών κλπ) την παροχή κατευθύνσεων για την αειφόρο ισόρροπη τουριστική ανάπτυξη στις υποκείμενες βαθμίδες σχεδιασμού την αναπροσαρμογή και εξειδίκευση ως προς την αξιοποίηση των αναπτυξιακών κινήτρων που αφορούν στον τουρισμό της αναπτυξιακής νομοθεσίας Ο εθνικός χώρος με κριτήρια: την ένταση και το είδος της τουριστικής δραστηριότητας τη γεωμορφολογία την ευαισθησία των πόρων χωρίστηκε σε κατηγορίες και υποκατηγορίες περιοχών όπως φαίνονται στο Χάρτη Α , που ακολουθεί και περιγράφονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα. A.1-5

14 Χάρτης Α A.1-6

15 Α Β Γ Πίνακας Α : Κατηγοριοποίηση εθνικού χώρου Κατηγοριοποίηση Εθνικού Χώρου Κατηγορία Χαρακτηριστικά Αναγνωρίσιμη τουριστική ταυτότητα με ισχυρή φήμη. Υψηλή συγκέντρωση μαζικού τουρισμού. Αυξημένη πιθανότητα για φθίνουσα οικονομική απόδοση του Αναπτυγμένες τουριστικά περιοχές τουριστικού πόρου Υψηλό βαθμό εξάρτησης της τοπικής οικονομίας από την τουριστική δραστηριότητα Συγκέντρωση ιδιαίτερων χαρακτηριστικών φυσικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος. Αξιόλογη κατά περίπτωση ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων. Περιορισμένη αξιοποίηση πόρων που ενδιαφέρουν τον τουρισμό. Αναπτυσσόμενες τουριστικά περιοχές Δυνατότητα μεγαλύτερης διαφοροποίησης και εμπλουτισμού του τουριστικού προϊόντος σε σύγκριση με τις ήδη αναπτυγμένες τουριστικά περιοχές. Ύπαρξη ή προγραμματιζόμενη ανάπτυξη αποδεκτού επιπέδου υποδομών Κυρίαρχη άλλη χρήση πλην τουρισμού. Οι περιοχές αυτές διαθέτουν ορισμένα χαρακτηριστικά τουριστικής έλξης (φυσικά και ανθρωπογενή στοιχεία ιδιαίτερης αξίας, κ.α.), αλλά για ποικίλους λόγους η μέχρι σήμερα ανάπτυξή τους υποστηρίχθηκε από άλλους τομείς, ιδίως τον πρωτογενή και δεν αξιοποίησε αυτά τα χαρακτηριστικά. Περιοχές τουριστικού ενδιαφέροντος με μειονεκτικά χαρακτηριστικά και κυρίαρχες χρήσεις άλλες από τον τουρισμό Δυνατότητα συμπληρωματικής λειτουργίας της τουριστικής δραστηριότητας για την «ενίσχυση» άλλων κυρίαρχων χρήσεων και δραστηριοτήτων. Χαμηλό επίπεδο ή έλλειψη τουριστικών υποδομών. Δ Μητροπολιτικές περιοχές Οι μητροπολιτικές περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης Ε Παράκτιες περιοχές και Νησιά Οι περιοχές του ηπειρωτικού χώρου, συμπεριλαμβανομένης και της νήσου Εύβοιας ζώνη 350μ. από την γραμμή αιγιαλού Τα νησιά ΣΤ Ορεινές περιοχές Περιοχές που εκτείνονται σε υψόμετρο άνων των 600μ. Ζ Πεδινές και ημιορεινές περιοχές Οι περιοχές που δεν περιλαμβάνονται στις ζώνες (Ε) και (ΣΤ) Η Περιοχές του Δικτύου Φύση 2000 και Περιοχές του Δικτύου Φύση 2000 και λοιπές περιοχές λοιπές περιοχές περιβαλλοντικής περιβαλλοντικής ευαισθησίας ευαισθησίας Θ Παραδοσιακοί οικισμοί Παραδοσιακοί οικισμοί Ι Αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία Αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία Ειδικότερα οι περιοχές των κατηγοριών (Β) και (Γ) διακρίνονται και στις παρακάτω υποκατηγορίες: Κατηγορία Β Κατηγορία Γ Β1 Περιοχές με περιθώρια ανάπτυξης μαζικού τουρισμού. Γ1 Πομακοχώρια (Βόρεια Ξάνθης Κομοτηνής) Β2 Περιοχές με περιθώρια ανάπτυξης ήπιων και εναλλακτικών μορφών τουρισμού Γ2 Ροδόπη (Ελατιά) Β3 Αναπτυγμένοι πυρήνες μαζικού τουρισμού εντός ευρύτερων αναπτυσσόμενων περιοχών με περιθώρια ανάπτυξης εναλλακτικού τουρισμού (περιλαμβάνονται οι περιοχές εγκαταστάσεων των υφιστάμενων χιονοδρομικών κέντρων Χελμού, Παρνασσού, Τυμφρηστού και Βερμίου καθώς και των οικισμών που τα περιβάλλουν). Γ3 Γ3 Άγραφα Ασπροπόταμος A.1-7

16 Στις περιοχές με περιθώρια ανάπτυξης ήπιων και εναλλακτικών μορφών τουρισμού εντάσσονται πολλές περιοχές του ηπειρωτικού χώρου και των νησιών. Αναλυτικότερα: B2.1 Ανατολική και Δυτική Ροδόπη Όρη Λεκάνης Παγγαίο Σύμβολο Φαλακρό Παρανέστια περιοχή δέλτα Έβρου Δαδιά Παράρδιες περιοχές με εξαίρεση τα τμήματα που εμπίπτουν στις περιοχές Γ1 και Γ2. B2.2 Λίμνη Κερκίνης Μαυροβούνι Κερκίνη Άγγιστρο Όρβηλος Βροντού Μενοίκιο. B2.3 Πιέρια Βέρμιο Καϊμακτσαλάν Πάικο Έδεσσα Βέροια Νάουσα Β2.4 Καστοριά Φλώρινα Πρέσπες B2.5 Περιοχή Β. Πίνδου Ζαγορίου Τζουμέρκων Ορεινός χώρος Δυτικής Θεσσαλίας. B2.6 Όλυμπος Κίσσαβος Μαυροβούνι B2.7 B2.8 Δίρφυς Ορεινοί όγκοι Όθρυος Τυμφρηστού Καλιακούδας Χελιδώνας Παναιτωλικού Ναυπακτίας Βαρδουσίων Γκιώνας Παρνασσού Καλλίδρομου Οίτης Β2.9 Ορεινός όγκος Καρυστίας Β2.10 Ξηρόμερο Β2.11 Όρη Βάλτου Β2.12 Αράκυνθος Β2.13 Ορεινός χώρος Πελοποννήσου (Παναχαϊκό, Χελμός, Ζήρεια, Ερύμανθος, Μαίναλο, Πάρνωνας και Ταΰγετος, ορεινή κεντρική Μεσσηνία και Νέδα) Β2.14 Ορεινός χώρος Κέντρο Δυτικής Κρήτης (Λευκά Όρη Ίδη) Β2.15 Ορεινός χώρος Κεντρικής Κρήτης (Δίκτη) Περιοχή μελέτης: Η περιοχή μελέτης (Χάρτης Α ) βρίσκεται εκτός των περιοχών ανάπτυξης τουριστικής δραστηριότητας αν και πολύ κοντά στην περιοχή με περιθώρια ανάπτυξης ήπιων και εναλλακτικών μορφών τουρισμού, Β.2.7, Ορεινοί όγκοι Όθρυος Τυμφρηστού Καλιακούδας Χελιδώνας Παναιτωλικού Ναυπακτίας Βαρδουσίων Γκιώνας Παρνασσού Καλλίδρομου Οίτης. Ομως λόγω της ύπαρξης εκτεταμένων αρχαιολογικών χώρων (κατηγορία Ι) οι κατευθύνσεις που δίνονται είναι: εξασφάλιση της προσβασιμότητας, της επισκεψιμότητας και της οργάνωσής τους, εξωραϊσμός του περιβάλλοντος χώρου, έλεγχος χρήσεων εγκατάστασης δικτύων υποδομής, ώστε να διασφαλίζεται η βέλτιστη ανάδειξή τους. A.1-8

17 Χάρτης Α : Βασικές κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης του τουρισμού, περιοχή μελέτης A.1-9

18 Α Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού», ΦΕΚ 2464Β / Με τη θεσμοθέτηση του Ειδικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) που έχει σαν σκοπό: τη διαμόρφωση πολιτικών χωροθέτησης έργων ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ, ανά κατηγορία δραστηριότητας και κατηγορία χώρου τη καθιέρωση κριτηρίων και κανόνων για βιώσιμες εγκαταστάσεις με συμβατές τόσο με το φυσικό όσο και με το ανθρωπογενές περιβάλλον τη δημιουργία αποτελεσματικού μηχανισμού χωροθέτησης εγκαταστάσεων ΑΠΕ επιδιώκεται η διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα συμβάλλει στην επιλογή σε καταρχήν κατάλληλες περιοχές, από χωροταξική απόψη, ώστε να περιοριστούν σε σημαντκό βαθμό οι αβεβαιότητες και οι συγκρούσεις χρήσεων γης και το οποίο θα είναι γνωστό τόσο στις αδειοδοτούσες αρχές όσο και στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις. Οι στόχοι που ορίζονται είναι: η επίτευξη των συμβατικών στόχων της χώρας όπως απορρέουν από τις διεθνείς και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής η ορθολογική αξιοποίηση και εκμετάλλευση όλων των ενεργειακών πόρων σε όλη την επικράτεια ανάλογα με τις δυνατότητες κάθε περιοχής που θα συμβάλλει στις αναπτυξιακές διαδικασίες Οι κατευθύνσεις τα κριτήρια και οι περιορισμοί του Ειδικού πλαισίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να εξειδικεύονται σε όλες τις βαθμίδες σχεδιασμού. Ειδικώτερα τα Γ.Π.Σ. και τα Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π. δεν μπορούν να εισάγουν άλλους περιορισμούς ή ρυθμίσεις για την χωροθέτηση έργων Α.Π.Ε. πέρα των όσων αναφέρονται στο Πλαίσιο. Αιολικές εγκαταστάσεις: 1 Ο χωροταξικός σχεδιασμός των αιολικών εγκαταστάσεων έχει σαν στόχο: τον εντοπισμό/καθορισμό των περιοχών στις οποίες, ανάλογα με τις χωροταξικές και περιβαλλοντικές ιδιαιτερότητες τους, θα επιτρέπεται η λειτουργία αιολικών εγκαταστάσεων και η επίτευξη οικονομιών κμλίμακας στα απαιτούμενα δίκτυα τη θέσπιση κριτηρίων και κανόνων χωροθέτησης για τη δημιουργία βιώσιμων εγκαταστάσεων εναρμονισμένων με το ανθρωπογενές και το φυσικό περιβάλλον 1 Αιολικές εγκαταστάσεις: Εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης της αιολικής ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρισμού που λειτουργούν είτε με τη μορφή μεμονωμένων ανεμογεννητριών (Α/Γ), είτε με τη μορφή αιολικών πάρκων, δηλαδή συστοιχίας ανεμογεννητριών. A.1-10

19 τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού μηχανισμού χωροθέτησης για την επίτευξη/ανταπόκριση εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών Ο εθνικός χώρος με βάση το εν δυνάμει εκμεταλλεύσιμο αιολικό δυναμικό καθώς και τα χωροταξικά/περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά του διακρίνεται σε τέσσερις (4) μείζονες κατηγορίες για την χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων. Α. ηπειρωτική χώρα, συμπεριλαμβανομένης της Εύβοιας. Β. Αττική κατοικημένα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου Πελάγους, συμπεριλαμβανομένης Γ. της Κρήτης Δ. υπεράκτιος θαλάσσιος χώρος και ακατοίκητες νησίδες. Χάρτης Α :Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας Ειδικότερα η ηπειρωτική χώρα χωρίζεται σε Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας (Π.Α.Π.) και σε Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας (Π.Α.Κ). Ως Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας ορίζονται οι περιοχές που διαθέτουν συγκριτικά πλεονεκτήματα, προσφέρονται για την επίτευξη των χωροταξικών στόχων και εκτιμάται η μεγαλύτερη φέρουσα ικανότητα 2. Πηγή: ΥΠΕΚΑ Ολοι οι πρωτοβάθμιοι ΟΤΑ που δεν περιλαμβάνονται στις Π.Α.Π. και που περιοχές ή θέσεις κρίνονται από Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας κατά το άρθρο 3 παρ. 1.δ του ν. 3468/2006, ως ενεργειακά αποδοτικές, χαρακτηρίζονται ως Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας. Για κάθε κατηγορία από τις παραπάνω καθορίζονται τα κριτήρια χωροθέτησης όπως οι μέγιστες επιτρεπόμενες πυκνότητες αιολικών εγκαταστάσεων, τα κριτήρια ένταξης των αιολικών στο τοπίο (κανόνες τοπίου Παραρτήματος IV). Ταυτόχρονα εντός των παραπάνω περιοχών καθορίζονται περιοχές αποκλεισμού και ζώνες ασυμβατότητας στις οποίες ρητά απαγορεύεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων. Αυτές είναι: 2 Φέρουσα Ικανότητα περιοχών εγκατάστασης αιολικών έργων: Ο μέγιστος αριθμός τυπικών α/γ που επιτρέπεται να εγκατασταθούν σε μια ενότητα χώρου. A.1-11

20 α. κηρυγμένα διατηρητέα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και μνημεία μείζονος σημασίας της παρ. 5 ββ) του άρθρου 50 του ν. 3028/2002, καθώς οριοθετημένες αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α που έχουν καθορισθεί κατά τις διατάξεις του άρθρου 91 του ν. 1892/1991 ή καθορίζονται κατά τις διατάξεις του ν. 3028/2002 β. περιοχές απολύτου προστασίας της φύσης και προστασίας της φύσης που καθορίζονται κατά τις διατάξεις των άρθρων 19 παρ. 1 και 2 και 21 του ν. 1650/1986. γ. Υγρότοποι Διεθνούς Σημασίας (Υγρότοποι Ραμσάρ) δ. πυρήνες των εθνικών δρυμών και των κηρυγμένων μνημείων της φύσης και των αισθητικών δασών που δεν περιλαμβάνονται στις περιοχές της περίπτώσης (β) ε. οικοτόποι προτεραιότητας περιοχών της Επικράτειας που έχουν ενταχθεί ως τόποι κοινοτικής σημασίας στο δίκτυο ΦΥΣΗ 2000 σύμφωνα με την απόφαση 2006/613/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ L 259 της , σ. 1) στ. εντός σχεδίων πόλεων και ορίων οικισμών προ του 1923 ή κάτω των κατοίκων περιοχές ζ. Π.Ο.Τ.Α. του άρθρου 29 του ν. 2545/1997, Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Παραγωγικών Δραστηριοτήτων του τριτογενούς τομέα του άρθρου 10 του ν. 2742/1999, θεματικά πάρκα και τουριστικοί λιμένες η. ατύπα διαμορφωμένες, στο πλαίσιο της εκτός σχεδίου δόμησης, τουριστικές και οικιστικές περιοχές. 3 θ. Ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης της ποιότητας των νερών κολύμβησης που συντονίζεται από το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ι. τμήματα λατομικών περιοχών και μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά ια. περιοχές ή ζώνες που υπάγονται σήμερα σε ειδικό καθεστώς χρήσεων γης, βάσει του οποίου δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων και για όσο χρόνο ισχύουν Μικρά Υδροηλεκτρικά έργα(μ.υη.ε.) 4 Οι στόχοι του χωροταξικού σχεδιασμού των Μ.ΥΗ.Ε. είναι: ο εντοπισμός των υδατικών διαμερισμάτων με δυνατότητες εκμετάλλευσης του υδραυλικού δυναμικού ο προσδιορισμός ασυμβατοτήτων και αποκλεισμών σε περιοχές χωροθέτησης έργων Μ.ΥΗ.Ε. 3 Ως ατύπως διαμορφωμένες τουριστικές και οικιστικές περιοχές για την εφαρμογή του παρόντος νοούνται οι περιοχές που περιλαμβάνουν 5 τουλάχιστον δομημένες ιδιοκτησίες με χρήση τουριστική ή κατοικία, οι οποίες ανά δύο βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των 100 μέτρων, και συνολική δυναμικότητα 150 κλίνες τουλάχιστον. Για τον υπολογισμό της δυναμικότητας κάθε δομημένη ιδιοκτησία με χρήση κατοικίας θεωρείται ισοδύναμη με 4 κλίνες ανεξαρτήτως εμβαδού. Οι ανωτέρω περιοχές θα αναγνωρίζονται στο πλαίσιο της οικείας Π.Π.Ε. 4 Μικρά Υδροηλεκτρικά Εργα (Μ.ΥΗ.Ε.): Εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με τη χρήση υδατικού δυναμικού, η ισχύς των οποίων δεν υπερβαίνει τα 15 MW. A.1-12

21 ο καθορισμός κριτηρίων γαι την εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας των περιοχών-υποδοχέων ο καθορισμός κανόνων και κριτηρίων στο ανθρωπογενές φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον η εφαρμογή των αρχών διαχείρισης των υδατικών πόρων σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τα θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων και την Οδηγία 2007/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2007 για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας Χάρτης Α : Υδροδυναμικό Πηγή: ΥΠΕΚΑ Οι περιοχές που υπάρχουν δυνατότητες αξιοποίησης του υδατικού δυναμικού για τη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας εντοπίζονται κυρίως στον ορεινό και ημιορεινό χώρο όπου υπάρχουν τόσο τα φυσικά διαθέσιμα νερού όσο και οι υψομετρικές διαφορές από το σημείο υδροληψίας και σταθμού παραγωγής. Σύμφωνα δε με τις εκτιμήσεις για το υδροηλεκτρικό δυναμικό ανά υδατικό διαμέρισμα στον ελληνικό χώρο, μεγάλη πυκνότητα εκμεταλλεύσιμου δυναμικού παρουσιάζουν τα υδατικά διαμερίσματα: Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης A.1-13

22 Δυτικής Μακεδονίας Ηπείρου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας Βόρειας Πελοποννήσου Δυτικής Πελοποννήσου Αντίστοιχοι περιορισμοί και απαγορεύσεις που υπάρχουν για την χωροθέτηση των αιολικών εγκαταστάσεων τίθενται και για τα Μ.ΥΗ.Ε.. Λοιπές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Φωτοβολταϊκά συστήματα 5 Περιοχές προτεραιότητας για τη χωροθέτηση εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας θεωρούνται ενδεικτικά οι περιοχές που δεν είναι γη υψηλής παραγωγικότητας, οι άγονες, με δυνατότητες διασύνδεσης με το Δίκτυο 6 ή το Σύστημα 7 Εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης της ενέργειας από βιομάζα ή βιοαέριο Ως επιλέξιμες/προνομιακές περιοχές χωροθέτησης εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ενέργειας από βιομάζα ή βιοαέριο θεωρούνται οι χώροι που βρίσκονται οι «πρώτες ύλες»: μεγάλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, κτηνοτροφικές ή πτηνοτροφικές μονάδες, μονάδες παραγωγής χαρτοπολτού, τοματοπολτού, χυμών και πάσης φύσεως μονάδες επεξεργασίας γεωργικών ή κτηνοτροφικών προϊόντων, ΧΥΤΑ, μονάδες επεξεργασίας λυμάτων κλπ. Εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης της γεωθερμικής ενέργεια Βασική προϋπόθεση για τη χωροθέτηση εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της γεωθερμικής είναι η ύπαρξη γεωθερμικού πεδίου με δυνατότηες εκμετάλλευσης του γεωθερμικού δυναμικού. Ως περιοχές προτεραιότητας χωροθέτησης τω εγκαταστάσεων θεωρούνται η Πολύχνιτος της Λέσβου, η Μήλος και η Νίσυρος για τις οποίες ήδη έχει βεβαιωθεί η ύπαρξη γεωθερμικών πεδίων υψηλής θερμοκρασίας. Για όλες τις παραπάνω εγκαταστάσεις ισχύουν οι ανάλογοι περιορισμοί και απαγορεύσεις, όπως αυτές έχουν ήδη αναφερθεί παραπάνω. 5 Φωτοβολταϊκά συστήματα: Εγκαταστάσεις μετατροπής της ηλιακής ακτινοβολίας σε ηλεκτρική ενέργεια. 6 Δίκτυο: το δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού Α.Ε. (Δ.Ε.Η. Α.Ε.) που είναι εγκατεστημένο στην ελληνική επικράτεια το οποίο αποτελείται από γραμμές μέσης και χαμηλής τάσης και εγκαταστάσεις διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και από γραμμές και εγκαταστάσεις υψηλής τάσης, που έχουν ενταχθεί στο δίκτυο αυτό. ( άρθρο 2 παρ. 9 του ν. 3468/2006, ΦΕΚ Α 129/2006) 7 Σύστημα: Οι γραμμές υψηλής τάσης, οι εγκατεστημένες στην ελληνική επικράτεια διασυνδέσεις, χερσαίες ή θαλάσσιες και όλες οι συναφείς εγκαταστάσεις, ο εξοπλισμός και οι εγκαταστάσεις ελέγχου που απαιτούνται για την ομαλή, ασφαλή και αδιάλειπτη διακίνηση ηλεκτρικής ενέργειας από έναν σταθμό παραγωγής σε έναν υποσταθμό, από έναν υποσταθμό σε άλλον υποσταθμό ή προς ή από οποιαδήποτε διασύνδεση. Στο Σύστημα δεν περιλαμβάνονται οι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οι γραμμές και εγκαταστάσεις υψηλής τάσης που έχουν ενταχθεί στο Δίκτυο, καθώς και το Δίκτυο των μη Διασυνδεδεμένων Νησιών ( άρθρο 2 παρ. 23 του ν. 3468/2006, ΦΕΚ Α 129/2006) A.1-14

23 Ιδιαίτερα για τις εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης της γεωθερμικής ενέργεια λόγω της σημειακής και μοναδικής θέσης χωροθέτησης εξετάζεται κατά περίπτωση στα πλαίσια της περιβαλλοντική αδειοδότησης οι επιπτώσεις στο περιβάλλον, ανθρωπογενέςφυσικό πολιτιστικό. Ιδιαίτερη επισήμανση γίνεται στο άρθρο 26 για την υποχρέωση, των κατόχων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αποκατάστασης του χώρου σύμφωνα με τους περιβαλλοντικούς όρους και απομάκρυνσης των υλικών σε περίπτωση που για οποιοδήποτε λόγο παυθεί η λειτουργία της εγκατάστασης. Περιοχή μελέτης: Η ΔΕ Χαιρώνειας περιλαμβάνεται στην ΠΑΠ 2 8, είναι Περιοχή Αιολικής Προτεραιότητας και ισχύουν οι περιορισμοί όπως έχουν αναφερθεί. Επίσης για την αδειοδότηση πρέπει να πραγματοποιούνται οι προβλεπόμενοι έλεγχοι και να τηρούνται τα κριτήρια χωροθέτησης όπως αυτά αναφέρονται στα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ IV και V, ενδεικτικά αναφέρονται: μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης ανά ΟΤΑ: 8% της έκτασης ή 1,05 τυπικές ανεμογεννήτριες (Α/Γ)/1.000στρεμ. το προτεινόμενο εκμεταλλεύσιμο δυναμικό δεν πρέπει να υπερβαίνει: τα όρια ικανότητας της Π.Α.Π τις μέγιστες επιτρεπόμενες πυκνότητες στον Ο.Τ.Α. Αποστάσεις από τα σημεία ενδιαφέροντος: 6χλμ από μνημεία μείζονος σημασίας ή εγγεγραμμένων στο Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, από το πλησιέστερο όριο ζώνης (Ζώνη Α) λοιπών αρχαιολογικών χώρων και από το πλησιέστερο όριο θεσμοθετημένου παραδοσιακού οικισμού 2χλμ από το πλησιέστερο όριο οικισμού ή όριο πόλης, απο τις τουριστικές περιοχές (θεσμοθετημένης ή διαμορφωμένης) και τις ειδικές τουριστικές υποδομές 0.8χλμ από το πλησιέστερο όριο θεσμοθετημένου πυρήνα Εθνικού Δριμού, μνημείου της φύσης ή αισθητικού δάσους. Επίσης η περιοχή μελέτης ανήκει στο υδατικό διαμέρισμα της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και δεν έχει εγκριθεί η χωροθέτηση κανενός Μ.ΥΔ.Ε.. Τέλος η ύπαρξη μεγάλων γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην περιοχή μελέτης ευνοεί την εγκατάσταση μονάδων επεξεργασίας της βιομάζας. 8 Περιοχή Π.Α.Π. 2: Κεντρική Ελλάδα. Ειδικότερα οι Δήμοι: Καρύστου, Μαρμαρίου, Στυραίων, Δυστίων, Αυλώνος, Κύμης, Διρφύων, Μεσσαπίων, Ορχομενού, Χαιρώνειας, Λεβαδέων, Δαύλειας, Αραχώβης, Διστόμου, Αταλάντης, Οπουντίων, Υπάτης, Σπερχειάδας, Αγ. Γεωργίου Τυμφρηστού,Μακρακώμης, Αμφίσσης, Δεσφίνης, Λιδωρικίου, Βαρδουσίων, Καλλιέων, Δομνίστας, Προυσσού, Ποταμιάς, Καρπενησίου, Φραγκίστας, Βίνιανης, Κτημενίων, Φουρνά, Αγράφων, Ιτάμου, Καλλιφώνου, Μενελαϊδας, Ρεντίνης, Αποδοτίας, Θέρμου, Πλατάνου και οι Κοινότητες: Καφηρέως και Κυριακίου. Εκτίμηση φέρουσας ικανότητας: 1619 τυπικές Α/Γ (ενδεικτικά 3.238MWe) A.1-15

24 Χάρτης Α : Βασικές κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης ΑΠΕ, περιοχή μελέτης A.1-16

25 Α Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για την Βιομηχανία. και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού», ΦΕΚ 151ΑΑΠ/ Το Ειδικό Πλαίσιο για την Βιομηχανία, λαμβάνοντας υπόψη τα Ειδικά Πλαίσια για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τον Τουρισμό, τον Παράκτιο Χώρο και τα Νησιά και τον Ορεινό χώρο, περιλαμβάνει κατευθύνσεις: για το εθνικό πρότυπο χωροταξικής οργάνωσης της βιομηχανίας με εξειδίκευση σε περιφερειακό και νομαρχιακό ( περιφερειακών ενοτήτων) επίπεδο για το καθεστώς και τους όρους οργανωμένης χωροθέτησης της βιομηχανίας αλλά και σε εκτός σχεδίου περιοχές κλαδικού και ειδικού χαρακτήρα κριτηρίων και συμβατοτήτων χωροθέτησης των βιομηχανικών μονάδων και υποδοχέων για τον υποκείμενο χωροταξικό και πολεοδομικό σχδιασμό καθώς και άλλων μορφών σχεδιασμού και προγραμμάτων δράσεων με σκοπό τον μετασχηματισμό της χωρικής διάρθρωσης του τομέα της βιομηχανίας που είναι εθνικής σημασίας τομέας, προς την κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης δηλαδή: την προστασία του περιβάλλοντος την κοινωνική συνοχή και ισότητα την οικονομική ευημερία Εκτός από την αναλυτική παράθεση ορισμών, κατηγοριών, κριτηρίων χωροθέτησης κλπ δίνονται κατευθύνσεις σε επίπεδο αναμόρφωσης του θεσμικού πλαισίου και προδιαγραφών των κατωτέρων βαθμίδων σχεδιασμού ώστε να εναρμονίζονται με αυτές του Πλαισίου. Ειδικότερα οι κατευθύνσεις που δίνονται για τις βαθμίδες πολεοδομικού σχεδιασμού είναι: η αναμόρφωση των προδιαγραφών των Ρυθμιστικών Σχεδίων του ν. 2508/1997, των Γ.Π.Σ./Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π. και των Πολεοδομικών Μελετών, ώστε να υποστηρίζονται οι κατευθύνσεις του Πλαισίου η αναμόρφωση και αντιστοίχηση των βιομηχανικών δραστηριοτήτων με βαθμούς όχλησης, όπως αναφέρονται στα πολεοδομικά διατάγματα, ώστε πέρα από τα περιβαλλοντικά κριτήρια κατάταξης να συμπεριληφθούν και άλλες παράμετροι όπως οι άμεσες και πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στις χρήσεις γης, στην πυκνότητα δόμησης, στο αστικό τοπίο, στην αστική αγορά εργασίας αλλά και οι συνέπειες των παραγόμενων ρύπων και οχλήσεων στον αστικό χώρο η αναμόρφωση του από 23.2/ Π.Δ. «Κατηγορίες και περιοχές χρήσεων γης» και η συμπλήρωση του με τη δημιουργία μιας ειδικής κατηγορίας δραστηριοτήτων ιδιαίτερα χαμηλής όχλησης και μικρού μεγέθους που εξυπηρετούν τις τοπικές ανάγκες ώστε αφενός να διευρηνθεί η δυνατότητα χωροθέτησης μικρών επιχειρήσεων και αφετέρου να περιορισθεί η χωροθέτηση επαγγελματικών εργαστηρίων μη συμβατών με τις περιοχές κατοικίας A.1-17

26 η επανεξέταση της προθεσμίας απομάκρυνσης, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 7 του Ν.3325/2005, των υφιστάμενων μονάδων σε συνδυασμό με τη δημιουργία οργανωμένων υποδοχέων ή άλλης ζώνης στον ΟΤΑ ή σε όμορους να υπάρξει πρόβλεψη από τον αναπτυξιακό για την παροχή οικονομικών κινήτρων για την μετεγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων που επιβάλλεται από πολεοδομικές διατάξεις συμπλήρωση του άρθρου 8 του Ν.2508/1997 με τη πρόβλεψη νέας/ειδικής κατηγορίας προβλημάτων, για τις περιπτώσεις εγκαταλελειμένων βιομηχανικών κάποιας κλίμακας, που να δικαιολογούν ανάπλαση και που σύμφωνα με τους ισχύοντες πολεοδομικούς κανονισμούς δεν είναι δυνατή η επανάχρηση τους Πρέπει να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν προχωρήσει οι σχετικές ρυθμίσεις και το υπό εκτέλεση ΣΧΟΟΑΠ εκπονείται σύμφωνα με τις ισχύουσες νοθετικές ρυθμίσεις και προδιαγραφές χωρίς να έχουν ενσωματωθεί οι παραπάνω κατευθύνσεις. Επίσης, εκτός από τις κατευθύνσεις για τροποποιήσεις/προσαρμογές του θεσμικού πλαισίου των πολεοδομικών μελετών, δίνονται και ειδικότερες κατευθύνσεις φυσικού σχεδιασμού του εξωαστικού χώρου μέσω Γ.Π.Σ./Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π. ή άλλων σχεδιαστικών εργαλείων: σημαντικός περιορισμός του ποσοστού του εξωαστικού χώρου στο οποίο επιτρέπεται η χωροθέτηση βιομηχανικών μονάδων σύμφωνα με τα οριζόμενα στο σχετικό με την εκτός σχεδίου δόμηση νομικό καθεστώς, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις των ΟΤΑ που κατατάσσονται σε υψηλή ή πολύ υψηλή προτεραιότητα προώθηση της οργανωμένης χωροθέτησης με τους περιορισμούς και τις κατευθύνσεις που αναφέρονται στο άρθρο 7 του Πλαισίου 9 πρόβλεψη των κινδύνων εκτόνωσης πιέσεων για διάσπαρτη εγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων σε περιοχές που δεν περιλαμβάνονται στις ρυθμίσεις των σχεδίων χρήσεων γης του εξωαστικού χώρου σαφή αιτιολόγηση των επιλογών στα σχέδια που δεν εναρμονίζονται με αυτές τις κατευθύνσεις 9 Άρθρο 7, Κατευθύνσεις για το καθεστώς και τους όρους δόμησης της βιομηχανίας σε εκτός σχεδίου περιοχές Οι όροι και περιορισμοί της σημειακής χωροθέτησης της βιομηχανίας σε εξωαστικές περιοχές πρέπει να αναμορφωθούν με βάση τις ακόλουθες κατευθύνσεις: α) Μείωση του Σ.Δ. για τις εκτός σχεδίου βιομηχανικές εγκαταστάσεις του άρθρου 4 του π.δ. του 1985 σε 0,6 και του Σ.Ο. σε 2,4. β) Κατ εξαίρεση, να επιτρέπεται η επέκταση υφιστάμενων κατά την έγκριση του παρόντος Ειδικού Πλαισίου βιομηχανικών εγκαταστάσεων, μετά τριετή τουλάχιστον λειτουργία, με παρέκκλιση Σ.Δ. που μπορεί να φθάσει το 1,1 και του Σ.Ο. που μπορεί να φθάσει το 4,4. Σε περίπτωση προσάρτησης στο αρχικό γήπεδο νέων τμημάτων η δυνατότητα αυτή (προσαύξησης του Σ.Δ. και του Σ.Ο.) ισχύει μέχρι διπλασιασμού του εμβαδού που είχε το γήπεδο την γ) Κατάργηση όλων των παρεκκλίσεων αρτιότητας για την εκτός σχεδίου δόμηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων. δ) Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου να κατισχύουν ρυθμίσεων σχεδιασμού του εξωαστικού χώρου στο μέτρο που προβλέπουν ευμενέστερες ρυθμίσεις για τη δόμηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων από τις προβλεπόμενες στο παρόν άρθρο. A.1-18

27 συστηματοποίηση και δημιουργία ενιαίου κώδικα των χρήσεων γης που χρησιμοποιούνται για το φυσικό σχεδιασμό τόσο στον αστικό όσο και στον εξωαστικό χώρο, στις εντός και εκτός σχεδίου περιοχές εγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων σε περιοχές του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000 (NATURA 2000) και των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας (Οδηγία 79/409/ΕΟΚ) εκτός των οικοτόπων κοινοτικής προτεραιότητας, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που ορίζονται από το νομικό καθεστώς προστασίας τους Επιπλέον των παραπάνω για τη μείωση των επιπτώσεων της λειτουργίας των βιομηχανικών εγκαταστάσεων στο περιβάλλον δίνονται οι παρακάτω κατευθύνσεις: μείωση της συμμετοχής της βιομηχανίας στη ρύπανση της ατμόσφαιρας με τη λήψη μέτρων: εκπόνηση / υλοποίηση Σχεδίων Δράσης για τον περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης των αστικών κέντρων βάσει της Οδηγίας 96/62/ΕΚ του Συμβουλίου της 27ης Σεπτεμβρίου 1996 για την εκτίμηση και τη διαχείριση της ποιότητας του αέρα του περιβάλλοντος προώθηση / σύναψη εθελοντικών συμφωνιών με κλαδικούς φορείς της βιομηχανίας για την υλοποίηση ενεργειών αντιμετώπισης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ολοκλήρωση / λειτουργία του συστήματος παρακολούθησης ενημέρωσης για την εφαρμογή της Οδηγίας 2008/1/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008, σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (IPPC). χρήση αποδοτικότερων τεχνολογιών και καθαρότερων καυσίμων καθώς και εφαρμογή/υιοθέτηση βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών στους βιομηχανικούς κλάδους (Οδηγία 1996/61/ΕΚ) κατά την εφαρμογή/ενεργοποίηση του Ν. 3199/2003 «Προστασία και διαχείριση των υδάτων - Εναρμόνιση με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου, 2000». (ΦΕΚ Α 280/ ) θα πρέπει να λαμβάνοται υπόψη οι ανάγκες μεγάλων υδροβόρων βιομηχανιών στις αντίστοιχες λεκάνες απορροής και παράλληλα να εφαρμόζονται από αυτές οι βέλτιστες τεχνικές ωστε να εξασφαλίζεται η προστασία των υδάτων, η διατήρηση της ποιότητας τους, η επάρκεια των αποθεμάτων και ιδιαίτερα η μείωση ή και η αποτροπή της ρύπανσης τους χωροθέτηση των Κόμβων του Εθνικού Σχεδιασμού Διαχείρισης Επικίνδυνων Αποβλήτων σε στρατηγικές θέσεις που θα καλύπτουν τις ανάγκες ισχυρών συγκεντρώσεων εξοικονόμηση πόρων μέσω της ανακύκλωσης γης και κελυφών που προκύπτουν από την αποβιομηχάνιση με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή ολοκληρωμένων παρεμβάσεων σε περιοχές ιδιαίτερα του αστικού και ημιαστικού χώρου στις οποίες τίθεται σε κίνδυνο η δημόσια υγεία, σε συνδυασμό με τη δημιουργία υποδοχέων εξυγίανσης A.1-19

28 θέσπιση όρων και περιορισμών μέσω του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού και διερεύνηση σκοπιμότητας προσδιορισμού περιοχών χωροθέτησης εγκαταστάσεων που εμπίπτουν στην εφαρμογή της Οδηγίας SEVEZO II Χάρτης Α : Εθνικό Πρότυπο Χωροταξικής Οργάνωσης της Βιομηχανίας Πηγή: ΥΠΕΚΑ Τέλος στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι περιλαμβάνονται κατευθύνσεις για τη στρατηγική οργάνωση της βιομηχανίας σε περιφερειακό επίπεδο, ομαδοπιημένα ανά Χωρική Ενότητα ΕΣΠΑ και με αναφορά στους γενικούς αναπτυξιακούς στόχους ανά Χωρική Ενότητα και εξειδικεύονται σε επίπεδο Νομού (Περιφερειακής Ενότητας σήμερα) με βάση τους παρακάτω άξονες: Γενική προτεραιότητα 10 άσκηση χωρικής πολιτικής για τη μεταποίησηση με προσδιορισμό του επιπέδου προτεραιότητας με βάση την κλίμακα: πολύ χαμηλή προτεραιότητα (0.5-) χαμηλή προτεραιότητα (0.5) χαμηλή προς μέση προτεραιότητα (1.0) μέση προτεραιότητα (1.5) υψηλή προτεραιότητα (2.0 και 2.5) πολύ υψηλή προτεραιότητα (3.0) 10 Η προτεραιότητα αντανακλά είτε ισχυρή υφιστάμενη βιομηχανική βάση ή τάση ανάπτυξής της, είτε προγραμματική επιλογή για την ενίσχυση της βιομηχανίας. Το επίπεδο προτεραιότητας προσδιορίζει την ένταση της απαιτούμενης προσπάθειας το περιεχόμενό της προκύπτει από τους υπόλοιπους άξονες. A.1-20

29 Κλαδικές προτεραιότητες (με εξειδίκευση όπου απαιτείται της περιφερειακής κατεύθυνσης) Χωροταξικό πρότυπο (με εξειδίκευση όπου απαιτείται της περιφερειακής κατεύθυνσης) Οργανωμένη χωροθέτηση της βιομηχανίας (με εξειδίκευση όπου απαιτείται της περιφερειακής κατεύθυνσης) Χρήσεις γης και σχέση με άλλες δραστηριότητες (με εξειδίκευση όπου απαιτείται της περιφερειακής κατεύθυνσης) Περιβαλλοντικές επιπτώσεις της βιομηχανίας οι οποίες προσεγγίζονται σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας λόγω του τοπικού/εντοπισμένου χαρακτήρα τους και δίνονται σχετικές κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση τους είτε αυτές είναι έντονες ή πρόκειται να γίνουν Πολιτική για τις περιοχές με ιδιαίτερα χαμηλή παρουσία της βιομηχανίας. Για την αντιμετώπιση των ενδονομαρχιακών ανισοτήτων αφού γίνεται εκτίμηση της σημασίας τους δίνονται κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση τους λαμβάνοντας υπόψη: το βαθμό διαφοροποίησης της βιομηχανικής ανάπτυξης των ΟΤΑ (ένταση των ανισοτήτων) το απόλυτο επίπεδο τωνν ανισοτήτων την ενδεχόμενη αντιστάθμιση της χαμηλής βιομηχανικής ανάπτυξης από την ανάπτυξη άλλων παραγωγικών τομέων την δυνατότητα/εφικτότητα ανάπτυξης της βιομηχανίας ανάλογα με τη θέση της περιοχής στο εθνικό πρότυπο χωροταξικής οργάνωσης της βιομηχανίας και των συγκριτικών πλεοεκτημάτων της Ειδικά ζητήματα ανά Π.Ε. A.1-21

30 Χάρτης Α :Κατευθύνσεις για την άσκηση χωρικής πολιτικής για τη Βιομηχανία σε επίπεδο νομού Πηγή: ΥΠΕΚΑ A.1-22

31 Χωρική Ενότητα Θεσσαλίας, Στερεά Ελλάδας, Ηπείρου Οι Περιφέρειες που αποτελούν αυτή την Ενότητα παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο στα επίπεδα ανάπτυξης όσο και στη διάρθρωση των παραγωγικών τους δομών. Κοινός στόχος για την Χωρική Ενότητα, σύμφωνα με το ΕΣΠΑ, είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ελκυστικότητας και της εξωστρέφειας της οικονομίας με βελτίωση της χωρικής και κοινωνικής συνοχής. Η Περιφέρεια της Στερεάς Ελλάδας, επίσης, παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις χωρικές και αναπτυξιακές μεταξύ του ανατολικότερου τμήματος της που συνδέεται λειτουργικά με τη Μητροπολιτική Περιοχή της Αθήνας (ΜΠΑ) και του υπολοίπου αυτής. Τα υψηλά μεγέθη, (στατιστική διόγκωση του ΑΕΠ) και η σταδιακή είσοδος της στο Στόχο 2 των Διαρθρωτικών Ταμείων συνεπάγεται διοχέτευση πόρων αλλά ταυτόχρονα και υποχρηματοδότηση συμβατικών πόρων με αποτέλεσμα τον κίνδυνο όξυνσης των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων οι οποίες κατ αρχήν οφείλονται κυρίως στις διαφορές των συγκριτικών πλεονεκτημάτων. Η στρατηγική επιλογή γενικευμένης εξισορρόπησης δεν θεωρείται εφικτή λόγω της χωρικής διαφοροποίησης των πλεονεκτημάτων αφενός και αφετέρου θα οδηγήσει σε συγκρούσεις, σε αυτές τις περιοχές, με άλλους τομείς που παρουσιάζουν πλεονεκτήματα. Η επιλογή της διεύρυνσης των ζωνών βιομηχανικής ανάπτυξης και η δικτύωση με ήδη υφιστάμενους δευτερεύοντος πόλους καθώς και η ενίσχυση της βιοτεχνίας στις ορεινές περιοχές θεωρείται η καταλληλότερη. Αναλυτικότερα: Βασικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά Χωρικός και αναπτυξιακός δυϊσμός (ενδοπεριφερειακές ανισότητες και ρυθμοί ανάπτυξης) Αναπτυξιακή στρατηγική και στόχοι Προτεραιότητες σε επίπεδο κλάδων ολοκλήρωση των υπερτοπικών χερσαίων μεταφορών ανασυγκρότηση του παραγωγικού ιστού προς τομείς, κλάδους και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας που ενσωματώνουν τεχνολογίες, καινοτομία συνέργεια μεταξύ των παραγωγικών τομέων προώθηση των ΑΠΕ εκμετάλλευση των πόρων προστασία του περιβάλλοντος εκλογίκευση των σχέσεων με τη ΜΠΑ Η ισχυρή διάρθρωση και η σημαντική παρουσία των συμπλεγμάτων11 1 και 3 και λιγότερο των 2 και 4 είναι χαρακτηριστικά που δείχνουν ότι δεν απαιτείται ιδιαίτερη κλαδική «καθοδήγηση» όμως απαιτείται: 11 Σύμπλεγμα 1:22 (Εκτυπώσεις Εκδόσεις), 23 (Παράγωγα πετρελαίου και άνθρακα), 24 (Χημικά προϊόντα), 27 (Βασικά μέταλλα), 28 (Κατασκευή τελικών προϊόντων εκ μετάλλου), 29 (Μηχανήματα και είδη εξοπλισμού), 31 (Ηλεκτρικές μηχανές, συσκευές, κ.λπ.), 33 (Ιατρικά όργανα και όργανα ακριβείας), 36 (Έπιπλα Λοιπές βιομηχανίες Σύμπλεγμα 2: 22 (Εκτυπώσεις Εκδόσεις), 24 (Χημικά προϊόντα), 29 (Μηχανήματα και είδη εξοπλισμού), 30 (Μηχανές γραφείου Ηλεκτρονική Υπολογιστές), 32 (Συσκευές ραδιοφωνίας, τηλεόρασης και επικοινωνιών) Σύμπλεγμα 3: 21 (Χαρτί και προϊόντα από χαρτί), 26 (Μη μεταλλικά ορυκτά), 28 (Κατασκευή τελικών προϊόντων εκ μετάλλου) Σύμπλεγμα 4: 15 (Τρόφιμα Ποτά), 17 (Κλωστοϋφαντουργικές ύλες) A.1-23

32 η στήριξη της ενίσχυσης της βιομηχανικής βάσης με μονάδες καινοτομικού χαρακτήρα να προωθηθεί η κλαδική προτεραιότητα της μεταποίησης που συνδέεται με τη γεωργία ο συνδυασμός της μεταποίησης με δραστηριότητες εφοδιασμού και εμπορίου, ιδιαίτερα κατά μήκος της ΠΑΘΕ και στις βιομηχανικές ζώνες Χωροταξικό πρότυπο της βιομηχανίας Ζώνη Χαλκίδα Θήβα Οινόφυτα : η ανάπτυξη των βιομηχανικών εγκαταστάσεων σε αυτή τη ζώνη, η οποία λειτούργησε ιστορικά ως τόπος εκτόνωσης της βιομηχανίας της Αθήνας Αττικής, καθορίσθηκε κυρίως από την εφαρμογή των αναπτυξιακών νόμων. Προοπτικές ανάπτυξης Β-ΒΔ (περιοχή επέκτασης) Ευρύτερη περιοχή Λαμίας. Προοπτικές σύνδεσης με την ευρύτερη περιοχή Λιβαδειάς - Ορχομενού (περιοχή επέκτασης) Μεμονωμένοι πόλοι μεγάλης κλίμακας: Λάρυμνα Πολιτικά Ασπρα Σπίτια Χαλκίδα - Αλιβέρι Οργανωμένη χωροθέτηση της βιομηχανίας Πολιτική για τις χρήσεις γης και τη διάσπαρτη χωροθέτηση της βιομηχανίας Η νέα επενδυτική δραστηριότητα καθώς και η υφιστάμενη βιομηχανική βάση, αν και υπάρχει σημαντική παρουσία οργανωμένων υποδοχέων, επιβάλλουν υψηλή αύξηση των οργανωμένων υποδοχέων με: εξυγίανση των υφιστάμενων μετεγκαταστάσεις υφισταμένων εγκατάσταση νέων μονάδων Έλεγχος της παρόδιας ανάπτυξης μεταποιητικών μονάδων στους μη κλειστούς αυτοκινητοδρόμους και το λοιπό βασικό οδικό δίκτυο στις περιοχές που υπάρχει ή πρόκειται να εκδηλωθεί σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον/δραστηριότητα Χωροθέτηση νέων μονάδων με τις γενικές διατάξεις της εκτός σχεδίου δόμησης είναι μη αποδεκτή στη ζώνη που εντάσσεται στη ΜΠΑ και σταδιακή επέκταση αυτής της πολιτικής στη χωρική οργάνωση της βιομηχανίας Στήριξη της επιβίωσης και του μετασχηματισμού των υφιστάμενων μονάδων, εκτός των παραπάνω περιοχών, που λόγω μεγάλου μεγέθους χωροθετούνται αυτοτελώς ή/και εξαρτώνται από σημαντικούς ορυκτούς πόρους Ειδικότερα για την Περιφερειακή Ενότητα Βοιωτίας: ΑΞΟΝΕΣ Γενική προτεραιότητα Πολύ υψηλή (3,0) Κλαδικές προτεραιότητες Συμπλέγματα 1, 2 και 3 Ισχυρός βιομηχανικός πόλος υπερτοπικού χαρακτήρα που πρέπει να διατηρηθεί και να αξιοποιηθεί. Οι διασυνδέσεις ανακαστικής πρόσδεσης με τις πρώτες ύλες απαιτούν στήριξη από το σχεδιασμό. A.1-24

33 Χωροταξικό πρότυπο Οργανωμένη χωροθέτηση της βιομηχανίας Χρήσεις γης και σχέση με άλλες δραστηριότητες Περιβαλλοντικές επιπτώσεις της βιομηχανίας Πολιτική για τις περιοχές με ιδιαίτερα χαμηλή παρουσία της βιομηχανίας Βιομηχανία και αγορά εργασίας Ειδικά ζητήματα Βιομηχανικός πόλος Ασπρων Χωμάτων - Μεταλλευτικός πόλος Λάρυμνας - μεγάλες βιομηχανικές συγκεντρώσεις στο τμήμα που εμπίπτει στη ΜΠΑ και στην περιφερειακή ζώνη Θήβας Οινοφύτων Χαλκίδας Η υπάρχουσα ΒΙΠΕ της Θίσβης δεν καλύπτει τις ανάγκες και υπάρχει μεγάλη ανάγκη Αναπτυγμένος τουρισμός στην περιοχή της Αράχωβας και προοπτικές ανάπτυξης ιδιαίτερα του παραθεραστικού τουρισμού Συγκέντρωση μεγάλου αριθμού οχλουσών βιομηχανιών και μονάδων SEVEZO Ενδονομαρχιακές ανισότητες Ασκηση πολιτικών ελέγχου και εξυγίανσης λεπτομερής σχεδιασμός χρήσεων γης Πολεοδομούμενοι υποδοχέων και των τριών βαθμίδων όχλησης επιλεκτική διατήρηση της υφιστάμενης χωροθέτησης μεγάλου αριθμού εγκαταστάσεων και στήριξη του μετασχηματισμού τους επι τόπου εδικές περιπτώσεις αυτοτελούς χωροθέτησης πολύ μεγάλων μονάδων λόγω της φύσης τους Ρύθμιση των σχέσεων βιομηχανίας τουρισμού στα πλαίσια λεπτομερούς σχεδιασμού Πολιτικές/μέτρα αντιρρύπανσης και αποτελεσματική προετοιμασία Σ.Α.Τ.Α.Μ.Ε. 12 Πολιτική τύπου 13 5 στις εντός ΜΠΑ περιοχές και τύπου 1 στις υπόλοιπες με συνέργεια μεταξύ τους Παρακολούθηση και επαγρύπνηση για πιθανή απώλεια μεγάλου αριθμού θέσεων εργασίας λόγω των μεγάλων βιομηχανικών μονάδων Ανάγκη ενιαίου στρατηγικού σχεδιασμού σε επίπεδο Μητροπολιτικής Περιοχής Αθήνας 12 Σχέδια Αντιµετώπισης Τεχνολογικού Ατυχήµατος Μεγάλης Έκτασης 13 Πολιτική τύπου 1: Πολιτική διεύρυνσης της γεωγραφικής βάσης της μεταποίησης με αφετηρία τα υφιστάμενα ισχυρά σημεία, και προορισμό τις περιοχές με μη αξιοποιημένα ή δυνητικά συγκριτικά πλεονεκτήματα για τη βιομηχανία και έλλειψη άλλων αναπτυγμένων τομέων. Απαιτεί στήριξη γεωγραφικά εντοπισμένη Πολιτική τύπου 5: Η χαμηλή απόλυτη ένταση των ανισοτήτων (λόγω γενικότερα χαμηλής παρουσίας της βιομηχανίας) μειώνει την αντικειμενική σημασία τους. Γεωγραφική επιλεκτική πολιτική μερικής διεύρυνσης της βιομηχαικής βάσης A.1-25

34 Περιοχή μελέτης: Γενική προτεραιότητα πολύ υψηλή. Η ΔΕ Χαιρώνειας ανήκει στις περιοχές της Βοιωτίας που δεν έχει αναπτυχθεί ο δευτερογενής τομέας και είναι εκτός της Μητροπολιτικής Περιοχής της Αθήνας. Το νότιο τμήμα της βρίσκεται εντός της περιοχής επέκτασης ανάπτυξης μεταποιητικής δραστηριότητας και σχεδόν στο σύνολο της είναι εντός της περιοχής στήριξης. Περιοχή με ιδιαίτερα χαμηλή παρουσία της βιομηχανίας, αποτελεί πεδίο εφαρμογής της Πολιτικής τύπου 1, δηλ. περιοχή διεύρυνσης/επέκτασης της γεωγραφικής βάσης της μεταποίησης με αφετηρία τα υφιστάμενα ισχυρά κέντρα. Χάρτης Α : Μητροπολιτική περιοχή Αθηνών και περιοχή μελέτης A.1-26

35 Χάρτης Α : Εθνικό Πρότυπο και Κατευθύνσεις για τη Βιομηχανία, περιοχήμελέτης A.1-27

36 Α Τοπίο Με το Ν. 3827/2010, ΦΕΚ Α 30/2010, κυρώθηκε η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου που υπεγράφη στη Φλωρεντία στις 20 Οκτωβρίου Στο Προοίμιο της Σύμβασης, αναφέρεται ότι το τοπίο διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο δημοσίου συμφέροντος από άποψη πολιτισμική, οικολογική, περιβαλλοντική και κοινωνική και ότι συνιστά πόρο ευνοϊκό για την οικονομική δραστηριότητα, του οποίου η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία θέσεων εργασίας. συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και ότι αποτελεί ένα βασικό συστατικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, συνεισφέροντας στην ανθρώπινη ευημερία και παγίωση της Ευρωπαϊκής ταυτότητας. είναι ένα σημαντικό μέρος της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε, σε αστικές περιοχές και στην ύπαιθρο, σε υποβαθμισμένες περιοχές, όπως και σε περιοχές υψηλής ποιότητας, σε περιοχές αναγνωρισμένες ως εξαιρετικού φυσικού κάλλους, όπως και σε περιοχές χωρίς ιδιαιτερότητες. Ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους, του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/ ή ανθρώπινων παραγόντων Στις διατάξεις της υπάγεται όλη η επικράτεια των Μερών που την συνυπέγραψαν, καλύπτει φυσικές, αγροτικές, αστικές και περιαστικές περιοχές, συμπεριλαμβάνει τη γη τα εσωτερικά ύδατα και τις θαλάσσιες περιοχές και αφορά τοπία εξαιρετικά, απλά αλλά και υποβαθμισμένα. Στόχοι της Σύμβασης είναι: η προώθηση της προστασίας των τοπίων η διαχείριση των τοπίων σχεδιασμός των τοπίων οργάνωση της ευρωπαϊκής συνεργασίας σε ζητήματα τοπίων Επίσης περιλαμβάνονται μέτρα, γενικά και συγκεκριμένα για την επίτευξη των παραπάνω στόχων: Γενικά μέτρα νομική αναγνώριση των τοπίων ως απαραίτητου συστατικού στοιχείου του ανθρώπινου περιβάλλοντος έκφραση ποικιλίας της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς θεμέλιο της ταυτότητας τους άσκηση/εφαρμογή πολιτικών προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού Συγκεκριμένα μέτρα αύξηση της ευασθητοποίησης των πολιτών, των φορέων, ιδιωτικών και δημοσίων, σχετικά με την αξία του τοπίου και το ρόλο τους στις μεταβολές σε αυτό κατάρτιση και εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα όπως εκπαίδευση ειδικών στην A.1-28

37 των τοπίων καθιέρωση διαδικασιών συμμετοχής των φορέων και των πολιτών στη διαμόρφωση των παραπάνω πολιτικών ένταξη του τοπίου στις περιφερειακές και αστικές πολιτικές σχεδιασμού αλλά και στο σύνολο των πολιτικών (περιβαλλοντικών, αγροτικών, οικονομικών κλπ) με άμεσο ή έμμεσο αντίκτυπο στο τοπίο εκτίμηση και στις λειτουργίες, πολυτομεακά εκπαιδευτικά προγράμματα προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού, μαθήματα σε όλες τις βαθμίδες κλπ κάθε συμβαλλόμενο Μέρος αναλαμβάνει να προχωρήσει: στην αναγνώριση τοπίων της επικράτειας του στην ανάλυση των χαρακτηριστικών και των παραγόντων μετασχηματισμού τους στη καταγραφή των μεταβολών τους εκτίμηση των τοπίων σύμφωνα με τις αξίες που τους έχουν αποδοθεί και τον πληθυσμό που αφορούν ανταλλαγή εμπειρίας και μεθοδολογιών μεταξύ των Μερών ορισμός στόχων ποιότητας τοπίων μετά από διαβούλευση εφαρμογή των πολιτικών των τοπίων με τη διάθεση μέσων που αποσκοπούν στην προστασία, διαχείριση και στο σχεδιασμό A.1-29

38 Α Περιφερειακές πολιτικές κατευθύνσεις Α Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ Β 1469 / ) Το Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (Π.Π.Χ.Σ.Α.Α.) της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, που εγκρίθηκε το 2003 με χρονικό ορίζοντα 15ετίας και ήδη είναι σε εξέλιξη η μελέτη αξιολόγησης και αναθεώρησης του, είχε σαν στόχους: την εναρμόνιση, με τα εγκεκριμένα ή και υπό έγκριση Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (Γενικό και Ειδικά) καθώς και την εξειδίκευση και συμπλήρωση αυτών την προώθηση της αειφόρου και ισορροπημένης ανάπτυξης σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της (φυσικά, οικονομικά, κοινωνικά) την ενσωμάτωση, το συντονισμό και την εναρμόνιση των επιμέρους πολιτικών, του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων κλπ την διατύπωση κατευθύνσεων για τις υποκείμενες βαθμίδες σχεδιασμού Ειδικώτερα διατυπώνονται το πρότυπο της χωρικής οργάνωσης της Περιφέρειας και οι αναπτυξιακοί στόχοι: ενισχυμένη ταυτότητα και ανταγωνιστικότητα δυναμική ενσωμάτωση στον εθνικό και ευρωπαϊκό χώρο ενίσχυση της αστικοποίησης και της τριτογενοποίησης της παραγωγγικής βάσης νέες διαπεριφερειακές συνεργασίες μείωση των ισχυρών εξαρτήσεων από τη Μητροπολιτική Περιοχή της Αθήνας άρση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων και ανταγωνισμών μέσω της συμπληρωματικότητας και των συνεργασιών αξιοποίηση της θετικής ανταπόκρισης στις χωρικές επιπτώσεις των πολιτικών (εθνικών και ευρωπαϊκών) Δομή Χωρικής Ανάπτυξης Η Στερεά Ελλάδα, αν και όπως οι άλλες ελληνικές Περιφέρειες παρουσιάζει μεγάλη περιφερειακότητα ως προς το κέντρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στον ελληνικό χώρο κατέχει ιδιαίτερα κεντροβαρική θέση με χαρακτηριστικά που τις προσδίδονται τόσο από τη γειτνίαση της με το Μητροπολιτικό κέντρο των Αθηνών όσο και από τη θέση της (διασχίζεται) στον μεταπολεμικό άξονα ανάπτυξης (σήμερα ΠΑΘΕ). Η ενσωμάτωση της στον εθνικό και ευρωπαϊκό χώρο οργανώνεται με: Διαπεριφερειακής εμβέλειας πόλεις πόλους: Λαμία (ευρύτερη αστική περιοχή) Χαλκίδα (ευρύτερη αστική περιοχή) Διαπεριφερειακούς άξονες ανάπτυξης: Διαμήκης άξονας Αθήνα Χαλκίδα Λαμία Θεσσαλονίκη (ΠΑΘΕ), A.1-30

39 Διαγώνιος άξονας Κεντρικής Ελλάδας Λαμία Καρδίτσα Τρίκαλα Παναγιά/Ε65(Εγνατία), Οριζόντιος άξονας Κόρινθος/ΠΑΘΕ Θήβα Χαλκίδα Κύμη/Λιμάνι Κύμης Διαπεριφερειακής εμβέλειας χώρους πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς: Δελφοί και Δελφικό Τοπίο, Οσιος Λουκάς - Μονή Προυσού Θερμοπύλες Ελάτεια Θήβα με την ευρύτερη περιοχή Ερέτρια Περιοχές δικτύου NATURA 2000 Δευτερεύοντες διαπεριφερειακούς πόλους ανάπτυξης: Λιβαδειά και η ευρύτερη αστική περιοχή της, Θήβα, δίκτυο Αμφισσας- Ιτέας-Δελφών Καρπενήσι Δευτερεύοντες διαπεριφερειακοί άξονες ανάπτυξης: Αξονας ΠΑΘΕ/Λαμία Καρπενήσι-Αγρίνιο Ιόνια οδός Αξονας ΠΑΘΕ/Γλύφα Ωρεοί Χαλκίδα Κάρυστος/λιμάνι Αξονας Θήβα Λιβαδειά Λαμία Περιοχές συνεργασίας πόλεις-υπαίθρου/ αναπτυξιακές ενότητες Σύνθετες αναπτυξιακές χωρικές ενότητες (ενότητες ευρύτερου προγραμματισμού) Αναπτυξιακό πλαίσιο Η ποιοτική και ποσοτική ανάπτυξη της Περιφέρειας επιδιώκεται με: την ισχυρή διασύνδεση του δευτερογενούς τομέα με τους φυσικούς πόρους της περιοχής σε συνδυασμό με τη θέση της ενίσχυση του τριτογενούς τομέα με υποδομές έρευνας και ανώτατης εκπαίδευσης Η αύξηση του ΑΕΠ, στόχος του ΠΠΧΣΑΑ, καθώς και η σύγκλιση του με το μέσο ευρωπαϊκό όρο ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, για την επόμενη 15ετία επιδιώκεται μέσω της τομεακής διάρθρωσης/αναδιάρθρωσης: Δυναμικός πρωτογενής τομέας: αναδιάρθρωση των καλλιεργειών ενίσχυση της βιολογικής καλλιέργειας και των προϊόντων ονομασίας προέλευσης διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας με την ενίσχυση της εμπορευσιμότητας αναβάθμιση της κτηνοτροφίας με βελτιστοποίηση των εγκαταστάσεων και της ποιότητας των προϊόντων, την τυποποίηση και την αύξηση της εξαγωγικής δραστηριότητας ορθολογική και συστηματοποιημένη διαχείριση/εκμετάλλευση του δασικού πλούτου Δυναμικός δευτερογενής τομέας: εκσυγχρονισμός των εξορυκτικών υποδομών και ενσωμάτωση πρακτικών περιβαλλοντικής προστασίας A.1-31

40 προγραμματισμός και εξειδίκευση των μεταποιητικών δραστηριοτήτων, ανάπτυξη υποδομών Ε&Τ, χωροθέτηση οργανωμένου χώρου στην ευρύτερη Λοκρίδα ενεργοποίηση του Αιολικού Πεδίου της Νότιας Εύβοιας και στήριξη παραγωγής και άλλων ήπιων μορφών ενέργειας προώθηση του κέντρου στην Εύβοια, Χαλκίδα/Αλιβέρι Τριτογενής τομέας σε ρόλο καθοριστικού εργαλείου της διαμόρφωσης της νέας αναπτυξιακής φυσιογνωμίας της Περιφέρειας πολυκεντρικό σύστημα δικτυακής λειτουργίας αστικών κέντρων και αναπτυξιακών ενοτήτων υποστηρηκτικές υπηρεσίες, διασυνδεδεμένες με τις δραστηριότητες του δευτερογενούς τομέα ιδρυση και λειτουργία Πανεπιστημίου με έδρα τη Λαμία και χωροθέτηση των σχολών στα μεγάλα αστικά κέντρα, διασύνδεση του με τις υπάρχουσες εκπαιδευτικές δομές και τις παραγωγικές δραστηριότητες με ανάπτυξη της Ερευνας και της Τεχνολογίας και την προώθηση της καινοτομίας ολοκλήρωση των δικτύων μεταφορών ανθρώπων και αγαθών (ΠΑΘΕ κλπ καθώς και των ενδοπεριφερειακών) ανάπτυξη μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας εναλλακτικών μορφών τουρισμού (θεραπευτικού/καλλωπιστικού, χειμερινού, πολιτιστικού, οικολογικού κλπ) Χάρτης Α : Πρότυπο Χωρικής Ανάπτυξης Πηγή: ΥΠΕΚΑ, ΠΠΧΣΑΑ Στερεάς Ελλάδας A.1-32

41 Οικιστικό Δίκτυο και Αστική Ανάπτυξη Το οικιστικό δίκτυο που διακρίνεται σε πέντε επίπεδα ενισχύεται με στόχο, στα τρία πρώτα επίπεδα, την αστικοποίηση δηλ. κέντρα με πληθυσμό >10.000κατ.. Ολοι οι οικισμοί έδρες των καποδιστριακών Δήμων αποτελούν οικιστικά κέντρα 4 ου επιπέδου. Οι κατευθύνσεις που δίνονται ιδιαίτερα για την οικιστική ανάπτυξη (οικιστικές χρήσεις συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών υποδομών και παραγωγικών εγκαταστάσεων είναι: η ελαχιστοποίηση της επέκτασής της στις κρίσιμες ζώνες (παράκτιες, ζώνες προστασίες φυσικών περιοχών, γεωργική γη / δασική γη ως ανωτέρω). η προτεραιότητα στην ανακύκλωση των εγκαταλελειμμένων ή μη ενεργοποιημένων οικιστικών θεσμοθετημένων χρήσεων ή εγκαταστάσεων πριν τη μετατροπή όλων των άλλων χρήσεων γης προς οικιστική. η σχεδιασμένη συμπαγής επέκταση των οικισμών και η εξασφάλιση ικανοποιητικών πυκνοτήτων κατοίκησης εντός των εγκεκριμένων πολεοδομικών σχεδίων πριν την επέκταση για κατοικία. η προώθηση της συμπαγούς οικιστικής ανάπτυξης με κέντρα τους υπάρχοντες πυρήνες. η προώθηση της χωροθέτησης των παραγωγικών χρήσεων σε οργανωμένους υποδοχείς σε συνάρτηση με τα αστικά οικιστικά κέντρα για αποφυγή των μετακινήσεων με την προϋπόθεση της τήρησης περιβαλλοντικών όρων και της χωροθέτησής τους εκτός των αρδευόμενων και αρδεύσιμων από τα αναπτυσσόμενα δίκτυα περιοχών. η μεμονωμένη χωροθέτηση παραγωγικών εγκαταστάσεων πρέπει να συνδυάζεται με την αγροτική παραγωγή ή τους ειδικούς πόρους και να ελέγχεται βάσει των εκάστοτε ισχυουσών γενικών διατάξεων. Ακολουθεί ο σχετικός Πίνακας Διάρθρωσης του Οικιστικού Δικτύου. A.1-33

42 Πίνακας Α : Διάρθρωση οικιστικού δικτύου ΚΕΝΤΡΑ 1ου Επ. ΕΞΑΡΤ. ΚΕΝΤΡΑ 2ου Ενισ. Επ. ΕΞΑΡΤ. ΚΕΝΤΡΑ 2ου Επ. ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΘ ΠΛΗΘ ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΘ ΠΛΗΘ ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΘ ΠΛΗΘ ΕΞΑΡΤ. ΚΕΝΤΡΑ 3ου Επ. ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΘ ΠΛΗΘ ΕΞΑΡΤ. ΚΕΝΤΡΑ 4ου Επ. ΚΕΝΤΡΟ (*) ΛΑΜΙΑ - ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (Δ. Λαμιέων, Δ. Μώλου, Δ. Στυλίδος, Δ. Υπάτης, Δ. Γοργοποτάμου, Δ. Εχιναίων & Δ. Λειανοκλαδίου) ΛΑΜΙΑ - ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (Δ. Λαμιέων, Δ. Μώλου, Δ. Στυλίδος, Δ. Υπάτης, Δ. Γοργοποτάμου, Δ. Εχιναίων & Δ. Λειανοκλαδίου) ΘΗΒΑ ΛΕΙΒΑΔΕΙΑ - ΟΡΧΟΜΕΝΟΣ ΛΑΜΙΑ - ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (Δ. Λαμιέων, Δ. Μώλου, Δ. Στυλίδος, Δ. Υπάτης, Δ. Γοργοποτάμου, Δ. Εχιναίων & Δ. Λειανοκλαδίου) ΜΑΚΡΑΚΩΜΗ - ΣΠΕΡΧΙΑΔΑ ΔΟΜΟΚΟΣ - ΟΜΒΡΙΑΚΗ - ΝΕΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΙΣΤΑΙΑ - ΩΡΕΟΙ - ΛΟΥΤΡΑ ΑΙΔΗΨΟΥ ΚΑΜΕΝΑ ΒΟΥΡΛΑ - ΑΓ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΗΒΑ ΛΕΙΒΑΔΕΙΑ - ΟΡΧΟΜΕΝΟΣ ΑΤΑΛΑΝΤΗ - ΛΙΒΑΝΑΤΕΣ ΑΜΦΙΚΛΕΙΑ - ΕΛΑΤΕΙΑ - ΤΙΘΟΡΕΑ Λαμία Μώλος Στυλίς Υπάτη Μοσχοχώριον Ράχαι Λειανοκλάδιον Πελασγία Παύλιανη Μακρακώμη Σπερχειάς Αγιος Γεώργιος Τυμφρηστός Δομοκός Ομβριακή Νέον Μοναστήριον Ιστιαία Ωρεοί Λουτρά Αιδηψού Αρτεμίσιον Λιχάς Καμένα Βούρλα Αγιος Κωνσταντίνος Θήβαι Δόμβραινα Καπαρέλλιον Αρμα Πύλη Λεβάδεια Ορχομενός Ακραίφνιον Αλίαρτος Βάγια Θεσπιαί Αγιος Γεώργιος Χαιρώνεια Αταλάντη Λιβανάται Μαλεσίνα Μαρτίνον Αμφίκλεια Ελάτεια Κάτω Τιθορέα Γραβιά Πολύδροσος ΑΜΦΙΣΣΑ - ΙΤΕΑ - ΑΜΦΙΣΣΑ - ΙΤΕΑ - Αμφισσα A.1-34

43 ΔΕΛΦΟΙ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙ - ΜΕΓΑ ΧΩΡΙΟ ΔΕΛΦΟΙ ΔΙΣΤΟΜΟ - ΑΝΤΙΚΥΡΑ ΛΙΔΟΡΙΚΙ - ΓΑΛΑΞΙΔΙ - ΕΡΑΤΕΙΝΗ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙ - ΜΕΓΑ ΧΩΡΙΟ Ιτέα Δελφοί Δεσφίνα Δίστομον Αντικύρα Αράχοβα Δαύλεια Κυριάκιον Λιδορίκιον Γαλαξίδιον Ερατεινή Κροκύλειον Ευπάλιον Μαυρολιθάριον Καρπενήσιον Μέγα Χωρίον Γρανίτσα Δυτική Φραγκίστα Αγραφα Κρίκελλον Αγία Τριάς Προυσός Φουρνά Ραπτόπουλον Κερασοχώριον ΧΑΛΚΙΔΑ - ΕΥΡΥΤΕΡΗ - ΠΕΡΙΟΧΗ (Δ. Χαλκιδέων, Δ. Ανθηδώνος, Δ. Αυλίδος, Δ. Ληλαντίων & Δ. Νέας Αρτάκης) ΧΑΛΚΙΔΑ - ΕΥΡΥΤΕΡΗ - ΠΕΡΙΟΧΗ (Δ. Χαλκιδέων, Δ. Ανθηδώνος, Δ. Αυλίδος, Δ. Ληλαντίων & Δ. Νέας Αρτάκης) ΧΑΛΚΙΔΑ - ΕΥΡΥΤΕΡΗ - ΠΕΡΙΟΧΗ (Δ. Χαλκιδέων, Δ. Ανθηδώνος, Δ. Αυλίδος, Δ. Ληλαντίων & Δ. Νέας Αρτάκης) ΛΙΜΝΗ - ΜΑΝΤΟΥΔΙ ΨΑΧΝΑ Χαλκίς Οινόφυτα Σχηματάριον Δροσιά Βαθύ Βασιλικόν Νέα Αρτάκη Στενή Διρφύος Λίμνη Μαντούδιον Αγία Αννα Ψαχνά ΑΛΙΒΕΡΙ - ΚΥΜΗ ΑΛΙΒΕΡΙ - ΚΥΜΗ Αλιβέριον Κύμη Αμάρυνθος Αυλωνάριον Κριεζά Ερέτρια Κονίστραι ΚΑΡΥΣΤΟΣ ΣΚΥΡΟΣ Κάρυστος Μαρμάριον Στύρα Αμυγδαλέα Σκύρος (*) Λαμία = κέντρα που συμμετέχουν σε αστικές περιοχές ή δίκτυα ανωτέρου επιπέδου / Πελασγία = κέντρα 4ου επιπέδου A.1-35

44 Α Αξιολόγηση, αναθεώρηση και εξειδίκευση Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (σε διαδικασία εκπόνησης της μελέτης) Αυτή τη περίοδο ολοκληρώνεται το Α1 στάδιο της αξιολόγησης του Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και ακολουθεί το Α2 που περιλαμβάνει την τελική αξιολόγηση μετά και τις σχετικές διαβουλεύσεις. Από τα δημοσιευμένα στοιχεία της μελέτης αυτής προκύπτει ότι οι στόχοι και οι επιδιώξεις του ΠΠΧΣΑΑ βρίσκονται σε θετική πορεία με στόχους που ήδη έχουν επιτευχθεί σε μεγάλο ποσοστό αλλά και στόχους που παρουσιάζουν σημαντικές καθυστερήσεις. Θετικά αποτελέσματα εντοπίζονται από την εφαρμογή πολιτικών έργων και προγραμμάτων που συμβάλλουν στην επίτευξη των επιδιώξεων για το αναπτυξιακό μοντέλο της Περιφέρειας που η ολοκλήρωση τους όμως δεν έχει γίνει. Το νέο οικονομικό περιβάλλον των τελευταίων ετών και οι δυσμενείς εξελίξεις στην ελληνική οικονομία συνέβαλλαν και συμβάλλουν αρνητικά. Ενδεικτικά αναφέρονται: Τοπίο οι καθυστερήσεις ολοκλήρωσης και υλοποίησης των δικτύων μεταφορών που παίζουν καθοριστικό ρόλο για την Περιφέρεια, η διοικητική μεταρρύθμιση, που κινείται σε θετική κατεύθυνση ως προς τους στόχους του ΠΠΧΣΑΑ (διάρθρωση οικιστικού δικτύου, χωρικές ενότητες) η τομεακή διάρθρωση της περιφερειακής οικονομίας με θετικές εξελίξεις τόσο στο δευτερογενή όσο και στον τριτογενή τομέα αλλά με σημαντική υστέρηση στον πρωτογενή η αύξηση του ΑΕΠ και του ΑΕΠ κατά κεφαλή, ένας από τους καθοριστικούς στόχους του Περιφερειακού Πλαισίου, επιτεύχθηκε μέχρι τα μέσα της δεκαετίας αλλά παρουσίασε επιβράδυνση στη συνέχεια Στα πλαίσια εφαρμογής του το Ν. 3827/2010, ΦΕΚ Α 30/2010 κατά την εκπόνηση του Α1 Σταδίου έγινε αναγνώριση και αξιολόγηση του Τοπίου της Περιφέρειας. Στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας καθορίσθηκαν με βάση τα χαρακτηριστικά τους (μορφολογικά, πολιτιστικά, κλπ), είκοσι επτά (27) Τοπιακές Γεωγραφικές Ενότητες: 1. ΚΟΙΛΑΔΑ ΑΣΩΠΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ 2. ΧΑΛΚΙΔΑ ΠΟΡΘΜΟΣ ΕΥΡΙΠΟΥ 3. ΘΗΒΑΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΚΑΙ ΛΙΜΝΑΙΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΥΛΙΚΗΣ-ΠΑΡΑΛΙΜΝΗΣ 4. ΠΑΡΑΘΗΒΑΙΚΟ ΠΕΔΙΟ - ΑΚΤΕΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΙΑ ΟΡΜΟΥ ΔΟΜΒΡΑΙΝΑΣ ΣΤΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ 5. ΠΛΑΤΑΙΕΣ ΑΚΤΕΣ ΚΙΘΑΙΡΩΝΑ 15. ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΙ ΔΕΛΤΑ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ-ΜΑΛΙΑΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ 16. ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΚΑΛΛΙΔΡΟΜΟΥ- ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ 17. ΑΚΤΕΣ ΔΙΑΥΛΟΥ ΩΡΕΩΝ-ΒΟΡΕΙΑ ΕΥΒΟΙΑ 18. ΑΚΤΕΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΥΒΟΙΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ 19. ΑΣΤΙΚΟ - ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΛΑΡΥΜΝΑΣ ΕΞΟΡΥΞΗ ΝΙΚΕΛΙΟΥ A.1-36

45 6. ΠΕΔΙΑΔΑ ΚΩΠΑΙΔΑΣ- ΚΑΤΩ ΡΟΥΣ ΒΟΙΩΤΙΚΟΥ ΚΗΦΙΣΟΥ 7. ΚΟΙΛΑΔΑ ΑΜΦΙΚΛΕΙΑΣ ΓΡΑΒΙΑΣ ΜΕΣΟΣ ΚΑΙ ΑΝΩ ΡΟΥΣ ΒΟΙΩΤΙΚΟΥ ΚΗΦΙΣΟΥ 8. ΟΡΜΟΣ ΑΝΤΙΚΥΡΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΚΤΗ ΒΩΞΙΤΗ ΣΤΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ 9. ΠΕΔΙΑΔΑ ΑΜΦΙΣΣΑΣ-ΔΕΛΦΩΝ ΚΟΛΠΟΣ ΙΤΕΑΣ ΣΤΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟΚΟΛΠΟ 10. ΚΟΛΠΟΣ ΓΑΛΑΞΕΙΔΙΟΥ- ΑΚΤΕΣ ΦΩΚΙΔΑΣ ΣΤΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ 11. ΤΕΧΝΗΤΗ ΛΙΜΝΗ ΜΟΡΝΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ 12. ΝΟΤΙΑ ΠΙΝΔΟΣ - ΑΓΡΑΦΑ - ΤΕΧΝΙΤΗ ΛΜΝΗ ΚΡΕΜΑΣΤΩΝ 13. ΟΡΟΣ ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΣ-ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 14. ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΔΟΜΟΚΟΥ-ΞΥΝΙΑΔΑΣ 20. ΠΕΔΙΑΔΑ ΜΑΝΤΟΥΔΙΟΥ-ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΑΓΝΗΣΙΤΗ 21. ΠΕΔΙΑΔΑ ΨΑΧΝΩΝ ΕΥΒΟΙΑΣ 22. ΑΚΤΕΣ ΔΙΡΦΥΟΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ 23. ΚΥΜΗ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΑΛΙΒΕΡΙ 24. ΑΚΤΕΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΕΥΒΟΙΚΟΥ- ΠΕΤΑΛΙΩΝ 25. ΑΚΤΕΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ 26. ΟΡΟΣ ΟΧΗ - ΠΕΔΙΑΔΑ ΚΑΡΥΣΤΟΥ ΝΟΤΙΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ 27. ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΝΗΣΟΥ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ ΝΗΣΙΩΝ Περιοχή Μελέτης: Οπως φαίνεται και στο Χάρτη Α , το μελύτερο τμήμα της ΔΕ Χαιρώνειας ανήκει στην Τοπιακή Γεωγραφική Ενότητα 7: Κοιλάδα Αμφίκλειας Γραβιάς Μέσος και Ανω Ρους Βοιωτικού Κηφισού και ένα μικρό τμήμα της στην 6: Πεδιάδα Κωπαΐδας- Κάτω Ρους Βοιωτικού Κηφισού. Πεδιάδα Κωπαΐδας- Κάτω Ρους Βοιωτικού Κηφισού Στην Τοπιακή αυτή Ενότητα κυριαρχεί το αγροτικό τοπίο της πεδιάδας της Κωπαΐδας που διαρρέται από τον Βοιωτικό Κηφισό και το εκτεταμένο δίκτυο των αρδευτικών καναλιών. Μεγάλο τμήμα της καλύπτεται από περιοχές του Δικτύου NATURA 2000 αλλά και από αρχαιολογικούς χώρους που σηματοδοτούν την μακραίωνη ιστορία της περιοχής και την ανθρώπινη παρουσία από τη Νεολιθική περίοδο. Το τοπίο συμπληρώνουν οι διάσπαρτοι αγροτικοί οικισμοί και τα δύο αστικά κέντρα της Λιβαδειάς και του Ορχομενού, αλλά και οι μεταφορικοί άξονες (παλαιός και νέος οδικός άξονας και η διδηροδρομική γραμμή). Πιέσεις δέχεται η Ενότητα κυρίως από τις αγροτικές δραστηριότητες και τη χρήση φυτοφαρμάκων που έχουν σαν αποτέλασμα τη ρύπανση των υδάτων και του εδάφους αλλά και το κίνδυνο εξάντλησης των υδατικών αποθεμάτων. Κοιλάδα Αμφίκλειας Γραβιάς Μέσος και Ανω Ρους Βοιωτικού Κηφισού Αγροτοδασικό τοπίο που οριοθετείται από τους ορεινούς όγκους του Καλλίδρομου βόρεια, του Χλωμού ανατολικά, του Ελικώνα νότια και του Παρνασσού και της Γκιώνας δυτικά. Κεντρικά διασχίζεται από το Βοιωτικό Κηφισό και εκατέρωθεν αυτού εκτείνονται οι πεδινές περιοχές. Στον Παρνασσό, στην Γκιώνα και στο Καλλίδρομο έχουν καθορισθεί περιοχές NATURA Η Ενότητα διασχίζεται σχεδόν σε παράλληλη πορεία με το Βοιωτικό Κηφισό από την Παλαιά Εθνική Οδό (ΠΕΟ) Αθηνών-Λαμίας, το κύριο σιδηροδρομικό άξονα (ΠΑΘΕΠ) A.1-37

46 (νεά γραμμή από την Κάτω Τιθορέα) και το τμήμα της παλαιάς, ιστορικής πλέον, σιδηροδρομικής γραμμής με τους χαρακτηριστικούς σταθμούς που σε συνδυασμό και με την ορεινή διαδρομή συνθέτουν εξαιρετικής ομορφιάς τοπία. Εντονη είναι η παρουσία των ιστορικών μνημείων που αποτυπώνουν τη μακραίωνη κατοίκηση της περιοχής από την προϊστορική εποχή μέχρι τους νεώτερους χρόνους. Εντός των οριών αυτής της Τοπιακής Ενότητας περιλαμβάνεται και η Χαιρώνεια, περιοχή που έλαβε χώρα η ομώνυμη μάχη το 338πχ μεταξύ των Μακεδόνων και του συνασπισμού των ελληνικών πόλεων. Η έκβαση της μάχης της Χαιρώνειας, με την επικράτηση των Μακεδόνων, σηματοδότησε το τέλος μιας περιόδου και την αρχή μιας νέας, γεγονός που την έκανε γνωστή εντός και εκτός ελληνικών συνόρων και μπορεί να την κάνει πόλο έλξης επισκεπτών ξένων και ελλήνων. Η εξορυκτική - λατομική δραστηριότητα κυρίως στο ΒΔ τμήμα στα όρια των προστατευομένων περιοχών NATURA 2000 έχει σαν αποτέλεσμα τη διαταραχή του τοπίου και την αυξημένη πιθανότητα ρύπανσης της περιοχής. Χάρτης Α : Τοπιακές Γεωγραφικές Ενότητες, περιοχή μελέτης A.1-38

47 Α.1.2 Η θέση και ο ρόλος της ΔΕ Χαιρώνειας στην ευρύτερη περιοχή Α Η θέση της ΔΕ Χαιρώνειας στη Περιφέρεια Ο πρώην καποδιστριακός Δήμος Χαιρώνειας καταλαμβάνει μόλις το 0.71% της συνολικής έκτασης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και το 3.76% της έκτασης της Περιφερειακής Ενότητας Βοιωτίας και αποτελεί το 0.25% και 1.17% του πληθυσμού αντίστοιχα (περιφέρειας και ΠΕ) σύμφωνα με τη τελευταία απογραφή (2011). Στο οικιστικό δίκτυο, σε επίπεδο περιφέρειας η έδρα του πρώην Δήμου, η Χαιρώνεια είναι οικισμός 4ου επιπέδου ενώ οι υπόλοιποι οικισμοί 5ου. Εκταση (σε χιλ. στρεμ.) Πραγματικός Πληθυσμός 2011 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ,457 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΙΩΤΙΑΣ ,314 ΔΗΜΟΣ ΛΕΒΑΔΕΩΝ ,372 ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ ,378 Το μικρό μέγεθος του καποδιστριακού Δήμου Χαιρώνειας, τόσο πληθυσμιακά όσο και εκτατικά σε επίπεδο Περιφέρειας αλλά και ο αγροτικός του χαρακτήρας καθόρισε και το ρόλο του σ αυτήν, ρόλος που υπήρξε ιδιαίτερα μικρός. Στα πλαίσια της διοικητικής μεταρρύθμισης και την εφαρμογή του Ν.3852/2010, ΦΕΚ 87 Α , «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πρόγραμμα Καλλικράτης» ο Δήμος Χαιρώνειας καταργείται και αποτελεί μια από τις πέντε εδαφικές περιφέρειες, Δημοτικές Ενότητες του Δήμου Λεβαδέων. A.1-39

48 Α Η θέση της ΔΕ Χαιρώνειας στο Δήμο Η Δημοτική Ενότητα Χαιρώνειας, πρώην Δήμος Χαιρώνειας, καταλαμβάνει το βόρειο, βορειοανατολικό τμήμα το νέου Δήμου Λεβαδέων και αποτελεί μία από τις 5 Δημοτικές Ενότητες (ΔΕ Λεβαδέων, ΔΕ Χαιρωνείας, ΔΕ Δαύλειας, ΔΕ Κορώνειας, Κυριακίου). Συνορεύει βόρεια με το Δήμο Αμφίκλειας Ελάτης, ανατολικά με το Δήμο Λοκρών και το Δήμο Ορχομενού, νότια με τη ΔΕ Λεβαδέων και δυτικά με το Δήμο Διστόμου Αράχωβας Αντίκυρας και τη ΔΕ Δαύλειας. Χάρτης Α : Η θέση της ΔΕ Χαιρώνειας στο Δήμο Ο πραγματικός της πληθυσμός σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011, είναι 1378 κάτοικοι ενώ δε διαφέρει και ο μόνιμος που είναι 1382 κάτοικοι (μόλις 4 κάτοικοι η διαφορά). Η έκταση της ΔΕ Χαιρώνειας είναι 111,034.87στρεμ. και αποτελεί το 16.09% της συνολικής έκταση του Δήμου Λεβαδέων. ΔΗΜΟΣ ΛΕΒΑΔΕΩΝ Δημοτικές Ενότητες Εκταση Ποσοστό (στρεμ.) % ΔΕ ΔΑΥΛΕΙΑΣ 94, % ΔΕ ΚΟΡΩΝΕΙΑΣ 187, % ΔΕ ΚΥΡΙΑΚΙΟΥ 129, % ΔΕ ΛΕΒΑΔΕΩΝ 166, % ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 111, % ΔΗΜΟΣ ΛΕΒΑΔΕΩΝ 690, % 16% 24% 19% ΔΕ ΔΑΥΛΕΙΑΣ ΔΕ ΚΥΡΙΑΚΙΟΥ ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 14% 27% ΔΕ ΚΟΡΩΝΕΙΑΣ ΔΕ ΛΕΒΑΔΕΩΝ A.1-40

49 Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011, στη ΔΕ Χαιρώνειας κατοικεί μόλις μόλις το 4.39% του πραγματικού και το 4.41% του μόνιμου πληθυσμού του Δήμου και είναι πληθυσμιακά η μικρότερη Δημοτική Ενότητα του Δήμου: Πίνακας Α : Πραγματικός και μόνιμος πληθυσμος 2011, Απογραφή 2011, ΕΛΣΤΑΤ Πραγματικός Πληθυσμός Μόνιμος Πληθυσμός Κατ. % Κατ. % ΔΕ ΔΑΥΛΕΙΑΣ 1, % 1, % ΔΕ ΚΟΡΩΝΕΙΑΣ 3, % 3, % ΔΕ ΚΥΡΙΑΚΙΟΥ 2, % 2, % ΔΕ ΛΕΒΑΔΕΩΝ 22, % 22, % ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 1, % 1, % ΔΗΜΟΣ ΛΕΒΑΔΕΩΝ 31, % 31, % Πληθυσμός 2011 Πραγματικός Πληθυσμός Μόνιμος Πληθυσμός Γράφημα Α : Πληθυσμός 2011 Η γειτνίαση της περιοχής μελέτης και οι ισχυρές εξαρτήσεις της από τη Λιβαδειά, έδρα του καλλικρατικού Δήμου και της Περιφερειακής Ενότητας Βοιωτίας, αποτελούν ταυτόχρονα πλεονέκτημα και μειονέκτημα για τη διαμόρφωση του νέου ρόλου και της ταυτότητας της στα πλαίσια λειτουργίας του διευρυμένου Δήμου. Αν και ο Ν.3852/2010 κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση για τη δημιουργία ισχυρών Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τα λίγα χρόνια εφαρμογής του, σε μια ιδιαίτερα δύσκολη χρονική περίοδο για τη χώρα που βιώνει τη χειρότερη οικονομική κρίση στη μεταπολεμική ιστορία της, καθώς και οι καθυστερήσεις στις απαιτούμενες τροποποιήσεις/προσαρμογές του ευρύτερου θεσμικού πλαισίου όχι μόνο δεν ευννοούν αλλά αντίθετα αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες για τη διαμόρφωση του αναπτυξιακού μοντέλου του Δήμου και των ρόλων των δημοτικών ενοτήτων σε αυτό. A.1-41

50 ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Κεφάλαιο Α.2 Αναπτυξιακή φυσιογνωμία A.2-1

51 Α.2.1 Η Δημοτική Ενότητα Χαιρώνειας Στη ΔΕ Χαιρώνειας περιλαμβάνονται οι Τοπικές Κοινότητες (πρώην Δημοτικά Διαμερίσματα) και οι οικισμοί: Πίνακας Α : Τοπικές Κοινότητες ΔΕ Χαιρώνειας ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Τοπικές Κοινότητες Οικισμοί Εκταση ΤΚ (σε στρεμ.) Ποσοστό % Τοπική Κοινότητα Αγίου Βλασίου Αγιος Βλάσιος 23, % Τοπική Κοινότητα Ακοντίου Ακόντιο 6, % Τοπική Κοινότητα Ανθοχωρίου Ανθοχώριο 18, % Τοπική Κοινότητα Βασιλικών Βασιλικά 7, % Τοπική Κοινότητα Θουρίου Θούριο 9, % Τοπική Κοινότητα Προσηλίου Προσήλιο 8, % Τοπική Κοινότητα Προφήτου Ηλία Προφήτης Ηλίας 10, % Τοπική Κοινότητα Χαιρωνείας Χαιρώνεια 26, % Σύνολο ΔΕ 111, % Πηγή:ΕΛΣΤΑΤ ΤΚ Προφήτου Ηλία 9.73% ΤΚ Χαιρωνείας 24.14% ΤΚ Αγίου Βλασίου 20.73% ΤΚ Ακοντίου 6.24% ΤΚ Προσηλίου 7.21% ΤΚ Θουρίου 8.65% ΤΚ Ανθοχωρίου 16.59% ΤΚ Βασιλικών 6.69% Γράφημα Α : Τοπικές Κοινότητες ΔΕ Χαιρώνειας Ποσοστό έκτασης A.2-2

52 Α Τοπική Κοινότητα Αγίου Βλασίου - Αγιος Βλάσιος 14 Εκταση ΤΚ: 23,022.91στρεμ. Πληθυσμός 2011: 223κατ. Ο οικισμός, κτισμένος στους πρόποδες του λόφου στου οποίου την κορυφή βρίσκεται το κάστρο του Πανοπέα, πιθανολογείται ότι πήρε το όνομα του από το ομώνυμο μοναστήρι που λειτουργούσε από τον 16 ο αι. Η Πανόπεια ή Πανοπέας, πόλη της Φωκίδας, ήταν γνωστή από την εποχή του Ομήρου και σύμφωνα με την παράδοση κτίστηκε από το μυθικό ήρωα Πανωπέα έναν από τους δύο αρχηγούς των Φωκέων στην εκστρατεία της Τροίας. Ιχνη πρώτης κατοίκησης παρουσιάζονται από το 18 ο αι. και στη μακραίωνη ιστορία της γνώρισε την ακμή, κυρίως τα προϊστορικά χρόνια, αλλά και πολλές λεηλασίες. Ήδη από την εποχή του Παυσανία, (2αι. μχ) η περιοχή κατοικούνταν από ολιγάριθμους αγρότες. Τα μεταεπαναστατικά χρόνια, στο σύγχρονο ελληνικό κράτος, εγκαταστάθηκαν αγροκτηνοτρόφοι οι οποίοι για τη συμμετοχή τους στην Επανάσταση του 1821 έλαβαν ως αποζημιώσεις κτήματα και βοσκοτόπους.το 1835 ο Αγιος Βλάσιος είχε 131 κατοίκους Αγιος Βλάσιος Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Α Εκταση ΤΚ: 6,930.17στρεμ. Πληθυσμός 2011: 127κατ. Τοπική Κοινότητα Ακοντίου Ακόντιο Το 1927 ο οικισμός Βισβάρδι και η αντίστοιχη Κοινότητα μετονομάστηκε σε Ακόντιο από το ομώνυμο όρος στους πρόποδες του οποίου είναι κτισμένος. Η ευρύτερη περιοχή πιθανολογείται ότι ανήκε στο Βισβάρδ Αγά από όπου πήρε το όνομα του και οι πρώτες αναφορές γίνονται το 15 ο 16 ο αι. ενώ κατ άλλους κατοικήθηκε τον 19 ο αι. από γεωργούς και κτηνοτρόφους από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, (Πελοπόννησο, Μακεδονία κλπ). 14 Πηγές: Λεύκωμα Χαιρώνειας, 2007 και ( ΥΠΠΟ) A.2-3

53 Το 1927 αναγνωρίσθηκαν οι οικισμοί Μαρμάρια, Καλομοίρη, Μονή Αγίου Νικολάου και Μελίσσια οι οποίοι προσαρτήθηκαν στην Κοινότητα. Από αυτούς όλοι καταργήθηκαν ήδη από το 1940 πλην της Μονής του Αγίου Νικολάου που καταργήθηκε το Ακόντιο Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Α Εκταση ΤΚ: 18,418.25στρεμ. Πληθυσμός 2011: 206κατ. Τοπική Κοινότητα Ανθοχωρίου Ανθοχώρι Το Ανθοχώρι ή Μπέλεσι (μέχρι το 1928) λέγεται ότι κατοικήθηκε στα μέσα του 19 ου αι. από Ηπειρώτες και Σαρακατσάνους νομάδες κτηνοτρόφους. Μετά την αποξήρανση του κάμπου παράλληλα με την Κωπαΐδα- οι κάτοικοι στράφηκαν κυρίως στη γεωργία. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές στη θέση αυτή ήταν κτισμένη η φωκική πόλη Παραποτάμιοι η οποία όμως εγκατελήφθηκε από τους κατοίκους της μετά την πυρπόληση της κατά τον Ιερό πόλεμο κατά των φωκικών πόλεων. Το 1940 αναγνωρίσθηκε και προσαρτήθηκε στην Κοινότητα Ανθοχωρίου ο οικισμός Τσάριση ο οποίος στη συνέχεια το 1951 καταργήθηκε Ανθοχώρι Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Α Τοπική Κοινότητα Βασιλικών - Βασιλικά 15 Εκταση ΤΚ: 7,431.31στρεμ Πληθυσμός 2011: 36κατ. Κραβασαράς ή Κρεβασαράς μέχρι και το 1953 που μετονομάζεται σε Βασιλικά είναι ένας μικρός αγροτικός οικισμός που γνώρισε την εγκατάλειψη ήδη από τη δεκαετία του 90.Η ονομασία Κραβασαράς εικάζεται ότι έχει προέλεθει από τις λέξεις «καραβάν» και «σεράι»που μαζί σήμαιναν «πανδοχείο» και το οποίο πιθανολογείται ότι υπήρχε 15 Πηγή: Λεύκωμα Χαιρώνειας και A.2-4

54 στη θέση «Δήμος». Αναφορά στον οικισμό γίνεται από τον Αγγλο περιηγητή William Martin Leake στο έργο του «Travels in Nrthern Greece» στις αρχές του 19 ου αι Βασιλικά Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Α Εκταση ΤΚ: 9,609.30στρεμ. Πληθυσμός 2011: 125κάτ. Τοπική Κοινότητα Θουρίου Θούριο Ο οικισμός είναι κτισμένος στους πρόποδες του όρους Θούριο από όπου πήρε και το όνομα του το Η ονομασία Μπράμαγα ή Πράμαγα θεωρείται παραφθορά του «Ιμπραήμ Αγά» Θούριο Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Α Τοπική Κοινότητα Προσηλίου Προσήλιο Εκταση ΤΚ: 8,007.27στρεμ. Πληθυσμός 2011: 32κατ. Η περιοχή αποτελούσε τσιφλίκι του Βελή Πασά γιού το Αλή Πασά απο τον οποίο πήρε και το όνομα του ο οικισμός Βελής μέχρι το 1953 οπότε και μετονομάσθηκε σε Προσήλιο. Είναι κτισμένος και αυτός στους πρόποδες του όρους Ακόντιο σε απόσταση 6χλμ ανατολικά του Ακοντίου. Ο οικισμός δημιουργήθηκε στα τέλη του 17 ου με αρχές του 18 ου αι. Oι πρώτοι κάτοικοι του ήταν τουρκικής καταγωγής που εκχριστιανίσθηκαν. Αν και πολύ μικρός οικισμός, διαφέρει από τους γύρω του λόγω της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής των σπιτιών/αρχοντικών που λέγεται ότι κτίστηκαν από Κωνσταντινοπολίτες τεχνίτες. Σήμερα τα περισσότερα από αυτά έχουν ερειπωθεί μια και τις τελευταίες δεκαετίες οι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό με προορισμό τα αστικά κέντρα Προσήλι Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ A.2-5

55 Α Εκταση ΤΚ: 10,807.07στρεμ. Πληθυσμός 2011: 72κατ. Τοπική Κοινότητα Προφήτη Ηλία - Προφήτης Ηλίας Επι τουρκοκρατίας και στα έργα των ξένων περιηγητών αναφέρεται ως Μιραλί ή Μώραλη και υπάρχουν δύο εκδοχές για την προέλευση του ονόματος. Κατά την τοπική παράδοση το όνομα προέρχεται από την παραφθορά του ονόματος του Ομέρ Αλή Αγά όμως η πιθανότερη εξήγηση είναι να προήλθε από τον Αλβανό σπαχή Μεραλή που το όνομα του δηλώνει την προέλευση του από το χωριό Μέρα που διαλύθηκε και βρισκόταν μεταξύ της Χαιρώνειας και του Αγίου Βλασίου. Από το 1928 ο οικισμός μετονομάστηκε σε Προφήτης Ηλίας Προφήτης Ηλίας Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Πάντα σύμφωνα με τους ξένους περιηγητές, στην περιοχή υπήρχε και ένα δεύτερος οικισμός, το Χούμποβο ή Χούμπαβ, που κατοικούνταν από περίπου 20 οικογένειες και ο οποίος στα μέσα περίπου του 19 ου αι. καταστράφηκε, πιθανότατα από σεισμό, και οι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στον Προφήτη Ηλία και στο Ανθοχώρι. Α Εκταση: 26,808.59στρεμ. Πληθυσμός 2011: 557κατ. Τοπική Κοινότητα Χαιρώνειας - Χαιρώνεια Ο οικισμός της Χαιρώνειας υπήρξε ή έδρα του καποδιστριακού Δήμου από το 1997 μέχρι το 2010 και την εφαρμογή του Ν.3852/2010, ΦΕΚ 87 Α , «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πρόγραμμα Καλλικράτης». Η παλιά ονομασία του ήταν Κάπραινα Η περιοχή κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια (σχετικά ευρήματα στη θέση Μαγούλα Μπαλωμένου) και η ιστορία της χάνεται στα βάθη των αιώνων. Η Χαιρώνεια αναφέρεται ήδη από τα ομηρικά έπη ως μια από τις βοιωτικές πόλεις που συμμετείχαν στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας. Μέχρι τον 5 ο αι. πχ ήταν υποτελής του Ορχομενού και στη συνέχεια άνθισε ως μέλος του «Κοινού των Βοιωτών» Στην περιοχή έλαβε χώρα μια από τις πιο γνωστές μάχες, η Μάχη της Χαιρώνειας το 338π.Χ. μεταξύ των συνασπισμένων ελληνικών πόλεων και του Μακεδόνα Βασιλιά Φιλίππου Β και η έκβαση της υπερ των μακεδόνων σηματοδότησε το τέλος της κυριαρχίας των ελληνικών πόλεων και την αφετηρία της μακεδονικής κυριαρχίας Χαιρώνεια Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ A.2-6

56 Α.2.2 Διοικητικές μεταβολές Οι διοικητικές μεταβολές στην περιοχή μελέτης φαίνονται στον πίνακα που ακολουθεί: Διοικητικές μεταβολές Χαιρώνεια Κάπραινα Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 18Α - 18/10/1835 ΦΕΚ 1Α - 19/01/1862 Κ. Κόπραινας Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912 ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912 ΦΕΚ 79Β - 28/09/1916 Κ. Χαιρώνειας Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ - 16/05/1928 ΦΕΚ - 16/10/1940 ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 ΦΕΚ 195Α - 31/07/1953 ΦΕΚ - 14/03/1971 ΦΕΚ 133Α - 20/08/1994 Αγιος Βλάσιος Άγιος Βλάσιος Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 18Α - 18/10/1835 ΦΕΚ 1Α - 19/01/1862 ΦΕΚ 34Α - 17/07/1868 Κ. Αγίου Βλασίου Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912 ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 Κ. Αγίου Βλασίου Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 Ακόντιο Μπισμπάρδι Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 18Α - 18/10/1835 ΦΕΚ 22Α - 18/12/1840 ΦΕΚ 13Α - 08/05/1858 Ο οικισμός ορίζεται έδρα του δήμου Χαιρωνείας Ο οικισμός παύει να είναι έδρα του δήμου Χαιρωνείας Σύσταση της Κοινότητας με έδρα τον οικισμό Κόπραινα Ο οικισμός Καράμπουσα προσαρτάται στην Κοινότητα Κόπραινας Ο οικισμός Κόπραινα της Κοινότητας μετονομάζεται σε Χαιρώνεια. Η Κοινότητα μετονομάζεται σε Κοινότητα Χαιρώνειας Αναγνώριση του οικισμού Σκηνίται και προσάρτησή του στην Κοινότητα Ο οικισμός Σκηνίται καταργείται Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Βοιωτίας Ο οικισμός Καράμπουσα της Κοινότητας μετονομάζεται σε Άγιοι Απόστολοι Ο οικισμός Άγιοι Απόστολοι καταργείται Ο Δήμος προήλθε από την αναγνώριση σε Δήμο της Κοινότητας Χαιρώνειας Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Χαιρωνείας Ο οικισμός ορίζεται έδρα του δήμου Χαιρωνείας Ο οικισμός παύει να είναι έδρα του δήμου Χαιρωνείας Σύσταση της Κοινότητας με έδρα τον οικισμό Άγιος Βλάσιος Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Βοιωτίας Η Κοινότητα υπήχθη στο Νομό Βοιωτίας από το Νομό Αττικής και Βοιωτίας Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Χαιρωνείας Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Χαιρωνείας και προσαρτάται στο δήμο Λεβαδέων Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Λεβαδέων και προσαρτάται στο δήμο Χαιρωνείας A.2-7

57 Κ. Βισβαρδίου Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912 ΦΕΚ 179Α - 30/08/1927 Κ. Ακοντίου Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ - 16/05/1928 ΦΕΚ - 16/05/1928 ΦΕΚ - 16/05/1928 ΦΕΚ - 16/05/1928 ΦΕΚ - 16/10/1940 ΦΕΚ - 16/10/1940 ΦΕΚ - 16/10/1940 ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 Κ. Ακοντίου Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ - 14/03/1971 ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 Ανθοχώρι Μπέλεσι Ν. Φωκίδος και Λοκρίδος Σύσταση της Κοινότητας με έδρα τον οικισμό Βισβάρδιον Ο οικισμός Βισβάρδιον της Κοινότητας μετονομάζεται σε Ακόντιον - Η Κοινότητα μετονομάζεται σε Κοινότητα Ακοντίου Αναγνώριση του οικισμού Καλομοίρη και προσάρτησή του στην Κοινότητα Αναγνώριση του οικισμού Μαρμάρια και προσάρτησή του στην Κοινότητα Αναγνώριση του οικισμού Μονή Αγίου Νικολάου και προσάρτησή του στην Κοινότητα Αναγνώριση του οικισμού Μελίσσια και προσάρτησή του στην Κοινότητα Ο οικισμός Μελίσσια καταργείται Ο οικισμός Μαρμάρια καταργείται Ο οικισμός Καλομοίρη καταργείται Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Βοιωτίας Ο οικισμός Μονή Αγίου Νικολάου καταργείται Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας 20/04/1835 Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Ελατείας Μπέλεσι Ν. Φθιώτιδος και Φωκίδος ΦΕΚ 261Α - 31/08/1912 Κ. Μπελεσίου Ν. Φθιώτιδας και Φωκίδας ΦΕΚ 95Α - 03/05/1919 ΦΕΚ 193Α - 20/09/1928 Κ. Ανθοχωρίου Ν. Φθιώτιδας και Φωκίδας ΦΕΚ - 16/10/1940 ΦΕΚ 72Α - 31/03/1943 Κ. Ανθοχωρίου Ν. Φθιώτιδος ΦΕΚ 72Α - 31/03/1943 ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 Κ. Ανθοχωρίου Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ - 07/04/1951 ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Ελατείας και προσαρτάται στην κοινότητα Μανεσίου Σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Μπέλεσι από την Κοινότητα Μανεσίου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Ο οικισμός Μπέλεσι της Κοινότητας μετονομάζεται σε Ανθοχώρι - Η Κοινότητα μετονομάζεται σε Κοινότητα Ανθοχωρίου Αναγνώριση του οικισμού Τσάριση και προσάρτησή του στην Κοινότητα Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Φθιώτιδος Η Κοινότητα υπήχθη στο Νομό Φθιώτιδος από το Νομό Φθιώτιδας και Φωκίδας Η Κοινότητα υπάγεται από την Επαρχία Λοκρίδος του Νομού, στην Επαρχία Λεβαδείας του Νομού Βοιωτίας Ο οικισμός Τσάριση καταργείται Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας A.2-8

58 Βασιλικά Κραβασαράς Ν. Φωκίδος και Λοκρίδος 20/04/1835 Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Ελατείας Κραβασαράς Ν. Φθιώτιδος και Φωκίδος ΦΕΚ 261Α - 31/08/1912 Κ. Κραβασαρά Ν. Φθιώτιδας και Φωκίδας ΦΕΚ 405Α - 18/11/1932 ΦΕΚ 72Α - 31/03/1943 Κ. Κραβασαρά Ν. Φθιώτιδος ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 Κ. Κραβασαρά Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 195Α - 31/07/1953 Κ. Βασιλικών Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 Θούριο Μπράμαγα Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 18Α - 18/10/1835 Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Ελατείας και προσαρτάται στην κοινότητα Μπεσχενίου Σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Κραβασαράς από την Κοινότητα Παρωρίου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Φθιώτιδος Η Κοινότητα υπάγεται από την Επαρχία Λοκρίδος του Νομού, στην Επαρχία Λεβαδείας του Νομού Βοιωτίας Ο οικισμός Κραβασαράς της Κοινότητας μετονομάζεται σε Βασιλικά - Η Κοινότητα μετονομάζεται σε Κοινότητα Βασιλικών Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Χαιρωνείας ΦΕΚ 22Α - 18/12/1840 ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912 Κ. Μπράμαγα Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 61Α - 15/03/1919 ΦΕΚ 179Α - 30/08/1927 Κ. Θουρίου Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ - 16/05/1928 ΦΕΚ - 16/10/1940 ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 Κ. Θουρίου Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 Προσήλιο Βελή Ν. Αττικής και Βοιωτίας ΦΕΚ 18Α - 18/10/1835 Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Χαιρωνείας και προσαρτάται στο δήμο Λεβαδέων Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Λεβαδέων και προσαρτάται στην κοινότητα Ρωμαίικου Σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Μπράμαγα ή Μπραχάμαγα από την Κοινότητα Ρωμαίικου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Ο οικισμός Μπράμαγα ή Μπραχάμαγα της Κοινότητας μετονομάζεται σε Θούριον - Η Κοινότητα μετονομάζεται σε Κοινότητα Θουρίου Αναγνώριση του οικισμού Σκηνίται και προσάρτησή του στην Κοινότητα Ο οικισμός Σκηνίται καταργείται Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Βοιωτίας Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Χαιρωνείας A.2-9

59 ΦΕΚ 22Α - 18/12/1840 ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912 Κ. Βελή Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 78Α - 30/03/1945 ΦΕΚ 195Α - 31/07/1953 Κ. Προσηλίου Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 195Α - 31/07/1953 ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 Προφήτης Ηλίας Μοιραλί Ν. Φωκίδος και Λοκρίδος Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Χαιρωνείας και προσαρτάται στο δήμο Λεβαδέων Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Λεβαδέων και προσαρτάται στην κοινότητα Ρωμαίικου Σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Βελής από την Κοινότητα Ρωμαίικου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Ο οικισμός Βελής της Κοινότητας μετονομάζεται σε Προσήλιον Η Κοινότητα μετονομάζεται σε Κοινότητα Προσηλίου Η Κοινότητα προήλθε από τη μετονομασία της Κοινότητας Βελή Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας 20/04/1835 Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Ελατείας Μοιραλί Ν. Φθιώτιδος και Φωκίδος ΦΕΚ 261Α - 31/08/1912 Μιραλί ή Μαραλί Ν. Φθιώτιδος και Φωκίδος ΦΕΚ 193Α - 20/09/1928 Κ. Προφήτου Ηλία Ν. Φθιώτιδας και Φωκίδας ΦΕΚ 197Α - 22/06/1932 ΦΕΚ 72Α - 31/03/1943 Κ. Προφήτου Ηλία Ν. Φθιώτιδος ΦΕΚ 223Α - 26/07/1943 Κ. Προφήτου Ηλία Ν. Βοιωτίας ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 ΔΗΜΟΣ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Ν.2539/1997, ΦΕΚ 244 Α «Συγκρότηση της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης» Ν.3852/2010, ΦΕΚ 87 Α , «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πρόγραμμα Καλλικράτης» Το όνομα του οικισμού διορθώνεται σε Μιραλί ή Μαραλί Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Ελατείας και προσαρτάται στην κοινότητα Μανεσίου. Το όνομα του οικισμού προήλθε από τη διόρθωση του ονόματος του οικισμού Μοιραλί Ο οικισμός μετονομάζεται σε Προφήτης Ηλίας Σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Προφήτης Ηλίας από την Κοινότητα Λευκοχωρίου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας Η Κοινότητα υπάγεται στο Νομό Φθιώτιδος Η Κοινότητα υπάγεται από την Επαρχία Λοκρίδος του Νομού, στην Επαρχία Λεβαδείας του Νομού Βοιωτίας Η Κοινότητα καταργείται και συνενούται με το Δήμο Χαιρωνείας Συγκροτείται ο Δήμος Χαιρώνειας αποτελούμενος από το Δ. Χαιρώνειας και τις ΚοινότητεςΑ Αγίου Βλασίου, Ακοντίου, Ανθοχωρίου, Βασιλικών, Θουρίου, Προσηλίου και Προφήτου Ηλία Ο Δήμος καταργείται και συνενώνεται με το Δ. Λεβαδέων Πηγή: ΕΕΤΑΑ A.2-10

60 Α.2.3 Πληθυσμός Δημογραφική φυσιογνωμία Α Πληθυσμική εξέλιξη Στην μεταπολεμική Ελλάδα διεξήχθησαν 7 γενικές απογραφές κατά τα έτη 1951, 1961, 1971, 1981, 1991, 2001 και η τελευταία το 2011 οι οποίες όμως διαφοροποιούνται τόσο σε επίπεδο ερωτηματολογίων όσο και σε επίπεδο επεξεργασιών των αποτελεσμάτων. Ετσι, η συγκρισιμότητα των απογραφικών δεδομένων που είναι συνάρτηση πολλαπλών παραμέτρων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξαγωγή συμπερασμάτων διαχρονικά. Βασική προϋπόθεση για τη δυνατότητα σύγκρισης στοιχείων είναι η διασφάλιση της χρήσης των ίδιων εννοιών στις απογραφές, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό του μόνιμου και του πραγματικού πληθυσμού, αλλά και των χωρικών ενοτήτων αναφοράς που είναι συνάρτηση των διοικητικών μεταβολών. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, ΕΛΣΤΑΤ, (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδας - ΕΣΥΕ) ορίζεται ως: Μόνιμος πληθυσμός είναι ο αριθμός των ατόμων που έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε κάθε περιφέρεια, νομό, δήμο/κοινότητα, δημοτικό/κοινοτικό διαμέρισμα και αυτοτελή οικισμό. Πραγματικός πληθυσμός είναι ο αριθμός των ατόμων που βρέθηκαν παρόντα κατά την ημέρα της απογραφής, σε κάθε περιφέρεια, νομό, δήμο/κοινότητα, δημοτικό/κοινοτικόδιαμέρισμα και αυτοτελή οικισμό. Νόμιμος πληθυσμός κάθε δήμου ή κοινότητας είναι ο αριθμός των ατόμων κάθε ηλικίας και φύλου, τα οποία κατά την ημέρα της απογραφής δήλωσαν ότι είναι καταχωρημένα στα αντίστοιχα δημοτολόγια και εφόσον κατά την ημέρα της απογραφής βρίσκονταν στη χώρα και απογράφηκαν ως παρόντα ή απουσίαζαν προσωρινώς στο εξωτερικό. Διαχρονικά, απογραφές , διαθέσιμα στοιχεία υπάρχουν για το πραγματικό πληθυσμό και φαίνονται στον πίνακα που ακολουθεί ανά Τοπική Κοινότητα και οικισμό. Πίνακας Α : Πραγματικός Πληθυσμός ΚΩΔ. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΛ.ΣΤΑΤ. ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ - ΟΙΚΙΣΜΟΣ Χαιρώνειας Αγίου Βλασίου Ακοντίου Ανθοχωρίου Βασιλικών (Κραβασαράς) Θουρίου Προσηλίου (Βελή) Προφήτου Ηλία ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 1,378 1,456 1,520 1,536 1,820 2,385 2,523 Πηγή: Απογραφές ΕΛ.ΣΤΑΤ. A.2-11

61 ΚΩΔ. ΕΛ.ΣΤΑΤ Πίνακας Α : Ποσοστιαία Μεταβολή Πραγματικού Πληθυσμού ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ - ΟΙΚΙΣΜΟΣ Ποσοστιαία Μεταβολή Πραγματικού Πληθυσμού Χαιρώνειας 10.53% 4.08% -7.45% 5.51% 2.01% % Αγίου Βλασίου % % % -6.85% 7.61% % Ακοντίου 2.37% % % % -6.95% % Ανθοχωρίου 0.76% % -6.94% 10.85% -5.81% % Βασιλικών % % % % % % (Κραβασαράς) Θουρίου 7.62% % % 3.48% 8.82% % Προσηλίου % % % 21.05% 21.74% % (Βελή) Προφήτου Ηλία 0.80% % % 2.98% % % ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ % % % -1.04% -4.21% % ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Πηγή: Απογραφή ΕΛΣΤΑΤ Από τούς παραπάνω πίνακες και όπως απεικονίζονται τα στοιχεία και στα παρακάτω γραφήματα προκύπτουν τα συμπεράσματα: Ο οικισμός της Χαιρώνειας παρουσιάζει διαχρονικά αύξηση του πληθυσμού με εξαίρεση τη δεκαετία και την τελευταία δεκαετία, παίρνοντας τον ηγετικό ρόλο στην περιοχή ως διοικητική έδρα αλλά και με παράλληλη ανάδειξη της ιστορίας του. Σύμφωνα με την απογραφή του 1951, ο Αγιος Βλάσιος ήταν ο πολυπληθέστερος οικισμός με 838 κατ. και εμφανίζει συνεχή μείωση τις επόμενες δεκαετίες με μεγαλύτερη, 45.61%, τη δεκαετία Τη δεκαετία οι οικισμοί του Ακοντίου, του Ανθοχωρίου, των Βασιλικών, του Θουρίου και του Προφήτου Ηλία εμφανίζουν αύξηση του πληθυσμού ενώ παρατηρείται μείωση του πληθυσμού του Προσηλίου. Τη δεκαετία όλοι οικισμοί παρουσιάζουν μείωση του πληθυσμού τους πλην της Χαιρώνειας. Τη δεκαετία όλοι ανεξαιρέτως οι οικισμοί παρουσιάζουν μείωση. Τη δεκαετία μείωση πληθυσμού εμφανίζουν ο Αγιος Βλάσιος, το Ακόντιο και τα Βασιλικά ενώ οι υπόλοιποι παρουσιάζουν αύξηση με μεγαλύτερη αυτή του Προσηλίου 21.05%. Την επόμενη δεκαετία, , οι τέσσερις οικισμοί, Ακόντιο, Βασιλικά και Προφήτης Ηλίας παρουσιάζουν μείωση με μεγαλύτερη των Βασιλικών που χάνει περίπου το μισό του πληθυσμό (43.44%) ενώ οι υπόλοιποι, Χαιρώνεια, Αγιος Βλάσιος, Θούριο και Προσήλιο, παρουσιάζουν αύξηση. Η χειρότερη περίοδος για το σύνολο των οικισμών της ΔΕ Χαιρώνειας είναι αυτή της τελευταίας δεκαετίας ( ) που όλοι οι οικισμού παρουσιάζουν πολύ μεγάλη μείωση. Τα ποσοστά κυμαίνονται από -26,90% (Χαιρώνεια) έως και 71.43% (Προσήλιο) Σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας απογραφής στο σύνολο της η ΔΕ Χαιρώνειας έχει χάσει σχεδόν το μισό της πληθυσμό, μείωση 43.61% ενώ το διάστημα σχεδόν τα 2/3 (μείωση 67,46%). A.2-12

62 Γράφηματα Α : Εξέλιξη πραγματικού πληθυσμού ανά οικισμό Χαιρώνεια Χαιρώνεια Αγιος Βλάσιος Αγιος Βλάσιος Ακόντιο Ακόντιο A.2-13

63 500 Ανθοχώρι Ανθοχώρι Βασιλικά (Κραβασαράς) Βασιλικά (Κραβασαράς) Θούριο Θούριο A.2-14

64 Προσήλιο (Βελή) Προσήλιο (Βελή) Προφήτης Ηλίας Προφήτης Ηλίας A.2-15

65 Α Πυραμίδες ηλικιών Η πυραμίδες ηλικιών αποτελούν ένα δεύτερο επίπεδο πληθυσμιακής ανάλυσης και «ανάγνωσης» της δομής του πληθυσμού. Η απεικόνιση της κατανομής κατά ηλικία και φύλο συνεισφέρει στην ανάλυση ποιοτικών χαρακτηριστικών του πληθυσμού, όπως γονιμότητα και θνησιμότητα αλλά και «γεγονότα» που οδήγησαν στη μείωση/αύξηση πληθυσμικών ηλικιακών ομάδων ανά φύλο. Πίνακας Α : Πληθυσμός κατά φύλο και ομάδες ηλικιών ΔΕ Χαιρώνειας, 2001 Δημοτική Ενότητα Χαιρώνειας (Απογραφή 2001) Ηιλικιακές Ομάδες Αρρενες Θήλεις Δεν δήλωσαν 0 0 Σύνολο Πηγή: Απογραφή ΕΛΣΤΑΤ Τόσο η πυραμίδα ηλικιών της ΔΕ Χαιρώνειας όσο και οι πυραμίδες ηλικιών των οικισμών, που ακολουθούν, αποτυπώνουν τη γήρανση του πληθυσμού και την εγκατάλειψη της από τις νεανικές ομάδες. Γενικότερα σε όλες τις πυραμίδες η μικρή βάση της δείχνει μικρό αριθμό γεννήσεων (χαμηλή γεννητικότητα). Η εικόνα αυτή από την απογραφή του 2001 αλλά και από τα στοιχεία της τελευταίας απογραφής αποτυπώνουν την επιδείνωση τόσο της πληθυσμιακής γήρανσης όσο και της εγκατάλειψηςτων οικισμών. A.2-16

66 Πίνακας Α : Πληθυσμός κατά φύλο και ομάδες ηλικιών Οικισμών, 2001 Χαιρώνει α Αγ. Βλάσιος Ακόντιο Ανθοχώρι ο Βασιλικ ά Θούριο Προσήλι ο Προφ. Ηλίας Α Θ Α Θ Α Θ Α Θ Α Θ Α Θ Α Θ Α Θ Δε δήλωσα ν Σύνολο Πηγή: Απογραφή ΕΛΣΤΑΤ Πίνακας Α : Ποσοστό (%) ομάδων ηλικιών Οικισμών, 2001 Χαιρώνεια Αγ. Βλάσιος Ακόντιο Ανθοχώριο Βασιλικά Θούριο Προσήλιο Προφ. Ηλίας % % % % % % % % % 3.41% 5.17% 5.52% 0.00% 5.41% 3.57% 4.84% % 3.66% 1.72% 4.55% 0.00% 6.56% 6.25% 3.23% % 3.66% 2.30% 7.14% 0.00% 7.34% 7.14% 4.84% % 4.15% 2.87% 5.52% 2.90% 5.02% 4.46% 2.42% % 6.59% 5.75% 3.57% 4.35% 7.34% 6.25% 8.87% % 7.07% 9.20% 6.49% 5.80% 2.32% 11.61% 4.84% % 4.63% 8.05% 7.79% 7.25% 8.49% 8.04% 7.26% % 6.59% 4.60% 7.79% 2.90% 9.27% 8.04% 3.23% % 6.10% 4.60% 5.19% 7.25% 8.88% 6.25% 6.45% % 5.61% 6.32% 4.87% 4.35% 4.25% 4.46% 3.23% A.2-17

67 Χαιρώνεια Αγ. Βλάσιος Ακόντιο Ανθοχώριο Βασιλικά Θούριο Προσήλιο Προφ. Ηλίας % 5.61% 3.45% 4.87% 7.25% 5.02% 6.25% 6.45% % 6.83% 6.32% 8.12% 5.80% 5.41% 3.57% 8.06% % 6.10% 9.77% 5.52% 10.14% 5.02% 6.25% 5.65% % 7.07% 8.62% 7.47% 8.70% 5.41% 8.04% 7.26% % 9.02% 8.62% 4.55% 14.49% 6.18% 3.57% 12.10% % 8.78% 4.60% 5.84% 4.35% 5.79% 2.68% 2.42% % 3.17% 5.75% 2.92% 8.70% 1.16% 2.68% 5.65% % 1.71% 2.30% 1.30% 4.35% 0.77% 0.00% 2.42% % 0.24% 0.00% 0.65% 1.45% 0.39% 0.89% 0.81% % 0.00% 0.00% 0.32% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% % 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% Δε δήλωσαν 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% % % % % % % % % Πηγή: Απογραφή ΕΛΣΤΑΤ Δυστυχώς τα αντίστοιχα στοιχεία της απογραφής του 2011 δεν ήταν διαθέσιμα και θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να υπάρξει η σχετική σύγκριση. Είναι γεγονός όμως από τα ήδη δημοσιευμένα στοιχεία που δείχνουν τη δραματική μείωση του πληθυσμού, ότι και η αντίστοιχη εικόνα των πυραμίδων ηλικιών θα αποτυπώνει την επιδείνωση της κατάστασης. A.2-18

68 Γράφημα Α : Πυραμίδες Ηλικιών Οικισμών, 2001 A.2-19

69 ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Χαιρώνεια Αγιος Βλάσιος Ακόντιο Ανθοχώριο Βασιλικά Θούριο Προσήλιο Ακόντιο Δε δήλωσαν Σύνολο Πηγή: Απογραφή 2001, ΕΛΣΤΑΤ A.2-20

70 Α Πρόβλεψη πληθυσμών Για την πρόβλεψη του πληθυσμού των οικισμών στο έτος στόχο (2021) χρησιμοποιήθηκαν μαθηματικές μέθοδοι, οι οποίες αν και δεν είναι απόλυτα αξιόπιστες, εν τούτοις μπορούν να δώσουν μία κατά προσέγγιση εκτίμηση. Η εκτίμηση αυτή βελτιώνεται θεωρητικά όταν το τετράγωνο του συντελεστή συσχέτησης R πλησιάζει τη μονάδα. Οι μαθηματικές εξισώσεις επιλύθηκαν με τη βοήθεια λογισμικού EXCEl, από το οποίο προέκυψαν και τα γραφήματα. Τα συμπεράσματα δεν ήταν καθόλου θετικά για το πληθυσμιακό μέλλον των οικισμών. Σε απόλυτους αριθμούς και αν ακολουθηθεί η πολυωνυμική εξίσωση, που το τετράγωνο του συντελεστή συσχέτησης R είναι περίπου στη μονάδα, οι οικισμοί Άγιος Βλάσιος, Θούριο και Προσήλιο θα φθάσουν να μηδενίσουν τον πληθυσμό τους το Για λόγους πιό ρεαλιστικούς χρησιμοποιούνται τα αποτελέσματα της γραμμικής εξίσωσης. Πίνακας Α : Εκτίμηση - Προβολή πληθυσμού 2021, 2031 Οικισμός Μόνιμος Πληθυσμός Εκτίμηση Μελλοντικού Πληθυσμού Κάτοικοι* Μεταβολές** ΜΕΡΜ ΜΕΡΜ ΜΕΡΜ γραμμική πολυωνυμική 2ου γραμμική πολυωνυμική 2ου Χαιρώνεια % 0.25% % -2.63% % -1.20% Άγιος Βλάσιος % -0.42% % -5.52% % -3.00% Ακόντιο % -0.92% % -1.32% % -1.12% Ανθοχώρι* % -2.22% % -1.39% % -1.81% Βασιλικά % -4.27% % -5.08% % -4.67% Θούριο % 0.10% % -4.20% % -2.07% Προσήλιο % -0.59% % -8.70% % -4.73% Προφήτης Ηλίας** % -3.76% % -3.90% % -3.83% * Πηγή: ΕΛ.ΣΤΑΤ, ** Πηγή: Επεξεργασία Ομάδας Μελέτης, ΜΕΡΜ = Μέσος Ετήσιος Ρυθμός Μεταβολής ( r ) Ανθοχώρι* Προφήτης Ηλίας** μιά ρεαλιστικότερη προσέγγιση του πληθυσμού είναι η λογαριθμική 2021: 182 κατ 2031: 163 κατ με προβλεπόμενο πληθυσμό μιά ρεαλιστικότερη προσέγγιση του πληθυσμού είναι η εκθετική με προβλεπόμενο πληθυσμό 2021: 56 κατ 2031: 38 κατ Για τους οικισμούς Ανθοχώρι και Προφήτη Ηλία, η λογαριθμική και η εκθετική εξίσωση, αντίστοιχα, δίνουν ένα πιό ρεαλιστικό σενάριο εκτίμησης πληθυσμού στο έτος στόχο, που είναι η δεκαετία. A.2-21

71 Γράφημα Α : Πρόβλεψη πληθυσμού ανά οικισμό Αν ο προβλεπόμενος πληθυσμός υπολογιστεί με το ΜΕΡΜ της δεκαετίας, τότε η μείωση θα είναι δραματική και θα φτάσει στο επίπεδο των 200 περίπου κατοίκων. Κρατάμε το πιό αισιόδοξο σενάριο της γραμμικής εξίσωσης με στοιχεία της τελευταίας εικοσαετίας και με εκτιμώμενο πληθυσμό για το 2021 τους 511 κατοίκους. Με το ΜΕΡΜ της τελευταίας δεκαετίας ο Άγιος Βλάσιος θα ερημωθεί. Με το αισιόδοξο σενάριο της γραμμικής εξίσωσης με το ΜΕΡΜ , εκτιμάται ότι ο πληθυσμός του θα μειωθεί περίπου στο μισό, δηλαδή θα φτάσει τους 147 κατοίκους. Στο Ακόντιο ο ΜΕΡΜ της δεκαετίας και της δεκαετίας , δεν έχουν σημαντική διαφορά. Η πρόβλεψη είναι πολύ καλή. Ο πληθυσμός του Ακοντίου εκτιμάται οτι θα είναι 112 κάτοικοι. Η εκτίμηση του πληθυσμού στο Ανθοχώρι έχει τρία σενάρια. Στο σενάριο της γραμμικής εξίσωσης, που είναι και το πιό απαισιόδοξο, εκτιμάται οτι θα φτάσει τους 157 κατοίκους. Στο σενάριο της πολυωνυμικής εξίσωσης, που είναι το πιό αισιόδοξο, εκτιμάται οτι θα διατηρηθεί ο πληθυσμός, ενώ σε ένα πιό ρεαλιστικό σενάριο, της λογαριθμικής εξίσωσης, ο πληθυσμός θα μειωθεί λίγο και θα φτάσει τους 182 κατοίκους. A.2-22

72 Η γραμμική εξίσωση, εκτιμά οτι ο πληθυσμός στα Βασιλικά, τείνει να μηδενιστεί (6 κάτοικοι). Επιλέγουμε την πολυωνυμική, με πιό καλή πρόβλεψη. Στη πολυωνυμική εξίσωση ο πληθυσμός τείνει να μειωθεί σε 21 κατοίκους. Στο Θούριο η γραμμική εξίσωση, που ουσιαστικά χρησιμοποιεί το ΜΕΡΜ της τελευταίας δεκαετίας, προβλέπει μείωση του πληθυσμού, περίπου κατά 30%, δηλαδή θα φτάσει στους 105 κατοίκους. Η πολυωνυμική εξίσωση, που είναι πολύ κοντά στον ΜΕΡΜ της τελευταίας δεκαετίας, προβλέπει ερημοποίηση του Θούριου. Στο Προσήλιο οι εξισώσεις προβλέπουν περίπου ότι και στο Θούριο. Όλες οι προβλέψεις είναι απαισιόδοξες. Η καλύτερη εκτιμά οτι το 2021 στο Προσήλιο, θα απομείνουν 13 κάτοικοι. Η προσέγγιση που επιλέγουμε για τον Προφήτη Ηλία, είναι αυτή της λογαριθμικής εξίσωσης, που είναι ρεαλιστική. Εκτιμάται οτι ο πληθυσμός του θα φτάσει τους 56 κατοίκους. A.2-23

73 Α.2.4 Αστικοποίηση Ολοι οι οικισμοί της Δημοτικής Ενότητας είναι αγροτικοί, πεδινοί με πυκνότητες που κυμαίνονται από κατ/τ.χλμ, η υψηλότερη στο Θούριο και μόλις 9.32 κατ./τ.χλμ, η χαμηλότερη στα Βασιλικά. Πίνακας Α : Πληθυσμός και πυκνότητες πληθυσμού των Τοπικών Κοινοτήτων Αστικά και Αγροτικά. Ορεινά ημιορεινά και πεδινά Πληθυσμός 2001 Επιφάνεια (τ.χμ.) Με εσωτερικά ύδατα Χωρίς εσωτερικά ύδατα Πυκνότητα πληθυσμο ύ ανά τ.χμ. Μέσος σταθμικός υψομέτρο υ ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ 2, Τ.Κ. Χαιρωνείας ΑΓ Π Τ.Κ.Αγίου Βλασίου ΑΓ Π Τ.Κ. Ακοντίου ΑΓ Π Τ.Κ. Ανθοχωρίου ΑΓ Π Τ.Κ. Βασιλικών ΑΓ Π Τ.Κ. Θουρίου ΑΓ Π Τ.Κ. Προσηλίου ΑΓ Π Τ.Κ. Προφήτου Ηλία ΑΓ Π Πηγή: Απογραφή 2001, ΕΛ.ΣΤΑΤ A.2-24

74 Α.2.5 Επίπεδο Εκπαίδευσης Από τα στοιχεία της Απογραφής του 2001, (δυστυχώς δεν είναι διαθέσιμα τα αντίστοιχα στοιχεία της τελευταίας Απογραφής 2011), το προφίλ της περιοχής μελέτης απεικονίζεται παρακάτω: Πίνακας Α : Επίπεδο εκπαίδευσης ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Ε π ί π ε δ ο ε κ π α ί δ ε υ σ η ς Ανωτατη Μέση/Τεχνικη Εκπαίδευση Εκπαίδευση Υποχρεωτικη Εκπαίδευση Εγκατέλειψαν το Δημοτικό, αλλά γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση 3.69% 22.36% 52.70% 13.70% 7.54% Δε γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Γράφημα Α : Επίπεδο εκπαίδευσης 13,70% 7,54% 3,69% 22,36% Ανώτατη Εκπαίδευση Μέση/Τεχνική Εκπαίδευση Υποχρεωτική Εκπαίδευση 52,70% Εγκατέλειψαν το Δημοτικό, αλλά γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Δε γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Γράφημα Α : Επίπεδο εκπαίδευσης αναλυτικά Κάτοχοι διδακτορικού τίτλου Κάτοχοι Μάστερ Πτυχιούχοι Ανωτάτων Σχολών Πτυχιούχοι ΤΕΙ (ΚΑΤΕ, ΚΑΤΕΕ) και Ανωτέρων Σχολών Πτυχιούχοι μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Απόφοιτοι Μέσης εκπαίδευσης Πτυχιούχοι ΤΕΛ Πτυχιούχοι ΤΕΣ Απόφοιτοι 3ταξίου Γυμνασίου A.2-25

75 Σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας μόλις το 3.69% κατέχουν τίτλους σπουδών Ανώτατης Εκπαίδευσης και μόλις 4 άτομα τίτλους μεταπτυχιακών (1 Διδακτορικό και 3 Μάστερ) ενώ το 52.7% είναι υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Αναλυτικότερα ανά Τοπική Κοινότητα (και οικισμό) στον πίνακα που ακολουθεί. Ε π ί π ε δ ο ε κ π α ί δ ε υ σ η ς Κάτοχοι διδακτορικού τίτλου Κάτοχοι Μάστερ Πτυχιούχοι Ανωτάτων Σχολών Πτυχιούχοι ΤΕΙ (ΚΑΤΕ, ΚΑΤΕΕ) και Ανωτέρων Σχολών Πτυχιούχοι μεταδευτ/μιας εκπαίδευσης Απόφοιτοι Μέσης εκπαίδευσης Πτυχιούχοι ΤΕΛ Πτυχιούχοι ΤΕΣ Απόφοιτοι 3ταξίου Γυμνασίου Απόφοιτοι Δημοτικού Φοιτούν στο Δημοτικό Εγκατέλειψαν το Δημοτικό, αλλά γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Δε γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Σύνολο ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ ,869 Τ.Κ. Χαιρωνείας Τ.Κ. Αγίου Βλασίου Τ.Κ. Ακοντίου Τ.Κ. Ανθοχωρίου Τ.Κ. Βασιλικών Τ.Κ. Θουρίου Τ.Κ. Προσηλίου Τ.Κ. Προφήτου Ηλία A.2-26

76 Α.2.6 Οικονομική δραστηριότητα Απασχόληση Ανεργία Αν και έχουν περάσει δύο χρόνια από τη διενέργεια της τελευταίας απογραφής (2011) η έκδοση των αποτελεσμάτων 16 προχωρά με πολύ αργούς ρυθμούς ιδιαίτερα αυτών που αφορούν τις οικονομικές δραστηριότητες, την απασχόληση και την ανεργία. Σε μια περίοδο κρίσης και ανατροπών η παράθεση στοιχείων της προηγούμενης δεκαετίας δεν οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα αλλά αντίθετα στη διαμόρφωση μιας εικόνας που μάλλον δεν ανταποκρίνεται στη σημερινή πραγματικότητα και δε βοηθά στην σαφή διατύπωση του προβλήματος και στην αναζήτηση πιθανών λύσεων. Παρόλα αυτά παρατίθενται τα διατιθέμενα στοιχεία από την Απογραφή του 2001 σε μια προσπάθεια αποτύπωσης της εικόνας της περιοχής μελέτης έστω μια δεκαετία πριν. Πίνακας Α : Οικονομικώς ενεργός και μη ενεργός πληθυσμός, απασχολούμενοι κατά τομέα οικονομικής δραστηριότητας και άνεργοι, Απογραφή 2001 Σύνολο Ελλάδος,Γεωγραφική ζώνη ( NUTS I), περιφέρεια ( NUTS II ), νομός, δήμος / κοινότητα και δημοτικό / κοινοτικό διαμέρισμα Σύνολο Σύνολο Πρωτογενής Τομέας NACE A-B Ο ι κ ο ν ο μ ι κ ώ ς ε ν ε ρ γ ο ί Απασχολούμενοι Δευτερορογενής Τομέας NACE C-F Τριτογενής Τομέας NACE G-Q Γράφημα Α :Απασχολούμενοι ανά τομέα δραστηριότητας Δε δήλωσαν κλαδο οικονομικής δραστηριόττας Ανεργοι Σύνολο Οικονομικώς μη ενεργοί ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ ,055 Τ.Κ. Χαιρωνείας Τ.Κ. Αγίου Βλασίου Τ.Κ. Ακοντίου Τ.Κ. Ανθοχωρίου Τ.Κ. Βασιλικών Τ.Κ. Θουρίου Τ.Κ. Προσηλίου Τ.Κ. Προφήτου Ηλία Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ 0,57% 8,30% Πρωτογενής Τομέας NACE A-B Δευτερορογενής Τομέας NACE C-F 30,32% Τριτογενής Τομέας 54,17% NACE G-Q Δε δήλωσαν κλαδο οικονομικής δραστηριόττας 14,94% 16 Σε ερώτηση στην ΕΛΣΤΑΤ για το πότε αναμένεται να δημοσιευθούν τα αντίστοιχα αποτελεσμάτα δεν υπήρχε δυνατότητα χρονικού προσδιορισμού. A.2-27

77 Ειδικότερα για την ανεργία στην περιοχή μελέτης, που από τον Πίνακα Α προκύπτει οτι είναι 8,3%, παρουσιάζονται τα στοιχεία ανά τρίμηνο σε επίπεδο χώρας σε μια προσπάθεια προσέγγισης της πραγματικής εικόνας σήμερα. Το πρώτο τρίμηνο του 2001, κατά το οποίο έγινε και η απογραφή, η ανεργία στη χώρα ήταν 11,2%. Το τελευταίο τρίμηνο του 2012, η ανεργία εκτοξεύθηκε στο 26,0% Πίνακας Α : Απασχολούμενοι, άνεργοι, μη ενεργοί, εργατικό δυναμικό (σε χιλιάδες) καθώς και τα ποσοστά ανεργίας και εργατικού δυναμικού Ποσοστό Εργατικού Ποσοστό Σύνολο Δυναμικού (%) Μη Απασχολούμενοι ανεργίας Εργατικού επί του Άνεργοι οικονομικά Δυναμικού συνολικού ενεργοί (%) πληθυσμού (15 ετών και άνω) Α τρίμηνο , , ,291.8 Β τρίμηνο , , ,316.9 Γ τρίμηνο , , ,331.2 Δ τρίμηνο , , ,364.6 A τρίμηνο , , ,342.4 Β τρίμηνο , , ,370.5 Γ τρίμηνο , , ,388.4 Δ τρίμηνο , , , ,395.8 A τρίμηνο , , , ,404.3 Β τρίμηνο , , , ,407.8 Γ τρίμηνο , , , ,407.3 Δ τρίμηνο , , , ,407.4 Το 54.17% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού της ΔΕ Χαιρώνειας απασχολείτο μέχρι το 2001 στον πρωτογενή τομέα και ακολουθεί με 30.32% η απασχόληση στον τριτογενή και 14.94% στο δευτερογενή. Είναι εμφανής η κυριαρχία του πρωτογενή τομέα στη τοπική οικονομία. Πίνακας Α : Οικονομικά ενεργός και μη ενεργός πληθυσμός αλλοδαπών κατά υπηκοότητα, Απογραφή 2001 Αμφοτέρων των φύλων Οικονομικά ενεργοί Σύνολο Απασχολούμενοι Σύνολο Άνεργοι Από αυτούς "νέοι" (1) Οικονομικά μη ενεργοί ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Αλβανία Βουλγαρία Ινδία Ουκρανία A.2-28

78 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Απογραφή 2001 Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Απογραφής του 2001, στο σύνολο του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, περίπου το 10% ήταν αλλοδαποί που στην συντριπική τους πλειοψηφία, ποσοστό 88.41%, προέρχονται από την Αλβανία. Πίνακας Α : Οικονομικώς ενεργός πληθυσμός κατά φύλο και ομάδες ατομικών επαγγελμάτων στη ΔΕ Χαιρώνειας, Απογραφή 2001 ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Μέλη των βουλευομένων σωμάτων, ανώτερα διοικητικά και διευθυντικά στελέχη του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα Πρόσωπα που ασκούν επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα Τεχνολόγοι τεχνικοί βοηθοί και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Υπάλληλοι γραφείου και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών και πωλητές σε καταστήματα και υπαίθριες αγορές Ειδικευμένοι γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι και αλιείς Ειδικευμένοι τεχνίτες και ασκούντες συναφή τεχνικά επαγγέλματα Χειριστές μηχανημάτων σταθερών βιομηχανικών εγκαταστάσεων και συναρμολογητές Ανειδίκευτοι εργάτες χειρώνακτες και μικροεπαγγελματίες Δήλωσαν ανεπαρκώς ή ασαφώς το επάγγελμά τους Νέοι Δε δήλωσαν επάγγελμα Σύνολο (1) (2) (3) 4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) Άρρενες Θήλεις Σύνολο % Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ Γράφηματα Α : Οικονομικώς ενεργός πληθυσμός κατά φύλο και ομάδες ατομικών επαγγελμάτων στη ΔΕ Χαιρώνειας Θήλεις Άρρενες (1) (2) (3) 4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) A.2-29

79 0,13% 5,53% 0,26% 4,22% 4,74% (1) 3,29% 6,98% 13,18% 6,19% 4,61% (2) (3) 4) 10,14% 40,71% (5) (6) (7) (8) (9) (10) Ο αγροτικός χαρακτήρας της τοπικής οικονομίας επιβεβαιώνεται και από τα αναλυτικά στοιχεία, με έντονα παραδοσιακά χαρακτηριστικά όπως η κυριαρχία των ανδρών στα περισσότερα επαγγέλματα, ενώ ιδιαίτερα χαμηλή είναι και η παρουσία των νέων με ποσοστό μόλις 5.5%. Σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας σε ποσοστό 45% είναι μισθωτοί και οι εργαζόμενοι για δικό τους λογαριασμό 33.6%. Σε ανώτερες διοικητικές θέσεις, διευθυντικά στελέχη του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα απασχολείται μόλις το 4.2% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και περίπου το ίδιο ποσοστό 4.7%, ασκούν επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα. Ακολουθεί αναλυτικότερος Πίνακας και με τη θέση στο επάγγελμα, Εργοδότης, μισθωτός κλπ. A.2-30

80 Πίνακας Α : Οικονομικώς ενεργός πληθυσμός κατά φύλο, ομάδες ατομικών επαγγελμάτων και θέση στο επάγγελμα στη ΔΕ Χαιρώνειας, Απογραφή 2001 Θέση στο επάγγελμα Γεωγραφικά διαμερίσματα, νομοί, δήμοι / κοινότητες, δημοτικά / κοινοτικά διαμερίσματα, φύλο, ομάδες ατομικών επαγγελμάτων Σύνολο Εργοδότες Εργαζόμενοι για δικό τους λογαριασμό Μισθωτοί Συμβοηθούντα και μη αμειβόμενα μέλη νοικοκυριού ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Μέλη των βουλευομένων σωμάτων, ανώτερα διοικητικά και διευθυντικά στελέχη του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα Πρόσωπα που ασκούν επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα Τεχνολόγοι τεχνικοί βοηθοί και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Υπάλληλοι γραφείου και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών και πωλητές σε "Νέοι" καταστήματα και υπαίθριες αγορές Ειδικευμένοι γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι και αλιείς Ειδικευμένοι τεχνίτες και ασκούντες συναφή τεχνικά επαγγέλματα Χειριστές μηχανημάτων σταθερών βιομηχανικών εγκαταστάσεων και συναρμολογητές Ανειδίκευτοι εργάτες χειρώνακτες και μικροεπαγγελματίες Δήλωσαν ανεπαρκώς ή ασαφώς το επάγγελμά τους Νέοι Δε δήλωσαν επάγγελμα Άρρενες Μέλη των βουλευομένων σωμάτων, ανώτερα διοικητικά και διευθυντικά στελέχη του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα Πρόσωπα που ασκούν επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα Τεχνολόγοι τεχνικοί βοηθοί και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Υπάλληλοι γραφείου και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών και πωλητές σε καταστήματα και υπαίθριες αγορές Ειδικευμένοι γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι και αλιείς Ειδικευμένοι τεχνίτες και ασκούντες συναφή τεχνικά επαγγέλματα Χειριστές μηχανημάτων σταθερών βιομηχανικών εγκαταστάσεων και συναρμολογητές Ανειδίκευτοι εργάτες χειρώνακτες και μικροεπαγγελματίες Δήλωσαν ανεπαρκώς ή ασαφώς το επάγγελμά τους Νέοι Δε δήλωσαν επάγγελμα Θήλεις Μέλη των βουλευομένων σωμάτων, ανώτερα διοικητικά και διευθυντικά στελέχη του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα Πρόσωπα που ασκούν επιστημονικά, καλλιτεχνικά και συναφή επαγγέλματα Τεχνολόγοι τεχνικοί βοηθοί και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Υπάλληλοι γραφείου και ασκούντες συναφή επαγγέλματα Απασχολούμενοι στην παροχή υπηρεσιών και πωλητές σε καταστήματα και υπαίθριες αγορές Ειδικευμένοι γεωργοί, κτηνοτρόφοι, δασοκόμοι και αλιείς Ειδικευμένοι τεχνίτες και ασκούντες συναφή τεχνικά επαγγέλματα Χειριστές μηχανημάτων σταθερών βιομηχανικών εγκαταστάσεων και συναρμολογητές Ανειδίκευτοι εργάτες χειρώνακτες και μικροεπαγγελματίες Δήλωσαν ανεπαρκώς ή ασαφώς το επάγγελμά τους Νέοι Δε δήλωσαν επάγγελμα Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ A.2-31

81 Α.2.7 Ποιότητα ζωής και υποδομές Οι παράμετροι που «καθορίζουν» την ποιότητα ζωής είναι σύνθετες και αφορούν τόσο στο ανθρωπογενές όσο και στο φυσικό περιβάλλον αλλά και στις παρεχόμενες υπηρεσίες και προσβασιμότητες ενώ ποικίλλουν ανάλογα με τα κυρίαρχα κοινωνικά μοντέλα «σύγχρονης ζωής» και τις κοινωνικοπολιτιστικές συνθήκες και ιδιαιτερότητες. Από αυτές άλλες είναι στατιστικά μετρήσιμες όπως η ποιότητα και οι ανέσεις των κατοικιών ή τα δίκτυα υποδομής και άλλες απαιτούν πιό σύνθετες διερευνήσεις όπως η αστικοποίηση, φαινόμενο που παρατηρείται έντονα στην περιοχή μελέτης και που δεν συνδέεται πάντα με την εύρεση εργασίας, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, αλλά περισσότερο με τις «ανέσεις», τις ευκαιρίες και τις εξυπηρετήσεις που προσφέρουν τα αστικά κέντρα. Σε όλους τους οικισμούς όμως, με εξαίρεση τη Χαιρώνεια και το Αγιο Βλάσιο, ο δημόσιος χώρος είναι υποβαθμισμένος και ο υφιστάμενος αστικός εξοπλισμός σε κακή κατάσταση δημιωργώντας την αρνητική εικόνα του δομημένου χώρου. Τα δίκτυα κοινής ωφέλειας είναι σε ικανοποιητικό επίπεδο σε όλους τους οικισμούς και μάλιστα τα τελευταία χρόνια γίνοται έργα τμηματικής αντικατάστασης των παλιών δικτύων (αναλυτικά στο Α.3.3.5) Στην περιοχή μελέτης, σύμφωνα με την απογραφή κτιρίων του 2000, τα κτίρια στην πλειψηφία τους είναι κανονικές κατοικίες οι οποίες διαθέτουν τις σύγχρονες ανέσεις. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι από τις 840 κατοικίες που υπάρχουν στη Δημοτική Ενότητα όλες διαθέτουν κουζίνα, αποχωρητήριο και αποχέτευση και μόλις 3 δεν υδροδοτούνται και 4 δεν ηλεκτροδοτούνται. Δεν υπάρχουν πιο σύγχρονα δεδομένα αν και η επιτόπια έρευνα έδειξε ότι πλέον πολλές κατοικίες είναι κλειστές και στο Προσήλιο και τα Βασιλικά και ερειπωμένες. Πίνακας Α : Κτίρια κατά αποκλειστική χρήση και αριθμός των κανονικών κατοικιών τους (Απογραφή 2000) Αποκλειστική χρήση κτιρίων Σύνολο κτιρίων αποκλειστικής χρήσης Κατοικίες Εκκλησίες - Μοναστήρια Ξενοδοχεία Εργοστάσια - Εργαστήρια Σχολικά κτίρια Καταστήματα - Γραφεία Σταθμοί αυτοκινήτων (πάρκινγ) Νοσοκομεία, Κλινικές κλπ. Άλλες χρήσεις Αριθμός κανονικών κατοικιών ΔΕ Χαιρωνείας ΤΚ Χαιρωνείας ΤΚ Αγίου Βλασίου ΤΚ Ακοντίου ΤΚ Ανθοχωρίου ΤΚ Βασιλικών ΤΚ Θουρίου ΤΚ Προσηλίου ΤΚ Προφήτου Ηλία A.2-32

82 Πίνακας Α : Kανονικές κατοικίες ανάλογα με τις ανέσεις που διαθέτουν (Απογραφή 2001) Αστικά (ΑΣ) και αγροτικά (ΑΓ) Πεδινά (Π), Σύνολο ημιορεινά κανονικών (Η) ορεινά κατοικιών (1) (Ο) Kουζίνα Hλεκτρικό φως A ν έ σ ε ι ς κ α ν ο ν ι κ ώ ν κ α τ ο ι κ ι ώ ν Λουτρό ή ντους Ύδρευση Kεντρική Aποχωρητήριο Aποχέθέρμανση τευση ΔΕ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ ΤΚ Χαιρωνείας ΑΓ Π ΤΚ Αγίου Βλασίου ΑΓ Π ΤΚ Ακοντίου ΑΓ Π ΤΚ Ανθοχωρίου ΑΓ Π ΤΚ Βασιλικών ΑΓ Π ΤΚ Θουρίου ΑΓ Π ΤΚ Προσηλίου ΑΓ Π ΤΚ Προφήτου Ηλία ΑΓ Π Η εγκατάσταση των κατοίκων, και ιδιαίτερα των νέων, στα αστικά κέντρα σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση των τελευταίων ετών εχει σαν αποτέλεσμα την υποβάθμιση τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού χώρου αφού η συντήρηση τους έχει περιοριστεί στο ελάχιστο και σε ορισμένες περιπτώσεις απλά έχουν εγκατεληφθεί δημιουργώντας ενα μή ελκτικό περιβάλλον κατοίκησης. Η πλούσια ιστορία της περιοχής, από την αρχαιότητα μέχρι, σήμερα διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πολιτιστικό περιβάλλον. Πολιτιστικές εκδηλώσεις και αναβίωση εθίμων πραγματοποιούνται σε όλους τους οικισμούς. Η λειτουργία των Μουσείων (αρχαιολογικού και εικονικής πραγματικότητας) σε συνδυασμό με τη δημιουργία του Πλουτάρχειου Ιστορικού και Πολιτιστικού Πάρκου ενισχύουν και προωθούν τα πολιτιστικά δρώμενα (αναλυτικά στο Α.3.2). Το φυσικό περιβάλλον και το αγροτικό τοπίο μετά και την εφαρμογή του Προγράμματος ECOPEST έχει βελτιωθεί σημαντικά (Α.3.1). A.2-33

83 Α.2.8 Συμπεράσματα Τάσεις Προβλήματα Τόσο από τα διαθέσιμα στοιχεία όσο και από την επιτόπια έρευνα, στα πλαίσια της ανάλυσης, προκύπτουν τα εξής: Ο πρώην καποδιστριακός δήμος Χαιρώνειας και σήμερα Δημοτική Ενότητα του καλλικράτειου Δήμου Λεβαδέων αποτελεί μια παραδοσιακά αγροτική περιοχή με διάσπαρτους μικρούς οικισμούς και πλούσια ιστορία. Ο ρόλος της σε επίπεδο Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και Περιφερειακής Ενότητας Βοιωτίας είναι μικρός λόγω των πληθυσμιακών και οικονομικών μεγεθών της. Η λειτουργία των τοπικών δομών στα πλαίσια του νέου Δήμου και ο προσδιορισμός του ρόλου της μέσα στο νέο διοικητικό/χωρικό πλαίσιο, με δεδομένη τη κυριαρχία της Λιβαδειάς, διέπονται/διαμορφώνονται απο ισχυρές σχέσεις εξάρτησης. Η γειτνίαση της περιοχής μελέτης με το αστικό κέντρο (Λιβαδειά) έχει σαν αποτέλεσμα τη διαμόρφωση του μοντέλου «κατοικώ στη πόλη και εργάζομαι (στον αγροτικό τομέα) στο χωριό». Από τα στοιχεία της πληθυσμιακής ανάλυσης (δυστυχώς είναι ελλιπή αφού εκκρεμεί η δημοσίευση των αναλυτικών δημογραφικών δεδομένων της απογραφής του 2011) όλοι οι οικισμοί είναι φθίνοντες με γηρασμένο πληθυσμό. Οι τάσεις που διαμορφώνονται είναι η ερήμωση των περισσότερων από αυτών. Η εγκατάλειψη των οικισμών, σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση των τελευταίων ετών, έχει σαν αποτέλεσμα την ολοένα και μεγαλύτερη υποβάθμιση τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού χώρου. Η σχέση κόστους (συντήρηση/αναβάθμιση των υποδομών και του οικισμένου χώρου) και ωφέλους (χρήση και αριθμός χρηστών) αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα και μάλιστα σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης και παρατεταμένης ύφεσης της ελληνικής οικονομίας που επηρεάζει τόσο τις δημόσιες όσο και τις ιδιωτικές επενδύσεις σε όλα τα επίπεδα. Τέλος, λόγω έλλειψης πρόσφατων δεδομένων (αναλυτικά στο Α.2.6 ) της οικονομικής δραστηριότητας είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι τάσεις που διαμορφώνονται στην τοπική οικονομία αλλά σύμφωνα με στοιχεία σε επίπεδο χώρας η ανεργία που αυξάνεται από τρίμηνο σε τρίμηνο αποτελεί ένα τεράστιο ζήτημα. A.2-34

84 ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΡΩΝΕΙΑΣ Κεφάλαιο Α.3 Δεδομένα του Χώρου και του Περιβάλλοντος A.3-1

85 Α.3.1 Α Φυσικό Περιβάλλον Φυσικό Περιβάλλον Α Μορφολογικά στοιχεία Ο Δήμος Χαιρώνειας περιβάλλεται από σημαντικά βουνά όπως είναι ο Παρνασσός στα δυτικά του, το Καλλίδρομο στα βόρεια και το Χλωμό στα βορειοανατολικά του. Οι κύριοι όγκοι εντός των ορίων του Δήμου είναι το όρος Ηδύλειον στο κέντρο το όρος Ακόντιο στο νοτιοανατολικό τμήμα του Δήμου και το όρος Θούριο νότια. Το μεγαλύτερο μέρος της έκτασης του Δήμου Χαιρώνειας είναι πεδινό και βρίσκεται σε σχετικά χαμηλό υψόμετρο (μεσοσταθμικό οικισμών 136 μ.). Οι όγκοι του αφορούν κυρίως βραχώδεις κορυφές όπως «Αγ. Δημήτριος» με υψόμετρο 370 μ., «Ψηλή Ράχη» με υψόμετρο 388 μ., «Πετρωτό» με υψόμετρο 448 μ., «Αη Λιας» με υψόμετρο 457 μ., «Ακόντιον» με υψόμετρο 502 μ. και «Στεφάνιο» με υψόμετρο 547 μ. Α Γεωλογικά στοιχεία Τα Γεωλογικά στοιχεία της περιοχής μελέτης αναπτύσσονται στο Κεφάλαιο Α.3.4 «Γεωλογική διερεύνηση του ΟΤΑ - Ασφάλεια, προστασία». Α Υδατικοί Πόροι Η Δ.Ε. της Χαιρώνειας ανήκει στο Υδατικό Διαμέρισμα της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας με κωδικό (GR07). Το Υδατικό Διαμέρισμα GR07 περιλαμβάνει ολόκληρους τους Νομούς Ευβοίας (και τη Σκύρο) και Βοιωτίας, μεγάλα τμήματα των Νομών Φθιώτιδας (83,1%) και Φωκίδας (41,9%) και μικρά τμήματα των Νομών Αττικής (7,2%) και Μαγνησίας (Σποράδες) (14,9%). Η συνολική του έκταση είναι km2. Ο πληθυσμός του, με βάση την απογραφή του 1991 ήταν κάτοικοι και σύμφωνα με την απογραφή του 2001 ήταν κάτοικοι, παρουσιάζοντας αύξηση 3.0%. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία απογραφής του 2011 ο πληθυσμός του Υδατικού Διαμερίσματος ανέρχεται σε κατοίκους παρουσιάζοντας μείωση 1.0%, σε σχέση με την απογραφή του A.3-2

86 Περιοχή μελέτης Χάρτης Α : Το Υδατικό Διαμέρισμα Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και οι λεκάνες απορροής του (πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) Η Δ.Ε. Χαιρώνειας βρίσκεται στη λεκάνη απορροής του Βοιωτικού Κηφισού με GR 23 η οποία καταλαμβάνει έκταση km2. Ο Βοιωτικός Κηφισός με κωδικό GR 0723R N διασχίζει τα διοικητικά όρια της Δ.Ε. Χαιρώνειας. Έχει χαρακτηριστεί ως ευαίσθητος αποδέκτης σύμφωνα με την οδηγία 91/271/ΕΟΚ περί επεξεργασίας αστικών λυμάτων. Σύμφωνα με την ΚΥΑ 19661/1982 (ΦΕΚ 1811Β /1999) «Τροποποίηση της 5673/400/1997 Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Μέτρα και όροι για την επεξεργασία αστικών λυμάτων» (Β 192)» - Κατάλογος ευαίσθητων περιοχών για τη διάθεση αστικών λυμάτων σύμφωνα με το άρθρο 5 (παρ. 1) της απόφασης αυτής», τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα υποβάλλονται σε αυστηρότερη επεξεργασία από την προβλεπόμενη στο άρθρο 7 της υπ αριθ. 5673/400/1997 ΚΥΑ, όπως παρουσιάζεται και στο Σχήμα Α Εκτός από τον π. Βοιωτικό Κηφισό την Δ.Ε. Χαιρώνειας διαρρέουν και άλλα ρέματα, τα οποία καταλήγουν στον ποταμό όπως το ρέμα Μαυρονερίου, Κινέτας και Μπογδανόρρεμα που είναι μόνιμης ροής. A.3-3

87 Περιοχή μελέτης Χάρτης Α : Χαρακτηρισμένες ευαίσθητες περιοχές σύμφωνα με την Οδηγία 91/271/ΕΟΚ (πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) Σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης των Υδατικών Πόρων για το Υδατικό Διαμέρισμα στην περιοχή μελέτης εμφανίζονται τρία υπόγεια υδατικά συστήματα, του Ανω και Μέσου Ρου Βοιωτικού Κηφισού (GR ), του Κάτω Ρου Κηφισού (GR ) και του Καλοποδίου Κάστρου Ορχομενού Βασιλικών (GR ). Περιοχή μελέτης Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη Υπόγειων Υδατικών Συστημάτων περιοχής μελέτης (πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) A.3-4

88 Τα υπόγεια υδατικά συστήματα της περιοχής μελέτης με κωδικούς GR και GR χαρακτηρίζονται ως Προστατευόμενες περιοχές Πόσιμου Ύδατος, είναι δηλαδή τα υδατικά συστήματα που χρησιμοποιούνται για την ύδρευση του πληθυσμού. Οι χρήσεις νερού διακρίνονται στην ύδρευση, την άρδευση, την κτηνοτροφία και τη βιομηχανία. Στο Υδατικό Διαμέρισμα Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, η σημαντικότερη ζήτηση αντιστοιχεί στην άρδευση. Οι ζητήσεις για την ύδρευση, την βιομηχανία και την κτηνοτροφία είναι σαφώς μικρότερες. Η ύδρευση των οικισμών πραγματοποιείται από κοινοτικές γεωτρήσεις. Κάθε οικισμός διαθέτει δική του γεώτρηση εκτός από τον ικισμό της Χαιρώνειας, του Ακοντίου που εξυπηρετούνται από μία γεώτρηση, η οποία μελλοντικά θα εξυπηρετεί και τον οικισμό του Θουρίου. Οι αρδευτικές ανάγκες καλύπτονται από το Βοιωτικό Κηφισό, από ιδιωτικές και κοινοτικές γεωτρήσεις, ενώ οι κτηνοτροφικές από ιδιωτικές γεωτρήσεις. Με βάσει τα στοιχεία της Υπηρεσίας Εγγείων Βελτιώσεων στην Π.Ε. της Θήβας μέχρι το 2009 έχει καταγραφεί σημαντικός αριθμός αρδευτικών γεωτρήσεων στη Δ.Ε. Χαιρώνειας. Στον Πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται ο αριθμός των γεωτρήσεων ανά Τ.Κ., το μέσο, το μέγιστο και το ελάχιστο βάθος τους. Οι γεωτρήσεις αυτές προορίζονται για αρδευτικούς και κτηνοτροφικούς σκοπούς. Πίνακας Α : Αρδευτικές γεωτρήσεις ανά Δημοτική Κοινότητα Α/Α ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΕΣΟ ΒΑΘΟΣ Μέγιστο Ελάχιστο ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ (m) Βάθος Βάθος 1 Χαιρώνεια Προσήλιο 3 53, Ακόντιο , Θούριο 7 108, Βασιλικά 50 55, Αγ. Βλάσιος 62 64, Προφ. Ηλίας 34 89, Ανθοχώρι 79 79, Πολλές από αυτές αναμένεται να εχουν εγκαταληφθεί καθώς οι περισσότερες έχουν κατασκευαστεί πριν το 2000 και πλέον η γεωργική γη αρδεύεται μέσω των αρδευτικών έργων από τα ύδατα του Βοιωτικού Κηφισού. Στη διαδικασία χορήγησης άδειας χρήσης νερού βρίσκονται οι κοινοτικές γεωτρήσεις, οι οποίες προορίζονται όλες για αρδευτικούς σκοπούς. Οι γεωτρήσεις αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα που ακολουθεί. Πίνακας Α : Αρδευτικές γεωτρήσεις ανά Δημοτική Κοινότητα Α/Α ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ 1 Χαιρώνεια 5 2 Προσήλιο 2 3 Ακόντιο 2 4 Θούριο 5 5 Βασιλικά - 6 Αγ. Βλάσιος 3 7 Προφ. Ηλίας 3 8 Ανθοχώρι 6 ΣΥΝΟΛΟ 26 A.3-5

89 Οι κοινοτικές γεωτρήσεις παρουσιάζονται στο Χάρτη Α.3.1. του «Φυσικού Περιβάλλοντος». Α Κλιματολογικά στοιχεία Α Σταθμοί παρατηρήσεων Για την προσέγγιση των κλιματολογικών και βιοκλιματικών χαρακτηριστικών της περιοχής του πρώην Δήμου Χαιρώνειας χρησιμοποιήθηκαν τα δεδομένα από τον πλησιέστερο μετεωρολογικό σταθμό παρατήρησης της περιοχής. Αναλύονται τα δεδομένα του Μ.Σ. του Αλιάρτου, τα χαρακτηριστικά του οποίου παρουσιάζονται στον Πίνακα Α Πίνακας Α : Χαρακτηριστικά του μετεωρολογικού σταθμού στον Αλίαρτο Γεωγραφικές Συντεταγμένες Ονομασία Σταθμού Αριθμός Σταθμού Μήκος Πλάτος Υπηρεσία στην οποία υπάγεται ο σταθμός Υψόμετρο (m) Περίοδος Λειτουργίας Αλίαρτος ο 06' 38 ο 25' Ε.Μ.Υ Α Θερμοκρασία Σύμφωνα με τα κλιματολογικά δεδομένα του σταθμού Αλιάρτου, η μέση ετήσια θερμοκρασία για την ευρύτερη περιοχή κυμαίνεται μεταξύ 11,52-32,41 C, ενώ δεν πέφτει κάτω από το μηδέν. Η απολύτως μέγιστη θερμοκρασία για την ευρύτερη περιοχή κυμαίνεται μεταξύ 14,12 36,27 C, ενώ η απολύτως ελάχιστη θερμοκρασία κυμαίνεται μεταξύ 7,47 30,09 C. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι περίπου 21,75 C. Οι υπερετήσιες μέσες μηνιαίες μεταβολές παρουσιάζονται στο διάγραμμα που ακολουθεί. Γράφημα Α : Μέσες μηνιαίες θερμοκρασίες σύμφωνα με τα δεδομένα του Μ.Σ. του Αλιάρτου (Πηγή: Ε.Μ.Υ., Μ.Σ. ΑΛΙΑΡΤΟΥ, ) A.3-6

90 Α Υετός Το μέσο υπερετήσιο ύψος βροχής για την περιοχή με στοιχεία του μετεωρολογικού σταθμού του Αλιάρτου είναι 56,36 mm. Στο διάγραμμα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι υπερετήσιες μηνιαίες διακυμάνσεις του ύψους βροχής για το μετεωρολογικό σταθμό του Αλιάρτου Γράφημα Α : Υπερετήσιες μηνιαίες διακυμάνσεις του ύψους βροχής για τον Μ.Σ. του Αλιάρτου (Πηγή: Ε.Μ.Υ., Μ.Σ. ΑΛΙΑΡΤΟΥ, ) Οι βροχοπτώσεις κατά την καλοκαιρινή περίοδο ελαττώνονται όπως είναι αναμενόμενο. Συγκεκριμένα, το ύψος βροχής από τον Μάιο έως και τον Σεπτέμβριο κυμαίνεται από 34,4,8 έως 31,9 mm. Η χειμερινή περίοδος είναι αυτή που συγκεντρώνει τις περισσότερες βροχοπτώσεις. Οι υψηλότερες τιμές βροχόπτωσης παρατηρούνται τους μήνες Νοεμβρίου - Μαρτίου. Ο μέσος όρος των ετήσιων βροχοπτώσεων δεκαετίας είναι 658,3 mm, ενώ η εποχική κατανομή έχει τις ακόλουθες τιμές: Χειμώνας: 284,8 mm, ποσοστό 42,11% Άνοιξη: 145,2 mm, ποσοστό 21,47% Θέρος: 52,9 mm, ποσοστό 7,82% Φθινόπωρο: 193,4 mm, ποσοστό 28,60% Ο Δεκέμβριος παρουσιάζει το μεγαλύτερο ύψος βροχής με 107,2 mm και ακολουθούν Ιανουάριος, Νοέμβριος, Φεβρουάριος και Οκτώβριο με τιμές 95,3-72,7 mm. Ο μήνας Ιούλιος έχει περίπου 10,6 mm μέση τιμή και είναι ο πλέον άνυδρος μήνας. Α Υγρασία Οι τιμές της σχετικής υγρασίας είναι σχετικά υψηλές, ο ετήσιος μέσος όρος της σχετικής υγρασίας είναι υψηλός, με τιμή 62,65. Το μέγιστο ποσοστό της σχετικής υγρασίας του αέρα, στην επιφάνεια του εδάφους, παρατηρείται κατά τους μήνες Οκτώβριο έως Μάρτιο, ενώ το ελάχιστο σημειώνεται κατά τους μήνες Απρίλιο έως και Σεπτέμβριο. A.3-7

91 Γράφημα Α : Υπερετήσιες μηνιαίες διακυμάνσεις της σχετικής υγρασίας για τον Μ.Σ. του Αλιάρτου Α Άνεμοι (Πηγή: Ε.Μ.Υ., Μ.Σ. ΑΛΙΑΡΤΟΥ, ) Η ταχύτητα και η διεύθυνση των ανέμων είναι σημαντικοί παράγοντες για τις διαδικασίες μεταφοράς και διάδοσης των διαφόρων ατμοσφαιρικών ρύπων σε μια περιοχή. Οι ετήσιες συχνότητες έντασης ανέμων για τον Μ.Σ. του Αλιάρτου παρουσιάζονται στο ανεμόγραμμα που ακολουθεί. Όπως προκύπτει από τα μετεωρολογικά στοιχεία, οι επικρατέστεροι άνεμοι είναι κατά σειρά οι βόρειοι, οι δυτικοί, οι βορειοδυτικοί, οι νότιοι, οι βορειοανατολικοί, οι ανατολικοί και τέλος οι νοτιοανατολικοί. Γράφημα Α : Ετήσια συχνότητα έντασης ανέμου (%) A.3-8

92 Α Ομβροθερμικό πηλίκο Emberger Ομβροθερμικά διαγράμματα Για το χαρακτηρισμό του κλίματος μιας περιοχής λαμβάνονται συνήθως οι παράγοντες της θερμοκρασίας και των υδατικών συνθηκών είτε για τον υπολογισμό αριθμοδεικτών είτε για την απεικόνιση σχετικών κλιματικών διαγραμμάτων. Τέτοιες μαθηματικές εκφράσεις ή αριθμοί ονομάζονται κλιματικοί ή βιοκλιματικοί δείκτες αντίστοιχα, ανάλογα με το αντικείμενο που επηρεάζουν. Για την περιοχή της Μεσογείου, καλά αποτελέσματα δίνει ο κλιματικός τύπος του «βροχοθερμικού πηλίκου» του Emberger, όπου: Q 1000* P ( M m) *( M m) 2 P= το ετήσιο ύψος βροχής σε mm, Μ= ο μέσος όρος της μέγιστης θερμοκρασίας του θερμότερου μήνα σε απόλυτους βαθμούς (+273,2 C=0 C), m= ο μέσος όρος της ελάχιστης θερμοκρασίας του ψυχρότερου μήνα σε απόλυτους βαθμούς σε συνδυασμό με το κλιματικό διάγραμμα των Εmberger-Sauvage. Όσο μικρότερος είναι ο δείκτης Q, τόσο ξηρότερο είναι το κλίμα. Με βάση τις τιμές του Q και την τιμή του m συντάσσει ο Emberger, τα λεγόμενα κλιματικά διαγράμματα. Ένα τέτοιο έχει συντάξει ο Μαυρομάτης (1980) για τη χώρα μας (Διάγραμμα Α ). Η έννοια του βιοκλιματικού ορόφου ανταποκρίνεται στην κατακόρυφη διαδοχή του βιοκλίματος στην οποία οφείλεται και η κατακόρυφη διαδοχή της βλαστήσεως. Ο Μαυρομάτης διακρίνει τρεις βιοκλιματικούς ορόφους, «ημίξηρο», «ύφυγρο», «υγρό», και τέσσερις υποορόφους με βάση την τιμή του m οc σε «χειμώνα θερμό» (m>7 C), «χειμώνα ήπιο» (3<m<7 C), «χειμώνα ψυχρό» (0<m<3 C) και «χειμώνα δριμύ» (- 10<m<0 ο C). Σύμφωνα με τον τύπο του Emberger και με τα στοιχεία της Ε.Μ.Υ. από τον Μ.Σ. του Αλιάρτου, προκύπτει ότι για την περιοχή του έργου οι τιμές των M, m, P και Q είναι αντίστοιχα: Μ= 32,41 οc m= 2,88 C P= 676,3 mm Q= 78,74 Tοποθετώντας αυτά τα δεδομένα στο διάγραμμα του Emberger, κατά Μαυρομάτη, για την Ελλάδα παρατηρείται ότι ο βιοκλιματικός όροφος της περιοχής είναι ημίξηρος με χειμώνα ψυχρό. A.3-9

93 Διάγραμμα Α :Κλιματολογικό διάγραμμα Emberger για τη χώρα μας (Μαυρομάτης 1980) Οι βιοκλιματικοί όροφοι της περιοχής μελέτης παρουσιάζονται στον παρακάτω χάρτη, ο οποίος αποτελεί απόσπασμα από το χάρτη των βιοκλιματικών ορόφων της Ελλάδας. Σύμφωνα με αυτόν, στην περιοχή της Δ.Ε. Χαιρώνειας εμφανίζονται ένας τύπος βιοκλιματικών ορόφων, ο ύφυγρος με χειμώνα ψυχρό. A.3-10

94 . (Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας) Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη Βιοκλιματικών Ορόφων ευρύτερης περιοχής ενδιαφέροντος Οι Gaussen και Bagnuls απεικονίζουν, με διάγραμμα που καλείται «ομβροθερμικό διάγραμμα», την πορεία μήνα προς μήνα της μέσης μηνιαίας θερμοκρασίας σε ο C και του μέσου μηνιαίου ύψους βροχής σε mm. Για την καμπύλη της θερμοκρασίας λαμβάνεται κλίμακα διπλάσια εκείνης του όμβρου (1 ο C αντιστοιχεί σε 2 χιλιοστά βροχής). Η περίοδος κατά την οποία η καμπύλη του όμβρου βρίσκεται χαμηλότερα από την καμπύλη της θερμοκρασίας θεωρείται ξηρή. Ένας μήνας χαρακτηρίζεται ξηρός όταν το σύνολο των κατακρημνισμάτων του μήνα αυτού είναι ίσο ή μικρότερο από το διπλάσιο της μέσης θερμοκρασίας του (Pmm 2TC). Η διάκριση αυτή, σύμφωνα με τα ομβροθερμικά διαγράμματα, είναι περισσότερο κατατοπιστική από τους αριθμοδείκτες και αποδίδουν περισσότερο την πραγματική «οικολογικώς» ξηρή περίοδο, αν συνυπολογιστούν παράγοντες του εδάφους καθώς και το βάθος του. Το ομβροθερμικό διάγραμμα της ευρύτερης περιοχής μελέτης (βάσει των διαθέσιμων στοιχείων του Μ.Σ. της Ε.Μ.Υ. στον Αλίαρτος) παρατίθεται στη συνέχεια. Σύμφωνα με τα δεδομένα του Μετεωρολογικού Σταθμού Αλιάρτου, η ξηρή περίοδος διαρκεί από Μάιο έως και Σεπτέμβριο. Λιγότερο ξηροί είναι οι μήνες Ιανουάριος, Δεκέμβριος και Νοέμβριος. A.3-11

95 Γράφημα Α : Ομβροθερμικό διάγραμμα Μ.Σ. Αλιάρτου (Πηγή: Ε.Μ.Υ., Μ.Σ. ΑΛΙΑΡΤΟΥ, ) Σύμφωνα με το βιοκλιματικό χάρτη της Ελλάδας, η περιοχή της Δ.Ε. Χαιρώνειας ανήκει στον έντονο μέσο μεσογειακό χαρακτήρα του μεσογειακού βιοκλίματος. (Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας) Χάρτης Α : Απόσπασμα Βιοκλιματικού χάρτη ευρύτερης περιοχής μελέτης A.3-12

96 Α Οικοσυστήματα - Προστατευόμενες Περιοχές - Φυσικά Τοπία Α Γενικά περί προστατευομένων περιοχών Ορισμός και θεσμικό πλαίσιο προστατευομένων περιοχών Η Διεθνής Ένωση για την Προστασία της Φύσης (IUCN) ορίζει ότι προστατευόμενη περιοχή είναι χερσαία ή και θαλάσσια έκταση αφιερωμένη στην προστασία και στη διατήρηση της βιολογικής ποικιλότητας και των φυσικών και συναφών πολιτιστικών πόρων, η οποία υπόκειται σε διαχείριση με νομικά μέσα ή άλλους αποτελεσματικούς τρόπους. Προστατευόμενες περιοχές στην Ελλάδα νοούνται κυρίως οι περιοχές που έχουν ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000 και οι οποίες προστατεύονται βάσει των Κοινοτικών Οδηγιών για τους οικοτόπους και για τα πουλιά. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για την προστασία οικολογικά σημαντικών περιοχών περιλαμβάνει τρία επίπεδα νομοθεσίας. Εθνική νομοθεσία Κοινοτική νομοθεσία Διεθνή νομοθεσία Εθνική νομοθεσία Νόμος 1650/1986 «Για την προστασία του περιβάλλοντος» Ο Ν. 1650/1986 είναι σήμερα ο βασικός ελληνικός νόμος που διέπει τη θεσμοθέτηση των προστατευομένων περιοχών. Χωρίζεται σε 7 Κεφάλαια, από τα οποία το πιο σημαντικό είναι το Δ : «Προστασία της φύσης και του τοπίου», το οποίο εισάγει τις παρακάτω κατηγορίες προστατευομένων περιοχών: Περιοχές απόλυτης προστασίας της φύσης. Στις περιοχές αυτές δεν επιτρέπεται καμία ανθρώπινη δραστηριότητα, με εξαίρεση την επιστημονική. Περιοχές προστασίας της φύσης. Εθνικά Πάρκα. Πρόκειται για τη σημαντικότερη κατηγορία, καθώς μπορεί να περιλάβει εκτεθειμένες περιοχές οικολογικής σημασίας οι οποίες «...παραμένουν ανεπηρέαστες ή ελάχιστα έχουν επηρεαστεί από ανθρώπινες δραστηριότητες και στις οποίες διατηρείται μεγάλος αριθμός και ποικιλία αξιόλογων βιολογικών, οικολογικών και αισθητικών στοιχείων...». Στα εθνικά και θαλάσσια πάρκα επιτρέπονται «...δραστηριότητες ερευνητικές, φυσιολατρικές και άλλες, κυρίως παραδοσιακού χαρακτήρα...». Προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί, προστατευόμενα τοπία. Περιοχές οικοανάπτυξης. Στην πράξη, μια προστατευόμενη περιοχή συνήθως περιλαμβάνει συνδυασμό των παραπάνω βαθμών προστασίας. Νόμος 2742/1999 «Χωροταξικός Σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη» Ο Ν. 2742/99 αφορά τη διαχείριση και διοίκηση «περιοχών, στοιχείων και συνόλων της φύσης και του τοπίου», βάσει κατηγοριών που αναφέρονται στον Ν. 1650/86. A.3-13

97 Αφορά επίσης και τις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, δηλαδή τις περιοχές Natura 2000 που συστήνονται βάσει της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Στο άρθρο 15, «Φορείς Διαχείρισης», ο ν.2742/99 ανοίγει το δρόμο για την ίδρυση φορέων διαχείρισης (Φ.Δ.) προστατευομένων περιοχών ως νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου. Κοινοτική νομοθεσία Οδηγία 79/409/ΕΟΚ «Για την προστασία των άγριων πουλιών» Σκοπός της Οδηγίας 79/409 είναι η προστασία ειδών πουλιών που ζουν σε άγρια κατάσταση στην Ευρώπη. Πολύ σημαντικό σημείο της είναι η υποχρέωση των κρατών-μελών να χαρακτηρίζουν «Ζώνες Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.)» (Special Prtectin Areas - SPA) τις πιο κατάλληλες περιοχές που φιλοξενούν πληθυσμούς και οικοτόπους των πουλιών αυτών και άλλων μεταναστευτικών πουλιών. Την εφαρμογή της 79/409 την επιβλέπει η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην Ελλάδα την εφαρμογή της 79/409 την παρακολουθεί το Υπουργείο Γεωργίας, κυρίως ως προς τα μέτρα προστασίας των πουλιών και ειδικότερα ως προς τα θέματα ρύθμισης κυνηγιού. Η Οδηγία 79/409 εναρμονίζεται με το ελληνικό δίκαιο με τις Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις: / (ΦΕΚ 757/Β/ ) / (ΦΕΚ 1188/Β/ ) και / (ΦΕΚ 68/Β/4-2-98) Οδηγία 92/43/ΕΟΚ «Για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» Η 92/43 είναι η Οδηγία-κορμός για την προστασία της φύσης. Η Οδηγία 92/43/ΕΚ εναρμονίστηκε στο ελληνικό δίκαιο με την Κοινή Υπουργική Απόφαση 33318/3028/ (ΦΕΚ 1289/Β/ ). Με την 92/43 ιδρύθηκε το ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο Ειδικών Ζωνών Διατήρησης (Special Areas f Cnservatin), με τον τίτλο Natura Το Δίκτυο Natura 2000 αποτελεί Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο περιοχών οι οποίες φιλοξενούν φυσικούς τύπους οικοτόπων και οικοτόπους ειδών που είναι σημαντικοί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αποτελείται από δύο κατηγορίες περιοχών: από τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.)» (Special Prtectin Area - SPA) για την ορνιθοπανίδα, όπως ορίζονται στην Οδηγία 79/409/ΕΟΚ και αναφέρθηκαν παραπάνω, και από τους «Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (Τ.Κ.Σ.)» (Sites f Cmmunity Imprtance - SCI), όπως ορίζονται στην Οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Οι Ζ.Ε.Π., μετά τον χαρακτηρισμό τους από τα κράτη-μέλη, εντάσσονται αυτομάτως στο Δίκτυο Natura 2000, και η διαχείρισή τους ακολουθεί τις διατάξεις του άρθρου 6 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Αντίθετα, για την ένταξη των Τ.Κ.Σ. πραγματοποιείται επιστημονική αξιολόγηση και διαπραγμάτευση μεταξύ των κρατών-μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σύμφωνα με τα αποτελέσματα των κατά οικολογική ενότητα βιογεωγραφικών σεμιναρίων. A.3-14

98 Η οριστικοποίηση του καταλόγου των Τόπων Κοινοτικής Σημασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο βαίνει προς ολοκλήρωση όσον αφορά τη Μεσογειακή Ζώνη, στην οποία ανήκει εξ ολοκλήρου η Ελλάδα. Μετά την οριστικοποίηση του καταλόγου των Τ.Κ.Σ., τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να κηρύξουν τις περιοχές αυτές «Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ)» (Special Areas f Cnservatin - SAC) το αργότερο μέσα σε μια εξαετία. Η καταγραφή των τόπων που πληρούν τα κριτήρια της παρουσίας τύπων οικοτόπων και οικοτόπων ειδών της Οδηγίας 92/43 ΕΟΚ στη χώρα μας (296 περιοχές «Επιστημονικός Κατάλογος»), έγινε από ομάδα 100 επιστημόνων περίπου η οποία συστήθηκε ειδικά για το σκοπό αυτό στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE ( ) με τίτλο «Καταγραφή, Αναγνώριση, Εκτίμηση και Χαρτογράφηση των Τύπων Οικοτόπων και των ειδών Χλωρίδας και Πανίδας της Ελλάδας (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ)». Στον «Επιστημονικό Κατάλογο» εντάχθηκε το σύνολο σχεδόν των έως τότε προστατευομένων περιοχών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η τελική επιλογή των τόπων που προτάθηκαν από τη χώρα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έγινε από κοινή ομάδα εργασίας ΥΠΕΧΩΔΕ Υπουργείου Γεωργίας κατόπιν γνωμοδοτήσεων όλων των συναρμόδιων υπουργείων. Η Ελλάδα έχει χαρακτηρίσει σήμερα 151 Ζώνες Ειδικής Σημασίας (Ζ.Ε.Π.) και υπέβαλε τμηματικά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ( ) κατάλογο 239 προτεινόμενων Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (Τ.Κ.Σ.) («Εθνικός Κατάλογος»). Οι δύο κατάλογοι παρουσιάζουν μεταξύ τους αλληλεπικαλύψεις όσον αφορά τις εκτάσεις τους. Μάλιστα, 31 τόποι έχουν οριστεί ταυτόχρονα Ζ.Ε.Π. και έχουν προταθεί και για Τ.Κ.Σ. Όλοι οι τόποι του Δικτύου Natura 2000 που περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων συνοδεύονται από δελτίο δεδομένων με γενικότερα περιγραφικά στοιχεία και με ειδικότερες πληροφορίες για τους τύπους οικοτόπων και για τα είδη που ενδιαιτούν στον κάθε τόπο και από χάρτη κλίμακας 1: Όλοι οι ανωτέρω χάρτες έχουν αποσταλεί στις Διευθύνσεις Περιβάλλοντος και Χωροταξίας των Περιφερειών της χώρας, στα Τμήματα Περιβάλλοντος των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων, στη βιβλιοθήκη του ΥΠΕΧΩΔΕ, και διανέμονται σε όλους τους ενδιαφερόμενους πολίτες. Οι δραστηριότητες στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 ρυθμίζονται έως σήμερα από την εθνική νομοθεσία. Σε συνδυασμό με την Οδηγία 79/409 «για τα πουλιά», η Οδηγία 92/43 «για τους οικοτόπους» αποσκοπεί στη δημιουργία συνεκτικού οικολογικού δικτύου προστατευόμενων περιοχών. Το Δικτύου Natura 2000 στοχεύει επίσης στην προώθηση νέων προτύπων ανάπτυξης, με βελτίωση της ποιότητας ζωής, σε συνδυασμό με τη διατήρηση ή με την αποκατάσταση των ειδικών οικολογικών αξιών των περιοχών αυτών. Στις περιοχές Natura επιτρέπονται έργα και δραστηριότητες που δεν θίγουν τα ιδιαίτερα οικολογικά στοιχεία (οικοτόπους και είδη) για τα οποία η περιοχή κρίθηκε προστατευτέα ή τουλάχιστον παρουσιάζουν συμβατότητα με αυτά. Δεν υπάρχει όμως συγκεκριμένος κατάλογος δράσεων που να επιτρέπονται ή να απαγορεύονται από συγκεκριμένες περιοχές. Πρέπει να προηγηθεί διερεύνηση της οικολογικής A.3-15

99 κατάστασης και της αξίας του εκάστοτε φυσικού χώρου, ώστε να μπορεί να υπολογιστεί η αναμενόμενη επίπτωση του κάθε έργου. Διεθνής νομοθεσία Συνθήκη Ραμσάρ Η συνθήκη Ραμσάρ αφορά την προστασία υγροτόπων διεθνούς σημασίας. Υπογράφηκε στο Ιράν το Επικυρώθηκε από την Ελλάδα το 1974 οπότε και ορίστηκαν οι 10 ελληνικοί υγρότοποι Ραμσάρ. Η συμφωνία προέβλεπε επίσης την ακριβή οριοθέτηση των υγροτόπων Ραμσάρ, τη σύνταξη διαχειριστικών σχεδίων και την προστασία των οικοσυστημάτων και της ορνιθοπανίδας τους. Ειδικά Προστατευόμενες Περιοχές, σύμφωνα με τη Σύμβαση της Βαρκελώνης Η Σύμβαση της Βαρκελώνης με τα συνοδευτικά Πρωτόκολλα κυρώθηκαν από την Ελλάδα με τον Ν. 855/78 (Φ.Ε.Κ. 235/Α/1978) και με τον Ν. 1634/86 (Φ.Ε.Κ. 104/Α/1986). Σύμφωνα με το Πρωτόκολλο 4 «Περί των ειδικά προστατευόμενων περιοχών της Μεσογείου», τα συμβαλλόμενα κράτη- μέρη της Σύμβασης δεσμεύονται να λάβουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για την προστασία των σημαντικών θαλάσσιων περιοχών για τη διατήρηση των φυσικών πόρων, των φυσικών τοπίων και των περιοχών της πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσογείου. Σε εφαρμογή του Πρωτοκόλλου 4, 9 περιοχές, με συνολική έκταση εκτάρια, έχουν χαρακτηριστεί Ειδικά Προστατευόμενες Περιοχές. Σύμφωνα με τα ψηφιοποιημένα όρια, η συνολική έκτασή τους αντιστοιχεί στο 0,32% της συνολικής χερσαίας έκτασης της χώρας, ενώ το θαλάσσιο τμήμα τους καταλαμβάνει έκταση ίση με εκτάρια. Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς Σύμφωνα με τη Σύμβαση για την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά, η οποία λειτουργεί υπό την αιγίδα της UNESCO και κυρώθηκε από την Ελλάδα το 1981, τα Αντιχάσια Όρη-Μετέωρα (έκτασης 387 εκταρίων) και το όρος Άθως έχουν κηρυχθεί Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς για το φυσικό περιβάλλον τους. Η έκταση του όρους Άθω, αν και δεν ορίζεται, θεωρείται ότι αντιστοιχεί στη συνολική έκταση της χερσονήσου ( εκτάρια). Υπεύθυνος φορέας για την κήρυξη των περιοχών είναι το Υπουργείο Πολιτισμού. Σύμφωνα με τα ψηφιοποιημένα όρια, η συνολική έκτασή τους αντιστοιχεί στο 0,26 % της συνολικής χερσαίας έκτασης της χώρας. Α Προστατευόμενες περιοχές Δ.Ε. Χαιρώνειας Λίμνες Υλίκη και Παραλίμνη Σύστημα Βοιωτικού Κηφισού Στο νοτιοανατολικό όριο της Δ.Ε. της Χαιρώνειας διέρχεται ένα μικρό τμήμα της περιοχής «Λίμνες Υλίκη και Παραλίμνη Σύστημα Βοιωτικού Κηφισού» που ανήκει στο Δίκτυο Natura, από το 2006, ως Τόπος Κοινοτικής Σημασίας (Τ.Κ.Σ. - CSI) με κωδικό GR Το τμήμα της περιοχής αυτής που διέρχεται από την περιοχή μελέτης παρουσιάζεται στο χάρτη που ακολουθεί. A.3-16

100 Περιοχή Νatura που εμπίπτει Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη από την Προστατευόμενη περιοχή που ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000 και εμπίπτει και στα διοικητικά όρια της Δ.Ε. Χαιρώνειας (Πηγή: Η περιοχή αυτή περιλαμβάνει τις λίμνες Υλίκη και Παραλίμνη και τις πηγές Χαρίτων που συνδέονται με τον ποταμό του Βοιωτικού Κηφισού που τρέχει προς την Υλίκη. Τα βουνά γύρω από τις λίμνες είναι κατά βάση γυμνά. Το υπόλοιπο της γύρω περιοχής είναι μέρος της αποξηραμένης λίμνης Κωπαΐδας που τώρα είναι καλλιεργούμενη γη. Επί του π. Βοιωτικού Κηφισού έχουν δημιουργηθεί αποστραγγιστικά δίκτυα, μέσω των οποίων ποτίζεται η γεωργική γη. Γύρω από την Παραλίμνη υπάρχουν κάποια μικρές εκτάσεις με αμπέλια. Τα είδη που χαρακτηρίζουν τη βλάστηση είναι: Ptamgetn crispus, P. ndsus, Ceratphyllum demersum, Miriphyllum spicatum. O Τύπος του οικοτόπου 3280 περιγράφει τη χαρακτηριστική βλάστηση της Μεσογείου με μόνιμη ροή του ποταμού με Paspal-Agrstidin και πυκνή βλάστηση από Salix alba και Ppulus alba. Ο Βοιωτικός Κηφισός έχει επίσης αυτή την χαρακτηριστική βλάστηση, αλλά χωρίς συνεχώς τρεχούμενα νερά. Ο Τύπος του οικοτόπου με κωδικό 3170 περιγράφει μια περιοχή με το είδος Cyperus fuscus, Crypsis alpecurides και Menta pulegium. Ο τύπος με κωδικό 5332 χρησιμοποιείται για να περιγράψει χαμηλή βλάστηση- που δεν υπερβαίνει το 1 μέτρο που κυριαρχείται από Quercus cccifera garrigue (μη συμπεριλαμβανομένου των ειδών Ampeldesmus). Η περιοχή έχει τα ακόλουθα ενδημικά είδη ψαριών: Scardinius graecus, ενδημικά είδη λιμνών, Barbus graecus ενδημικά της περιοχής, Rutilus beticus, Rutilus ylikiensis ενδημικά στην Ελλάδα. Τα είδη Barbus graecus και Rutilus ylikiensis θεωρούνται απειλούμενα είδη σε τοπικό επίπεδο. Εδώ ζει ένας γενετικά διαφοροποιημένος πληθυσμός των Natrix tesselata. Ο Κηφισός ποταμός είναι μια σημαντική περιοχή για την παρουσία της βίδρας, Lutra lutra. Τα σπήλαια γύρω από τη λίμνη Υλίκη έχουν ένα ενδημικό είδος των κολεόπτερων, Laemstenus vignai. Στην περιοχή γύρω από τον Ορχομενό (Διόνυσος) υπάρχει ένα ενδημικό είδος το Ορθόπτερα Δολιχόποδα. Οι δύο λίμνες και τα ποτάμια Βοιωτικός Κηφισσός και Μελάς σχηματίζουν ένα συνεχές A.3-17

101 σύστημα των εσωτερικών υδάτων. Ο υγρότοπος των λιμνών Υλίκης και Παραλίμνης θεωρείται σήμερα λιγότερο σημαντικός, αν και θεωρείται σημαντικός τόπος για τα πτηνά και έχει κάποια είδη αρπακτικών. Είναι, επίσης, η νοτιότερη περιοχή ωοτοκίας των πελαργών στην Ελλάδα. Η λίμνη Παραλιμνίου είχε αδειάσει τελείως το 1993, λόγω του σχεδίου και ένα σημαντικό μέρος της σήμερα καλλιεργείται. Το υπόλοιπο υπόγειο νερό αντλείται από την άρδευση των γύρω καλλιεργειών και επίσης χρησιμοποιείται για την ύδρευση της Χαλκίδας. Το νερό της λίμνης Υλίκης χρησιμοποιείται για την ύδρευση της Αθήνας και της Παραλιμνίου για την υδροδότηση της Χαλκίδας. Τα αξιόλογα θηλαστικά που απαντώνται στην περιοχή Νatura είναι: Lutra lutra, (Βίδρα) Mytis mytis, (Τρανομυωτίδα) Τα αξιόλογα πτηνά που απαντώνται στην περιοχή Νatura είναι: Ablepharus kitaibelii fabichi (Αβλέφαρος) Buf viridis viridis (Πρασινόφρυνος) Τα αξιόλογα αμφίβια - ερπετά που απαντώνται στην περιοχή Νatura είναι: Chalcides cellatus cellatus (Λιακόνι) Cluber gemnensis gemnensis (Δενδρογαλιά) Crnella austriaca austriaca (Ασινόφιδο) Elaphe quaturlineata quaturlineata (Λαφίτης) Elaphe situla (Σπιτόφιδο) Emys rbicularis (Βαλτοχελώνα) Hemidactylus turcicus turcicus (Σαμιαμίδι) Hyla arbrea arbrea (Δεντροβάτραχος) Lacerta trilineata cariensis (Τρανόσαυρα της Ικαρίας) Rana dalmatina (Ευκίνητος Βάτραχος) Salamandra salamandra salamandra (Σαλαμάνδρα) Telescpus fallax fallax (Αγιόφιδο) Testud hermanni hermanni (Ονυχοχελώνα) Testud marginata (Κρασπεδωτή χελώνα) Vipera ammdytes meridinalis (Οχιά) Η περιοχή αυτή απειλείται από τα επεκτατικά αρδευτικά έργα και τη συνεχή επέκταση των γύρω χωριών. Ένα επίσης σημαντικό πρόβλημα είναι και η απορροή των χημικών προϊόντων και λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται στις γύρω γεωργικές εκτάσεις. Ο Βοιωτικός Κηφισσός δείχνει μια τάση προς ευτροφισμό. Καταφύγιο Άγριας Ζωής Στην Δ.Ε. Χαιρώνειας και συγκεκριμένα στη Δ.Κ. Ακοντίου και Θουρίου, υπάρχει μία περιοχή που έχει χαρακτηριστεί ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής με την υπ αριθμό Υ.Α /1983 «Ίδρυση του μόνιμου καταφυγίου θηραμάτων στην περιοχή του Δήμου Ορχομενού και Κοινοτήτων Ακοντίου, Διονύσου και Προσηλίου, Δασαρχείου Λειβαδείας» (ΦΕΚ 402Β/1983). Στο Χάρτη που ακολουθεί προυσιάζεται το Καταφύγιο Άγριας Ζωής. A.3-18

102 Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη από την Προστατευόμενη περιοχή ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής που εμπίπτει στα διοικητικά όρια της Δ.Ε. Χαιρώνειας (Πηγή: Χάρτης Α : Άποψη Καταφυγίου Άγρια Ζωής «Ορχομενός (Διονύσου Προσήλιου - Ακοντίου)» (πηγή: Bing Maps) Το Καταφύγιο Άγριας Ζωής της περιοχής «Ορχομενός (Διονύσου Προσήλιου - Ακοντίου)» έχει έκταση στρέμματα, της οποίας τα όρια έχουν ως εξής: Βόρεια: Αρχίζουν από το Νεκροταφείο Σκριπούς και ακολουθούν τον αμαξωτό δρόμο παραλλήλως των πηγών Χαρίτων μέχρι τις εγκαταστάσεις του Ιχθυοτροφείου Πέτρου Γ. Δήμου. Εκεί ακολουθούν τα ριζά του Ακοντίου Βουνού στα όρια των καλλιεργούμενων εκτάσεων μέχρι το αντλιοστάσιο του Ι. Παναγάκου. Από εκεί ακολουθούν τη χαράδρωση μέχρι τη στροφή του δρόμου Διονύσου Αγ. Νικολάου στη θέση μετόχι. Από εκεί ακολουθούν τον ίδιο δρόμο μέχρι τη διακλαδώση του προς το σιδηροδρομικό σταθμό Χαιρώνειας «θέση Λούτσα μανδριά Τυχάλα» και ακολουθούν το δρόμο προς Σ.Σ. Χαιρώνειας μέχρι τη διακλαδώση του δρόμου με τα ηλεκτροφόρα καλώδια υψηλής τάσεως της ΔΕΗ. A.3-19

103 Δυτικά: Από το παραπάνω σημείο ακολουθούν τη γραμμή της ΔΕΗ μέχρι τη επανασταύρωση της γραμμής με τον ίδιο δρόμο στη θέση όπου είναι η διακλάδωση του δρόμου προς το Ακόντιο. Νότια: Από το παραπάνω σημείο ακολουθούν το δρόμο προς το Ακόντιο μέχρι τον οικισμό και από τα βόρεια όρια του οικισμού μέχρι την επανασυνάντηση με τον δρόμο προς το Προσήλιο και έως τον οικισμό. Από εκεί ακολυθεί τα βόρεια όρια του οικισμού μέχρι την επανασυνάντηση με τον δρόμο προς τον Ορχομενόκαι μέχρι το Παλαιό Λατομείο των Αφών Βούτσα. Ανατολικά: Από το λατομείο και ακολουθώντας ευθεία γραμμή συναντούν το καινούργιο υδραγωγείο το Δήμου Ορχομενού και καταλήγει το όριο στο Νεκροταφείο Σκριπούς απ οππο ξεκίνησε. Εντός του Καταφυγίου Άγριας Ζωής απαγορεύονται η θήρα κάθε θηράματος και κάθε είδους άγριας πανίδας, η σύλληψη κάθε είδους της άγριας πανίδας για μη ερευνητικούς σκοπούς, η καταστροφή κάθε είδους ζώνης με φυσική βλάστηση, η καταστροφή των ζωντανών φυτοφρακτών, η αμμοληψία, η αποστράγγιση και αποξήρανση ελωδών εκτάσεων, η ρύπανση των υδατικών πόρων και η ένταξη έκτασης Καταφυγίου Άγριας Ζωής σε πολεοδομικό ή ρυμοτομικό σχεδιασμό. Δασικές Περιοχές Η έκταση των δασικών εκτάσεων που βρίσκονται στα όρια του Δήμου Χαιρώνειας ανέρχονται σε στρέμματα (Ε.Σ.Υ.Ε., 2001). Οι δασικές αυτές εκτάσεις αφορούν κυρίως εδαφική κάλυψη με χαμηλή σκληροφυλλική βλάστηση (συνδυασμός θαμνώδους ή/και ποώδους βλάστησης), με κύριο φυτό το πουρνάρι. Επίσης, οι βοσκότοποι που υπάρχουν σε συνδυασμό με εκτάσεις θαμνώδους ή/και ποώδους βλάστησης ανέρχονται σε στρέμματα (Ε.Σ.Υ.Ε., 2001). Στα όρια του Δήμου Χαιρώνειας παρατηρείται ότι δεν υπάρχουν αμιγή δάση αλλά ούτε και μεταβατικές δασώδεις θαμνώδεις εκτάσεις. Στον Πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται τα εξής δεδομένα σε σχέση με δασικές περιοχές, αναδασωτέες και χορτολιβαδικές εκτάσεις και περιοχές επέμβασης, τα οποία προέκυψαν από από τα αρχεία της Δ.Ε. Χαιρώνειας και το Εθνικό Τυπογραφείο. Πίνακας Α : Θεσμοθετημένες Δασικές περιοχές, Αναδασωτέες και χορτολιβαδικές εκτάσεις και περιοχές επέμβασης Δ.Ε. Χαιρώνειας Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΕΜΒΑΔΟΝ (στρεμμματα) ΦΕΚ ΤΥΠΟΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ 1. Αναδασωτέα 14, /Δ/ Δασική 2. Αναδασωτέα 71, /Δ/ Δασική 3. Αναδασωτέα 178, /Δ/ Δασική 4. Αναδασωτέα 2, /Δ/ Χορτολιβαδική 5. Αναδασωτέα 10, /Δ/ Χορτολιβαδική 6. Αναδασωτέα 165, /Δ/ Δασική 7. Αναδασωτέα 5, /Δ/ Χορτολιβαδική 8. Χαρακτηρισμός 0, / Δασικού Χαρακτήρα 9. Αναδασωτέα 393, /Δ/ Δασική 10. Αναδασωτέα 30, /Δ/ Δασική 11. Αναδασωτέα 658, /Δ/ Δασική 12. Αναδασωτέα 31, /Δ/ Χορτολιβαδική 13. Αναδασωτέα 72, /Δ/ Χορτολιβαδική A.3-20

104 Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΕΜΒΑΔΟΝ (στρεμμματα) ΦΕΚ ΤΥΠΟΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ 14. Αναδασωτέα 5.164, /Δ/ Δασική 15. Αναδασωτέα 85, /Δ/ Δασική 16. Αναδασωτέα 745,752 16/Δ/ Δασική 17. Αναδασωτέα 85, /Δ/ Δασική 18. Απολύτως Προστατευτικό 1.576, /Δ/ Δάσος 19. Αναδασωτέα 100, /Δ/ Δασική 20. Αναδασωτέα 217, /Δ/ Δασική 21. Αναδασωτέα 18, /Δ/ Δασική 22. Αναδασωτέα 42,458 14/Δ/ Δασική 23. Αναδασωτέα 468, /Δ/ Δασική 24. Αναδασωτέα 39, /Δ/ Δασική 25. Αναδασωτέα 2, /Δ/ Δασική 26. Αναδασωτέα 1.818, /Δ/1996 Δασική 27. Χαρακτηρισμός / Δασικού Χαρακτήρα Από τον παραπάνω Πίνακα προκύπτει ότι στην Δ.Ε. Χαιρώνειας έχουν κηρυχθεί ως αναδασωτέες δασικές εκτάσεις 24 περιοχές συνολικής έκτασης ,52 στρεμμάτων, ως δασικού χαρακτήρα 2 περιοχές στρεμμάτων και ως δάσος απολύτως προστατευτικό 1.576,58 στρεμμάτων. Η συνολική έκταση των παραπάνω εκτάσεων ανέρχεται περίπου στα ,58 στρέμματα. Στις δασικές και αναδωσετέες εκτάσεις επιτρέπονται έργα τα οποία αφορούν δασικές υποδομές (κρουνοί, δεξαμενές), έργα αναδάσωσης, δασικής οδοποιϊας, αντιπυρικών ζωνών και προστασίας. Α Ζώνες Βλάστησης Οικολογικά δεδομένα της περιοχής Εκτός από την περιοχή Natura, τ Καταφύγιο Άγριας Ζωής, τις αναδασωτέες και δασικές εκτάσεις δεν υπάρχουν άλλοι βιότοποι ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Σύμφωνα με τον ελλαδικό χάρτη βλάστησης του Υπουργείου Γεωργίας, απόσπασμα του οποίου παρατίθεται παρακάτω, στην ευρύτερη περιοχή της Δ.Ε. Χαιρώνειας ως επικρατούσα διάπλαση βλάστησης είναι αυτή της Υπομεσογειακής διάπλασης (Ostry - Caprinin). Η υποζώνη αυτή μπορεί να διακριθεί σε τρεις αυξητικούς χώρους: το Quercetum ccciferae ή Ccciferetum όπου κυριαρχεί ο πουρνάρι (Κρήτη & Ν. Ελλάδα), το Cccifer - Carpinetum με κυριαρχία της χνοώδους και της πλατυφύλλου δρυός και το Carpinetum rientalis με σαφή κυριαρχία του Carpinus rientalis & Quercus pubescens. Η υποζώνη χαρακτηρίζεται ως λοφώδης, πεδινή σε μια σημαντική έκταση τόσο στην κεντρική ανατολική Ελλάδα (από τη Λαμία και βορειότερα) και στη βόρεια Ελλάδα όσο και στα εσωτερικά της δυτικής Ελλάδας. Στη ζώνη αυτή κυριαρχέι η καλλιέργεια σιτηρών, βαμβακιού, καπνού, αμπέλου για παραγωγή σταφυλιών κρασιού και οπωροφόρων δέντρων όπως η ροδακινιά και η μηλιά. A.3-21

105 Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη βλάστησης περιοχής μελέτης (Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας) Σύμφωνα επίσης με τον Χάρτη Δασών η περιοχή μελέτης εμφανίζεται ως περιοχή βοσκοτόπων. A.3-22

106 Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη δασών περιοχής μελέτης (Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας) A.3-23

107 Α Χλωρίδα - Πανίδα Στην ευρύτερη περιοχή του πρώην Δήμου Χαιρώνειας σημαντικό ρόλο στο φυσικό περιβάλλον παίζει ο Βοιωτικός Κηφισός. Ο ποταμός πηγάζει από το όρος Γκιώνα, διασχίζει τους νομούς Βοιωτίας και Φθιώτιδας και καταλήγει στην λίμνη Υλίκη. Βασικά χαρακτηριστικά του είναι ότι έχει μήκος 100 χιλιομέτρων περίπου και ότι είναι ποταμός συνεχούς ροής. Στην περιοχή του Βοιωτικού Κηφισού καταγράφονται τα εξής 4 σημαντικά είδη πανίδας. Ξεκινώντας με την ορνιθοπανίδα πρώτη θα πρέπει να αναφερθεί η εμφάνιση της Αλκυόνης (Alced atthis) η οποία εμφανίζεται σε περιοχές κοντά στο ποτάμι και τρέφεται με ψάρια. Η εμφάνιση της στην περιοχή είναι ιδιαίτερα σημαντική αφού σύμφωνα με τη Σύμβαση της Βέρνης Οδηγία ΕΟΚ 79/409 χαρακτηρίζεται ως σπάνιο και προστατευόμενο είδος. Άλλα σημαντικά ενδημικά είδη είναι: Remiz pendulinus και Remiz pendulinus pendulinus. Τα θηλαστικά που εμφανίζονται στην περιοχή, είναι η Βίδρα (Lutra Lutra) επίσης σπάνιο και προστατευόμενο είδος, το οποίο τρέφεται και αυτό με ψάρια και φωλιάζει στην υδρόβια βλάστηση. Στην ιχθυοπανίδα τα σημαντικότερα είδη ψαριών του γλυκού νερού είναι η Πασκόβιζα και το Σκαρούνι, τα οποία προστατεύονται από την ελληνική νομοθεσία. Τέλος η περιοχή φιλοξενεί και αρκετά είδη αμφιβίων και ερπετών όπως χελώνες, βατράχους, φίδια, σαύρες κ.α. Όσον αναφορά στην χλωρίδα της περιοχής, λόγω του Βοιωτικού Κηφισού καταγράφεται μια πλούσια ποικιλία. Συγκεκριμένα τα είδη της χλωρίδας είναι: Υδροχαρή: Ipmea aquatica, Cyperus spp, Elecharis spp, Panicum spp, Paspalum spp, Juncus spp, Plygnum spp, Rhraquites australis, Rumex spp και Tupna augustiflia Δένδρα: πλατάνια, κυπαρίσσια, πεύκα, λεύκες ακακίες, κουτσουπιές και ιτιές Θάμνοι: Πικροδάφνες, μυρτιές, μηδική δενδρώδης, πυράκανθοι, λυγούστροι, σπάρτα Οπωροφόρα: Δαμασκηνιές, ροδιές, συκιές, λωτοί, μουριές και μηλιές. Οι καλλιέργειες που εμφανίζονται στην περιοχή είναι: βαμβάκι, σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, μηδική, καλαμπόκι βιομηχανική ντομάτα, αμπέλια, ελιές και κηπευτικά. Στην περιοχή μελέτης υπάρχουν και βιοκαλλιέργειες, οι οποίες αφορούν κυρίως στα εξής: σιτηρά (σιτάρι, κριθάρι, βρώμη), μηδική, αμπελώνες, ελιές. Υπάρχουν βιοκαλλιεργητές οι οποίοι έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα βιολογικής γεωργίας όπου επιδοτείται η βιοκαλλιέργεια ορισμένων ειδών. Α Αξιόλογα Οικοσυστήματα Στο παρόν Κεφάλαιο Α.3.1. της Α Φάσης του ΣΧΟΟΑΠ της Δ.Ε. Χαιρώνειας πραγματοποιείται ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης του βιοτικού και αβιοτικού περιβάλλοντος της περιοχής μελέτης. Από την ανάλυση των υφιστάμενων στοιχείων και σύμφωνα με τη διεθνή και εθνική νομοθεσία στο βιοτικό περιβάλλον και πιο συγκεκριμένα στο φυσικό περιβάλλον της περιοχής μελέτης επισημαίνονται τα εξής αξιόλογα οικοσυστήματα και φυσικά τοπία. A.3-24

108 Λίμνες Υλίκη και Παραλίμνη Σύστημα Βοιωτικού Κηφισού, το οποίο εντοπίζεται σε πολύ μικρή έκταση εντός της Δ.Ε. Χαιρώνειας και το Καταφύγιο Άγριας Ζωής στην περιοχή του Δήμου Ορχομενού και Κοινοτήτων Ακοντίου, Διονύσου και Προσηλίου, Δασαρχείου Λειβαδείας. Τα ως άνω τοπία χρήζουν απόλυτης προστασίας, η οποία θα διερευνηθεί στο Στάδιο Β1 της μελέτης. Επιπλέον των ως άνω αξιόλογων περιοχών υπάρχουν και άλλες περιοχές, οι οποίες δεν εμφανίζουν αξιόλογα οικοσυστήματα, αλλά σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία χρήζουν προστασίας. Τέτοιου είδους περιοχές είναι οι δασικές και αναδασωτέεες εκτάσεις και οι περιοχές εκατέρωθεν των ποταμών και των ρεμάτων της περιοχής μελέτης. Η προστασία των περιοχών αυτών θα διερευνηθεί περαιτέρω στη Φάση Β1 της μελέτης ΣΧΟΟΑΠ. A.3-25

109 Α Διαχείριση υγρών και στερεών αποβλήτων Α Αστικά λύματα Σήμερα οι οικισμοί της Δ.Ε. Χαιρώνειας δε διαθέτουν ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης των αστικών λυμάτων και εξυπηρετούνται από στεγανούς ή απορροφητικούς βόθρους. Τα βοθρολύματα που συλλέγονται κατά καιρούς από τους βόθρους της περιοχής οδηγούνται με βυτιοφόρα οχήματα στην Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων Λιβαδειάς. Η συνήθης πρακτική που εφαρμόζεται όμως είναι η ανεξέλεγκτη απόρριψη λυμάτων σε υδάτινους αποδέκτες και σε δασικές περιοχές, χωρίς καμία επεξεργασία, με αποτέλεσμα η υφιστάμενη κατάσταση να εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Α Απορρίμματα Στη Δ.Ε. της Χαιρώνειας πραγματοποιείται συλλογή των αστικών στερεών απορριμμάτων δύο φορές την εβδομάδα κατά τη χειμερινή περίδο και κάθε μέρα κατά την καλοκαιρινή. Τα στερεά απορρίμματα μεταφέρονται στο ΧΥΤΑ Λειβαδειάς που χωροθετείται στην περιοχή «Τουρκόπουλα» πολυ κοντα στον οικισμο «Τσουκαλάδες». Σε όλους τους οικισμούς της Δ.Ε. Χαιρώνειας πραγματοποιείται ανακύκλωση στους μπλε κάδους. Η αποκομιδή των ανακυκλώσιμων πραγματοποιειται μία φορά την εβδομάδα. Στους μπλε κάδους απορρίπτονται τα εξής: χάρτινες συσκευασίες και χαρτοκιβώτια από π.χ. ηλεκτρικές συσκευές, χυμούς, γάλα, δημητριακά, πίτσα, μπισκότα, ζάχαρη, απορρυπαντικά, οδοντόκρεμες, χαρτοσακούλες κ.α. αλουμινένια κουτάκια από αναψυκτικά, μπύρες κ.α. γυάλινες συσκευασίες από π.χ. νερό, χυμούς, αναψυκτικά, αλκοολούχα ποτά, βαζάκια τροφίμων κ.α. πλαστικές συσκευασίες από π.χ. μπουκάλια νερού, αναψυκτικά, γιαούρτι, βούτυρο, λάδι, απορρυπαντικά,είδη καθαρισμού, σαμπουάν, αφρόλουτρα, αποσμητικά, πλαστικές σακούλες, φιλμ περιτυλίγματος κ.α. λευκοσιδηρές συσκευασίες από γάλα εβαπορέ, καφέ, τόνο, ζωοτροφές, τοματοπολτό, μπισκότα, κ.λπ. Η κατανομή των κάδων είναι ικανοποιητική ώστε να εξυπηρετούνται όλες οι γειτονιές κάθε οικισμού. Πέρα από τους κάδους των αστικών απορριμμάτων και των ανακυκλώσιμων συσκευασιών υπάρχουν και οι κόκκινοι κάδοι στους οποίους απορρίπτονταν οι κενές συσκευασίες των γεωργικών φαρμάκων. Οι κάδοι τοποθετήθηκαν το 2009 και εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και μετά το πέρας του προγράμματος Ecpest (2011). A.3-26

110 Επίσης, στα όρια του Δήμου Χαιρώνειας λειτουργούσαν 3 Χώροι Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων (ΧΑΔΑ) στα δημοτικά διαμερίσματα Ακοντίου, Ανθοχωρίου και Προφ. Ηλία, στις θέσεις Μαρμάρι, Γέφυρες Κηφισού και Παλαιά Γέφυρα Οι ΧΑΔΑ αυτοί λειτουργούσαν από το 1976 και σταμάτησαν το 2005, ενώ έχουν πλέον αποκατασταθεί. Σήμερα όμως υπάρχουν στην περιοχή σημεία όπου παρατηρείται παράνομη απόρριψη άχρηστων υλικών. Α Διαχείριση υδατικών πόρων Α Πόσιμο νερό Δ.Ε. Χαιρώνειας Οι οικισμοί της Δ.Ε. Χαιρώνειας υδροδοτούνται από γεωτρήσεις όπως αναλύεται στο Κεφάλαιο των Υποδομών. Κάθε χρόνο σε τακτά χρονικά διαστήμα πραγματοποιούνται με ευθύνη της ΔΕΥΑΛ δειγματοληψίες και αναλύσεις του πόσιμου νερού για μικροβιολογικές και χημικές παραμέτρους ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητα του προς διάθεση πόσιμου νερού. Από τις αναλύσεις του νερού σε ολους τους μελετούμενους οικιμούς προκύπτει ότι το πόσιμο νερό είναι καλής ποιότητας και η μοναδική επεξεργασία στην οποία υπόκειται πριν την κατανάλωση είναι η χλωρίωση. Επίσης η διαθέσιμη ποσότητα των αποθεμάτων εμφανίζεται να είναι ικανοποιητική. Η κατανάλωση του πόσιμου νερού ανά οικισμό παρατίθεται στον Πίνακα που ακολουθεί, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΕΥΑΛ για την χρονική περίοδο 1/9/2011 έως 31/08/2012. Υπολογίζεται επίσης η κατανάλωση ανά άτομο ημερισίως. Πίνακας Α : Καταναλώσεις νερού ύδρευσης Δ.Ε. Χαιρώνειας Α/Α Οικισμοί Καταναλώσεις (m3/έτος) Κατανάλωση / άτομο (lt/p/d) 1 Χαιρώνεια ,58 2 Ανθοχώρι ,35 3 Ακόντιο ,70 4 Βασιλικά ,38 5 Αγ. Βλάσιος ,74 6 Θούριο ,76 7 Προφ. Ηλίας ,82 8 Προσήλιο ,05 ΣΥΝΟΛΟ ,39 Για τον υπολογισμό των καταναλώσεων λαμβάνεται υπόψη ο πραγματικός πληθυσμός των οικισμών. Οι ημερίσιες καταναλώσεις φαίνεται να ξεπερνούν σε ορισμένες περιπτώσεις την προβλεπόμενη ημερήσια κατανάλωση νερού που ανέρχεται στα 250 lt/p/d. Οι οικισμοί που παρατηρείται το φαινόμενο αυτό είναι τα Βασιλικά, το Προσήλιο, το Ανθοχώρι, το Θούριο και ο Προφ. Ηλίας. Οι αυξημένες καταναλώσεις νερού οφείλονται στο γεγονός ότι σημαντικές ποσότητες χρησιμοποιούνται για το πότισμα των κήπων, την πόση των οικόσιτων ζώων και την καθαριότητα των εξωτερικών χώρων. Σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος η ετήσια κατανάλωση του νερού ύδρευσης στην Δ.Ε. Χαιρώνειας ανέρχεται στα m3/έτος. A.3-27

111 Α Νερό άρδευσης Δ.Ε. Χαιρώνειας Οι γεωργικές εκτάσεις της περιοχής μελέτης αρδεύονται από το Βοιωτικό Κηφισό μέσω αρδευτικών καναλιών, από τις ιδιωτικές αρδευτικές γεωτρήσεις και τέλος από τις δεξαμενές συλλογής όμβριων υδάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία κατανάλωσης του αρδευτικού νερού όπως αναφέρονται στο Σχέδιο Διαχείρισης Υδάτων του ΤΟΕΒ Χαιρώνειας για στρέμματα που ποτίστηκαν απαιτήθηκαν ,3 m3 στο σύνολο του έτους, ενώ οι ανάγκες με τις απώλειες υπολογίζονται στα ,4 m3. Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις είναι αροτραίες καλλιέργειες, όπως πατάτες, μποστανικά, αραβόσιτος, μηδική και βαμβάκι. Σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης των Υδάτων η ποσοτική κατάσταση των υπόγειων υδατικών συστημάτων της άμεσης περιοχής μελέτης καθώς και της ευρύτερης κρίνεται καλή. Α Νερό για την κάλυψη των κτηνοτροφικών αναγκών Δ.Ε. Χαιρώνειας Σύμφωνα με τα στοιχεία του Σχεδίου Διαχείρισης των Υδατικών Πόρων του Υδατικού Διαμερίσματος έχει υπολογιστεί ότι στην Δ.Ε. Χαιρώνειας οι ανάγκες σε νερό για την κάλυψη των κτηνοτροφικών αναγκών ανέρχονται σε lt/d ή m3/yr. Οι κτηνοτροφικές ανάγκες της Δ.Ε. Χαιρώνειας αφορούν στα βοοειδή για την παραγωγή γάλακτος, τα αιγοπρόβατα, τα πτηνά και τα κουνέλια. Οι ανάγκες αυτές καλύπτονται από γεωτρήσεις. Παρακάτω παρατίθεται ο Πίνακας με τις ανάγκες σε νερό για την κτηνοτροφική παραγωγή ανα Δημοτική Κοινότητα. Πίνακας Α : Καταναλώσεις νερού για την κάλυψη των κτηνοτροφικών αναγκών.(πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) ΑΝΑΓΚΕΣ ΣΕ ΝΕΡΟ A/A Οικισμός Ιπποειδή γαλακ/γης κρεατ/γης βατα Βοοειδή Βοοειδή Αιγοπρό- L/D m3/y Χοιρινά Πτηνά Κουνέλια 1 Χαιρώνεια Άγιος Βλάσιος Ακόντιο Ανθοχώρι Βασιλικά Θούριο Προσήλιο Πρ. Ηλίας ΣΥΝΟΛΟ Α Πιέσεις στο περιβάλλον από την οικιστική ανάπτυξη και από τις οικονομικές δραστηριότητες Α Γενικά Η υφιστάμενη κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης και προστασίας καθώς πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες περιοχές αγροτικής ανάπτυξης σε μικρή απόσταση από την Αττική. Επιπλέον την A.3-28

112 περιοχή διασχίζει ο ποταμός Βοιωτικός Κηφισός, ο οποίος είναι χαρακτηρισμένος ως ευαίσθητος αποδέκτης σύμφωνα με την οδηγία 91/271/ΕΟΚ περί επεξεργασίας αστικών λυμάτων. Το μεγαλύτερο τμήμα της Δ.Ε. της Χαιρώνειας καλύπτεται από γη υψηλής παραγωγικότητας και από οριοθετημένους ή μη αρχαιολογικούς χώρους. Συνεπώς οι παρεμβάσεις από την οικιστική ανάπτυξη παρουσιάζονται να είναι περιορισμένες όπως επίσης και από τις οικονομικές δραστηριότητες καθώς αφορούν μόνο σε αυτές του πρωτογενή τομέα και κυρίως της γεωργίας. Τα τελευταία χρόνια στην περιοχή παρουσιάζεται η ανάπτυξη υποδομών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με τη μορφή κυρίως των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε μεγάλες εκτάσεις της γεωργικής γης, ενώ περιορισμένη είναι η κτηνοτροφία και η βιομηχανία - βιοτεχνία. Οι πιέσεις οι οποίες παρατηρούνται στο περιβάλλον της Δ.Ε. Χαιρώνειας αφορούν σε σημειακές ή μη σημειακές πηγές ρύπων ανάλογα από την πηγή προέλευσης των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Οι μη σημειακές πηγές ρύπανσης, σχετίζονται με: απορροές από την αγροτική δραστηριότητα, τα αστικά υγρά απόβλητα από οικισμούς αφού δεν εξυπηρετούνται από εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, τη μη σταβλισμένη κτηνοτροφία, τα στραγγίδια από Χώρους Ανεξέλεγκτης διάθεσης Απορριμμάτων. Οι σημειακές πηγές ρύπανσης στην περιοχή μελέτης, σχετίζονται με: τη βιομηχανική δραστηριότητα, λατομεία τη σταβλισμένη κτηνοτροφία, τα φωτοβολταϊκά πάρκα ως πηγή οπτικής ρύπανσης Στο κεφάλαιο αυτό αναλύονται οι επιπτώσεις στο περιβάλλον της Δ.Ε. Χαιρώνειας από τις πηγές ρύπανσης λόγω των ανθρώπικων δραστηριοτήτων. Α Αγροτική δραστηριότητα Οι μη σημειακοί ρύποι που προκύπτουν από την αγροτική δραστηριότητα, σύμφωνα με την τελική έκθεση του Προγράμματος Ecpest που πραγματοποιήθηκε σε μεγάλη γεωργική έκταση της Δ.Ε. Χαιρώνειας κατά το , αφορούν στις συγκεντρώσεις υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων και δευτερευόντως στις συγκεντρώσεις λιπασμάτων στο νερό και στο έδαφος. Στα υπολείμματα των γεωργικών φαρμάκων (γ.φ.) παρατηρείται κυρίως η αυξημένη ύπαρξη των ζιζανιοκτόνων, η οποία είναι αναμενόμενη λόγω των πολύ μεγάλων πληθυσμών δυσεξόντωτων πολυετών ζιζανίων. Θα πρέπει να σημειωθεί πως η περιοχή μελέτης του ΣΧΟΟΑΠ είναι ενταγμένη στο εθνικό πρόγραμμα μείωσης της νιτρορύπανσης λόγω των διαχρονικών προβλημάτων της περιοχής σχετικά με τα υψηλά επίπεδα νιτρικών (Οδηγία 91/676/EC). Όπως όλες οι αγροπεριβαλλοντικές ενισχύσεις στηρίχθηκε στην αντιστάθμιση της Απώλειας Εισοδήματος των αγροτών από την υιοθέτηση φιλικότερων πρακτικών (λιγότερη λίπανση Ν, περιβαλλοντικά φιλικότερα λιπάσματα, αμειψισπορά λιγότερο A.3-29

113 απαιτητικών σε Ν και νερό καλλιεργειών κλπ). Επιπλέον είχε θεσπιστεί και ένα οικονομικό κίνητρο (πριμ) για την προσέκλυση των αγροτών. Το πρόγραμμα χαρακτηρίστηκε από την έκθεση cm(407)2002 EE επιτυχημένο, με μείωση κατά 30% της λίπανσης Ν στο βαμβάκι και κατά 25% στην τομάτα. Το πρόγραμμα μείωσης της νιτρούπανσης για την περιοχή του Κωπαίδικού Πεδίου έχει ξεκινίσει από το 2005 και συνεχίζει να είναι σε ισχύ. Ο αριθμός όμως των αγροτών που έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα είναι μικρός και δεν πλησίαζουν τον αριθμό αυτών που υποβλήθηκαν στις άλλες ζώνες (Φθιώτιδα και Θεσσαλία). Η τελικά διαμορφωμένη σχέση καλλιεργήσιμης γης ήταν 1/15. Σύμφωνα με την Έκθεση του Προγράμματος Ecpest για τη Δράση 7 «Διαχείριση Αποβλήτων Γεωργικής Παραγωγής» στην περιοχή του Κωπαϊδικού πεδίου δεν υπήρχε καμιά μέριμνα και γνώση σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων (στερεών και υγρών) γεωργικών φαρμάκων. Κάθε παραγωγός πετούσε τα απόβλητα οπουδήποτε μη γνωρίζοντας ότι πρόκειται για τοξικά και άρα επικίνδυνα απόβλητα τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το περιβάλλον. Τα υγρά απόβλητα προέρχονται κυρίως από την περίσσεια του ψεκαστικού διαλύματος και από το ξέπλυμα των ψεκαστικών μηχανημάτων και από τα σκευάσματα γ.φ που έχει παρέλθει η ημερομηνία για τη χρησιμοποίηση τους και δεν είναι κατάλληλα για χρήση. Τα στερεά απόβλητα είναι κυρίως τα πλαστικά κενά συσκευασίας γ.φ, για τα οποία αν δεν γίνει σωστή διαχείρισή τους αποτελούν τοξικά απόβλητα. Για τους σκοπούς της συγκεκριμένης δράσης του Προγράμματος, οι ενέργειες που έγιναν αρχικά περιελάμβαναν την ενημέρωση και κατάρτιση των παραγωγών και των γεωπόνων για τις επιζήμιες επιπτώσεις που έχει στο περιβάλλον και στη δημόσια υγεία η απουσία διαχείρισης των: α) κενών συσκευασιών γ.φ, β) υγρών αποβλήτων που περιέχουν γ.φ, γ) τυχόν διαρροών ψεκαστικών διαλυμάτων που μπορεί να προκύψουν κατά την παραγωγή ή και την μεταφορά και δ) η χρήση γ.φ που είτε έχει παρέλθει η ημερομηνία λήξης τους είτε δεν είναι εγκεκριμένα. Ιδιαίτερη σημασία στο Πρόγραμμα Ecpest δόθηκε στο να κατανοήσουν οι εμπλεκόμενοι παραγωγοί και γεωπόνοι ότι τα γεωργικά φάρμακα είναι επικίνδυνες ουσίες και άρα πρέπει να τις χειρίζονται με κατάλληλο τρόπο. Επιπλέον τονίστηκε ότι πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα γ.φ και σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας. Κατά τη διάρκεια των εκπαιδεύσεων, τονίστηκε ότι η απόρριψη των κενών συσκευασίας γ.φ και των υγρών αποβλήτων σε χωράφια, επιφανειακά ύδατα, χωματερές κλπ δεν είναι σωστή γεωργική πρακτική. Για το σκοπό αυτό τοποθετήθηκαν ειδικοί κόκκινοι κάδοι σε κομβικά σημεία της περιοχής για την απόρριψη των πλαστικών κενών συσκευασίας γ.φ. Παράλληλα εγκαταστάθηκαν δύο συστήματα διαχείρισης υγρών αποβλήτων (Helisec) για τη συλλογή υγρών αποβλήτων που παράγονται κατά την έκπλυση των ψεκαστικών μηχανημάτων ή προέρχονται από την περίσσεια ψεκαστικού διαλύματος. Επίσης πραγματοποιήθηκε ενημέρωση παραγωγών και γεωπόνων για τους τρόπους αντιμετώπισης τυχόν διαρροών ψεκαστικών διαλυμάτων και σκευασμάτων γ.φ κατά τη χρήση ή την A.3-30

114 αποθήκευσή τους. Ως αποτέλεσμα των προαναφερθέντων ενεργειών είναι η βελτιωμένη εικόνα της περιοχής τόσο από αισθητικής όσο και από περιβαλλοντικής άποψης. Επίσης φαίνεται να έχουν γίνει κατανοητά όλα τα θέματα που αναπτύχθηκαν και συζητήθηκαν εκτενώς με παραγωγούς και γεωπόνους, όπως προκύπτει από τις απαντήσεις που δόθηκαν στα ερωτηματολόγια (του δεύτερου κύκλου εκπαίδευσης), κατά τη διάρκεια των εκπαιδεύσεων και από τις μειωμένες μετρούμενες συγκεντρώσεις γ.φ στα περιβαλλοντικά δείγματα (νερών και εδάφους) που αναλύθηκαν. Η πρακτική αυτή είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση της διασποράς των ρύπων, ώστοσο όμως οι συσκευασίες που συγκεντρώνονταν είχαν υψηλά επίπεδα τοξικότητας λόγω της ελλειπούς φροντίδας διάπλυσης τους (παρόλη την εκπαίδευση των γεωργών) με αποτέλεσμα να μην μπορούν οι συσκευασίες να αξιοποιηθούν για περαιτέρω ανακύκλωση. Οι κενές συσκευασίες συγκεντρώνονταν κοντά στον οικισμό του Ακοντίου, σε αποκατεστημένο χώρο ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων, απ όπου συλλέγονταν ως επικύνδυνα απόβλητα από αδειοδοτημένη εταιρεία. Σημαντική μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την αγροτική δραστηριότητα αποτελεί και η βιολογική καλλιέργεια. Από το 2006 υπάρχει πρόγραμμα σε ισχύ, το οποίο επιδοτεί τις βιολογικές καλλιέργειες στην περιοχή μελέτης. Η επέκταση των βιολογικών καλλιεργειών μπορεί να επιφέρει σημαντικά οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη για την περιοχή και φυσικά προϊόντα απαλλαγμένα από φυτοφάρμακα. Σήμερα οι αγρότες της περιοχής μελέτης συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τους κόκκινους κάδους για τη συλλογή των κενών συσκευασιών των γεωργικών φαρμάκων. Επίσης απορρίπτονται και κενές συσκευασίες στον αποκατεστημένο ΧΑΔΑ του Ακοντίου. Τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων Helisec δεν λειτουργούν. Φωτο Α : Κόκκινοι κάδοι στην περιοχή του Ακοντίου Φωτο Α :Άποψη Αποκατεστημένου Χώρου Ανεξέλεγχτης Διάθεσης Απορριμμάτων, όπου απορρίπτονται κενές συσκευασίες γ.φ. Κατά την επιτόπια έρευνα εντοπίστηκαν σημεία κατά μήκος του ποταμού Βοιωτικού Κηφισού και των καναλιών με σημειακές πηγές ρύπων κυρίως από κακές πρακτικές, όπως απόρριψη άδειων γεωργικών συσκευασιών, απόθεση γεωργικών μηχανημάτων και φαρμάκων σε υπαίθριους χώρους χωρίς κάποια υποτυπώδη υποδομή. Ενδεικτικά παρουσιάζονται οι παρακάτω φωτογραφίες από την περιοχή μελέτης. A.3-31

115 Φωτο Α :Απόρριψη απορριμμάτων κατά μήκος της κοίτης του π. Βοιωτικού Κηφισού, περιοχή Προφ. Ηλία Φωτο Α : Απόρριψη απορριμμάτων κατά μήκος καναλιού του π. Βοιωτικού Κηφισού, περιοχή Θουρίου Φωτο Α : Απόθεση γεωργικών Φωτο Α : Απόθεση γεωργικών μηχανημάτων σε ανοιχτούς υπαίθριους χώρους μηχανημάτων στο γήπεδο ποδοσφαίρου στην στην περιοχή Προφ. Ηλία περιοχή του Θουρίου Στο Χάρτη Α.3.1. Φυσικό Περιβάλλον παρουσιάζονται οι ενδεικτικές θέσεις όπου παρατηρείται απόθεση γεωργικών μηχανημάτων σε υπαίθριους χώρους που προκαλούν υποβάθμιση του περιβάλλοντος (αισθητική υποβάθμιση και δυνητικοί ρύποι). Επίσης παρουσιάζονται και οι θέσεις των κόκκινων κάδων, ως υποδομές περιβάλλοντος. Α Αστικά λύματα Σήμερα οι οικισμοί της Δ.Ε. Χαιρώνειας δεν διαθέτουν ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης των αστικών λυμάτων και εξυπηρετούνται από στεγανούς αλλά κυρίως από απορροφητικούς βόθρους. Συνεπώς η μείωση του οργανικού φορτίου δεν ξεπερνά το 30%, ενώ το υπόλοιπο 70% καταλήγει στα επιφανειακά και υπόγεια υδάτινα σώματα. Σε ό,τι αφορά τη μείωση του φορτίου αζώτου και φωσφόρου, αυτή θεωρείται μηδενική. Η κατασκευή και λειτουργία ολοκληρωμένου συστήματος συλλογής - μεταφοράς - επεξεργασίας και διάθεσης των λυμάτων για τους υπό μελέτη οικισμούς της Δ.Ε. Χαιρώνειας, αποτελεί σημαντικό και κρίσιμο έργο υποδομής. Στόχος του έργου θα πρέπει να είναι η ολοκληρωτική λύση του προβλήματος διαχείρισης των οικιακών A.3-32

116 λυμάτων των οικισμών, ώστε να προστατευτούν οι υδάτινοι αποδέκτες της περιοχής, το περιβάλλον γενικότερα, αλλά και η δημόσια υγεία. Η προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία για κάθε περιοχή ιδίως σε μία περιοχή όπως η Χαιρώνεια όπου ο κύριος παραγωγικός τομέας είναι η γεωργία, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί και ένα σημαντικό ιστορικό χώρο, η οργάνωση του οποίου μπορεί να αποφέρει σημαντική βελτίωση στην περιοχή. Α Απορρίμματα Στην περιοχή μελέτης όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη ενότητα υπήρχαν τρεις Χώροι Ανεξέλεγχτης Διάθεσης Απορριμμάτων (ΧΑΔΑ). Σήμερα όμως στον αποκατεστημένο ΧΑΔΑ στην περιοχή του Ακοντίου απορρίπτονται κενές συσκευασίες γεωργικών φαρμάκων, ενώ παρατηρείται και η δημιουργία δύο νέων Χώρων Ανεξέλεγχτης Διάθεσης Απορριμμάτων στην περιοχή του Άγιου Βλάσιου. Εντός της περιοχής μελέτης, απορρίπτονται ανεξέλεγχτα στερεά απόβλητα σε διάφορα σημεία, πολλά από τα οποία βρίσκονται κατά μήκος του π. Βοιωτικού Κηφισού και των καναλιών του και του ρ. Μαυρονερίου. Στα περισσότερα σημεία παρατηρούνται συσκευασίες γεωργικών φαρμάκων και υλικά αποξήλωσης κατεδαφίσεων. Ενδεικτικά αναφέρονται οι περιοχές: κανάλι στην περιοχή του οικισμού του Προφ. Ηλία γέφυρα Βοιωτικού Κηφισού από Χαιρώνεια προς Ακόντιο γέφυρα ρ. Μαυρονερίου στον Άγιο Βλάσιο όριο οικισμού Αγιου Βλάσιου σημεία κατά μήκος του Βοιωτικού Κηφισού κανάλια στο Θούριο ανενεργό λατομείο στο Προσήλιο Φωτο Α : Απόρριψη υλικών αποξηλώσεων σε κανάλι στον Προφ. Ηλία Φωτο Α : Απόρριψη Απορριμμάτων κατά μήκος της όχθης του π. Βοιωτικού Κηφισού A.3-33

117 Φωτο Α : Απόρριψη απορριμμάτων στην περιοχή του Άγιου Βλάσιου Τα στερεά απορρίμματα που απορρίπτονται ανεξέλεγχτα και εκτίθενται στην ύπαιθρο, συντελούν στο να παρασύρονται τα υγρά που παράγονται από τις ζυμώσεις, με τη βροχή. Τα στραγγίσματα αυτά είτε είναι φορείς μικροβίων είτε τοξικών ουσιών και διηθούνται μέσω των πορωδών στρωμάτων έως τον υδροφόρο ορίζοντα, τον οποίο μολύνουν και ρυπαίνουν επικίνδυνα. Α Κτηνοτροφικές δραστηριότητες Φωτο Α : Απορρίμματα στο ρ. Μαυρονερίου Μια άλλη πηγή ρύπανσης του περιβάλλοντος είναι και η παραγωγή υγρών αποβλήτων από τις κτηνοτροφικές δραστηριότητες σταυλισμένες ή μη. Συνολικά στην περιοχή υπάρχουν αρκετές κτηνοτροφικές μονάδες (κυρίως στάνες). Τα απόβλητα από τις κτηνοτροφικές δραστηριότητες χαρακτηρίζονται από πολύ υψηλό οργανικό φορτίο. Οι περισσότερες κτηνοτροφικές μονάδες έχουν ελλειπής περιβαλλοντικές υποδομές, ενώ ελάχιστες είναι αυτές που διαθέτουν Περιβαλλοντικούς Όρους, με κάποιες να έχουν κατασκευαστεί ακόμα και από αμίαντο, η χρήση του οποίου έχει καταργηθεί στην Ελλάδα από 31/12/2004. Στην περιοχή μελέτης λειτουργούσε και ένα χοιροστάσιο, σε απόσταση περίπου 850 μέτρων από τα όρια του οικισμού Χαιρώνειας, το οποίο λόγω των έντονων περιβαλλοντικών επιπτώσεων πλέον είναι κλειστό. Ωστόσο θα πρέπει να υπάρξει μία μέριμνα όσον αφορά την αποκατάσταση της περιοχής. Κύριο χαρακτηριστικό της εκτατικής (μη σταυλισμένης) κτηνοτροφίας στο Υδατικό Διαμέρισμα Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, είναι η παντελής έλλειψη διαχείρισης βοσκοτόπων και η ανισομερής κατανομή του ζωικού κεφαλαίου στο χώρο και στο χρόνο. Ορισμένοι βοσκοτόποι υπερβόσκονται, άλλοι υποβόσκονται, κάποιοι εγκαταλείπονται και η νομευτική τους αξία μειώνεται στο ελάχιστο. Οι σταβλικές εγκαταστάσεις, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι χωροθετημένες γύρω από τα όρια των οικισμών. A.3-34

118 Η εικόνα των βοσκοτόπων μαρτυρά τη διαχείρισή τους, που χαρακτηρίζεται από ανομοιόμορφη βόσκηση. Μεγάλη πίεση στους προσπελάσιμους βοσκότοπους, σ αυτούς που είναι κοντά στους οικισμούς, κοντά στα ποιμνιοστάσια και τις σταβλικές εγκαταστάσεις, κοντά στις ποτίστρες, τα στέγαστρα κλπ. Πολύ μικρότερη πίεση στους πιο απομακρυσμένους και στους δύσκολα προσπελάσιμους στους οποίους οι κτηνοτρόφοι θα μετακινήσουν τα κοπάδια τους μόνο όταν οι υπόλοιποι υποβαθμιστούν έντονα. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς, υπό την έννοια της εμπράγματης σχέσης των κτηνοτρόφων με τις εκτάσεις βόσκησης ωθεί προς την ίδια κατεύθυνση, που είναι η βραχυπρόθεσμη εντατική εκμετάλλευσή τους και η απουσία αειφορικής αξιοποίησής τους. Οι βασικές ρυπαντικές ουσίες που παράγει η μη εσταβλισμένη κτηνοτροφία είναι το οργανικό φορτίο (Βιοχημική Ζήτηση Οξυγόνου/BOD), το άζωτο (Ν) και ο φωσφόρος (Ρ). Οι περιοχές όπου ρυπαίνονται είναι οι περιοχές όπου αυτά μετακινούνται και διαμένουν. Φωτο Α : Άποψη περιοχής Φωτο Α : Άποψη ενδεικτικής κτηνοτροφικών μονάδων πλησίον του οικισμού κτηνοτροφικής μονάδας στην περιοχή του Θουρίου Ακοντίου Οι ενδεικτικές συγκεντρώσεις των κτηνοτροφικών μονάδων παρουσιάζονται στο Χάρτη Α.3.1. του Φυσικού Περιβάλλοντος που δυνητικά αποτελούν πηγές ρύπων και αισθητικής όχλησης καθώς παρατηρείται ότι χωροθετούνται πλησίον των ορίων των οικισμών. Το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο στους οικισμούς του Θουρίου, του Άγιου Βλάσιου και του Ανθοχωρίου. Α Βιομηχανίες - Λατομεία Στην περιοχή μελέτης δεν αναπτύσσονται ιδιαίτερες περιβαλλοντικά οχλούσες δραστηριότητες. Έχουν καταμετρηθεί 5 μόνο βιοτεχνίες, ένα ενεργό και ένα ανενεργό λατομείο. Ο πίνακας που ακολουθεί ομαδοποιεί τις σημαντικότερες βιομηχανίες της περιοχής σε βιομηχανικούς κλάδους σύμφωνα με τη δραστηριότητά τους. A.3-35

119 Πίνακας Α : Οι σημαντικότερες βιοτεχνίες - βιομηχανίες της περιοχής μελέτης Α/Α ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΚΛΑΔΟΣ ΠΛΗΘΟΣ ΜΟΝΑΔΩΝ 1 Ελαιοτριβεία Τροφίμων και ποτών 1 2 Μονάδα Παραγωγής Πλαστικής Πρώτης Ύλης Πλαστικές ύλες, Συνθετικές ρητίνες και Τεχνητές ίνες 3 Εκκοκιστήρια Βάμβακος Κλωστοϋφαντουργεία 1 4 Παραγωγή Σπορελαίου Τροφίμων και ποτών 1 5 Παραγωγή προϊόντων αλευρόμυλων Τροφίμων και ποτών 1 Σύνολο Ρυπογόνων Βιομηχανιών 5 Ο πρώην Δήμος Χαιρώνειας δεν εμφανίζει σημαντική ανάπτυξη στον δευτερογενή τομέα. Οι βιοτεχνίες οι οποίες είναι εγκατεστημένες στην περιοχή μελέτης είναι μόλις πέντε και ανήκουν στους κλάδους Τροφίμων και Ποτών, Πλαστικών Υλών και Κλωστοϋφαντουργίας. Στο Χάρτη Α.3.1. χωροθετούνται οι παραπάνω βιοτεχνίες που θεωρούνται ότι δυνητικά μπορεί να προκαλέσουν περιβαλλοντική υποβάθμιση. Στις παραγράφους που ακολουθούν, επιχειρείται κάποια προσέγγιση στους ρύπους που παράγονται από κάθε βιομηχανική δραστηριότητα. Ελαιοτριβεία Στην περιοχή μελέτης εντοπίζεται 1 ελαιοτριβείο που βρίσκεται επί της οδού Λιβαδείας Λαμίας. Το κύριο πρόβλημα στα ελαιοτριβεία είναι τα υγρά απόβλητα, καθώς παρουσιάζουν ιδιαίτερα υψηλούς δείκτες ρύπανσης (BOD5, COD, αιωρούμενα στερεά) και περιέχουν φυσικές χρωστικές ουσίες που είναι πολύ δύσκολο να απομακρυνθούν με τις κλασικές μεθόδους καθαρισμού. Συγκεκριμένα, στα ελαιοτριβεία δεν εκλύονται σημαντικές ποσότητες αέριων αποβλήτων, αν και υπάρχει η πιθανότητα έκλυσης οσμών λόγω κακής αποθήκευσης των ελαιών και των ελαιοπυρήνων. Τα κύρια απόβλητα κατά την παραγωγή ελαιόλαδου είναι υγρά απόβλητα και προέρχονται από το στάδιο της έκθλιψης (εφόσον χρησιμοποιείται ως μέθοδος εξαγωγής ελαιόλαδου), από το στάδιο του τελικού φυγοκεντρικού διαχωρισμού και από το στάδιο της πλύσης του ελαιόκαρπου με καθαρό νερό. Υγρά απόβλητα είναι τα φυτικά υγρά του ελαιοκάρπου, αυξημένα με το νερό κατεργασίας (πλύση ελαιοκάρπου, αραίωση ελαιοζύμης, πρόσθετο νερό διαχωριστήρων, καθαρισμός ελαιοτριβείου κ.λπ.). Τα απόβλητα είναι σκοτεινού χρώματος με χαρακτηριστική οσμή και σύμφωνα με τα περιορισμένα διαθέσιμα στοιχεία παρουσιάζουν ιδιαίτερα υψηλούς δείκτες ρύπανσης (BOD5, COD, αιωρούμενα στερεά). Ο όγκος των αποβλήτων για τα μικρά ελαιοτριβεία (έως 3 πιεστήρια) υπολογίζεται σε 1 m3/τόνο ελαιοκάρπου ή σε 5 m3/τόνο ελαιόλαδου με πιθανή διακύμανση από 3-5,5 m3/τόνο ελαιόλαδου (Ecnmpuls 1993, Mαρκαντωνάτος 1990). Το 16-20% των αποβλήτων προέρχεται από το στάδιο της πλύσης, το 76-80% από το στάδιο έκθλιψης και διαχωρισμού, ενώ το 4% είναι υγρά απόβλητα απολάσπωσης από το στάδιο του τελικού διαχωρισμού. Στη βιβλιογραφία δίδονται οι εξής τιμές για την ποιότητα των παραγόμενων αποβλήτων: BOD5: 42 kg/τόνο ελαιοκάρπου ή 210 kg/τόνο 1 A.3-36

120 ελαιόλαδου, και TSS: 65 kg/τόνο ελαιοκάρπου ή 325 kg/τόνο ελαιόλαδου (Ecnmpuls, 1993). Για τα κλασικά φυγοκεντρικά συστήματα (3 φάσεων), τα υγρά απόβλητα υπολογίζονται σε 1.4 m3/τόνο ελαιοκάρπου (Ecnmpuls 1993) ή σε 7,5-8,2 m3/τόνο ελαιόλαδου (Ecnmpuls 1993, Mαρκαντωνάτος 1990), λόγω χρησιμοποίησης μεγαλύτερης ποσότητας νερού στην κατεργασία. Πιο συγκεκριμένα, στην περίπτωση αυτήν, το 10-11% των υγρών αποβλήτων προέρχεται από το στάδιο της πλύσης, το 84-85% από το στάδιο του φυγοκεντρικού διαχωρισμού, ενώ το 4-5% είναι υγρά απόβλητα απολάσπωσης. Στη βιβλιογραφία δίδονται οι εξής τιμές για την ποιότητα των αποβλήτων από τα ελαιοτριβεία που χρησιμοποιούν φυγοκεντρικά συστήματα: BOD5: 19 kg/τόνο ελαιοκάρπου ή 95 kg/τόνο ελαιόλαδου, και TSS: 91 kg/τόνο ελαιοκάρπου ή 455 kg/τόνο ελαιόλαδου (Ecnmpuls, 1993). Όσον αφορά τα στερεά απόβλητα, πρόκειται - ως επί το πλείστον - για φύλλα ελαιοδένδρων από το στάδιο καθαρισμού / διαλογής του ελαιοκάρπου. Μονάδα Παραγωγής Πλαστικής Πρώτης Ύλης Η Μονάδα Παραγωγής Πλαστικής Πρώτης Ύλης βρίσκεται επί της Εθνικής Οδού Λιβαδειάς Λαμίας με πρόσβαση από την Εθνική Οδό. Ο τομέας της παρασκευής πλαστικών σε πρωτογενείς μορφές είναι ιδιαίτερα διευρυμένος στην Ελλάδα. Ειδικότερα η παραγωγή ρητινών είναι η πιο ευρεία και διαδεδομένη στη χώρα. Ο τομέας αυτός χαρακτηρίζεται επίσης από ποικιλομορφία διεργασιών, προϊόντων και πρώτων υλών. Αν και λόγω αυτής της ιδιομορφίας του τομέα είναι δύσκολος ο καθορισμός των πηγών ρύπανσης, οι βασικές δυνατότητες πρόληψης και περιορισμού της ρύπανσης αποσκοπούν στη μείωση των παραπροϊόντων της αντίδρασης, στην ελαχιστοποίηση άστοχων προϊόντων, στην ελεγχόμενη διακίνηση πτητικών ουσιών, καθώς και στην εξοικονόμηση πρώτων και βοηθητικών υλών. Από τα διάφορα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας προκύπτουν κυρίως αέριοι ρύποι, υγρά και τέλος στερεά απόβλητα. Τα αέρια απόβλητα προέρχονται από αναπνοές δεξαμενών (πτητικές χημικές ουσίες) και φορτοεκφόρτωση, από στόμια αναπνοής αντιδραστήρων (ατμοί διαλυτών κυρίως ξυλόλης, τολουόλης) και από προϊόντα καύσης. Τα υγρά απόβλητα προέρχονται από τις εκπλύσεις και το νερό που χρησιμοποιείται σε διάφορα στάδια της επεξεργασίας και μπορεί να περιέχουν φθαλικό ανυδρίτη, μαλεϊκό ανυδρίτη, γλυκόλες, τολουόλη, ξυλόλη, ρητίνες και διαλύτες. Τα στερεά απόβλητα αφορούν κυρίως στα υλικά συσκευασίας. Εκκοκιστήρια Βάμβακος Το εκκοκιστήριο βάμβακος χωροθετείται στη συμβολή της Εθνικής Οδού Λιβαδειάς Λαμίας με την οδό προς τον Προφ. Ηλία. Η εκκοκκιστική βιομηχανία είναι μια εποχιακή βιομηχανία που δημιουργεί σχετικά λίγα περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως οργανικά απόβλητα (που ανακυκλώνονται στους αγρούς), λίγο θόρυβο και σκόνη. Παραγωγή λοιπών φυτικών ελαίων (σπορελαιουργεία) Νερό Το νερό που καταναλώνεται σε ένα σπορελαιουργείο, χρησιμοποιείται για την τροφοδοσία του ατμολέβητα ύστερα από αποσκλήρυνση σε κατάλληλη στήλη, για την A.3-37

121 έκπλυση των στηλών αποσκλήρυνσης, για τον καθαρισμό του μηχανολογικού εξοπλισμού και των δαπέδων. Όταν στο σπορελαιουργείο λαμβάνει χώρα εκχύλιση, νερό χρησιμοποιείται και για τις ανάγκες ψύξης του τμήματος εκχύλισης. Ενέργεια Οι πιο συνηθισμένες μορφές ενέργειας που χρησιμοποιούνται σε ένα σπορελαιουργείο είναι η θερμική και η ηλεκτρική ενέργεια. Θερμική ενέργεια κυρίως για την παραγωγή ατμού. Το καύσιμο που χρησιμοποιείται συνήθως είναι βιομάζα, βαρύ πετρέλαιο, μαζούτ 1500 και σπανιότερα τύπου 3500, Φυσικό Αέριο ή Υγραέριο. Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας εξαρτάται από την ισχύ του εγκατεστημένου εξοπλισμού που είναι συνήθως ανάλογη της δυναμικότητας των μονάδων. Εκπομπές Τα κύρια απόβλητα των σπορελαιουργείων είναι αέριες εκπομπές και πιο συγκεκριμένα σωματιδιακή ύλη από όλα σχεδόν τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Αέρια Απόβλητα Η ποσότητα και ποιότητα των αερίων αποβλήτων, καθώς και τα χαρακτηριστικά τους κατά δραστηριότητα της εγκατάστασης παρουσιάζονται συνοπτικά παρακάτω. Αέριες εκπομπές από διεργασίες καύσης Από τις εστίες καύσης του ξηραντηρίου και του τμήματος ατμοπαραγωγής παράγονται καυσαέρια (CO2, CO, VOC, SO2, NΟx). Αέριες εκπομπές από παραγωγικές διαδικασίες Οι αέριες εκπομπές που εκλύονται κατά την παραγωγή σπορελαίων (πλην πυρηνέλαιου), είναι: Σωματίδια κατά την παραλαβή/αποθήκευση των σπόρων Σωματίδια από τα στάδια καθαρισμού, θρυμματισμού, ξήρανσης και φυλλιδοποίησης των σπόρων Σωματίδια από την ξήρανση των αλεύρων (πχ σογιάλευρο) και από την ενσάκιση ή φόρτωση χύδην Υδρατμοί από το τμήμα ξήρανσης, το τμήμα εκχύλισης και το τμήμα τελικής επεξεργασίας του ελεύθερου από εξάνιο αλεύρου) Υγρά απόβλητα Διακρίνονται οι κάτωθι βασικοί τύποι υγρών αποβλήτων: Υγρά απόβλητα από παραγωγικές διαδικασίες. Απόνερα που προκύπτουν από το διαχωριστή εξανίου-νερού, όταν στο σπορελαιουργείο χρησιμοποιείται εκχύλιση για την παραλαβή ελαίων. Πρόκειται για απεσταγμένο νερό. Στην περίπτωση που χρησιμοποιείται μόνο έκθλιψη για την εξαγωγή των ελαίων από τους σπόρους, δεν παράγονται υγρά απόβλητα κατά την παραγωγική διαδικασία. Υγρά απόβλητα από αποβαλλόμενα νερά ψύξης. A.3-38

122 Νερά ψύξης που προκύπτουν κατά την ψύξη εξανίου και τη συμπύκνωση των αερίων στο εκχυλιστήριο. Τα απόβλητα αυτά παράγονται μόνο όταν στο σπορελαιουργείο χρησιμοποιείται εκχύλιση για την παραλαβή ελαίων. Υγρά απόβλητα από καθαρισμούς δαπέδων και εξοπλισμού. Υγρά απόβλητα από το λεβητοστάσιο. Στερεά απόβλητα Χώμα, άμμος, πέτρες, ξύλα κλπ από το στάδιο καθαρισμού των σπόρων. Παραγωγή προϊόντων αλευρόμυλων, παραγωγή αμύλου και προϊόντων αμύλου Καταναλώσεις Νερό Οι μοντέρνες αλευροβιομηχανίες καταναλώνουν νερό μόνο στο στάδιο της ρύθμισης υγρασίας του σιταριού (από 11,5% σε 15,5%) και είναι της τάξεως του 3-4% της πρώτης ύλης. Ενέργεια Οι πιο συνηθισμένες μορφές ενέργειας που χρησιμοποιούνται στις εγκαταστάσεις του κλάδου είναι η θερμική και η ηλεκτρική ενέργεια. Θερμική ενέργεια κυρίως για την παραγωγή ατμού. Οι μοντέρνες αλευροβιομηχανίες καταναλώνουν ενέργεια μόνο με μορφή ηλεκτρισμού. Εξαίρεση αποτελούν οι αλευροβιομηχανίες που παράγουν ζωοτροφές και μάλιστα υπό την μορφή σφαιριδίων (pellets). Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται και μικρή ποσότητα ατμού για την θέρμανση / ομογενοποίηση των pellets πριν πάνε στην καλουπιέρα. Κάθε τέτοια αλευροβιομηχανία διαθέτει το δικό της λέβητα παραγωγής ατμού χρησιμοποιώντας ως καύσιμο είτε βαρύ πετρέλαιο, είτε μαζούτ 1500 και σπανιότερα τύπου ή το φυσικό αέριο ή υγραέριο. Η κατανάλωση θερμικής ενέργειας στη προαναφερόμενες διεργασίες είναι μικρής ποσότητας και ανάλογη της ποσότητας του χρησιμοποιούμενου νερού, των απαιτούμενων θερμοκρασιών και της χρονικής διάρκειας της διαδικασίας. Η ηλεκτρική ενέργεια είναι η κύρια μορφή ενέργειας που χρησιμοποιεί η αλευροβιομηχανία και χρησιμοποιείται κυρίως για την κίνηση των διαφόρων κινητήρων του μηχανικού εξοπλισμού. Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας εξαρτάται από την ισχύ του εγκατεστημένου εξοπλισμού που είναι συνήθως ανάλογη της δυναμικότητας των μονάδων. Εκπομπές Αέριες εκπομπές Το πιο σημαντικό περιβαλλοντικό θέμα που σχετίζεται με την βιομηχανία αλεύρων είναι η εκπομπή σωματιδίων (σκόνης) από την μεταφορά και την υποδοχή στην εγκατάσταση των πρώτων υλών, καθώς και τα διάφορα σημεία της παραγωγικής διαδικασίας. Αν χρησιμοποιείται σύστημα εξαερισμού στην εγκατάσταση, τότε η σκόνη συλλέγεται σε συλλεκτήρες (φίλτρα), που διαχωρίζουν τη σκόνη του αλεύρου από τον αέρα του αερορευματικού συστήματος πριν από την έξοδο του τελευταίου στην ατμόσφαιρα. A.3-39

123 Η ποιότητα της σκόνης διαφέρει από στάδιο σε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας. Για παράδειγμα, κατά την υποδοχή του σιτηρού (ξεφόρτωμα από το φορτηγό, μεταφορά στα σιλό αποθήκευσης, πρώτο καθάρισμα) παρατηρείται μεγάλη περιεκτικότητα σε χώμα, καθώς και σε άλλα ξένα σώματα τα οποία αναμειγνύονται κατά την συγκομιδή του σιτηρού. Έτσι η σκόνη που εκπέμπεται από τα πρώτα στάδια της άλεσης έχει περιεκτικότητα 70% σε οργανικό υλικό. Οι συντελεστές εκπομπής της σκόνης είναι χονδρικά για το στάδιο της υποδοχής του σιτηρού kg/τόνο και για την άλεση 35 kg/τόνο. Το μέγεθος των κόκκων της σκόνης μεταβάλλεται χονδρικά από 1 έως 300 μm. Έχει βρεθεί ότι περίπου 95% της σκόνης έχει μέγεθος πάνω από 150 μm. Αέριες εκπομπές από διεργασίες καύσης Μόνο οι αλευροβιομηχανίες που παράγουν ζωοτροφές σε pellets χρειάζονται και μικρή ποσότητα ατμού για την θέρμανση/ομογενοποίηση των pellets πριν πάνε στην καλουπιέρα. Οι υπόλοιπες αλευροβιομηχανίες δεν χρειάζονται ατμό και δεν χρειάζεται να έχουν βιομηχανικούς λέβητες (χρησιμοποιούν μόνο ηλεκτρική ενέργεια για τις βιομηχανικές τους ανάγκες). Αέριες εκπομπές από την παραγωγική διαδικασία Οι αέριες εκπομπές από παραγωγικές διαδικασίες της βιομηχανίας παραγωγής αλεύρου είναι κυρίως εκπομπές αιωρουμένων στερεών οι οποίες οφείλονται κυρίως στις διεργασίες του προκαθαρισμού, του καθαρισμού των κόκκων της άλεσης και της τελικής συσκευασίας. Τα αιωρούμενα αυτά σωματίδια σε μοντέρνες αλευροβιομηχανίες συνήθως δεσμεύονται σε συσκευές κυκλώνων και σακκόφιλτρων. Οι συσκευές της άλεσης είναι άμεσα δεμένες και μέρος της παραγωγικής διαδικασίας. Οι υπόλοιπες συσκευές αφενός είναι συνδεδεμένες στην παραγωγική διαδικασία διότι μεγαλώνουν τις αποδόσεις επομένως και την παραγωγική ικανότητα και βιωσιμότητα της επιχείρησης και βελτιώνουν την ποιότητα των προϊόντων και αφετέρου επιτυγχάνουν σε πολύ μεγάλο βαθμό και την δέσμευση / επαναχρησιμοποίηση υλικών και εν δυνάμει ρύπων. Υγρά απόβλητα Η φύση και τα χαρακτηριστικά των αποβλήτων από τη βιομηχανίας παραγωγής αλεύρων προέρχονται (εκτός των λυμάτων) από διεργασίες καθαρισμού μηχανολογικού εξοπλισμού και δαπέδων και εμφανίζουν παρόμοια χαρακτηριστικά με τυπικά βιομηχανικά λύματα από καθαρισμούς, και για το λόγο αυτό επεξεργάζονται με παρόμοιο τρόπο. Υπάρχουν βεβαίως ακόμα ελάχιστες βιομηχανίες οι οποίες χρησιμοποιούν νερό στον καθαρισμό του σιταριού, οι οποίες εκπέμπουν μικρές ποσότητες υγρών αποβλήτων. Γενικά ο υπό ανάλυση κλάδος δεν εμφανίζει υψηλά υδραυλικά και βιολογικά φορτία στην παραγωγή υγρών αποβλήτων του και ως εκ τούτου η ανάγκη ύπαρξης ή μη μονάδας επεξεργασίας / προεπεξεργασίας υγρών αποβλήτων έγκειται κυρίως στην αξιολόγηση μεταξύ των άλλων των λυμάτων από το προσωπικό και στις απαιτήσεις και διαδικασίες πλυσιμάτων. Στερεά απόβλητα Στερεά απόβλητα από διεργασίες αντιρρύπανσης αερίων εκπομπών A.3-40

124 Όπως προαναφέρθηκε οι αέριες εκπομπές από παραγωγικές διαδικασίες της βιομηχανίας παραγωγής αλεύρου είναι κυρίως εκπομπές αιωρουμένων στερεών οι οποίες οφείλονται κυρίως στις διεργασίες του προκαθαρισμού, του καθαρισμού των κόκκων της άλεσης και της τελικής συσκευασίας. Στα στάδια αυτά συνήθως υπάρχουν κυκλώνες και σακκόφιλτρα αφενός για την δέσμευση / επαναχρησιμοποίηση χρήσιμων υλών και αφετέρου για την απομάκρυνση ξένων μη επιθυμητών ουσιών, οι οποίες απομακρύνονται υπό μορφή στερεών υλικών. Στερεά απόβλητα από παραγωγικές διαδικασίες Οι μοντέρνες αλευροβιομηχανίες παράγουν μικρή ποσότητα στερεών αποβλήτων από την παραγωγική διαδικασία τα οποία έγκεινται κυρίως σε στερεά σωματίδια αγροτικής προέλευσης τα οποία είναι δυνατόν αν χρησιμοποιηθούν σαν κτηνοτροφές (της τάξεως του ένα τοις χιλίοις εκπεφρασμένο σε πρώτη ύλη) αλλά και χώμα και άγανα (άλλες αδρανείς ύλες αγροτικής προέλευσης- επίσης της τάξεως του ένα τοις χιλίοις εκπεφρασμένο σε πρώτη ύλη), λόγω της συνδυασμένης δράσης κυκλώνων και επιπλέον φίλτρων όπως προαναφέρθηκε. Στερεά απόβλητα (ιλύς) από διεργασίες βιολογικών καθαρισμών Στερεά απορρίμματα από επιστροφές προϊόντων Τα στερεά απόβλητα της βιομηχανίας παραγωγής αλεύρου λόγω επιστροφής προϊόντων είναι ένα μικρό ποσοστό (τάξεως του 1% της παραγωγής). Τα επιστρεφόμενα υλικά αυτά συνήθως απεντομώνονται και διατίθενται σε ζωοτροφές. Λατομεία Στην περιοχή μελέτης υπάρχουν 2 λατομεία, ένα ενεργό και ένα ανενεργό. Το ενεργό λατομείο χωροθετείται στο όριο της Δ.Ε της Χαιρώνειας με τη Δ.Ε. Λιβαδειάς, στη περιοχή του Θουρίου και συγκεκριμένα στην περιοχή Βλάχικα Καλύβια. Το ανενεργό χωροθετείται στη Τ.Κ. του Προσηλίου και βρίσκεται σε φάση αποκατάστασης. Πρόκειται για ένα χώρο με διαμορφωμένες αναβαθμίδες αλλά χωρίς καμία ασφάλεια αφού ο χώρος δεν είναι περιφραγμένος με αποτέλεσμα περιστασιακά να γίνεται αποδέκτης απορριμμάτων. Οι κυριότερες επιπτώσεις που προκαλούνται στο περιβάλλον από λατομικές δραστηριότητες εστιάζονται στην αισθητική αλλοίωση και στην υποβάθμιση του τοπίου (καταστροφή φυσικών στοιχείων τόπου, εξαφάνιση οπτικών γραμμών τοπίου, εικόνα εγκατάλειψης), στην αλλοίωση της μορφολογίας του εδάφους, στην ερήμωση εδαφών, στη ρύπανση επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, στη ρύπανση της ατμόσφαιρας λόγω της παραγόμενης σκόνης, στην πρόκληση θορύβου (εξαιτίας των εκρήξεων, της κυκλοφορίας των οχημάτων μεταφοράς κ.λπ.). Επίσης, συντελούν στη δυσλειτουργία αναπνοής-διαπνοής των δένδρων λόγω φραγμού του στόματος των φύλλων από τη σκόνη, στη διατάραξη της χλωρίδας αλλά και της πανίδας, συνεπεία της απώλειας τροφής και της κάλυψης που προσέφερε η βλάστηση, στη δημιουργία προβλημάτων στη ροή υδάτινων ρευμάτων εξαιτίας υπολειμμάτων λατομικής δραστηριότητας που αφήνονται επιτόπου κ.λπ. Οι επιπτώσεις και το μέγεθος αυτών στο περιβάλλον εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις τεχνολογίες και τις μεθόδους εξόρυξης που χρησιμοποιούνται, καθώς και από τις μεθόδους απόθεσης απορριμμάτων. A.3-41

125 Από τη λειτουργία των λατομείων υπάρχουν και κοινωνικές επιπτώσεις που σχετίζονται με την εξαφάνιση των πηγών και με την αλλοίωση των ορίων υπόγειων υδροκριτών, με κινδύνους πρόκλησης πυρκαγιάς και θορύβου κατά τη μεταφορά διαμέσου οικισμών. Φωτο Α : Άποψη μη ενεργού λατομείου στην Τ.Κ. Προσηλίου Φωτο Α : Άποψη ενεργού λατομείου στην Τ.Κ. Θουρίου Α Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Στην περιοχή μελέτης υπάρχουν σημαντικές επενδύσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κυρίως με τη μορφή των φωτοβολταϊκών. Οι επενδύσεις αυτές είναι σημαντικές για την οικονομία της περιοχής, για τη μείωση του φαινομένου του θερμοκηπίου συνολικά και την εξοικονόμηση των φυσικών πόρων. Ωστόσο η συνεχής εξάπλωση τους στην περιοχή μελέτης κυρίως σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας και σε αρχαιολογικούς χώρους εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη χωροθέτηση τους. Μελλοντικά η εξάπλωση τους μπορεί να μειώσει σημαντικά τη γεωργική παραγωγή μειώνοντας τα οικονομικά οφέλη και επίσης να αποτελέσει τροχοπέδη για την αξιοποίση των αρχαιολογικών χώρων καθώς δε συνάδει με την ιστορία και την αισθητική της περιοχής. Οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις απαιτούν αλλαγές μετά το πέρας ορισμένων χρόνων ανάλογα με την ποιότητα τους προκειμένου να είναι αποδοτικά και πολύ πιθανό να παρατηρηθεί (καθώς είναι ακόμα νέα τεχνολογία) η εγκατάλειψη τους, γεγονός που θα υποβαθμίσει αισθητικά το περιβάλλον της περιοχής. A.3-42

126 Φωτο Α : : Άποψη Φωτοβολατϊκών Πάρκων στο Ακόντιο που αποτελεί Καταφύγιο Άγριας Ζωής Στο Χάρτη Α.3.1. «Φυσικό Περιβάλλον» χωροθετούνται οι εγκαταστάσεις των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, οι υφιστάμενες και αυτές που βρίσκονται στη φάση αξιολόγησης των αιτήσεων. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση των φωτοβολταϊκών πάρκων παρατηρείται κυρίως στις Τ.Κ. Ακοντίου και Προσηλίου. Α Αστικό περιβάλλον Στους οικισμούς της περιοχής μελέτης παρατηρείται χαμηλό επίπεδο οργάνωσης των δημόσιων χώρων που αφορούν σε πλατείες, αστικό πράσινο ή κάποιες πολιτιστικές και αθλητικές εγκαταστάσεις. Οι οικισμοί του πρωην Δήμου Χαιρώνειας είναι αγροτικοί χωρίς πυκνοδομημένα τμήματα και με χαμηλό ύψος κτιρίων. Οι υψηλές τιμές θερμοκρασίας και υγρασίας σε συνδυασμό με τον τρόπο κατασκευής των υπαρχόντων κελύφων, αλλά και με το μικρό ποσοστό του αστικού πρασίνου επιβαρύνουν σημαντικά το μικροκλίμα των οικισμών δημιουργώντας κακές συνθήκες θερμικής άνεσης. Οι συνθήκες αυτές μπορούν να ανατραπούν με την ενεργειακή αναβάθμιση των υπάρχοντων κτιρίων, με την υιοθέτηση λογικής πράσινης κατασκευής (σύμφωνα με το Νέο Οικοδομικό Κανονισμό Ν. 4067/2012) και του περιβάλλοντος χώρου με την εφαρμογή βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής μελέτης. Τέλος υπάρχουν δύο οικισμοί το Θούριο και το Ακόντιο, στους οποίους τα νεκτοταφεία βρίσκονται εντός του οικιστικού ιστού. Τα νεκροταφεία γενικά μπορούν να επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, όπως μόλυνση νερού και εδαφών, οπτική όχληση, δημιουργία πανίδας με κυρίαρχα επιβλαβή έντομα και τρωκτικά. Οι χώροι αυτοί σύμφωνα με την Ελληνική Νομοθεσία (άρθρο 1 α.ν. 445/1968, άρθρο 1 παρ. 1, 2 και 3 α.ν. 582/1968, άρθρο 1 και 2 π.δ. 1128/1980) πρέπει βρίσκονται κατ' αρχήν εκτός σχεδίου πόλεως και μακριά από κατοικημένες περιοχές. A.3-43

127 Α Κατάσταση ρύπανσης Επιπτώσεις από τις οικονομικές δραστηριότητες Α Ρύπανση υδάτων Υδατικά αποθέματα Υπόγεια ύδατα Τμήμα της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας της Δ.Ε. Χαιρώνειας συμμετείχε στο πρόγραμμα Ecpest το οποίο υλοποιήθηκε κατά τη χρονική περίοδο Στη Δράση 2 του προγράμματος διερευνήθηκε και αξιολογήθηκε η περιβαλλοντική κατάσταση για σημαντικό τμήμα του Κωπαϊδικού πεδίου. Η περιβαλλοντική αξιολόγηση έδειξε ότι το υδροφόρο σύστημα της περιοχής μελέτης του προγράμματος παρουσιάζει υψηλή επικινδυνότητα σε ρύπανση, γεγονός που συνάδει με την αξιολόγηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδατικών Πόρων, όπως παρουσιάζεται και στο Χάρτη που ακολουθεί. Σύμφωνα με αυτό η κατάσταση των υπόγειων υδατικών συστημάτων με κωδικούς GR και GR χαρακτηρίζεται ως καλή, ενώ του υπόγειου υδατικούς συστήματος με κωδικοί GR ως κακή. Στο σύστημα Κάτω Ρου Βοιωτικού Κηφισού (GR ), ασκούνται πιέσεις από ανθρωπογενείς δραστηριότητες και κυρίως από: α) έντονη γεωργική εκμετάλλευση με χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, β) κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και γ) έλλειψη βιολογικών καθαρισμών με συνέπεια την διαχρονική επιβάρυνση της ποιότητας του συστήματος. ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη με τον Χαρακτηρισμό των υπόγειων υδατικών συστημάτων (πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) A.3-44

128 Επιφανειακά ύδατα Στο Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος στο οποίο ανήκει και η περιοχή μελέτης έχει πραγματοποιηθεί ανάλυση σχετικά για την οικολογική και χημική κατάσταση των επιφανειακών υδάτων. Σύμφωνα με την παραπάνω έκθεση η οικολογική κατάσταση των υδάτων του Βοιωτικού Κηφισού ποταμού χαρακτηρίζεται ως μέτρια, ενώ του ρέματος Μαυρονερίου και Μπογδανορρέματος ως καλή. Η χημική κατάσταση του Βοιωτικού Κηφισού και του Μπογδανορέματος χαρακτηρίζεται ως καλή. Στα Σχέδια που ακολουθούν παρατίθενται αποσπάσματα από τους Χάρτες της Οικολογικής και Χημικής Κατάστασης των Επιφανειακών Υδατικών Σωμάτων. Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη με τον Χαρακτηρισμό της Οικολογικής Κατάστασης των επιφανειακών υδατικών συστημάτων (πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ A.3-45

129 Χάρτης Α : Απόσπασμα Χάρτη με τον Χαρακτηρισμό της Χημικής Κατάστασης των επιφανειακών υδατικών συστημάτων (πηγή: Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας GR07) Ποσοτική Κατάσταση Υδάτων Τα υπόγεια υδατικά συστήματα της λεκάνης του Βοιωτικού Κηφισού δεν επάγονται επιπτώσεις που να μεταβάλλουν καθοριστικά την καλή ποσοτική τους κατάσταση, παρά τις ασκούμενες πιέσεις των αντλήσεων που είναι σημαντικές και σε κάποια από αυτά πολύ σημαντικές. Αυτό αποδίδεται ουσιαστικά στη φύση των περισσότερων συστημάτων (καρστικά), σε συνδυασμό με τους σημαντικούς όγκους νερού που διακινούνται λόγω των αυξημένων βροχοπτώσεων της δυτικής (κύρια) ορεινής ζώνης της λεκάνης (Παρνασσός, Ελικώνας). Οι τάσεις πτώσης στάθμης που καταγράφονται στο σύστημα (Υλίκης - Παραλίμνης GR ), αποδίδεται συνολικά στη διακύμανση των βροχοπτώσεων, αλλά και σε επιμέρους ιδιαιτερότητες των συστημάτων. Μη-παραγωγικές, μη-αειφόρες χρήσεις με μεγάλες απαιτήσεις σε νερό άρδευσης θα πρέπει να δικαιολογούνται με ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες, με ζητούμενο τη διασφάλιση των φυσικών πόρων της περιβαλλοντικά ευαίσθητης περιοχής. Προς το παρόν, το νερό θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής στα πλαίσια της διασφάλισης ποιοτικής παραγωγής του πρωτογενούς τομέα που θα συνδεθεί και με την εξυπηρέτηση των σημαντικών περιφερειακών προορισμών μορφών ποιοτικού τουρισμού που περιβάλλουν την περιοχή. A.3-46

130 Σύμφωνα με την Υ.Α. με αριθμό οικ (ΦΕΚ 2017/ ) «Ορισμός Εθνικού Δικτύο&ups