DAVID HUME ( ) «Δεν αντίκειται στο λόγο να προτιμήσω την καταστροφή του κόσμου από το να γδάρω το δάχτυλό μου» 28

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "DAVID HUME (1711-1776) «Δεν αντίκειται στο λόγο να προτιμήσω την καταστροφή του κόσμου από το να γδάρω το δάχτυλό μου» 28"

Transcript

1 47 DAVID HUME ( ) «Δεν αντίκειται στο λόγο να προτιμήσω την καταστροφή του κόσμου από το να γδάρω το δάχτυλό μου» 28 Γενικά. Κύριος σκοπός του Hume είναι να περιορίσει τη μεταφυσική και να εγκαταστήσει μια πειραματική Επιστήμη της ανθρώπινης φύσης (Morris,2011). 29 Πίστευε, δηλαδή, ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε μια Επιστήμη της ανθρώπινης φύσης κατά τον τρόπο που ο Newton δημιούργησε μια Επιστήμη της φύσης (Αυγελής, 2005 :376). Ανήκει στο ρεύμα του αγγλικού εμπειρισμού και, όπως οι προηγούμενοι, ο Hume δέχεται ότι δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τον κόσμο παρά μόνο μέσω της εμπειρίας. Η εμπειρία που έχουμε του κόσμου προέρχεται από τις εντυπώσεις που έχουμε και από τις ιδέες που σχηματίζουμε γι αυτόν. Άρα, για τον Hume, οποιαδήποτε γνώση μας είναι αποτέλεσμα εντυπώσεων και ιδεών. Με ποιον τρόπο γνωρίζουμε; Στο νου μας σχηματίζονται αντιλήψεις του κόσμου. Όλες οι αντιλήψεις του νου είναι διττές και εμφανίζονται τόσο ως εντυπώσεις όσο και ως ιδέες (Kenny, 2005: 221). Παράλληλα πρέπει να σημειώσουμε κάτι που θα το χρειασθούμε στη συνέχεια - ότι όλες οι αντιλήψεις προέρχονται είτε από την αίσθηση είτε από τον αναστοχασμό (sensation ή outward sentiment και reflection ή inward sentiment, αντίστοιχα) (Morris, 2011). Οι εντυπώσεις είναι εκείνο το «τμήμα» των αντιλήψεων 28 Από το Treatise of Human Nature. Η αναφορά εδώ από τον Woolhouse, 2003: Οι χωρίς αριθμό σελίδας αναφορές σημαίνει ότι είναι από πηγές του διαδικτύου (βλ. βιβλιογραφία).

2 48 που όπως λέει η λέξη εντυπώνονται έντονα μέσα μας. Οι ιδέες δεν είναι παρά οι σβησμένες πιο χαλαρές, πιο απαλές, εικόνες των εντυπώσεων. Συνάγεται από τα αμέσως προηγούμενα ότι προηγούνται οι εντυπώσεις και ακολουθούν οι ιδέες. Υπάρχουν, ωστόσο, κάποιες περιπτώσεις (στην τρέλα, την αρρώστια), που οι ιδέες παρουσιάζονται με μεγάλη ένταση και διαύγεια, έτσι που να νομίζουμε ότι είχαμε την εντύπωση κάποιων πραγμάτων, ενώ κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Με άλλα λόγια φανταζόμαστε ότι βλέπουμε ή ότι υφιστάμεθα καταστάσεις οι οποίες δεν έχουν καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Άρα: μπορεί σε κάποιες αποκλίνουσες περιπτώσεις να έχουμε ιδέες οι οποίες μοιάζουν με εντυπώσεις, αλλά ο «κανόνας» είναι ότι οι ιδέες προέρχονται από τις εντυπώσεις. Παραδείγματα του διττού χαρακτήρα των αντιλήψεων. Ως παράδειγμα του διττού χαρακτήρα των αντιλήψεων ο Hume αναφέρει την εικόνα του δωματίου μας που έχουμε όταν κλείνουμε τα μάτια μας: δεν είναι παρά η αντανάκλαση της εντύπωσης που είχαμε όταν το βλέπαμε. Ενώ, δηλαδή, όταν βλέπαμε το δωμάτιό μας, τότε είχαμε την εντύπωσή του, τώρα, στην περίπτωση που δεν το βλέπουμε, δεν έχουμε παρά την ιδέα του. Από το παράδειγμα φαίνεται και το γιατί μια εντύπωση είναι πιο έντονη από μια ιδέα: η εντύπωση είναι το άμεσο, αυτό που άμεσα εντυπώνεται στο νου μας, ενώ η ιδέα είναι το μεταγενέστερο, αυτό που έχουμε στο νου μας ακόμη κι όταν δεν βλέπουμε (ή δεν αισθανόμαστε) ένα αντικείμενο. Σε ποιες κατηγορίες μπορούμε να διακρίνουμε τις εντυπώσεις; Είδαμε ότι τις αντιλήψεις μας τις αποκτούμε από τον κόσμο, από την εμπειρία. Οι εντυπώσεις που σχηματίζουμε ως

3 49 αποτέλεσμα της εμπειρίας διακρίνονται σε απλές και σύνθετες. Τις σύνθετες μπορούμε να τις κατανοήσουμε μέσω ορισμών των απλών μερών τους. Ο Hume διατυπώνει τη θέση ότι δεν υπάρχει καμιά σύνθετη ιδέα που να μην έχει δημιουργηθεί από άλλες απλές, οι οποίες είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας μας. Το παράδειγμα που μας δίνει για να μας πείσει, είναι το παράδειγμα του μήλου: μπορεί η οσμή, το χρώμα, η γεύση να είναι ενωμένες σε ένα αντικείμενο, στο παράδειγμα μας το μήλο, ωστόσο αυτό που πρέπει να παρατηρήσουμε είναι ότι κατανοούμε όλες αυτές τις ιδέες όχι ως ένα ενιαίο σύνολο, αλλά ως επί μέρος ιδέες (Αυγελής, 2005 :379). Άρα μια σύνθετη ιδέα αναλύεται σε απλές. Με κάποια διαφορετική διατύπωση: όταν έχουμε ένα αντικείμενο το οποίο προφανώς δεν είναι απλό (και ως τέτοιο εννοείται ένα αντικείμενο το οποίο συντίθεται με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι «άθροισμα» περισσοτέρων της μιας αισθήσεων και πολλαπλών πλευρών αν αναφερθούμε στην εποχή μας, ένα αυτοκίνητο), το προσλαμβάνουμε από μια πρώτη άποψη ως ενιαίο, αλλά το αναλύουμε στα επί μέρους στοιχεία του στη συνέχεια. Μια άλλη κατηγορία είναι οι κατ αίσθησιν εντυπώσεις και οι εντυπώσεις αναστοχασμού (reflection). Οι εντυπώσεις αναστοχασμού μπορούν να δημιουργήσουν ιδέες αναστοχασμού. Αυτές είναι ιδέες τριτογενούς χαρακτήρα (όπως η αρετή ή η φαυλότητα). Τριτογενούς χαρακτήρα με την έννοια ότι είναι αποτέλεσμα συνδυασμού ιδεών μεταξύ τους και όχι αποτέλεσμα εντυπώσεων. Άρα η αναφορά σε τριτογενή χαρακτήρα δεν είναι μια αξιολογική περιγραφή, αλλά δηλώνει ότι οι εντυπώσεις αυτές δημιουργούνται με τέτοιο τρόπο, ώστε πρέπει να προηγηθούν άλλες δύο καταστάσεις- η αρχική εντύπωση και η ιδέα στη συνέχεια μπορεί ο συνδυασμός των ιδεών να μας δώσει μια ιδέα αναστοχασμού. Για παράδειγμα ο συνδυασμός της πραότητας και της ευγένειας μπορεί

4 50 λανθασμένα ή ορθά, καλώς ή κακώς να δημιουργεί μέσα μας την ιδέα της καλοσύνης. Πιο σχηματικά: έχω δύο διαφορετικές εντυπώσεις που αυτές προκαλούν δύο διαφορετικές ιδέες ο συνδυασμός των ιδεών μεταξύ τους προκαλεί την τρίτη ιδέα. Τέλος, μια επιπλέον κατηγορία είναι ιδέες ατομικές (το Παρίσι) και γενικές (άνθρωπος) (Αυγελής, 2005:379). Δεν πρέπει να θεωρούμε, πάντως, ότι οι γενικές ιδέες ανταποκρίνονται σ αυτό που ονομάζουμε καθολικές έννοιες, επειδή ο Hume δεν αποδίδει καμιά οντότητα ή ύπαρξη σε ό,τι ονομάζουμε γενικές ιδέες. Αυτές είναι λεκτικές εκφράσεις που αναφέρονται στο σύνολο των αντικειμένων τα οποία σημαίνουν (βλ. και στη συνέχεια). Με ποιον τρόπο δημιουργούνται οι ιδέες οι οποίες δεν βασίζονται σε εντυπώσεις; Έχουμε, όμως, πολλές ιδέες οι οποίες φαίνεται ότι δεν βασίζονται σε εντυπώσεις. Έτσι μπορώ να φανταστώ μια πόλη με δρόμους στρωμένους με χρυσάφι. Είναι προφανές ότι δεν μπορεί να υπάρχει μια τέτοια πόλη, έτσι ώστε να δημιουργείται και η ανάλογη εντύπωση. Από την άλλη μεριά μπορεί να έχω δει μια πόλη και να τη φαντάζομαι μετά από κάποιο διάστημα με τρόπο που δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Με άλλα λόγια μπορεί να τοποθετώ στο μυαλό μου σε λανθασμένα σημεία τους δρόμους και τα μνημεία της. Πώς σχηματίζεται, λοιπόν, μια τέτοια ιδέα; Αφού δεχθήκαμε ότι οι ιδέες είναι «παράγωγα» των εντυπώσεων, με ποιον τρόπο δημιουργούνται αυτές οι ιδέες, που δεν έχουν απόλυτη αντιστοιχία με την πραγματικότητα; Γιατί ήδη αναφέραμε - και επισημαίνουμε και πάλι - ότι οι ιδέες προέρχονται από τις εντυπώσεις και όχι το αντίθετο. Η αληθοφάνεια της τελευταίας παρατήρησης, το ότι, δηλαδή, οι ιδέες προέρχονται από τις εντυπώσεις και όχι το

5 51 αντίθετο, μπορεί να ενισχυθεί από το ακόλουθο παράδειγμα: όταν ένας άνθρωπος χάνει λόγω ατυχήματος μια συγκεκριμένη αίσθηση (π.χ. ακοή, όραση), τότε δεν έχει τις αντίστοιχες εντυπώσεις και ιδέες. Το ίδιο συμβαίνει και με έναν άνθρωπο που δεν είχε ποτέ αυτές τις αισθήσεις. Άρα είναι φανερό ότι προηγούνται οι εντυπώσεις και ακολουθούν οι ιδέες που σχηματίζουμε και κατά συνέπεια είναι ισχυρό και θεμιτό το ερώτημα για το πώς δημιουργούνται ιδέες που δεν βασίζονται σε εντυπώσεις. Τέλος, ένα ακόμα ενδιαφέρον παράδειγμα για το ερώτημα που ετέθη, αναφέρει ότι ενώ μπορούμε να έχουμε κάποιες ιδέες, π.χ. κάποιας απόχρωσης του μπλε, χωρίς, ωστόσο, να έχουμε αντίστοιχες εντυπώσεις. Η απάντηση στα προηγούμενα είναι ότι η ιδέα αυτή (του μπλε, στη συγκεκριμένη περίπτωση) σχηματίζεται από το συνδυασμό παρεμφερών εντυπώσεων. Το παράδειγμα στην ουσία ενισχύει τις απόψεις του Hume για τη δημιουργία των ιδεών. Αυτό που μας λέει είναι ότι ένας άνθρωπος θα μπορούσε να αναπληρώσει με τη φαντασία του μια συγκεκριμένη απόχρωση του μπλε, την οποία δεν έχει δει ποτέ, αλλά οπωσδήποτε έχει δει πολύ περισσότερες άλλες αποχρώσεις του μπλε. Αυτό σημαίνει ότι από τις εντυπώσεις του μπλε μας δημιουργείται η ιδέα του μπλε. Η απόχρωση που λείπει απλά αναπληρώνεται από άλλες παρόμοιες και έτσι δημιουργείται η αντίστοιχη ιδέα. Πιο γενικά: μπορεί να σχηματίζουμε κάποια ιδέα για κάτι για το οποίο δεν είχαμε ποτέ εντύπωση, μέσω του συνδυασμού άλλων ιδεών που προφανώς προκλήθηκαν από εντυπώσεις. Άρα και πάλι καταλήγουμε στην εμπειρία και το αρχικό ερώτημα δεν φαίνεται να ισχύει. Η κριτική που μπορούμε να ασκήσουμε στον Hume στο σημείο αυτό είναι η ακόλουθη περίπου: αν σχηματίζουμε το χρώμα στο μυαλό μας ως αποτέλεσμα των συνδυασμών των

6 52 άλλων χρωμάτων, αυτό που έχουμε αν πούμε είναι ότι τότε έχουμε σχηματίσει μια απλή ιδέα και όχι μια σύνθετη, όπως θα ήταν ως αποτέλεσμα του συνδυασμού των άλλων χρωμάτων (Morris, 2011). Επιπλέον ο Hume αναφέρει ότι ακόμη και πολλές φιλοσοφικές ιδέες μοιάζουν να είναι ασαφείς και να μην στηρίζονται σε εντυπώσεις. Αν αναλύσουμε, όμως, τέτοιου τύπου ιδέες θα διαπιστώσουμε ότι βασίζονται σε κάποιες αρχικές εντυπώσεις. Η κριτική, βέβαια, εδώ θα έλεγε ότι οι φιλοσοφικές ιδέες δεν μπορεί να είναι αποτελέσματα σύνθεσης επί μέρους ιδεών είναι έτσι κι αλλιώς σύνθετες. Άρα η συνολική απάντηση που μπορούμε να δώσουμε είναι ότι οι ιδέες που μοιάζουν εκ πρώτης όψεως να μην έχουν καμιά σχέση με εντυπώσεις, στην ουσία και αυτές είναι αποτελέσματα συνδυασμού εντυπώσεων που δεχθήκαμε σε κάποια άλλη περίσταση. Με ποιον τρόπο δημιουργούνται οι ιδέες στο μυαλό μας. Αφού διαπιστώσαμε ότι οι ιδέες (οποιασδήποτε κατηγορίας) δεν είναι παρά αποτέλεσμα εντυπώσεων, είναι απαραίτητο να δούμε πώς, με ποιον συγκεκριμένο τρόπο δημιουργούνται οι ιδέες στο μυαλό μας. Ο Hume σημειώνει ότι δεν μπορούμε να απαντήσουμε ακριβώς αν οι ιδέες που έχουμε στο μυαλό μας είναι αποτέλεσμα των ίδιων των αντικειμένων τα οποία οι ιδέες αναπαριστούν ή αν το ανθρώπινο μυαλό με αφορμή τα αντικείμενα δημιουργεί και τις ιδέες. Άρα αν οι ιδέες είναι αποτέλεσμα μιας παθητικής εγγραφής στο μυαλό μας εντυπώσεων του κόσμου ή αν αυτές οι εντυπώσεις του κόσμου υφίστανται την ενεργητική ακόμη και δημιουργική επεξεργασία του νου μας, είναι κάτι που μένει αδιευκρίνιστο. Αυτό είναι ένα σημείο που άφησε κενό και ο Locke. Αυτό το σημείο μάλιστα είναι ένα από τα βασικά επιχειρήματα που

7 53 χρησιμοποίησε και ο Berkeley για να οργανώσει τις απόψεις του, εκφραζόμενος ενάντια στον Locke. Με ποιον τρόπο «υπάρχουν» οι αφηρημένες ιδέες, οι καθολικές έννοιες; Όσα αναφέραμε ως το σημείο αυτό, παραπέμπουν σε εντυπώσεις που αποκτούμε από τον κόσμο γύρω μας και αναφέρονται σε συγκεκριμένα αντικείμενα (για παράδειγμα, το τραπέζι, η καρέκλα). Με ποιον τρόπο κατανοούμε, όμως, την έννοια «καρέκλα» ή «τραπέζι» γενικά; Υπάρχουν γενικές έννοιες; Για τον Hume οι αφηρημένες ιδέες αναπαριστούν τόσο το είδος όσο και το καθ έκαστον (στο σημείο αυτό ο Hume υιοθετεί τη θεωρία του Berkeley). Άρα το γενικό (αναφερόμαστε στα universalia) δεν μπορεί να υπάρχει ως οντότητα. Υπάρχουν έμφυτες ιδέες; Η απάντηση που δίνει ο Hume είναι αρνητική αν και φαίνεται ότι δεν τον απασχολεί ιδιαίτερα το ζήτημα. Εφόσον οι ιδέες στο νου μας σχηματίζονται από εντυπώσεις, δεν μπορούμε να αναφερόμαστε σε έμφυτες ιδέες. Η τελική στάση που θα κρατήσει κανείς σε σχέση με το ζήτημα αυτό, πάντως, εξαρτάται από το πώς εννοούμε το έμφυτο. Αν έμφυτο είναι το μη τεχνητό, το μη φυσικό, τότε όλες οι ιδέες είναι έμφυτες, επειδή οι ιδέες με κανέναν τρόπο δεν αντιπροσωπεύουν κάτι το κατασκευασμένο. Από την άλλη μεριά αν το έμφυτο αναφέρεται στο αν οι ιδέες δημιουργούνται ή όχι με τη γέννησή μας, είναι αδύνατο να καταλήξουμε σε συμπεράσματα: πάντα θεωρώντας ότι οι ιδέες είναι αποτελέσματα εντυπώσεων του κόσμου, θα πρέπει να διερευνούμε πότε αρχίζει η σκέψη, αν αρχίζει δηλαδή πριν από τη γέννηση, με τη γέννηση κ.τ.λ.

8 54 Ποιες είναι οι έννοιες του χώρου και του χρόνου; Ο Hume αναγκάζεται να απαντήσει στο ερώτημα από πού προέρχονται οι ιδέες του χώρου και του χρόνου, στο βαθμό που δέχτηκε ότι οι ιδέες που έχουμε είναι αποτελέσματα εντυπώσεων. Με ποιον τρόπο έχει κανείς εντυπώσεις του χώρου και του χρόνου; Η απάντηση είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε ιδέες του χώρου και του χρόνου από κάποιες συγκεκριμένες εντυπώσεις που αναφέρονται στο χρόνο ή το χώρο, αλλά είμαστε σε θέση να σχηματίσουμε τις ιδέες του χώρου και του χρόνου από τη σύνθεση που μπορούμε να κάνουμε επί μέρους εντυπώσεων που δημιουργούν τις ιδέες του χώρου και του χρόνου. Έτσι κι αλλιώς ο Hume δεν ενδιαφέρεται για την απάντηση στο οντολογικό ερώτημα του τι είναι ο χώρος και τι ο χρόνος, αλλά μόνο να απαντήσει στο ερώτημα για το γνωσιακό status των εννοιών αυτών. Πώς φτάνουμε στην ανάλυση και κριτική της αιτιότητας; Η σύνδεση των ιδεών μεταξύ τους. Επειδή ο Hume θεωρεί απαραίτητο να εξηγήσει πώς γίνεται και όταν έχουμε στο νου μας μια ιδέα εμφανίζεται και μια άλλη και μάλιστα όχι μια τυχαία ιδέα, αλλά μια συγκεκριμένη ιδέα ακολουθείται από άλλη συγκεκριμένη ιδέα, που ταιριάζει, δηλαδή που «δένει» η μία με την άλλη, η ύστερη με την πρότερη, προχωρά στην ανάλυση του τρόπου με τον οποίο συνδέονται οι ιδέες μας. Το να εξηγήσει κάτι τέτοιο του είναι τελείως απαραίτητο με την έννοια ότι αν οι ιδέες μας δεν συνδέονται μεταξύ τους, τότε θα καταλήξουμε σε ένα είδος ειδητικού ατομισμού: οι ιδέες απλώς θα υπάρχουν όλες μαζί και τυχαία στο μυαλό μας. Με άλλα λόγια αν οι ιδέες που έχουμε είναι όλες ασύνδετες μεταξύ τους, δεν μπορεί να υπάρχει καμιά συνάφεια, και κατά συνέπεια κανένα συμπέρασμα, κανένα «άρα», καμιά γνώση. Κάθε ιδέα θα ήταν ενός

9 55 ξεχωριστού είδους (Morris, 2011). Κανενός είδους γνώση δεν μπορεί να προκύψει από αυτήν την κατάσταση. Είναι χαρακτηριστικό, να το τονίσουμε πριν συνεχίσουμε, ότι για τον Hume ο συνδυασμός που γίνεται μεταξύ των ιδεών δεν είναι κάποια αφηρημένη διαδικασία, αλλά είναι μια συγκεκριμένη φυσική δραστηριότητα που συμβαίνει στο μυαλό μας. Επανερχόμενοι στις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των ιδεών ο Hume μας δίνει τρεις κατηγορίες σχέσεων: την ομοιότητα, την συνάφεια και τη σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Μάλιστα η τελευταία είναι η πιο ισχυρή από όλες τις άλλες σχέσεις. Παραθέτουμε παρακάτω ορισμένα παραδείγματα για τις προαναφερόμενες σχέσεις (βλ. Αυγελής, 2005:380 μέσα σε [ ] δικά μου παραδείγματα). α) Ομοιότητα: ένα πίνακας ζωγραφικής φέρνει το πρωτότυπο στο μυαλό μας. [Η φωτογραφία μιας πόλης μπορεί να φέρνει στο μυαλό μας αναμνήσεις από μια πιθανή επίσκεψή μας σ αυτήν]. β) Συνάφεια: Η σκέψη ενός διαμερίσματος μέσα σ ένα κτίριο φέρνει στο μυαλό μας τη σκέψη των άλλων διαμερισμάτων του κτιρίου. [Η επίσκεψή μου σ ένα βιβλιοπωλείο, μπορεί να μου προκαλεί συνειρμούς για την επίσκεψή μου σε άλλα βιβλιοπωλεία]. γ) Αίτιο και αποτέλεσμα: Κάθε φορά που σκεφτόμαστε ένα αίτιο φέρνουμε στο νου μας το αποτέλεσμα αυτού του αιτίου και το αντίστροφο (μία πληγή μας παραπέμπει σε πόνο και το αντίθετο). [Η θέα ενός τρακαρισμένου αυτοκινήτου μπορεί να φέρνει στο μυαλό μας εικόνες τραυματισμένων ανθρώπων ή και το αντίθετο: όταν κάποιος μας πει ότι τραυματίστηκε σε τροχαίο είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα προκληθούν στο μυαλό μας εικόνες κατεστραμμένων από συγκρούσεις αυτοκινήτων].

10 56 Πού βασίζεται η συλλογιστική που αναπτύσσουμε για την αιτιότητα; Είναι φανερό ότι η κριτική του Hume στην αιτιότητα βασίζεται πάνω στην προαναφερόμενη συλλογιστική του συνδυασμού των ιδεών. Βασικό ερώτημα του Hume για το θέμα της αιτιότητας ήταν η αντίληψή του ότι κάθε αποτέλεσμα είναι ξεχωριστό από την αιτία του και ότι κάθε τι που υπάρχει πρέπει να έχει μια αιτία. Η ανάγκη θεμελίωσης της μάλλον αξιωματικής αυτής παραδοχής τον οδηγεί στη συγκρότηση των απόψεων που προαναφέρθηκαν. Η διαδικασία που υποτίθεται ότι συμβαίνει στο νου μας είναι η ακόλουθη περίπου: α) γίνεται αντιληπτή μια κατ αίσθηση αντίληψη β) υπάρχει μια συναγωγή ή μετάβαση στο νου μας γ) η συναγωγή αυτή παράγει νοητικό περιεχόμενο. 30 Αυτό που πρέπει διαρκώς να έχουμε στο νου μας είναι ότι την αιτιότητα θα την εκλάβουμε ως μια φιλοσοφική θέση και όχι ως κάτι που συμβαίνει στην πραγματικότητα, στον αισθητό κόσμο. Όπως θα δούμε, δεν υπάρχει αιτιότητα έχουσα ένα οντολογικό status. Ποιες είναι οι σχέσεις αιτίας και αποτελέσματος; Η ανάλυση της αιτιότητας. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η αιτιότητα είναι το σημαντικότερο στοιχείο της σκέψης μας. Μόνο μέσω της αιτιότητας μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα πέρα από τα άμεσα περιεχόμενα του νου μας (Morris, 2011). Είναι χαρακτηριστικό της σκέψης όλων μας ότι παρατηρώντας ένα γεγονός να ακολουθείται από κάποιο άλλο σταθερά - και αυτή η 30 Είναι φανερό ότι η διαδικασία αυτή θα μπορούσε να «επιτευχθεί» και με αντιλήψεις αναστοχασμού.

11 57 διαδικασία να επαναλαμβάνεται πολλές φορές- καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ένας άμεσος εσωτερικός δεσμός μεταξύ των δύο φαινομένων ή καταστάσεων. Αλλά για τον Hume κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Δεν υπάρχει κανένας εσωτερικός δεσμός μεταξύ των αντικειμένων και ό,τι θεωρούμε ως δεσμό δεν είναι παρά η προβολή στο μέλλον αυτών που έχουν συμβεί στο παρελθόν, αποτέλεσμα της πεποίθησής μας πως ό,τι έχει συμβεί στο παρελθόν θα εξακολουθήσει να συμβαίνει και στο μέλλον. Δεν υπάρχει, δηλαδή, καμιά φυσική σχέση μεταξύ του αιτίου και του αποτελέσματος. Οι προηγούμενες προτάσεις περιγράφουν την έννοια της αιτιότητας. Άρα η έννοια της αιτιότητας προέρχεται από το ότι παρατηρούμε την ίδια σχέση μεταξύ ζευγών αντικειμένων να επαναλαμβάνεται, παρά το γεγονός ότι τα ζεύγη αυτά των αντικειμένων δεν έχουν καμιά αναγκαστική ή εσωτερική συνάφεια μεταξύ τους στο χώρο και στο χρόνο. Με άλλα λόγια αιτίες ως όντα δεν υπάρχουν και η αιτιακή σχέση δεν είναι κάτι σύμφυτο με τα πράγματα. Οι αιτίες δεν είναι a priori, αλλά δημιουργούνται από την εμπειρία μας του κόσμου. Γι αυτό τα αιτιώδη συμπεράσματα δεν βασίζονται σε a priori καταστάσεις, αλλά στην εμπειρία. Τα προαναφερθέντα ισχύουν είτε για σπάνια και πολύπλοκα γεγονότα, είτε για γνωστά, είτε για καινούρια αντικείμενα. Από τα προηγούμενα φαίνεται ότι το μεγαλύτερο ρόλο σε όλα και στο να σχηματίσουμε ιδέες περί αιτιότητας - τον παίζει η συνήθεια, η επανάληψη. Η αναγκαιότητα, η οποία φαίνεται να χαρακτηρίζει τη σχέση δύο πραγμάτων τελικά - είναι μια εσωτερική εντύπωση του πνεύματος και η πίστη στην αιτιότητα δεν είναι παρά ένα ένστικτο. Πράγματι, αν οι καταστάσεις άλλαζαν διαρκώς, τότε δεν θα δημιουργούσαμε τις ιδέες της αιτιότητας (ή της αιτιώδους σχέσης) μεταξύ των πραγμάτων. Αν, δηλαδή, φαντασθούμε ότι ζούμε σ έναν

12 58 κόσμο όπου καμιά κατάσταση δεν μοιάζει με την προηγούμενή της, τότε δεν θα είχαμε σχηματίσει στο νου μας αιτιώδεις δεσμούς μεταξύ διαφόρων αντικειμένων ή καταστάσεων. Ως αποκορύφωμα αυτής της στάσης ο Hume υποστηρίζει ότι ακόμη και οι συλλογισμοί και οι κρίσεις που κάνουμε δεν ισχύουν και ότι μάλλον είναι συνήθειες. Όλα τα προηγούμενα περί αιτιότητας μπορούν να στηριχθούν στην άποψη ότι τα αντικείμενα, ως οντότητες, δεν έχουν μεταξύ τους - και δεν μπορούν να έχουν - καμιά απολύτως σχέση. Μπορεί να ξεκινάμε το συλλογισμό μας από ένα αντικείμενο, αλλά από κανένα αντικείμενο δεν μπορεί να προκύψει ένα άλλο αντικείμενο. Κάνουμε, δηλαδή, το λάθος επειδή σκεπτόμαστε ένα αντικείμενο να νομίζουμε ότι το συγκεκριμένο αντικείμενο μας οδηγεί σε κάποιο άλλο. Αλλά, όπως μόλις σημειώσαμε, αυτό δεν ισχύει. Η κριτική της αιτιότητας. Ο Hume αναλύει την έννοια της αιτιότητας επειδή θεωρεί ότι η αιτιακή μορφή συλλογισμού είναι η πιο ισχυρή μορφή συλλογισμού, η μόνη που παρέχει βάση για ανάπτυξη ενός συλλογισμού (και όχι η συνάφεια στο χώρο ή το χρόνο ή η ομοιότητα). Τα βασικά ερωτήματα που σχετίζονται με την αιτιακή πεποίθηση είναι: α) γιατί οι επιμέρους αιτίες πρέπει να έχουν και επιμέρους αποτελέσματα; β) γιατί συνάγουμε από την παρούσα εμπειρία μιας επιμέρους αιτίας το συμπέρασμα ότι θα λάβει χώρα ένα επιμέρους αποτέλεσμα; Αυτά οφείλονται στη σταθερή σύζευξη που υπάρχει μεταξύ των γεγονότων που εξετάζουμε. Η πεποίθηση για την ομοιομορφία της φύσης είναι που μας κάνει να πιστεύουμε

13 59 στην αιτιότητα. Αλλά ποτέ δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι το μέλλον θα είναι ομοιόμορφο με το παρόν, επειδή στην πραγματικότητα, σε μια τέτοια περίπτωση, κάνουμε λήψη του ζητουμένου. Είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη μας ότι η επαναλαμβανόμενη εμπειρία προκαλεί έξη και κατά συνέπεια είμαστε έτοιμοι, προ-διατεθειμένοι να δεχθούμε την ομοιομορφία και την επανάληψη. Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι η σύνδεση μεταξύ των γεγονότων δεν είναι κάτι που ενυπάρχει στα γεγονότα, αλλά δημιουργείται από το νου. Σκεπτικισμός και εξωτερική πραγματικότητα: με ποιους τρόπους μπορούμε να γνωρίσουμε την εξωτερική πραγματικότητα; Μετά την ανάλυση της αιτιότητας το ερώτημα που δημιουργείται είναι αν μπορούμε να γνωρίσουμε την εξωτερική πραγματικότητα. Για τον Hume μπορούμε να αποκτήσουμε γνώση του κόσμου από την εποπτεία (η οποία είναι η άμεση αντίληψη συμφωνίας ή διαφωνίας των ιδεών χωρίς τη διαμεσολάβηση άλλης ιδέας) και την απόδειξη (ένα είδος συλλογισμού που δείχνει τη συμφωνία ή τη διαφωνία δύο ιδεών με τη βοήθεια μιας άλλης ιδέας, που ονομάζεται τεκμήριο). Η εποπτεία κι η απόδειξη μοιάζουν να είναι πιο σίγουρες, να παρέχουν πιο σίγουρη γνώση από όση μπορούν να μας δώσουν οι σχέσεις ταυτότητας, συνάφειας ακόμη και της αιτιότητας, οι οποίες εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο μας παρουσιάζονται οι ιδέες στο χώρο και στο χρόνο (και εννοείται ότι η εποπτεία και η απόδειξη δεν εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο μας παρουσιάζονται οι ιδέες μας στο χώρο και το χρόνο).

14 60 Υπάρχουν τέσσερις εποπτικές σχέσεις: ομοιότητα, εναντιότητα, βαθμοί ποιότητας, αναλογία ποσότητας. Για τον Hume, σύμφωνα με τον Αυγελή, (2005), έχουμε: α) a priori γνώση (μαθηματικά), η οποία είναι βέβαιη, και β) εμπειρική γνώση, η οποία αναφέρεται στον κόσμο και δεν είναι βέβαιη: σε μια ακολουθία γεγονότων δεν ξέρουμε αν αναγκαστικά κάτι θα ακολουθήσει κάτι άλλο. Η πρώτη, η a priori γνώση, σχετίζεται, παραλληλίζεται με την εποπτεία, ενώ η δεύτερη με την απόδειξη. Σε αντίθεση με τον Καρτέσιο ο Hume δέχεται την εξωτερική πραγματικότητα, αλλά έχει πρόβλημα να αποδείξει την ύπαρξη της εξωτερικής πραγματικότητας. Αυτό για το οποίο επιμένει είναι ότι στην ουσία το μόνο που έχουμε είναι οι αντιλήψεις μας για τα εξωτερικά αντικείμενα. Ο πολύ ενδιαφέρων συλλογισμός του για το θέμα αυτό μας υποδεικνύει ότι ακόμη κι αν φαντασθούμε τα έσχατα όρια του σύμπαντος δεν μπορούμε ποτέ να απομακρυνθούμε από τον εαυτό μας. Ποτέ τα εξωτερικά αντικείμενα δεν μπορεί να είναι απόλυτα διακριτά από τις αντιλήψεις που έχουμε γι αυτά. Έτσι: *ο Hume δεν αμφιβάλλει για την οντολογική υπόσταση του εξωτερικού κόσμου, αλλά έχει επιστημικές απορίες: τι μας κάνει να πιστεύουμε στην ύπαρξη του εξωτερικού κόσμου; *ούτε ο λόγος ούτε οι μαθήσεις μπορούν να αποδείξουν ότι υπάρχουν διαρκή εξωτερικά αντικείμενα και διαρκείς εαυτοί. (Να σημειωθεί ότι σημαντική παράμετρος της γνωσιολογίας του Hume είναι η κριτική ότι αποδεχόμαστε διαρκή εξωτερικά ερεθίσματα και έναν διαρκή εαυτό, παρά το γεγονός ότι οι αντιλήψεις που σχηματίζουμε του εξωτερικού κόσμου δεν είναι παρά στιγμιαίες καταστάσεις).

15 61 *τι προκαλεί, λοιπόν, την πεποίθησή μας για την ύπαρξη του εξωτερικού κόσμου; Οι αισθήσεις, ο λόγος ή η φαντασία; Ο Hume θεωρεί ότι οφείλεται στη φαντασία. *οι αισθήσεις δεν εξηγούν την πεποίθησή μας για τα αντικείμενα διότι: α) για να πιστεύουμε το προηγούμενο πρέπει να δεχόμαστε εξ αρχής ότι τα εξωτερικά αντικείμενα διαρκούν πολύ, ενώ οι αισθητηριακές εντυπώσεις που έχουμε γι αυτά είναι φευγαλέες. β) υποθέτουμε ότι τα αντικείμενα υπάρχουν ανεξάρτητα από το νου, αλλά οι εντυπώσεις είναι στοιχεία του νοητικού κόσμου που δεν δίνουν σαφείς ενδείξεις για την προέλευσή τους. 31 Επιπλέον τις εντυπώσεις για τα εξωτερικά αντικείμενα δεν μπορούμε να τις διακρίνουμε (να τις ξεχωρίσουμε) από τα συναισθήματα του πόνου, του χρώματος κ.τ.λ. που θεωρούμε ότι προέρχονται από μέσα μας. *άρα πώς θα εξηγήσουμε τη βεβαιότητά μας για την ύπαρξη του εξωτερικού κόσμου; Αυτό οφείλεται στη σταθερότητα και τη συνοχή των εντυπώσεων. Όταν οι εξωτερικές εμπειρίες αρχίζουν να διαφοροποιούνται αρκετά, ο νους αντιδρώντας - εντάσσει τις εμπειρίες αυτές σε νέο εμπειρικό υπόδειγμα. Όπως σημειώσαμε, όλα οφείλονται στη φαντασία μας, η οποία αν ξεκινήσει μια φορά, μπορεί να συνεχίζει χωρίς εξωτερικές επιδράσεις. (Η φαντασία παρομοιάζεται με ένα καράβι, το οποίο αν πάρει μια αρχική ώθηση συνεχίζει ασταμάτητα). Να σημειώσουμε ότι αν δεν συνέβαιναν αυτά, δηλαδή η σταθερότητα και η συνοχή των εντυπώσεών μας, τότε ο κόσμος 31 Το σημείο αυτό μπορούμε να το συνδέσουμε με τις απόψεις του Berkeley: τα μόνα πράγματα που υπάρχουν είναι οι ιδέες που βρίσκονται στο μυαλό μας.

16 62 μας δεν θα είχε καμιά συνοχή, θα ήταν μια τυχάρπαστη σειρά εικόνων του κόσμου μέσα μας. *ο Hume ασκεί κριτική και απορρίπτει την άποψη ότι ταυτίζονται ο εξωτερικός κόσμος και οι εικόνες που έχουμε στο νου. *ασκεί, επίσης, αρνητική κριτική στην άποψη ότι υπάρχουν δύο κατηγορίες ύπαρξης: ό,τι υπάρχει στο νου και ο εξωτερικός κόσμος. Συμπερασματικά ο σκεπτικισμός του Hume αναφέρεται στο ότι δεν αμφιβάλλω μεν για την ύπαρξη του εξωτερικού κόσμου οντολογικά, αλλά δεν μπορώ να την αποδείξω επιστημικά.

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ 33 ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ JOHN LOCKE (1632-1704) Το ιστορικό πλαίσιο. Την εποχή του Locke είχε αναβιώσει ο αρχαίος ελληνικός σκεπτικισμός. Ο σκεπτικισμός για τον Locke οδηγούσε

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1 J. Locke, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, [An Essay Concerning Human Understanding], μτφρ. Γρ. Λιονή, επιμ. Κ. Μετρινού, Αθήνα: Αναγνωστίδης, χ.χ. 2 1. [Η εμπειρική καταγωγή της γνώσης.] «Ας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ J. LOCKE ΚΑΙ ΣΤΟΝ D. HUME

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ J. LOCKE ΚΑΙ ΣΤΟΝ D. HUME ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ J. LOCKE ΚΑΙ ΣΤΟΝ D. HUME ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ν. ΑΥΓΕΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 2 η : Μεταφυσική ή Οντολογία Ι: Θεός Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας

Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ιστορία και Φιλοσοφία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Η έννοια της συνάρτησης είναι θεμελιώδης στο λογισμό και διαπερνά όλους τους μαθηματικούς κλάδους. Για το φοιτητή είναι σημαντικό να κατανοήσει πλήρως αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τα εργαλεία του ιστορικού. Από τις αιτίες στα αποτελέσματα ή από τα αποτελέσματα στις αιτίες; Γνωσιοθεωρητικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 4. Κοινωνική μέτρηση 4-1

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 4. Κοινωνική μέτρηση 4-1 Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 4 Κοινωνική μέτρηση 4-1 Σύνοψη κεφαλαίου Μετρώντας οτιδήποτε υπάρχει Εννοιολόγηση Ορισμοί σε περιγραφικές και ερμηνευτικές μελέτες Επιλογές λειτουργικοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης.

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης. ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, 8-10-13 Μ. Παπαδημητράκης. 1 Κατ αρχάς θα δούμε μια πολλή απλή πρόταση. 0xx x x ΠΡΟΤΑΣΗ. Έστω ότι ο έχει την εξής ιδιότητα: x για κάθε x > 0. Τότε 0. Απόδειξη. Για να καταλήξουμε

Διαβάστε περισσότερα

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε...

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... (α μέρος)...χτες πήγα για ψάρεμα και έβγαλα ένα σπαράκι...στη φωτογραφία είμαι εγώ με το σπαράκι που έβγαλα. Τη φωτό την τράβηξε ένας φίλος μου για να αποθανατίσει το σπαράκι,

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση των μαθητών

Η αξιολόγηση των μαθητών Η αξιολόγηση των μαθητών Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 5 Έννοιες και Κλασική Θεωρία Εννοιών Έννοιες : Θεμελιώδη στοιχεία από τα οποία αποτελείται το γνωστικό σύστημα Κλασική θεωρία [ή θεωρία καθοριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ Καταρχάς, βασική προϋπόθεση για το κλείσιμο μιας συνάντησης είναι να έχουμε εξακριβώσει και πιστοποιήσει ότι μιλάμε με τον υπεύθυνο που λαμβάνει μια απόφαση συνεργασίας ή επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΓΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΓΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΓΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: ΟΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ 6 ΟΜΑΔΕΣ ΚΑΙ Η ΚΑΘΕ ΟΜΑΔΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΗΣΕΤΕ ΤΙΣ 6 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΟΜΑΔΑΣ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΒΑΘΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου Ρένια Γασπαράτου Αισθητηριακή Αντίληψη γιατί είναι τόσο σημαντική; τι εννοούμε με τον όρο; εμπειρία αισθητηριακή εμπειρία Αισθητηριακή Αντίληψη (perception) γνωστική δεξιότητα πηγή γνώσης μέθοδος ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ( Πώς να γράφουμε καλύτερα στις εξετάσεις ) Μέρος της προσπάθειας των υποψηφίων για ένα καλύτερο αποτέλεσμα στις πανελλαδικές εξετάσεις είναι και η αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, )

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, ) EDMUND HUSSERL 1 EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, 1859-1938) Ο Καρτέσιος (Ντεκάρτ) αναζήτησε να θεμελιώσει τη γνώση και να εξασφαλίσει την ανάπτυξη της Επιστήμης στις πρώτες αναμφισβήτητες παρατηρήσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 3 η : Μεταφυσική ή Οντολογία ΙΙ: Ελεύθερη Βούληση Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση. Αληθείς Προτάσεις

Πρόταση. Αληθείς Προτάσεις Βασικές έννοιες της Λογικής 1 Πρόταση Στην καθημερινή μας ομιλία χρησιμοποιούμε εκφράσεις όπως: P1: «Καλή σταδιοδρομία» P2: «Ο Όλυμπος είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας» P3: «Η Θάσος είναι το μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Διδάσκων: Επίκ. Καθ. Aθανάσιος Σακελλαριάδης Σημειώσεις 4 ης θεματικής ενότητας (Μάθημα 9 Μάθημα 10) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΝΟΥ Ο κλάδος της φιλοσοφίας που περιλαμβάνει τη φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Οι μαθηματικές έννοιες και γενικότερα οι μαθηματικές διαδικασίες είναι αφηρημένες και, αρκετές φορές, ιδιαίτερα πολύπλοκες. Η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Ενότητα: 3 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Ενότητα 3 η Πώς τίθεται το πρόβλημα του ορισμού στον Μένωνα του Πλάτωνα Ερώτηση του Μένωνα στον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ Με τις ερωτήσεις του τύπου αυτού καλείται ο εξεταζόμενος να επιλέξει την ορθή απάντηση από περιορισμένο αριθμό προτεινόμενων απαντήσεων ή να συσχετίσει μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία/ αναστοχασμός (1 ο παράδειγμα) Εξισώσεις στις οποίες ο άγνωστος είναι μειωτέος ή αφαιρετέος (Κεφάλαιο 27 ο : Μαθηματικά ΣΤ τάξης)

Ερμηνεία/ αναστοχασμός (1 ο παράδειγμα) Εξισώσεις στις οποίες ο άγνωστος είναι μειωτέος ή αφαιρετέος (Κεφάλαιο 27 ο : Μαθηματικά ΣΤ τάξης) Ερμηνεία/ αναστοχασμός (1 ο παράδειγμα) Εξισώσεις στις οποίες ο άγνωστος είναι μειωτέος ή αφαιρετέος (Κεφάλαιο 27 ο : Μαθηματικά ΣΤ τάξης) Η δασκάλα, κατά την προετοιμασία της δραστηριότητας, αντί να χρησιμοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία 3

Γνωστική Ψυχολογία 3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Γνωστική Ψυχολογία 3 Ενότητα #9: Κατηγοριοποίηση Διδάσκων: Οικονόμου Ηλίας ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953)

Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953) Κείμενο Η συμπεριφορά των γονιών και η επίπτωσή της στους εφήβους (1953) Η διαδικασία του αποχωρισμού και της εξατομίκευσης με στόχο τη διαμόρφωση μιας προσωπικής ταυτότητας, αφορά όλα τα μέλη της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά Παραδείγματα: Παρατηρήσεις:

Εισαγωγικά Παραδείγματα: Παρατηρήσεις: 1 Εισαγωγικά Η έννοια του συνόλου είναι πρωταρχική στα Μαθηματικά, δεν μπορεί δηλ. να οριστεί από άλλες έννοιες. Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι σύνολο είναι μια συλλογή αντικειμένων. υτά λέμε ότι περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνος καί αἰωνιότητα στόν Πλωτῖνο

Χρόνος καί αἰωνιότητα στόν Πλωτῖνο Χρόνος καί αἰωνιότητα στόν Πλωτῖνο Ενότητα: 3 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας Ασκήσεις Ερωτήσεις: 1. Περιέγραψε τη βασική «οικεία» διάκριση αἰώνος και χρόνου; 2. Ποια φιλοσοφική παράδοση έχει δημιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 8. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Αντιληπτό ύψος καθαρού τόνου Απόλυτο ύψος

Διάλεξη 8. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Αντιληπτό ύψος καθαρού τόνου Απόλυτο ύψος Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 8 Αντιληπτό ύψος καθαρού τόνου Απόλυτο ύψος Ανασκόπηση της Διάλεξης 7 Το αν ένας ήχος είναι ακουστός ή όχι εξαρτάται κυρίως από την έντασή του και τη συχνότητα.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

1. Βασικά οντολογικά ερωτήματα και η απλή θεωρία

1. Βασικά οντολογικά ερωτήματα και η απλή θεωρία Σημειώσεις μαθήματος ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ: Ουσίες στον Πλάτων και τον Αριστοτέλη, Το επιχείρημα του τρίτου Ανθρώπου, Τετραμερής ταξινόμηση. 1. Βασικά οντολογικά ερωτήματα και η απλή θεωρία Στην οντολογία (τη θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Τσάπελη Φανή ΑΜ: 2004030113. Ενισχυτική Μάθηση για το παιχνίδι dots. Τελική Αναφορά

Τσάπελη Φανή ΑΜ: 2004030113. Ενισχυτική Μάθηση για το παιχνίδι dots. Τελική Αναφορά Τσάπελη Φανή ΑΜ: 243113 Ενισχυτική Μάθηση για το παιχνίδι dots Τελική Αναφορά Περιγραφή του παιχνιδιού Το παιχνίδι dots παίζεται με δύο παίχτες. Έχουμε έναν πίνακα 4x4 με τελείες, και σκοπός του κάθε παίχτη

Διαβάστε περισσότερα

Gerards Papadakis Soccer Academy

Gerards Papadakis Soccer Academy Παιδί Τεχνική Στόχος Gerards Papadakis Soccer Academy ΤΙ ΕΊΝΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΕ ΤΙ ΩΦΕΛΕΙ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Τεχνική είναι η ικανότητα του παίκτη να μπορεί να ελέγχει την μπάλα και το σώμα του κάτω από την

Διαβάστε περισσότερα

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», «

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», « .1 Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη διατύπωση μαθηματικών εννοιών, προτάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί όπου δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες

Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες Ενότητα 3: Οι κοσμοθεωρίες/ όψεις του φυσικού κόσμου ως συνιστώσες της καθημερινής, της σχολικής και της επιστημονικής κουλτούρας. (Μέρος Β ) Βασίλης Τσελφές Εθνικὸ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 7 Προσεγγίσεις στη μελέτη της αντίληψης Πέτρος Ρούσσος Προσεγγίσεις στη μελέτη της αντίληψης Ανωφερείς (bottom up) και κατωφερείς (top down) προσεγγίσεις Αντίληψη για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14. Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14. Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14 Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος Περιγραφή Πλαισίου Σχολείο: 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθηνών Τμήμα: Β 3 Υπεύθυνος καθηγητής: Δημήτριος Διαμαντίδης Συνοδός: Δημήτριος Πρωτοπαπάς

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

17. Η έννοια του μορίου σε στερεά και υγρά 18. Αεικίνητα μόρια 19. Τα μόρια στα αέρια

17. Η έννοια του μορίου σε στερεά και υγρά 18. Αεικίνητα μόρια 19. Τα μόρια στα αέρια 18 Αεικίνητα μόρια 19 Τα μόρια στα αέρια 129 Μάθημα 17 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΜΟΡΙΟΥ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΙ ΥΓΡΑ Τα μόρια είναι απίστευτα μικρά, αόρατα και ανάμεσά τους υπάρχει κενός χώρος Σε προηγούμενες ενότητες, ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Η προβληματική κατάσταση Χρήστος Πανούτσος

Η προβληματική κατάσταση Χρήστος Πανούτσος Η προβληματική κατάσταση Χρήστος Πανούτσος Η Τζούλι και η μαμά της έχουν βγει για να αγοράσουν ένα τζιν για το σχολείο. Παρατηρούν έναν πάγκο με την εξής ταμπέλα πάνω: 40% έκπτωση των τιμών στις ετικέτες

Διαβάστε περισσότερα