ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ"

Transcript

1 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1.1 Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαµενές υδάτων στον πλανήτη µας είναι: 1) Οι ωκεανοί που περιέχουν 1, km 3 νερού. 2) Οι παγετοί που περιέχουν 29, km 3 νερού. 3) Οι ποταµοί και οι λίµνες που περιέχουν 0, km 3 νερού. 4) Οι υπόγειοι υδροφορείς (βάθους ως 4 km) που περιέχουν 8, km 3 νερού. Γνωρίζοµε ότι 0, km 3 νερού εξατµίζονται από τη γη και τη θάλασσα προς την ατµόσφαιρα, όπου παραµένουν περίπου 10 µέρες και κατόπιν κατακρηµνίζονται πίσω στη γη (βροχή, χιόνι). Για να συντελεστεί αυτή η εξάτµιση χρειάζεται το 1/2 του ηλιακού φωτός που φθάνει στη γη. Το 1/3 των υγρών κατακρηµνίσεων που φθάνει στη γη επανέρχεται στη θάλασσα µέσω ποταµών. Το 0,6% των υπογείων υδάτων µεταφέρεται επίσης στη θάλασσα. Το συνολικό ισοζύγιο του υδρολογικού κύκλου φαίνεται στην Εικόνα 1 (αναφ. Εγκυκλοπαίδεια Britannica). Εικόνα 1. Ισοζύγιο υδρολογικού κύκλου Ο χρόνος παραµονής του νερού σε κάθε φυσική δεξαµενή (reservoir) υπολογίζεται ως ακολούθως: R t = Q reservoir /Q Όπου Q είναι ο όγκος του νερού στην αναφερόµενη φυσική δεξαµενή (reservoir) ή αντιστοίχως ο όγκος που εξατµίζεται ( ) ή κατακρηµνίζεται ( ). Στους ωκεανούς ο

2 2 χρόνος παραµονής του νερού υπολογίζεται στα έτη (y) ενώ στην ατµόσφαιρα 19 ηµέρες (d). Οι χρόνοι παραµονής στους ποταµούς, στις λίµνες στους παγετώνες και στα υπόγεια ύδατα κυµαίνονται µεταξύ 10 ηµερών και ετών. Οι διαφορές έντασης εξάτµισης και υγρής κατακρήµνισης αλλάζουν γεωγραφικά. Για να βρέξει χρειάζεται ικανή ποσότητα υδρατµών να µεταφερθεί, µέσω ανέµων σε µεγάλο υψόµετρο, όπου θα συµπυκνωθεί και θα κατακρηµνιστεί. Στις Εικόνες 2 και 3 (αναφ. Εγκυκλοπαίδεια Britannica) φαίνεται η µεταβολή της έντασης της εξάτµισης και της κατακρήµνισης γεωγραφικά καθώς και οι γεωγραφικές µεταβολές της αλατότητας. Εικόνα 2. Μεταβολή έντασης εξάτµισης και κατακρήµνισης γεωγραφικά Οι άνεµοι στην αρχή είναι ψυχροί (από τους πολικούς), κατόπιν προς τον ισηµερινό ζεσταίνονται και παρασέρνουν στο πέρασµά τους υδρατµούς από την επιφάνεια του ωκεανού (αύξηση της εξάτµισης ακολουθούµενη από αντίστοιχη αύξηση της αλατότητας στον ωκεανό, π.χ. τους υποτροπικούς).

3 3 Εικόνα 3. Γεωγραφικές µεταβολές αλατότητας 1.2 Ποιότητα και ποσότητα νερού Η ποιότητα και η ποσότητα του νερού που βρίσκεται στους υπόγειους υδροφόρους, και στις επιφανειακές φυσικές δεξαµενές (ποταµούς, λίµνες, ποταµών, ωκεανούς) αποτελούν παράγοντες επιβίωσης των ανθρώπων και όλων των οργανισµών. Πληθώρα παραγόντων καθορίζει την κατανοµή και την κυκλοφορία των φυσικών χηµικών ουσιών αλλά και των ρυπαντικών χηµικών ενώσεων. Η γνώση των παραγόντων αυτών είναι σηµαντική για την κατανόηση των διεργασιών που υφίστανται οι χηµικές ενώσεις στα φυσικά ύδατα. Οι διεργασίες αυτές ποικίλουν σηµαντικά: Οι χηµικές αντιδράσεις που συµβαίνουν στα φυσικά ύδατα επηρεάζονται από όλες σχεδόν τις περιβαλλοντικές παραµέτρους (βιοτικές και αβιοτικές). Εποµένως η υδατική χηµεία µίας λίµνης είναι διαφορετική από αυτήν της υδατικής µάζας της ατµόσφαιρας. Επίσης οι µικροοργανισµοί του κάθε υδατικού οικοσυστήµατος παίζουν ένα σηµαντικό ρόλο στην υδατική του χηµεία. 1.3 Πηγές και χρήσεις του νερού Όπως αναφέρθηκε παραπάνω η µεγαλύτερη ποσότητα του νερού στον πλανήτη µας βρίσκεται στις φυσικές δεξαµενές του επονοµαζόµενου Υδρολογικού Κύκλου, στους ωκεανούς, στους ατµοσφαιρικούς υδρατµούς, στους παγετώνες, στα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα.

4 4 Υπάρχει µία σηµαντική φυσική αλληλεπίδραση Υδρόσφαιρας-Λιθόσφαιρας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες όµως επηρεάζουν καθοριστικά αυτές τις αλληλεπιδράσεις επιταχύνοντας κυρίως τις επί µέρους διεργασίες τους. Παράδειγµα 1. Επιρροή ανθρωπίνων δραστηριοτήτων στον υδρολογικό κύκλο Μετατροπή εδαφών σε καλλιεργήσιµες εκτάσεις Επιρροή στο µικροκλίµα της περιοχής Πληµµύρες-διάβρωση-συσσώρευση στερεών στους υδατικούς όγκους Επιτάχυνση κυκλοφορίας θρεπτικών Συσσώρευση στα επιφανειακά ύδατα - ευτροφισµός Αλλοίωση των χηµικών και βιολογικών χαρακτηριστικών των υδάτων Ένα σηµαντικό πρόβληµα που προκύπτει µε την παροχή και χρήση του νερού είναι η µη οµοιόµορφη κατανοµή του σε σχέση µε το τον τόπο και την εποχή. Αυτό φαίνεται στην εικόνα 4, όπου παρουσιάζεται η ετήσια κατανοµή των βροχοπτώσεων στις ΗΠΑ. Παράδειγµα 2. Υδρολογικός κύκλος στις ΗΠΑ. Στην Εικόνα 4 παρουσιάζεται η ετήσια κατανοµή των βροχοπτώσεων στις ΗΠΑ. (όπου L: λίτρα και d: ηµέρες) 1, L/d βροχοπτώσεις (~76cm/χρόνο) εξάτµιση και διαπνοή προς χρήση 1, L/d (βροχοπτώσεις~53cm/χρόνο) 4, L/d (βροχοπτώσεις~23cm/χρόνο)

5 5 Εικόνα 4. Κατανοµή βροχοπτώσεων στις ΗΠΑ Σήµερα στις ΗΠΑ: Χρήση νερού: 1, L/d ή αντιστοίχως (8 cm/έτος) Στην αρχή του αιώνα: 1, L/d Kατά άτοµο 1900: 40 L/d Kατά άτοµο 1990: 600 L/d 46% καλλιέργειες βιοµηχανία 8% αστικές χρήσεις Σηµαντικό πρόβληµα: Γεωγραφικά, διαφορετική κατανοµή των υδάτινων όγκων (Εικόνα 4) Η διαφορετική γεωγραφική κατανοµή των υδάτινων όγκων και η αλόγιστη χρήση του νερού είναι γνωστό ότι επιφέρουν σηµαντικά πολιτικά προβλήµατα µεταξύ κρατών και περιοχών. 1.4 Οι ιδιότητες του νερού: Η 2 Ο µια µοναδική χηµική ένωση Η επιστήµη της Υδρολογίας ασχολείται µε την µελέτη του νερού. Αυτή χωρίζεται σε δύο σηµαντικούς κλάδους την Λιµνολογία (Κλάδοι των Φυσικών

6 6 Επιστηµών που ασχολούνται µε τα γλυκά νερά) και την Ωκεανογραφία (Κλάδοι των Φυσικών Επιστηµών που ασχολούνται µε την θάλασσα). Το νερό έχει µοναδικές ιδιότητες που το καθιστούν ουσιαστικό συστατικό για την ζωή του πλανήτη. Πολλές από αυτές τις ιδιότητες του νερού στηρίζονται στην ικανότητά του να σχηµατίζει δεσµούς υδρογόνου. Οι χαρακτηριστικές του ιδιότητες συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 1. Χαρακτηριστικές ιδιότητες του νερού Ι ΙΟΤΗΤΑ ΙΑΛΥΤΗΣ ΥΨΗΛΗ ΙΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΑΠΟ ΟΠΟΙΟ ΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟ ΥΓΡΟ ΙΑΠΕΡΑΤΟ ΣΤΟ ΟΡΑΤΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΜΕΓΑΛΑ λ ΤΟΥ UV max ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ 4 C ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΕΞΑΕΡΩΣΗΣ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΛΛΟ ΥΛΙΚΟ 585cal/g (20 C) ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΤΗΞΗΣ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΛΛΟ ΥΓΡΟ (ΕΚΤΟΣ NH 3 ) ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ Μεταφορά θρεπτικών µετάλλων ρυπαντικών ενώσεων. Καθίστανται δυνατές διάφορες βιολογικές διεργασίες Υψηλή διαλυτότητα ιοντικών ενώσεων (Υψηλός ιονισµός τους στο Η 2 Ο) Σηµαντικός παράγοντας στη φυσιολογία καθώς ελέγχει όλα τα επιφανειακά φαινόµενα Φωτοσύνθεση σε µεγάλα βάθη Πλεύση πάγων. Κάθετη διαστρωµάτωση: περιορισµένη κυκλοφορία µεταξύ στρωµάτων των υδατικών όγκων Καθορίζει την µεταφορά θερµότητας και των µορίων Η 2 Ο µεταξύ ατµόσφαιρας και υδάτινων όγκων Η θερµοκρασία σταθεροποιείται στο σηµείο πήξεως του Η 2 Ο. 1.5 Χαρακτηριστικά των φυσικών υδάτων Οι φυσικές ιδιότητες των υδάτινων όγκων επηρεάζουν τις χηµικές και βιολογικές διεργασίες που συµβαίνουν σε αυτούς. Τα επιφανειακά ύδατα (ποταµοί, ρεύµατα, λίµνες φυσικές και τεχνητές) χαρακτηρίζονται από διάφορες βιολογικές ιδιότητες.

7 7 Παράδειγµα: Λίµνες ποταµών 1. Ολιγοτροφικές: Βαθιές, µε λίγα θρεπτικά, διαυγείς και περιορισµένη βιολογική δραστηριότητα 2. Ευτροφικές: Εµπλουτισµένες µε θρεπτικά µε έντονη βιολογική δραστηριότητα, λιγότερο διαυγείς. 3. υστροφικές: Ρηχές και παραφορτωµένες µε υδρόβια φυτά, χρωµατισµένα ύδατα και χαµηλό ph. Έχουµε ανάµιξη γλυκών και αλµυρισµένων υδάτων φαινόµενο που συνεπάγεται µοναδικά χηµικά και βιολογικά φαινόµενα. Οι ιδιότητες του νερού έχουν ως συνέπεια την διαστρωµάτωση των υδάτινων όγκων. Η Ο 2 CO 2 επιλίµνιο θερµοκλινές υπολίµνιο Ιζηµα Εικόνα 5. Θερµοκρασιακή διαστρωµάτωση λιµνών Κατά τους καλοκαιρινούς µήνες λόγω της θέρµανσης από τον ήλιο δηµιουργείται µια θερµική διαστρωµάτωση όπου σχηµατίζονται το επιλίµνιο και το υπολίµνιο: Επιλίµνιο : Σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις Ο 2, χηµικές ενώσεις στις οξειδωµένες Υπολίµνιο µορφές τους, εντονότερη φωτοσυνθετική δραστηριότητα. : Χαµηλές συγκεντρώσεις Ο 2. Χηµικές ενώσεις σε ανηγµένες µορφές, εναλλαγή χηµικών ενώσεων µεταξύ Η 2 Ο/ ιζήµατος. Έντονη βακτηριακή αναερόβια δραστηριότητα. Θερµοκλινές : Ζώνη (µε χαρακτηριστικά υπολιµνίου και επιλιµνίου) µεταξύ δύο στρωµάτων Το φθινόπωρο έχουµε οµογενοποίηση της θερµοκρασίας που έχει ως συνέπεια τη µίξη επιλιµνίου-υπολιµνίου

8 8 1.6 Υδατική Ζωή Οι έµβιοι οργανισµοί χωρίζονται σε: Α. Αυτότροφους Β. Ετερότροφους Αυτότροφοι είναι οι οργανισµοί που χρησιµοποιούν την ηλιακή ή την χηµική ενέργεια για να µετατρέψουν νεκρά ανόργανα υλικά σε πολύπλοκα οργανικά µόρια που αποτελούν τα συστατικά ζωντανών κυττάρων. Π.χ. Φύκη. Ουσίες όπως CO 2, NO 3 -, H 2 PO 4 - /HPO 4 2-, αποτελούν πηγές C, N, P για τους αυτότροφους οργανισµούς. Οι οργανισµοί που χρησιµοποιούν την ηλιακή ενέργεια προς σύνθεση οργανικών µορίων από ανόργανα υλικά ονοµάζονται : Παραγωγοί. Οι ετερότροφοι οργανισµοί χρησιµοποιούν τις οργανικές ενώσεις που παράγουν οι αυτότροφοι οργανισµοί ως πηγές ενέργειας αφενός και άλλα υλικά ως τροφή (αύξηση της βιοµάζας τους) αφετέρου. Μεταξύ αυτών υπάρχουν οργανισµοί που ονοµάζονται Αποσυνθέτες (βακτήρια και µύκητες). Αυτοί αποσυνθέτουν βιολογικά υλικά στα στοιχεία (ανόργανα) από τα οποία συνετέθησαν. Παραγωγικότητα ονοµάζοµε την ικανότητα ενός υδατικού συστήµατος να παράγει έµβιο υλικό. Ύδατα µε χαµηλή παραγωγικότητα χρησιµοποιούνται ως πόσιµο νερό ή για κολύµβηση. Ενώ ύδατα µε σχετικά υψηλή παραγωγικότητα χρησιµοποιούνται για ιχθυοκαλλιέργειες. Υπερβολική παραγωγικότητα επιφέρει ανάπτυξη φυκών. Η αποσύνθεση των νεκρών φυκών στα ύδατα αυτά έχει ως επακόλουθο την υψηλή κατανάλωση Ο 2. Την κατάσταση αυτή ονοµάζοµε ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟ. Οι υψηλά ιστάµενοι στην οικολογική πυραµίδα έµβιοι οργανισµοί (π.χ. ψάρια) επηρεάζουν λίγο την υδατική ζωή (αποτελούν µικρό ποσοστό της βιοµάζας). Ως εκ τούτου δεν είναι σηµαντικοί για την Υδατική Χηµεία. Όµως η επίδραση διαφόρων φυσικών και χηµικών παραγόντων είναι σηµαντική. Τέτοιοι φυσικοί παράγοντες είναι: α) η θερµοκρασία, β) η διαπερατότητα στο φως, και γ) η στροβιλότητα. Απότοµες µεταβολές στην θερµοκρασία επιδρούν αρνητικά, π.χ. νερά ψύξης εργοστασίων που ρίχνονται ως απόβλητα σε υδατικά συστήµατα επιβραδύνουν τις διάφορες βιολογικές διεργασίες, ακόµα αυξήσεις στην θερµοκρασία είναι πολλές φορές µοιραίες για την ζωή των οργανισµών. Η διαπερατότητα είναι σηµαντική γιατί επιτρέπει την διείσδυση του ηλιακού φωτός και διατηρεί έτσι την παραγωγικότητα σε µεγάλα βάθη, ενώ η στροβιλότητα επηρεάζει την µίξη και µεταφορά των θρεπτικών συστατικών, την µεταφορά οργανισµών (πλαγκτόν) σηµαντικών για διάφορες διεργασίες και τέλος την εναλλαγή διαφόρων χηµικών ενώσεων µε την ατµόσφαιρα. Οι χηµικοί παράγοντες που επιδρούν στην υδατική ζωή είναι: α) το διαλελυµένο οξυγόνο, β) η απαίτηση για κατανάλωση οξυγόνου ή BOD (Biochemical Oxygen Demand), γ) το διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ), δ) τα θρεπτικά (νιτρικά και φωσφορικά άλατα) και ε) η αλατότητα. Το διαλυµένο οξυγόνο αποτελεί την χηµική ουσία κλειδί που καθορίζει την παρουσία αλλά και την ποικιλία των διαφόρων οργανισµών στο νερό. Η έλλειψη του

9 9 µπορεί να αποβεί µοιραία για τους αερόβιους οργανισµούς ενώ παρόµοια αποτελέσµατα µπορεί να έχει η παρουσία του για τους αναερόβιους οργανισµούς. Η παράµετρος του BOD αναφέρεται στην ποσότητα του οξυγόνου που καταναλώνεται κατά την βιολογική αποσύνθεση της οργανικής ύλης σ ένα υδατικό σύστηµα. Όταν έχοµε υψηλές τιµές BOD χωρίς ταχεία ανανέωση του οξυγόνου τότε η επιβίωση των αερόβιων οργανισµών είναι δύσκολη. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι απαραίτητο για την φωτοσυνθετική δραστηριότητα αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις ευνοεί τον ευτροφισµό. Τα επίπεδα των θρεπτικών συχνά καθορίζουν την παραγωγικότητα, αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις επίσης οδηγούν σε φαινόµενα ευτροφισµού. Τέλος η αλατότητα επιδρά κυρίως στο είδος των οργανισµών που αναπτύσσονται, π.χ. θαλάσσια είδη έχουν την ικανότητα να επιβιώνουν σε υψηλές τιµές αλατότητας αντίθετα από είδη του γλυκού νερού. 1.6 Χηµεία των φυσικών υδάτων Η µελέτη των χηµικών διεργασιών στα φυσικά ύδατα είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Ήδη στο εργαστήριο η µελέτη αντιδράσεων σε ελεγχόµενα υδατικά διαλύµατα είναι πολύπλοκη. Π.χ. διαπιστώνουµε σηµαντικές διαφορές στις διάφορες σταθερές ταχύτητας αντιδράσεων υδρόλυσης για τις ίδιες χηµικές ενώσεις στη βιβλιογραφία. Στα φυσικά ύδατα υπάρχει µεγάλος αριθµός παραγόντων που επηρεάζουν την Υδατική τους Χηµεία. Έχουµε ορυκτά των οποίων η παρουσία συνιστά αντιδράσεις σε ετερογενείς συνθήκες λόγω συνύπαρξης στερεής και διαλυτής φάσης, αέρια που εναλάσσονται µεταξύ των υδάτων και της ατµόσφαιρας ή είναι διαλελυµένα και αντιδρούν µε άλλες ουσίες, και οργανισµούς οι οποίοι συµµετέχουν ως καταλύτες σε χηµικές διεργασίες. Τέλος τα υδατικά συστήµατα είναι ανοικτά συστήµατα στις µεταβολές ενέργειας και µάζας Εποµένως στα φυσικά (ανοιχτά) συστήµατα δύσκολα επιτυγχάνονται σταθερές συνθήκες πραγµατικής χηµικής ισορροπίας. Μπορούµε όµως να πούµε ότι έχουµε µία κατάσταση τύπου steady state. Η µορφή των χηµικών ενώσεων (π.χ. µέταλλα ή οργανικές ενώσεις) σε ύδατα που περιέχουν µικροοργανισµούς, εξαρτάται πολύ από τους οργανισµούς αυτούς Αέρια (διαλελυµένα) στο νερό Είναι κυρίως δύο: O 2 σηµαντικό για τους ανώτερους οργανισµούς (π.χ. ψάρια) CO 2 σηµαντικό για τη Φωτοσύνθεση Η διαλυτότητα των αερίων στο νερό υπολογίζεται µε την βοήθεια του νόµου του Henry: Η διαλυτότητα ενός αερίου σε ένα υγρό είναι ανάλογη της µερικής πίεσης του αερίου όταν αυτό βρίσκεται σε επαφή µε την επιφάνεια του υγρού. Οξυγόνο διαλελυµένο στο νερό Το 20,95% του ξηρού αέρα είναι Ο 2. Από το ατµοσφαιρικό οξυγόνο προέρχεται σηµαντική ποσότητα του οξυγόνου στο νερό. Επίσης έχουµε παραγωγή Ο 2 από την φωτοσυνθετική δραστηριότητα των φυκών. Το φαινόµενο αυτό εξαρτάται από το φως. Εχει διαφορετική ένταση την ηµέρα και την νύχτα (καθώς την νύχτα τα φύκη καταναλώνουν Ο 2 ).

10 10 Η διαλυτότητα του Ο 2 εξαρτάται: 1. Την θερµοκρασία ( T H 2 O ) του νερού. Αύξηση της Τ C στο νερό έχει σαν αποτέλεσµα την ελάττωση της διαλυτότητας. Έτσι η διαλυτότητα του οξυγόνου στους 0 o C είναι 14,7 ppm ενώ στους 35 o C είναι 7,03 ppm. 2. Την µερική πίεση του οξυγόνου στην ατµόσφαιρα (ανάλογη µε την πίεση). 3. Την περιεκτικότητα σε άλατα του Η 2 Ο (καθορίζουν την διαλυτότητα του οξυγόνου). Αυτό απεικονίζεται στην Εικόνα 6 (αναφ. Britannica). Εικόνα 6. Εξάρτηση της συγκέντρωσης του διαλ. Οξυγόνου ως προς την αλατότητα Η διαλυτότητα του οξυγόνου στα φυσικά νερά είναι: 25 C,760mmHg [O2] H O = 8,32ppm(mg / L) 2 Η συγκέντρωση του διαλυµένου οξυγόνου στο νερό είναι µικρή σε σχέση µε αυτή άλλων χηµικών ουσιών. Έτσι αν συµβαίνουν διεργασίες που το καταναλώνουν όπως η αποσύνθεση της οργανικής ύλης, έχουµε δραστική µείωση της συγκέντρωσης του οξυγόνου. {[ ] + O CO H O} CH Π.χ. 7.8 mg/l [CH 2 O] καταναλώνουν όλο το Ο 2 (8,32 mg/l) που περιέχει 1L Η 2 Ο κορεσµένο µε αέρα. Επίσης η περιεκτικότητα του νερού σε οξυγόνο εξαρτάται από την κινητική των διεργασιών. Η ταχύτητα µεταφοράς Ο 2 διαµέσου της διεπιφάνειας αέρα/νερού είναι περιοριστικός παράγων.

11 11 CO 2 και ανθρακικά ιόντα και άλατα Λόγω του όξινου χαρακτήρα η διαλυτότητα του CO 2 είναι δυσκολότερο να υπολογιστεί από αυτήν του Ο 2 (ή και Ν 2 ). Οι διάφορες ουσίες που σχετίζονται µε το CO 2 στα φυσικά ύδατα, όπως οι CO 2, HCO 3 - και CO 3 2- επηρεάζουν σηµαντικά την χηµεία των φυσικών υδάτων. Α) Έχουµε ισορροπία του διαλυµένου CO 2 µε την ατµόσφαιρα: CO ( 2( H ) CO2 atm) 2 O Β) Ισορροπία CO 3 2- µεταξύ Η 2 Ο και ορυκτών: MCO ( ελαφρ ώς διαλυτ ό) Μ + CO 3 ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΑΥΤΕΣ ΕΧΟΥΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ στο ph του Η 2 Ο. Το CO 2 αποτελεί το 0,035% του ξηρού αέρα. ιαλυτότητα του CO 2 >25ppm καταστρέφει την υδατική ζωή. Η αποσύνθεση οργανικής ύλης από µικροοργανισµούς (βακτήρια) αυξάνει την περιεκτικότητα του νερού σε CO 2. Όταν το Η 2 Ο διαπερνά τα εδάφη που περιέχουν οργανική ύλη σε αποσύνθεση, µπορούν να διαλύσουν τα πετρώµατα των εδαφών που διαπερνούν µέσω της αντίδρασης Στο νερό: 2 + ( s ) + CO2( aq) + H 2O Ca + 3 CaCO3 2HCO CO + H O H CO 2( aq) 2 2 3( aq) Σταθερά ισορροπίας, Κ= (25 C). Αυτό σηµαίνει ότι µόνο µικρό µέρος του CO 2 είναι σε µορφή H 2 CO 3(aq) Αλκαλικότητα (alkalinity) Αλκαλικότητα: Ορίζεται η ικανότητα του Η 2 Ο ως δέκτη Η +. Ρυθµίζει το ph του Η 2 Ο. Αποτελεί την δεξαµενή του C ανοργ για τους οργανισµούς (π.χ. φύκη) και γενικότερα για την υδατική ζωή. Οι κυριότερες ουσίες, υπεύθυνες για την αλκαλικότητα είναι οι HCO 3 -, CO και OH - : Η αλκαλικότητα µετράται ή εκφράζεται ως: HCO H + CO 2 + H 2 O CO H + HCO 3 - OH - + H + H 2 O 1. Φαινολοφθαλεïνική αλκαλικότητα: -τιτλοδότηση ως το ph στο οποίο HCO - 3 είναι το είδος που υπερισχύει (ph=8,3) 2. Ολική αλκαλικότητα: -τιτλοδότηση µε οξύ ως το τελικό σηµείο του πορτοκαλί 2- µεθυλίου (methyl orange, ph=4,3) όπου το CO 3 και το HCO - 3 µετατρέπονται σε CO 2

12 12 Υπάρχει διαφοροποίηση µεταξύ αλκαλικότητας και βασικότητας. Βασικότητα σηµαίνει αύξηση του ph. Aλκαλικότητα σηµαίνει ικανότητα κατανάλωσης Η +. Παράδειγµα 3 Να υπολογιστούν το ph και η αλκαλικότητα σε (Α) ιάλυµα Μ ΝαΟΗ (B) ιάλυµα 0,100 Μ ΗCO 3 Απάντηση Το διάλυµα (Α) θα έχει ph=11. Η αλκαλικότητα προσδιορίζεται από το γεγονός ότι Μ ΝαΟΗ θα µπορούν να εξουδετερώσουν Μ mole οξέος. Συνεπώς θα είναι Μ. Για το διάλυµα (Β), το ph µπορεί να υπολογισθεί ~8.34, ενώ η αλκαλικότητα θα είναι Μ µια και το διάλυµα (Β) µπορεί να εξουδετερώσει 0,100 mole οξέος. Έτσι η αλκαλικότητα του διαλύµατος (Β) είναι 100 φορές µεγαλύτερη από την αλκαλικότητα του περισσότερο βασικού διαλύµατος (Α). Η αλκαλικότητα είναι σηµαντική παράµετρος για την επεξεργασία των αποβλήτων όταν χρησιµοποιούµε το Al 2 (SO 4 ) 3 18Η 2 Ο ως πηκτικό Το ενυδατωµένο Al 3+ είναι όξινο και όταν προστίθεται στο νερό σχηµατίζει ζελατινώδες υδροξείδιο: 3+ Al(Η 2 Ο) 6 + 3OH - Al(OH) 3(s) + 6Η 2 Ο (σχηµατιζόµενο συµπαρασύρει και αποµακρύνει τα αιωρούµενα σωµατίδια) Καθώς όµως η αλκαλικότητα µειώνεται, χρειάζεται προσθήκη CaCO 3 για να µην µειωθεί το ph. Οι µηχανικοί ορίζουν την αλκαλικότητα ως mg/l CaCO 3. CaCO 3 +2H + Ca 2+ +CO 2 +Η 2 Ο Οξύτητα Ορίζεται ως η ικανότητα του Η 2 Ο να εξουδετερώνει ΟΗ -. Η οξύτητα φυσικών υδάτων οφείλεται στις ουσίες: H 2 PO - 4, CO 2, H 2 S, πρωτεΐνες, λιπαρά οξέα, µέταλλα όπως Fe 3+ κ.α. Η οξύτητα των φυσικών υδάτων δύσκολα µετράται. Το CO 2 και το H 2 S είναι αέρια και µπορούν εύκολα να διαφύγουν από το δείγµα κατά τη µεταφορά. Χρειάζεται ιδιαίτερη διατήρηση δειγµάτων. Εκτός της φυσικής οξύτητας η οξύτητα των φυσικών υδάτων οφείλεται και στη ρύπανση (ελεύθερα οξέα όπως H 2 SO 4, HCl και σε µέταλλα) Al( H O) 6 + H 2O Al( H 2O) 5OH + H 3O 2 Η οξύτητα εκφράζεται: (1) ως φαινολοφθαλεϊνική οξύτητα ph=8,2. (2) ως methyl orange ph=4, Μεταλλικά Ιόντα και Ασβέστιο στο νερό n + Ο σωστός χηµικός τύπος ενός µεταλλικού ιόντος στο Η 2 Ο είναι M (H2 O) x (ενυδατωµένο ιόν). Για να εξασφαλίσουν την βέλτιστη σταθεροποίηση της

13 13 εξωτερικής ηλεκτρονιακής στοιβάδας τους τα µεταλλικά ιόντα στο νερό συµπλοκοποιούνται µε µόρια Η 2 Ο ή άλλους δότες ηλεκτρονίων. Τα ενυδατωµένα µεταλλικά ιόντα συµµετέχουν σε αντιδράσεις: οξέων/βάσεων καθίζησης συµπλοκοποίησης οξειδοαναγωγής Μέσω αυτών των αντιδράσεων φτάνουν σε σταθερότερες χηµικές µορφές. Τα ενυδατωµένα µεταλλικά ιόντα δρουν σαν οξέα (Brønsted), έχουν σθένος +3 ή µεγαλύτερο. Η οξύτητά τους: -αυξάνεται µε το φορτίο, και -µειώνεται όταν η ατοµική ακτίνα τους (r) αυξάνεται Fe( H 2 O) 6 Fe( H 2O) 5OH + H Κ=8, Στα ιόντα µε σθένος +4, π.χ. Μ(Η 2 Ο) 4+ x, η πλήρως πρωτονιωµένη µορφή είναι σπάνια και υφίσταται µόνον σε χαµηλό ph. Tα δισθενή δεν χάνουν Η + σε ph <6. Τα µονοσθενή (π.χ. Να + ) δεν συµπεριφέρονται σαν οξέα και σε όλα τα ph είναι ενυδατωµένα. Παραδείγµατα: Τα όξινα απόβλητα µεταλλουργιών και ορυχείων οφείλουν τον όξινο χαρακτήρα τους στον ενυδατωµένο Fe Fe( H 2O) 6 Fe( OH ) 3( S ) + 3H + 3H 2O Το ΟΗ λειτουργεί ως γέφυρα: OH 2Fe(Η 2 Ο) 5 ΟΗ (H 2 O) 4 Fe Fe (H 2 O) H 2 O OH Μέσω της αντίδρασης αυτής επιτυγχάνεται ο σχηµατισµός πολυµερικών ιοντικών ουσιών. Επίσης τα ενυδατωµένα µεταλλικά ιόντα των Αl(III), Cu(II), Co(III) µε διαδοχική αφαίρεση Η + σχηµατίζουν αντίστοιχες πολυµερικές ενώσεις (κολλοειδή) οι οποίες καθιζάνουν. Ασβέστιο και σκληρότητα του νερού Το Ca είναι από τα πλέον άφθονα στοιχεία των υδάτινων οικοσυστηµάτων. Αποτελεί σηµαντική παράµετρο των γεωχηµικών διεργασιών. ιάφορα ορυκτά που συνεισφέρουν Ca 2+ στα φυσικά ύδατα, είναι: CaSO 4 2H2O (γύψος) CaSO 4 (ανυδρίτης) CaMg(CO 3 ) 2 (δολοµίτης) CaCO 3 σε µορφές αραγωνίτη και καλσίτη Όταν το Η 2 Ο περιέχει υψηλά επίπεδα CO 2 έχοµε διάλυση ανθρακικού ασβεστίου κατά την παρακάτω αντίδραση CaCO 3(s) +CO 2(aq) +Η 2 Ο Ca HCO 3 Καθώς η λήψη CO 2 από την ατµόσφαιρα δεν επαρκεί για την παραπάνω αντίδραση, σηµαντική ποσότητα CO 2 προέρχεται από την παραγωγή CO 2 µέσω της µικροβιακής

14 14 δραστηριότητας. Η παρουσία των µικροοργανισµών είναι σηµαντική για τα γεωχηµικά φαινόµενα. Τα ιόντα Ca 2+, Mg 2+, Fe 2+ είναι υπεύθυνα για την σκληρότητα. Ca 2+ +2HCO 3 - CaCO 3(S) +CO 2(aq) +Η 2 Ο Άλλες χηµικές ουσίες στο Η 2 Ο Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι σηµαντικότερες χηµικές ουσίες που συναντάµε επίσης εκτός των προαναφερθέντων στα φυσικά ύδατα Πίνακας 2. Χηµικές ουσίες που συναντώνται στα φυσικά νερά Ουσία Πηγές Σηµασία και διεργασίες στα φυσικά ύδατα Al Ορυκτά Αl - Al(Η 2 Ο ) 3+ 6 (ph=4) Al(OH)(Η 2 Ο ) 2+ 5 (ph=4,5-6,5) σχηµατισµός πολυµερικών υδροξειδίων Al - Καθιζάνει ως Al2O3 3H 2O - - Σε ph>10 σχηµατίζονται Al(OH) 4 - Σχηµατίζει σύµπλοκα µε F - - Καθιζάνει µε SiO 2 και ορθοφωσφορικά Cl - Ορυκτά, ρύπανση - εν αντιδρά εύκολα - Σε χαµηλές συγκεντρώσεις είναι ακίνδυνο F - Ορυκτά, προσθετικό του Η 2 Ο - Σχηµατίζει HF (pk a =3,13) - Σχηµατίζει αδιάλυτα άλατα µε Ca (II), Ba (II), Sr (II) και Pd (II) - Επικίνδυνο για τα δόντια και οστά σε συγκ.>10ppm Fe Mg Ορυκτά, όξινα απόβλητα µεταλλουργιών ολοµίτης: CaMg(CO 3 ) 2 - Ενδυναµώνει τα δόντια σε 1ppm - Fe 2+ (διαλ.) σε αναγωγικές συνθήκες (υπόγεια ύδατα, βυθός λιµνών). - Fe 3+ σε σωµατιδιακό υλικό και σε σύνδεση µε την οργανική ύλη σε χαµηλά ph (σε υψηλά καθιζάνει ως Fe(OH) 3 ). Βρίσκεται σε συγκεντρώσεις 1-10ppm στα υπόγεια ύδατα - Συµπεριφέρεται όπως το Ca 2+ αλλά καθώς έχει ατοµική r=0,65 Å, έχει πιο σταθερή σφαίρα ενυδάτωσης. Mn Ορυκτά - MnO 2 σε αερόβιες συνθήκες. Aνάγεται σε Mn 2+ στα υπόγεια νερά. Έχει µικρή τοξικότητα. Καθιζάνει ως MnCO 3 N K + P Ορυκτά, αποσύνθεση, ρύπανση Ορυκτά, απορροή µετά από φωτιές δασών Ορυκτά, λιπάσµατα, οικιακά λύµατα, - NO - + 3, NH 4 - Σε αναερόβιες συνθήκες παρόν ως ΝΟ - 2 (ενδιάµεσο). - - ΝΟ - 3 ως θρεπτικό υλικό. - ΝΗ + 4 pκ a =9,26 - Βρίσκεται στο περιβάλλον σε λίγα ppm. Σε τέτοιες συγκεντρώσεις δεν είναι ρυπαντής. - Ως ανιόντα ορθοφωσφορικών οξέων, H 3 PO 4 pk a1 =2,17, pκ a2 =7,31, pκ a3 =12,36 - H 2 PO 4 -, HPO 4 2- αφθονούν στα φυσικά ύδατα

15 15 Si S απορρυπαντικά Ορυκτά, NaAlSi 3 O 8, ρύπανση - Οργανικός P, θρεπτικό που προκαλεί ευτροφισµό όταν βρίσκεται σε συγκεντρώσεις ppm στα φυσικά ύδατα. - Σε συγκεντρώσεις 1-3ppm. - Ως κολλοειδές SiO 2. - Ως πολυπυρηνικά σύµπλοκα Si 4 O 6 (OH) Και ως H 4 SiO 4 (pκ a =9,46). Ορυκτά, ρυπαντές - Ως SO 2-4 σε αερόβιες συνθήκες. - Ως H 2 S σε αναερόβιες συνθήκες (τοξικό). - Το SO 2-4 δεν είναι τοξικό σε χαµηλά επίπεδα. Na, Ορυκτά, Ρύπανση - Όταν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα είναι λόγω Na + διείσδυσης θαλάσσιου Η 2 Ο στους υπόγειους υδροφόρους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 132 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 292 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών ημητριάδης Γεώργιος 2310688380 caohellas@the.forthnet.gr Λυματολάσπη Στόχοι της επεξεργασίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. δ Α2. γ Α3. α Α4. δ Α5. β Α6. α) ιαλυτότητα ορίζεται η µέγιστη ποσότητα µιας ουσίας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο By Leonard Lovshin and Lucas Manomaitis Department of Fisheries and Allied Aquacultures Auburn University, Alabama, 36849 USA (adapted to Greek for teaching

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 2η: Ρύπανση υδάτων Παράμετροι ελέγχου - Ευτροφισμός - Μοντέλα διασποράς Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 ΘΕΜΑ 1 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 1. Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών n,, m, και ms περιγράφουν ένα από τα ηλεκτρόνια σθένους στη θεµελιώδη κατάσταση για το άτοµο του στροντίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 1ο : Χημεία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ο Υδρολογικός Κύκλος 2. Το καθαρό νερό 2.1. Δομή 2.2. Φυσικοχημικές ιδιότητες 3. Το θαλασσινό νερό 3.1.

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 2: Εισαγωγή στη Διαχείριση Αστικών Υγρών Αποβλήτων. Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα