ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ"

Transcript

1 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1.1 Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαµενές υδάτων στον πλανήτη µας είναι: 1) Οι ωκεανοί που περιέχουν 1, km 3 νερού. 2) Οι παγετοί που περιέχουν 29, km 3 νερού. 3) Οι ποταµοί και οι λίµνες που περιέχουν 0, km 3 νερού. 4) Οι υπόγειοι υδροφορείς (βάθους ως 4 km) που περιέχουν 8, km 3 νερού. Γνωρίζοµε ότι 0, km 3 νερού εξατµίζονται από τη γη και τη θάλασσα προς την ατµόσφαιρα, όπου παραµένουν περίπου 10 µέρες και κατόπιν κατακρηµνίζονται πίσω στη γη (βροχή, χιόνι). Για να συντελεστεί αυτή η εξάτµιση χρειάζεται το 1/2 του ηλιακού φωτός που φθάνει στη γη. Το 1/3 των υγρών κατακρηµνίσεων που φθάνει στη γη επανέρχεται στη θάλασσα µέσω ποταµών. Το 0,6% των υπογείων υδάτων µεταφέρεται επίσης στη θάλασσα. Το συνολικό ισοζύγιο του υδρολογικού κύκλου φαίνεται στην Εικόνα 1 (αναφ. Εγκυκλοπαίδεια Britannica). Εικόνα 1. Ισοζύγιο υδρολογικού κύκλου Ο χρόνος παραµονής του νερού σε κάθε φυσική δεξαµενή (reservoir) υπολογίζεται ως ακολούθως: R t = Q reservoir /Q Όπου Q είναι ο όγκος του νερού στην αναφερόµενη φυσική δεξαµενή (reservoir) ή αντιστοίχως ο όγκος που εξατµίζεται ( ) ή κατακρηµνίζεται ( ). Στους ωκεανούς ο

2 2 χρόνος παραµονής του νερού υπολογίζεται στα έτη (y) ενώ στην ατµόσφαιρα 19 ηµέρες (d). Οι χρόνοι παραµονής στους ποταµούς, στις λίµνες στους παγετώνες και στα υπόγεια ύδατα κυµαίνονται µεταξύ 10 ηµερών και ετών. Οι διαφορές έντασης εξάτµισης και υγρής κατακρήµνισης αλλάζουν γεωγραφικά. Για να βρέξει χρειάζεται ικανή ποσότητα υδρατµών να µεταφερθεί, µέσω ανέµων σε µεγάλο υψόµετρο, όπου θα συµπυκνωθεί και θα κατακρηµνιστεί. Στις Εικόνες 2 και 3 (αναφ. Εγκυκλοπαίδεια Britannica) φαίνεται η µεταβολή της έντασης της εξάτµισης και της κατακρήµνισης γεωγραφικά καθώς και οι γεωγραφικές µεταβολές της αλατότητας. Εικόνα 2. Μεταβολή έντασης εξάτµισης και κατακρήµνισης γεωγραφικά Οι άνεµοι στην αρχή είναι ψυχροί (από τους πολικούς), κατόπιν προς τον ισηµερινό ζεσταίνονται και παρασέρνουν στο πέρασµά τους υδρατµούς από την επιφάνεια του ωκεανού (αύξηση της εξάτµισης ακολουθούµενη από αντίστοιχη αύξηση της αλατότητας στον ωκεανό, π.χ. τους υποτροπικούς).

3 3 Εικόνα 3. Γεωγραφικές µεταβολές αλατότητας 1.2 Ποιότητα και ποσότητα νερού Η ποιότητα και η ποσότητα του νερού που βρίσκεται στους υπόγειους υδροφόρους, και στις επιφανειακές φυσικές δεξαµενές (ποταµούς, λίµνες, ποταµών, ωκεανούς) αποτελούν παράγοντες επιβίωσης των ανθρώπων και όλων των οργανισµών. Πληθώρα παραγόντων καθορίζει την κατανοµή και την κυκλοφορία των φυσικών χηµικών ουσιών αλλά και των ρυπαντικών χηµικών ενώσεων. Η γνώση των παραγόντων αυτών είναι σηµαντική για την κατανόηση των διεργασιών που υφίστανται οι χηµικές ενώσεις στα φυσικά ύδατα. Οι διεργασίες αυτές ποικίλουν σηµαντικά: Οι χηµικές αντιδράσεις που συµβαίνουν στα φυσικά ύδατα επηρεάζονται από όλες σχεδόν τις περιβαλλοντικές παραµέτρους (βιοτικές και αβιοτικές). Εποµένως η υδατική χηµεία µίας λίµνης είναι διαφορετική από αυτήν της υδατικής µάζας της ατµόσφαιρας. Επίσης οι µικροοργανισµοί του κάθε υδατικού οικοσυστήµατος παίζουν ένα σηµαντικό ρόλο στην υδατική του χηµεία. 1.3 Πηγές και χρήσεις του νερού Όπως αναφέρθηκε παραπάνω η µεγαλύτερη ποσότητα του νερού στον πλανήτη µας βρίσκεται στις φυσικές δεξαµενές του επονοµαζόµενου Υδρολογικού Κύκλου, στους ωκεανούς, στους ατµοσφαιρικούς υδρατµούς, στους παγετώνες, στα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα.

4 4 Υπάρχει µία σηµαντική φυσική αλληλεπίδραση Υδρόσφαιρας-Λιθόσφαιρας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες όµως επηρεάζουν καθοριστικά αυτές τις αλληλεπιδράσεις επιταχύνοντας κυρίως τις επί µέρους διεργασίες τους. Παράδειγµα 1. Επιρροή ανθρωπίνων δραστηριοτήτων στον υδρολογικό κύκλο Μετατροπή εδαφών σε καλλιεργήσιµες εκτάσεις Επιρροή στο µικροκλίµα της περιοχής Πληµµύρες-διάβρωση-συσσώρευση στερεών στους υδατικούς όγκους Επιτάχυνση κυκλοφορίας θρεπτικών Συσσώρευση στα επιφανειακά ύδατα - ευτροφισµός Αλλοίωση των χηµικών και βιολογικών χαρακτηριστικών των υδάτων Ένα σηµαντικό πρόβληµα που προκύπτει µε την παροχή και χρήση του νερού είναι η µη οµοιόµορφη κατανοµή του σε σχέση µε το τον τόπο και την εποχή. Αυτό φαίνεται στην εικόνα 4, όπου παρουσιάζεται η ετήσια κατανοµή των βροχοπτώσεων στις ΗΠΑ. Παράδειγµα 2. Υδρολογικός κύκλος στις ΗΠΑ. Στην Εικόνα 4 παρουσιάζεται η ετήσια κατανοµή των βροχοπτώσεων στις ΗΠΑ. (όπου L: λίτρα και d: ηµέρες) 1, L/d βροχοπτώσεις (~76cm/χρόνο) εξάτµιση και διαπνοή προς χρήση 1, L/d (βροχοπτώσεις~53cm/χρόνο) 4, L/d (βροχοπτώσεις~23cm/χρόνο)

5 5 Εικόνα 4. Κατανοµή βροχοπτώσεων στις ΗΠΑ Σήµερα στις ΗΠΑ: Χρήση νερού: 1, L/d ή αντιστοίχως (8 cm/έτος) Στην αρχή του αιώνα: 1, L/d Kατά άτοµο 1900: 40 L/d Kατά άτοµο 1990: 600 L/d 46% καλλιέργειες βιοµηχανία 8% αστικές χρήσεις Σηµαντικό πρόβληµα: Γεωγραφικά, διαφορετική κατανοµή των υδάτινων όγκων (Εικόνα 4) Η διαφορετική γεωγραφική κατανοµή των υδάτινων όγκων και η αλόγιστη χρήση του νερού είναι γνωστό ότι επιφέρουν σηµαντικά πολιτικά προβλήµατα µεταξύ κρατών και περιοχών. 1.4 Οι ιδιότητες του νερού: Η 2 Ο µια µοναδική χηµική ένωση Η επιστήµη της Υδρολογίας ασχολείται µε την µελέτη του νερού. Αυτή χωρίζεται σε δύο σηµαντικούς κλάδους την Λιµνολογία (Κλάδοι των Φυσικών

6 6 Επιστηµών που ασχολούνται µε τα γλυκά νερά) και την Ωκεανογραφία (Κλάδοι των Φυσικών Επιστηµών που ασχολούνται µε την θάλασσα). Το νερό έχει µοναδικές ιδιότητες που το καθιστούν ουσιαστικό συστατικό για την ζωή του πλανήτη. Πολλές από αυτές τις ιδιότητες του νερού στηρίζονται στην ικανότητά του να σχηµατίζει δεσµούς υδρογόνου. Οι χαρακτηριστικές του ιδιότητες συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 1. Χαρακτηριστικές ιδιότητες του νερού Ι ΙΟΤΗΤΑ ΙΑΛΥΤΗΣ ΥΨΗΛΗ ΙΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΑΠΟ ΟΠΟΙΟ ΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟ ΥΓΡΟ ΙΑΠΕΡΑΤΟ ΣΤΟ ΟΡΑΤΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΜΕΓΑΛΑ λ ΤΟΥ UV max ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΥΣ 4 C ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΕΞΑΕΡΩΣΗΣ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΛΛΟ ΥΛΙΚΟ 585cal/g (20 C) ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΤΗΞΗΣ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΛΛΟ ΥΓΡΟ (ΕΚΤΟΣ NH 3 ) ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ Μεταφορά θρεπτικών µετάλλων ρυπαντικών ενώσεων. Καθίστανται δυνατές διάφορες βιολογικές διεργασίες Υψηλή διαλυτότητα ιοντικών ενώσεων (Υψηλός ιονισµός τους στο Η 2 Ο) Σηµαντικός παράγοντας στη φυσιολογία καθώς ελέγχει όλα τα επιφανειακά φαινόµενα Φωτοσύνθεση σε µεγάλα βάθη Πλεύση πάγων. Κάθετη διαστρωµάτωση: περιορισµένη κυκλοφορία µεταξύ στρωµάτων των υδατικών όγκων Καθορίζει την µεταφορά θερµότητας και των µορίων Η 2 Ο µεταξύ ατµόσφαιρας και υδάτινων όγκων Η θερµοκρασία σταθεροποιείται στο σηµείο πήξεως του Η 2 Ο. 1.5 Χαρακτηριστικά των φυσικών υδάτων Οι φυσικές ιδιότητες των υδάτινων όγκων επηρεάζουν τις χηµικές και βιολογικές διεργασίες που συµβαίνουν σε αυτούς. Τα επιφανειακά ύδατα (ποταµοί, ρεύµατα, λίµνες φυσικές και τεχνητές) χαρακτηρίζονται από διάφορες βιολογικές ιδιότητες.

7 7 Παράδειγµα: Λίµνες ποταµών 1. Ολιγοτροφικές: Βαθιές, µε λίγα θρεπτικά, διαυγείς και περιορισµένη βιολογική δραστηριότητα 2. Ευτροφικές: Εµπλουτισµένες µε θρεπτικά µε έντονη βιολογική δραστηριότητα, λιγότερο διαυγείς. 3. υστροφικές: Ρηχές και παραφορτωµένες µε υδρόβια φυτά, χρωµατισµένα ύδατα και χαµηλό ph. Έχουµε ανάµιξη γλυκών και αλµυρισµένων υδάτων φαινόµενο που συνεπάγεται µοναδικά χηµικά και βιολογικά φαινόµενα. Οι ιδιότητες του νερού έχουν ως συνέπεια την διαστρωµάτωση των υδάτινων όγκων. Η Ο 2 CO 2 επιλίµνιο θερµοκλινές υπολίµνιο Ιζηµα Εικόνα 5. Θερµοκρασιακή διαστρωµάτωση λιµνών Κατά τους καλοκαιρινούς µήνες λόγω της θέρµανσης από τον ήλιο δηµιουργείται µια θερµική διαστρωµάτωση όπου σχηµατίζονται το επιλίµνιο και το υπολίµνιο: Επιλίµνιο : Σχετικά υψηλές συγκεντρώσεις Ο 2, χηµικές ενώσεις στις οξειδωµένες Υπολίµνιο µορφές τους, εντονότερη φωτοσυνθετική δραστηριότητα. : Χαµηλές συγκεντρώσεις Ο 2. Χηµικές ενώσεις σε ανηγµένες µορφές, εναλλαγή χηµικών ενώσεων µεταξύ Η 2 Ο/ ιζήµατος. Έντονη βακτηριακή αναερόβια δραστηριότητα. Θερµοκλινές : Ζώνη (µε χαρακτηριστικά υπολιµνίου και επιλιµνίου) µεταξύ δύο στρωµάτων Το φθινόπωρο έχουµε οµογενοποίηση της θερµοκρασίας που έχει ως συνέπεια τη µίξη επιλιµνίου-υπολιµνίου

8 8 1.6 Υδατική Ζωή Οι έµβιοι οργανισµοί χωρίζονται σε: Α. Αυτότροφους Β. Ετερότροφους Αυτότροφοι είναι οι οργανισµοί που χρησιµοποιούν την ηλιακή ή την χηµική ενέργεια για να µετατρέψουν νεκρά ανόργανα υλικά σε πολύπλοκα οργανικά µόρια που αποτελούν τα συστατικά ζωντανών κυττάρων. Π.χ. Φύκη. Ουσίες όπως CO 2, NO 3 -, H 2 PO 4 - /HPO 4 2-, αποτελούν πηγές C, N, P για τους αυτότροφους οργανισµούς. Οι οργανισµοί που χρησιµοποιούν την ηλιακή ενέργεια προς σύνθεση οργανικών µορίων από ανόργανα υλικά ονοµάζονται : Παραγωγοί. Οι ετερότροφοι οργανισµοί χρησιµοποιούν τις οργανικές ενώσεις που παράγουν οι αυτότροφοι οργανισµοί ως πηγές ενέργειας αφενός και άλλα υλικά ως τροφή (αύξηση της βιοµάζας τους) αφετέρου. Μεταξύ αυτών υπάρχουν οργανισµοί που ονοµάζονται Αποσυνθέτες (βακτήρια και µύκητες). Αυτοί αποσυνθέτουν βιολογικά υλικά στα στοιχεία (ανόργανα) από τα οποία συνετέθησαν. Παραγωγικότητα ονοµάζοµε την ικανότητα ενός υδατικού συστήµατος να παράγει έµβιο υλικό. Ύδατα µε χαµηλή παραγωγικότητα χρησιµοποιούνται ως πόσιµο νερό ή για κολύµβηση. Ενώ ύδατα µε σχετικά υψηλή παραγωγικότητα χρησιµοποιούνται για ιχθυοκαλλιέργειες. Υπερβολική παραγωγικότητα επιφέρει ανάπτυξη φυκών. Η αποσύνθεση των νεκρών φυκών στα ύδατα αυτά έχει ως επακόλουθο την υψηλή κατανάλωση Ο 2. Την κατάσταση αυτή ονοµάζοµε ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟ. Οι υψηλά ιστάµενοι στην οικολογική πυραµίδα έµβιοι οργανισµοί (π.χ. ψάρια) επηρεάζουν λίγο την υδατική ζωή (αποτελούν µικρό ποσοστό της βιοµάζας). Ως εκ τούτου δεν είναι σηµαντικοί για την Υδατική Χηµεία. Όµως η επίδραση διαφόρων φυσικών και χηµικών παραγόντων είναι σηµαντική. Τέτοιοι φυσικοί παράγοντες είναι: α) η θερµοκρασία, β) η διαπερατότητα στο φως, και γ) η στροβιλότητα. Απότοµες µεταβολές στην θερµοκρασία επιδρούν αρνητικά, π.χ. νερά ψύξης εργοστασίων που ρίχνονται ως απόβλητα σε υδατικά συστήµατα επιβραδύνουν τις διάφορες βιολογικές διεργασίες, ακόµα αυξήσεις στην θερµοκρασία είναι πολλές φορές µοιραίες για την ζωή των οργανισµών. Η διαπερατότητα είναι σηµαντική γιατί επιτρέπει την διείσδυση του ηλιακού φωτός και διατηρεί έτσι την παραγωγικότητα σε µεγάλα βάθη, ενώ η στροβιλότητα επηρεάζει την µίξη και µεταφορά των θρεπτικών συστατικών, την µεταφορά οργανισµών (πλαγκτόν) σηµαντικών για διάφορες διεργασίες και τέλος την εναλλαγή διαφόρων χηµικών ενώσεων µε την ατµόσφαιρα. Οι χηµικοί παράγοντες που επιδρούν στην υδατική ζωή είναι: α) το διαλελυµένο οξυγόνο, β) η απαίτηση για κατανάλωση οξυγόνου ή BOD (Biochemical Oxygen Demand), γ) το διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ), δ) τα θρεπτικά (νιτρικά και φωσφορικά άλατα) και ε) η αλατότητα. Το διαλυµένο οξυγόνο αποτελεί την χηµική ουσία κλειδί που καθορίζει την παρουσία αλλά και την ποικιλία των διαφόρων οργανισµών στο νερό. Η έλλειψη του

9 9 µπορεί να αποβεί µοιραία για τους αερόβιους οργανισµούς ενώ παρόµοια αποτελέσµατα µπορεί να έχει η παρουσία του για τους αναερόβιους οργανισµούς. Η παράµετρος του BOD αναφέρεται στην ποσότητα του οξυγόνου που καταναλώνεται κατά την βιολογική αποσύνθεση της οργανικής ύλης σ ένα υδατικό σύστηµα. Όταν έχοµε υψηλές τιµές BOD χωρίς ταχεία ανανέωση του οξυγόνου τότε η επιβίωση των αερόβιων οργανισµών είναι δύσκολη. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι απαραίτητο για την φωτοσυνθετική δραστηριότητα αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις ευνοεί τον ευτροφισµό. Τα επίπεδα των θρεπτικών συχνά καθορίζουν την παραγωγικότητα, αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις επίσης οδηγούν σε φαινόµενα ευτροφισµού. Τέλος η αλατότητα επιδρά κυρίως στο είδος των οργανισµών που αναπτύσσονται, π.χ. θαλάσσια είδη έχουν την ικανότητα να επιβιώνουν σε υψηλές τιµές αλατότητας αντίθετα από είδη του γλυκού νερού. 1.6 Χηµεία των φυσικών υδάτων Η µελέτη των χηµικών διεργασιών στα φυσικά ύδατα είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Ήδη στο εργαστήριο η µελέτη αντιδράσεων σε ελεγχόµενα υδατικά διαλύµατα είναι πολύπλοκη. Π.χ. διαπιστώνουµε σηµαντικές διαφορές στις διάφορες σταθερές ταχύτητας αντιδράσεων υδρόλυσης για τις ίδιες χηµικές ενώσεις στη βιβλιογραφία. Στα φυσικά ύδατα υπάρχει µεγάλος αριθµός παραγόντων που επηρεάζουν την Υδατική τους Χηµεία. Έχουµε ορυκτά των οποίων η παρουσία συνιστά αντιδράσεις σε ετερογενείς συνθήκες λόγω συνύπαρξης στερεής και διαλυτής φάσης, αέρια που εναλάσσονται µεταξύ των υδάτων και της ατµόσφαιρας ή είναι διαλελυµένα και αντιδρούν µε άλλες ουσίες, και οργανισµούς οι οποίοι συµµετέχουν ως καταλύτες σε χηµικές διεργασίες. Τέλος τα υδατικά συστήµατα είναι ανοικτά συστήµατα στις µεταβολές ενέργειας και µάζας Εποµένως στα φυσικά (ανοιχτά) συστήµατα δύσκολα επιτυγχάνονται σταθερές συνθήκες πραγµατικής χηµικής ισορροπίας. Μπορούµε όµως να πούµε ότι έχουµε µία κατάσταση τύπου steady state. Η µορφή των χηµικών ενώσεων (π.χ. µέταλλα ή οργανικές ενώσεις) σε ύδατα που περιέχουν µικροοργανισµούς, εξαρτάται πολύ από τους οργανισµούς αυτούς Αέρια (διαλελυµένα) στο νερό Είναι κυρίως δύο: O 2 σηµαντικό για τους ανώτερους οργανισµούς (π.χ. ψάρια) CO 2 σηµαντικό για τη Φωτοσύνθεση Η διαλυτότητα των αερίων στο νερό υπολογίζεται µε την βοήθεια του νόµου του Henry: Η διαλυτότητα ενός αερίου σε ένα υγρό είναι ανάλογη της µερικής πίεσης του αερίου όταν αυτό βρίσκεται σε επαφή µε την επιφάνεια του υγρού. Οξυγόνο διαλελυµένο στο νερό Το 20,95% του ξηρού αέρα είναι Ο 2. Από το ατµοσφαιρικό οξυγόνο προέρχεται σηµαντική ποσότητα του οξυγόνου στο νερό. Επίσης έχουµε παραγωγή Ο 2 από την φωτοσυνθετική δραστηριότητα των φυκών. Το φαινόµενο αυτό εξαρτάται από το φως. Εχει διαφορετική ένταση την ηµέρα και την νύχτα (καθώς την νύχτα τα φύκη καταναλώνουν Ο 2 ).

10 10 Η διαλυτότητα του Ο 2 εξαρτάται: 1. Την θερµοκρασία ( T H 2 O ) του νερού. Αύξηση της Τ C στο νερό έχει σαν αποτέλεσµα την ελάττωση της διαλυτότητας. Έτσι η διαλυτότητα του οξυγόνου στους 0 o C είναι 14,7 ppm ενώ στους 35 o C είναι 7,03 ppm. 2. Την µερική πίεση του οξυγόνου στην ατµόσφαιρα (ανάλογη µε την πίεση). 3. Την περιεκτικότητα σε άλατα του Η 2 Ο (καθορίζουν την διαλυτότητα του οξυγόνου). Αυτό απεικονίζεται στην Εικόνα 6 (αναφ. Britannica). Εικόνα 6. Εξάρτηση της συγκέντρωσης του διαλ. Οξυγόνου ως προς την αλατότητα Η διαλυτότητα του οξυγόνου στα φυσικά νερά είναι: 25 C,760mmHg [O2] H O = 8,32ppm(mg / L) 2 Η συγκέντρωση του διαλυµένου οξυγόνου στο νερό είναι µικρή σε σχέση µε αυτή άλλων χηµικών ουσιών. Έτσι αν συµβαίνουν διεργασίες που το καταναλώνουν όπως η αποσύνθεση της οργανικής ύλης, έχουµε δραστική µείωση της συγκέντρωσης του οξυγόνου. {[ ] + O CO H O} CH Π.χ. 7.8 mg/l [CH 2 O] καταναλώνουν όλο το Ο 2 (8,32 mg/l) που περιέχει 1L Η 2 Ο κορεσµένο µε αέρα. Επίσης η περιεκτικότητα του νερού σε οξυγόνο εξαρτάται από την κινητική των διεργασιών. Η ταχύτητα µεταφοράς Ο 2 διαµέσου της διεπιφάνειας αέρα/νερού είναι περιοριστικός παράγων.

11 11 CO 2 και ανθρακικά ιόντα και άλατα Λόγω του όξινου χαρακτήρα η διαλυτότητα του CO 2 είναι δυσκολότερο να υπολογιστεί από αυτήν του Ο 2 (ή και Ν 2 ). Οι διάφορες ουσίες που σχετίζονται µε το CO 2 στα φυσικά ύδατα, όπως οι CO 2, HCO 3 - και CO 3 2- επηρεάζουν σηµαντικά την χηµεία των φυσικών υδάτων. Α) Έχουµε ισορροπία του διαλυµένου CO 2 µε την ατµόσφαιρα: CO ( 2( H ) CO2 atm) 2 O Β) Ισορροπία CO 3 2- µεταξύ Η 2 Ο και ορυκτών: MCO ( ελαφρ ώς διαλυτ ό) Μ + CO 3 ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΑΥΤΕΣ ΕΧΟΥΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ στο ph του Η 2 Ο. Το CO 2 αποτελεί το 0,035% του ξηρού αέρα. ιαλυτότητα του CO 2 >25ppm καταστρέφει την υδατική ζωή. Η αποσύνθεση οργανικής ύλης από µικροοργανισµούς (βακτήρια) αυξάνει την περιεκτικότητα του νερού σε CO 2. Όταν το Η 2 Ο διαπερνά τα εδάφη που περιέχουν οργανική ύλη σε αποσύνθεση, µπορούν να διαλύσουν τα πετρώµατα των εδαφών που διαπερνούν µέσω της αντίδρασης Στο νερό: 2 + ( s ) + CO2( aq) + H 2O Ca + 3 CaCO3 2HCO CO + H O H CO 2( aq) 2 2 3( aq) Σταθερά ισορροπίας, Κ= (25 C). Αυτό σηµαίνει ότι µόνο µικρό µέρος του CO 2 είναι σε µορφή H 2 CO 3(aq) Αλκαλικότητα (alkalinity) Αλκαλικότητα: Ορίζεται η ικανότητα του Η 2 Ο ως δέκτη Η +. Ρυθµίζει το ph του Η 2 Ο. Αποτελεί την δεξαµενή του C ανοργ για τους οργανισµούς (π.χ. φύκη) και γενικότερα για την υδατική ζωή. Οι κυριότερες ουσίες, υπεύθυνες για την αλκαλικότητα είναι οι HCO 3 -, CO και OH - : Η αλκαλικότητα µετράται ή εκφράζεται ως: HCO H + CO 2 + H 2 O CO H + HCO 3 - OH - + H + H 2 O 1. Φαινολοφθαλεïνική αλκαλικότητα: -τιτλοδότηση ως το ph στο οποίο HCO - 3 είναι το είδος που υπερισχύει (ph=8,3) 2. Ολική αλκαλικότητα: -τιτλοδότηση µε οξύ ως το τελικό σηµείο του πορτοκαλί 2- µεθυλίου (methyl orange, ph=4,3) όπου το CO 3 και το HCO - 3 µετατρέπονται σε CO 2

12 12 Υπάρχει διαφοροποίηση µεταξύ αλκαλικότητας και βασικότητας. Βασικότητα σηµαίνει αύξηση του ph. Aλκαλικότητα σηµαίνει ικανότητα κατανάλωσης Η +. Παράδειγµα 3 Να υπολογιστούν το ph και η αλκαλικότητα σε (Α) ιάλυµα Μ ΝαΟΗ (B) ιάλυµα 0,100 Μ ΗCO 3 Απάντηση Το διάλυµα (Α) θα έχει ph=11. Η αλκαλικότητα προσδιορίζεται από το γεγονός ότι Μ ΝαΟΗ θα µπορούν να εξουδετερώσουν Μ mole οξέος. Συνεπώς θα είναι Μ. Για το διάλυµα (Β), το ph µπορεί να υπολογισθεί ~8.34, ενώ η αλκαλικότητα θα είναι Μ µια και το διάλυµα (Β) µπορεί να εξουδετερώσει 0,100 mole οξέος. Έτσι η αλκαλικότητα του διαλύµατος (Β) είναι 100 φορές µεγαλύτερη από την αλκαλικότητα του περισσότερο βασικού διαλύµατος (Α). Η αλκαλικότητα είναι σηµαντική παράµετρος για την επεξεργασία των αποβλήτων όταν χρησιµοποιούµε το Al 2 (SO 4 ) 3 18Η 2 Ο ως πηκτικό Το ενυδατωµένο Al 3+ είναι όξινο και όταν προστίθεται στο νερό σχηµατίζει ζελατινώδες υδροξείδιο: 3+ Al(Η 2 Ο) 6 + 3OH - Al(OH) 3(s) + 6Η 2 Ο (σχηµατιζόµενο συµπαρασύρει και αποµακρύνει τα αιωρούµενα σωµατίδια) Καθώς όµως η αλκαλικότητα µειώνεται, χρειάζεται προσθήκη CaCO 3 για να µην µειωθεί το ph. Οι µηχανικοί ορίζουν την αλκαλικότητα ως mg/l CaCO 3. CaCO 3 +2H + Ca 2+ +CO 2 +Η 2 Ο Οξύτητα Ορίζεται ως η ικανότητα του Η 2 Ο να εξουδετερώνει ΟΗ -. Η οξύτητα φυσικών υδάτων οφείλεται στις ουσίες: H 2 PO - 4, CO 2, H 2 S, πρωτεΐνες, λιπαρά οξέα, µέταλλα όπως Fe 3+ κ.α. Η οξύτητα των φυσικών υδάτων δύσκολα µετράται. Το CO 2 και το H 2 S είναι αέρια και µπορούν εύκολα να διαφύγουν από το δείγµα κατά τη µεταφορά. Χρειάζεται ιδιαίτερη διατήρηση δειγµάτων. Εκτός της φυσικής οξύτητας η οξύτητα των φυσικών υδάτων οφείλεται και στη ρύπανση (ελεύθερα οξέα όπως H 2 SO 4, HCl και σε µέταλλα) Al( H O) 6 + H 2O Al( H 2O) 5OH + H 3O 2 Η οξύτητα εκφράζεται: (1) ως φαινολοφθαλεϊνική οξύτητα ph=8,2. (2) ως methyl orange ph=4, Μεταλλικά Ιόντα και Ασβέστιο στο νερό n + Ο σωστός χηµικός τύπος ενός µεταλλικού ιόντος στο Η 2 Ο είναι M (H2 O) x (ενυδατωµένο ιόν). Για να εξασφαλίσουν την βέλτιστη σταθεροποίηση της

13 13 εξωτερικής ηλεκτρονιακής στοιβάδας τους τα µεταλλικά ιόντα στο νερό συµπλοκοποιούνται µε µόρια Η 2 Ο ή άλλους δότες ηλεκτρονίων. Τα ενυδατωµένα µεταλλικά ιόντα συµµετέχουν σε αντιδράσεις: οξέων/βάσεων καθίζησης συµπλοκοποίησης οξειδοαναγωγής Μέσω αυτών των αντιδράσεων φτάνουν σε σταθερότερες χηµικές µορφές. Τα ενυδατωµένα µεταλλικά ιόντα δρουν σαν οξέα (Brønsted), έχουν σθένος +3 ή µεγαλύτερο. Η οξύτητά τους: -αυξάνεται µε το φορτίο, και -µειώνεται όταν η ατοµική ακτίνα τους (r) αυξάνεται Fe( H 2 O) 6 Fe( H 2O) 5OH + H Κ=8, Στα ιόντα µε σθένος +4, π.χ. Μ(Η 2 Ο) 4+ x, η πλήρως πρωτονιωµένη µορφή είναι σπάνια και υφίσταται µόνον σε χαµηλό ph. Tα δισθενή δεν χάνουν Η + σε ph <6. Τα µονοσθενή (π.χ. Να + ) δεν συµπεριφέρονται σαν οξέα και σε όλα τα ph είναι ενυδατωµένα. Παραδείγµατα: Τα όξινα απόβλητα µεταλλουργιών και ορυχείων οφείλουν τον όξινο χαρακτήρα τους στον ενυδατωµένο Fe Fe( H 2O) 6 Fe( OH ) 3( S ) + 3H + 3H 2O Το ΟΗ λειτουργεί ως γέφυρα: OH 2Fe(Η 2 Ο) 5 ΟΗ (H 2 O) 4 Fe Fe (H 2 O) H 2 O OH Μέσω της αντίδρασης αυτής επιτυγχάνεται ο σχηµατισµός πολυµερικών ιοντικών ουσιών. Επίσης τα ενυδατωµένα µεταλλικά ιόντα των Αl(III), Cu(II), Co(III) µε διαδοχική αφαίρεση Η + σχηµατίζουν αντίστοιχες πολυµερικές ενώσεις (κολλοειδή) οι οποίες καθιζάνουν. Ασβέστιο και σκληρότητα του νερού Το Ca είναι από τα πλέον άφθονα στοιχεία των υδάτινων οικοσυστηµάτων. Αποτελεί σηµαντική παράµετρο των γεωχηµικών διεργασιών. ιάφορα ορυκτά που συνεισφέρουν Ca 2+ στα φυσικά ύδατα, είναι: CaSO 4 2H2O (γύψος) CaSO 4 (ανυδρίτης) CaMg(CO 3 ) 2 (δολοµίτης) CaCO 3 σε µορφές αραγωνίτη και καλσίτη Όταν το Η 2 Ο περιέχει υψηλά επίπεδα CO 2 έχοµε διάλυση ανθρακικού ασβεστίου κατά την παρακάτω αντίδραση CaCO 3(s) +CO 2(aq) +Η 2 Ο Ca HCO 3 Καθώς η λήψη CO 2 από την ατµόσφαιρα δεν επαρκεί για την παραπάνω αντίδραση, σηµαντική ποσότητα CO 2 προέρχεται από την παραγωγή CO 2 µέσω της µικροβιακής

14 14 δραστηριότητας. Η παρουσία των µικροοργανισµών είναι σηµαντική για τα γεωχηµικά φαινόµενα. Τα ιόντα Ca 2+, Mg 2+, Fe 2+ είναι υπεύθυνα για την σκληρότητα. Ca 2+ +2HCO 3 - CaCO 3(S) +CO 2(aq) +Η 2 Ο Άλλες χηµικές ουσίες στο Η 2 Ο Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι σηµαντικότερες χηµικές ουσίες που συναντάµε επίσης εκτός των προαναφερθέντων στα φυσικά ύδατα Πίνακας 2. Χηµικές ουσίες που συναντώνται στα φυσικά νερά Ουσία Πηγές Σηµασία και διεργασίες στα φυσικά ύδατα Al Ορυκτά Αl - Al(Η 2 Ο ) 3+ 6 (ph=4) Al(OH)(Η 2 Ο ) 2+ 5 (ph=4,5-6,5) σχηµατισµός πολυµερικών υδροξειδίων Al - Καθιζάνει ως Al2O3 3H 2O - - Σε ph>10 σχηµατίζονται Al(OH) 4 - Σχηµατίζει σύµπλοκα µε F - - Καθιζάνει µε SiO 2 και ορθοφωσφορικά Cl - Ορυκτά, ρύπανση - εν αντιδρά εύκολα - Σε χαµηλές συγκεντρώσεις είναι ακίνδυνο F - Ορυκτά, προσθετικό του Η 2 Ο - Σχηµατίζει HF (pk a =3,13) - Σχηµατίζει αδιάλυτα άλατα µε Ca (II), Ba (II), Sr (II) και Pd (II) - Επικίνδυνο για τα δόντια και οστά σε συγκ.>10ppm Fe Mg Ορυκτά, όξινα απόβλητα µεταλλουργιών ολοµίτης: CaMg(CO 3 ) 2 - Ενδυναµώνει τα δόντια σε 1ppm - Fe 2+ (διαλ.) σε αναγωγικές συνθήκες (υπόγεια ύδατα, βυθός λιµνών). - Fe 3+ σε σωµατιδιακό υλικό και σε σύνδεση µε την οργανική ύλη σε χαµηλά ph (σε υψηλά καθιζάνει ως Fe(OH) 3 ). Βρίσκεται σε συγκεντρώσεις 1-10ppm στα υπόγεια ύδατα - Συµπεριφέρεται όπως το Ca 2+ αλλά καθώς έχει ατοµική r=0,65 Å, έχει πιο σταθερή σφαίρα ενυδάτωσης. Mn Ορυκτά - MnO 2 σε αερόβιες συνθήκες. Aνάγεται σε Mn 2+ στα υπόγεια νερά. Έχει µικρή τοξικότητα. Καθιζάνει ως MnCO 3 N K + P Ορυκτά, αποσύνθεση, ρύπανση Ορυκτά, απορροή µετά από φωτιές δασών Ορυκτά, λιπάσµατα, οικιακά λύµατα, - NO - + 3, NH 4 - Σε αναερόβιες συνθήκες παρόν ως ΝΟ - 2 (ενδιάµεσο). - - ΝΟ - 3 ως θρεπτικό υλικό. - ΝΗ + 4 pκ a =9,26 - Βρίσκεται στο περιβάλλον σε λίγα ppm. Σε τέτοιες συγκεντρώσεις δεν είναι ρυπαντής. - Ως ανιόντα ορθοφωσφορικών οξέων, H 3 PO 4 pk a1 =2,17, pκ a2 =7,31, pκ a3 =12,36 - H 2 PO 4 -, HPO 4 2- αφθονούν στα φυσικά ύδατα

15 15 Si S απορρυπαντικά Ορυκτά, NaAlSi 3 O 8, ρύπανση - Οργανικός P, θρεπτικό που προκαλεί ευτροφισµό όταν βρίσκεται σε συγκεντρώσεις ppm στα φυσικά ύδατα. - Σε συγκεντρώσεις 1-3ppm. - Ως κολλοειδές SiO 2. - Ως πολυπυρηνικά σύµπλοκα Si 4 O 6 (OH) Και ως H 4 SiO 4 (pκ a =9,46). Ορυκτά, ρυπαντές - Ως SO 2-4 σε αερόβιες συνθήκες. - Ως H 2 S σε αναερόβιες συνθήκες (τοξικό). - Το SO 2-4 δεν είναι τοξικό σε χαµηλά επίπεδα. Na, Ορυκτά, Ρύπανση - Όταν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα είναι λόγω Na + διείσδυσης θαλάσσιου Η 2 Ο στους υπόγειους υδροφόρους.

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών ημητριάδης Γεώργιος 2310688380 caohellas@the.forthnet.gr Λυματολάσπη Στόχοι της επεξεργασίας της

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο By Leonard Lovshin and Lucas Manomaitis Department of Fisheries and Allied Aquacultures Auburn University, Alabama, 36849 USA (adapted to Greek for teaching

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

5. Εφαρμογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθημερινή ζωή. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. Εφαρμογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθημερινή ζωή. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. Εφαρμογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθημερινή ζωή Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να αναφέρουμε οξέα και βάσεις που σχετίζονται με τη ζωή Nα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων

οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων ΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ οµή, οργάνωση και λειτουργία οικοσυστηµάτων Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Τα φυτά αποκαλούνται ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ επειδή

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται τα διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων ή αραιωθούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα.

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα. 3.1 Οξέα Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Τι είναι διάλυμα; Διάλυμα είναι κάθε ομογενές μίγμα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων καθαρών ουσιών. Στα διαλύματα, μία από τις ουσίες θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21 36,6-5 16/02/2012 6 E. coli 17 18 19 o 16 . 29) 16/02/2012 17 20 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. RNA. 9. 10. 21 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 22 16/02/2012 23 19 20 21 - 16/02/2012 22 44 - - 45 - - + 1 +

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΛΥΜΑΤΩΝ Αστικά λύµατα περιέχονται στους υπονόµους του αποχετευτικού συστήµατος που µεταφέρει τα ακάθαρτα νερά µιας ανθρώπινης κοινότητας. Τα αστικά λύµατα προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 1 (2012): 33-42. http://www.jodysseus.gr υδάτων και διαχείριση σε ευαίσθητα νησιωτικά Διονύσιος Κουλουγλιώτης, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων (II) V) Φωσφόρος Ο φωσφόρος είναι επίσης σηµαντικό στοιχείο για τη ζωή. Οι συνήθεις µορφές του στα διαλύµατα είναι τα ορθοφωσφορικά PO 4-3,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS C.S.I. BRUSSELS SUPERVISORS: LUC LEYNS ROBERT FINSY MARIJKE HENDRICKX C.S.I. BRUSSELS SPECIAL ASSISTANTS: TIM SIERENS ANJA VAN GEERT AMAIA MARCILLA DIANE SORGELOOS Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ Σε τι αποσκοπεί ο Βιολογικός Καθαρισµός των Αποβλήτων ΕίναιΕίναι από τους πιο αποτελεσµατικούς τρόπους αντιµετώπισης της ρύπανσης των υδάτινων αποδεκτών Επιτυγχάνει τον καθαρισµό

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει.

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει. ΡΥΠΑΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Η γη είναι ο µόνος από τους πλανήτες του Ηλιακού συστήµατος που εµφανίζει το φαινόµενο της ζωής. Το µοναδικό αυτό «προνόµιο» δηλαδή η ανάπτυξη και συντήρηση της ζωής στον πλανήτη µας οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα