Μία απάντηση στις παρατηρήσεις της Έλσας Κιτσίκη και του Βασίλη Καψαμπέλη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μία απάντηση στις παρατηρήσεις της Έλσας Κιτσίκη και του Βασίλη Καψαμπέλη"

Transcript

1 1 Ψυχανάλυση και Νευροεπιστήμες Μία απάντηση στις παρατηρήσεις της Έλσας Κιτσίκη και του Βασίλη Καψαμπέλη Ι. Κλεώπας Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Έλσα Σμιτ-Κιτσίκη και τον Βασίλη Καψαμπέλη για την συμμετοχή τους σε αυτή τη συζήτηση και για την αποδοχή εκ μέρους τους να σχολιάσουν το άρθρο μου. Οι απόψεις που αναπτύσσουν όπως άλλωστε η αναλυτική προσέγγιση του δημοσιευμένου στην RFP άρθρου της Ε. Κιτσίκη, αναφέρονται σε καίρια ερωτήματα γύρω από το θέμα της σχέσης μεταξύ ψυχανάλυσης και νευροεπιστημών. Ανοίγοντας έτσι ένα πρόσφορο και, θα έλεγα, απαραίτητο πεδίο σκέψεων και διαλόγου i. Υπό μία έννοια, το ερώτημα που τίθεται είναι ακριβώς αυτό : τι, και για ποιον λόγο, καθιστά πρόσφορο και απαραίτητο αυτόν τον διάλογο. Το ίδιο ερώτημα θέτουν η Κιτσίκη και ο Καψαμπέλης. Αυτό επίσης είναι το κεντρικό θέμα του συνεδρίου νευρο-ψυχανάλυσης τον προσεχή Ιούνιο στο Παρίσι. Είναι ενδιαφέρον και προφανώς σημαίνον το γεγονός ότι στο πλαίσιο αντίστοιχων συναντήσεων μεταξύ ψυχαναλυτών και εκπροσώπων άλλων επιστημών, παρά το δεδηλωμένο ενδιαφέρον για τα εκατέρωθεν ευρήματα, στο πέρας των παρουσιάσεων και του διαλόγου, συνεχίζει να πλανάται το ερώτημα, «ωραία όλα αυτά, ενδιαφέροντα, αλλά προς τι; Ποιο το όφελος για την ψυχανάλυση». Με τα λόγια του Pulver (2002), η νευροεπιστήμη είναι άραγε κλινικά irrelevant για την ψυχανάλυση; Σύμφωνα με τον Β. Καψαμπέλη, το ερώτημα εάν η ψυχανάλυση χρειάζεται τις νευροεπιστήμες, παραπέμπει σε ένα άλλο. Αναφέρει τα εξής : «Ας δεχθούμε λοιπόν ότι χρειαζόμαστε τις νευροεπιστήμες, κι ότι είναι απαραίτητο να ανοίξουμε διάλογο μαζί τους και να τις χρησιμοποιήσουμε. Το ερώτημα πού τίθεται τότε είναι : ναι, αλλά πώς; Οι παρούσες σκέψεις προτείνουν μια αρκετά απλή απάντηση : όπως ο Φρόυντ». Σχετικά με την φροϋδική μέθοδο, η Ε. Κιτσίκη εξετάζει την έννοια και το επιστημολογικό διάβημα της αναλογίας στο έργο του Freud και ο Β. Καψαμπέλης αναφέρεται στην έννοια και την διεργασία της εκπροσώπησης. Προτού ασχοληθούμε με αυτό το εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα (να κάνουμε όπως ο Freud έκανε), θα έλεγα ότι η προσέγγιση που προτείνει ο Καψαμπέλης, μεθοδολογικά επισημαίνει ότι η αναζήτηση μίας, ή περισσοτέρων απαντήσεων στο ερώτημα τι καθιστά απαραίτητο τον διάλογο, απαντά επίσης στο πώς, με ποιον παραγωγικό τρόπο μπορεί να γίνει αυτός ο διάλογος. Μεταψυχολογία και νευροεπιστήμες Ως προς την σχέση μεταξύ μεταψυχολογίας και βιολογίας θεωρώ ότι υπάρχουν καταβολές της μεταψυχολογίας στην βιολογία. Διαφοροποιώντας όμως την έννοια των καταβολών από μία απλοϊκή εννοιολογική μετατόπιση - ή από μία απλοϊκή αναλογία ή και εκπροσώπηση - σωματικών λειτουργιών στο ψυχικό επίπεδο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μεταψυχολογία είναι

2 2 μία θεωρία και μάλιστα μία μεταθεωρία της ψυχικής λειτουργίας, ενώ η βιολογία ή η νευροεπιστήμη, είναι πρωτογενείς επιστήμες. Εφόσον η ίδια η ψυχαναλυτική κλινική πρακτική όπως και η θεωρητική της αποτύπωση, μας καλούν να θέσουμε ένα ζήτημα σχέσης, αυτή θα πρέπει να αναζητηθεί ανάμεσα σε μία μεταψυχολογία και σε μία μεταβιολογία. Το οποίο ακριβώς έκανε ο Freud, διερευνώντας τις μετα-λειτουργίες και από τις δύο πλευρές, του ψυχικού και του βιολογικού. Διαφορετικά η σύνδεση μεταξύ μίας ψυχαναλυτικής ή άλλης ψυχολογίας και μίας φυσιολογίας φτιάχνουν μία ψυχοφυσιολογία. Οι αναζητήσεις του Freud γύρω από τους νόμους που διέπουν την ψυχική λειτουργία ξεκινούν από κλινικά προβλήματα τα οποία αφορούν το σώμα. Πριν την θητεία του στο Παρίσι κοντά στον Charcot, ο Freud ακολουθεί την οργανική και ανατομοκλινική κατεύθυνση των Brucke και Meynert. Οι οποίοι θεωρούν ότι κάθε έκφραση της σωματοψυχικής οντότητας ανάγεται και έχει τις ρίζες της σε μία συγκεκριμένη χημική ή φυσική λειτουργία του οργανισμού. Οι πρώτες εργαστηριακές έρευνες του Freud επικεντρώνονται στην ανατομία του νευρικού συστήματος με στόχο την ανακάλυψη πιθανών ιστολογικών βλαβών που ευθύνονται για την εμφάνιση των νοσημάτων. Μετά το 1886 και την παραμονή του στο Παρίσι όπου ενημερώνεται για την γαλλική σχολή της νευρολογίας, ο Freud ακολουθεί μία περισσότερο κλινική προσέγγιση καταγραφής των συμπτωμάτων και προσπάθειας εξήγησης των μηχανισμών που προκαλούν τις παρατηρούμενες διαταραχές. Έτσι περνά από την παρατήρηση του τι είναι, στο πώς και στην συνέχεια στο γιατί είναι. Αυτό το πέρασμα θα φέρει τον Freud και την ψυχαναλυτική σκέψη αντιμέτωπους με το «ανεξήγητο» των φαινομένων που παρατηρούνται. Η εντύπωση του ανεξήγητου δεν προέρχεται από το ίδιο το φαινόμενο, όπως για παράδειγμα η υστερική μετατροπή. Προέρχεται από την σχέση του με την γνώση που είχε στην διάθεση του και από σχέση του με την γνώση που δεν είχε, που έλειπε γύρω από την λειτουργία του νευρικού συστήματος. Όπως επίσης απορρέει από την σχέση, την κλινική και θεραπευτική σχέση, με την ασθένεια και τον αναλυόμενο ασθενή. Ως προς το πρώτο, ο Freud έφτιαξε μία μεταψυχολογία, ή καλύτερα το τμήμα της μεταψυχολογίας το οποίο επεξεργάζεται την σχέση με το βιολογικό. Ως προς το δεύτερο, ο αναλυτής Freud μαζί με τον αναλυόμενο και την νεύρωσή του (ή τους), συνέλαβε αυτή την ιδιαίτερη πραγματικότητα της μεταβίβασης. Η σκέψη μου είναι ότι η μία και η άλλη κατασκευή και σύλληψη, συμπεριλαμβανομένων των όρων τους (σχέση ψυχισμού σώματος, σχέση αναλυτού αναλυόμενου), συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους. Ας σταθούμε όμως περισσότερο στην μεταψυχολογία και την σχέση της με το βιολογικό. Η σκέψη του Freud ακολουθεί την εξελικτική προσέγγιση του Δαρβίνου. Προσεγγίζει την φύση από αυτό το οποίο είναι δομικά και οργανωτικά απλούστερο προς το πλέον σύνθετο και σε ανώτερη τάξη οργάνωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο προσέγγισης, η αναγωγή στις υπάρχουσες γνώσεις της φυσιολογίας είναι αναμενόμενη για τους δύο λόγους που αναφέραμε. Ο ένας αφορά στην χρήση των δεδομένων που ήταν ήδη γνωστά ως τα βασικά στοιχεία της λειτουργίας του οργανισμού και ιδιαίτερα των νευρικών κυττάρων. Ο άλλος λόγος της αναγωγής του ψυχικού στο βιολογικό είναι το αρνητικό του προηγουμένου. Αφορά στην μη γνώση, την απουσία περισσοτέρων δεδομένων γύρω από το πρωτογενές, το προ και προς τον ψυχισμό, το οποίο ο Freud φαίνεται να αναζητά. Θα ήθελα να τονίσω ότι, ως προς αυτή την παρουσία και την απουσία γνώσεων, ο Freud αναπτύσσει μία, θα μπορούσαμε ίσως να πούμε επιστημολογική, σχέση. Η οποία αναπτύσσεται μέσω των μηχανισμών της μεταφοράς και της ερμηνείας, και όχι μίας κάποιας αναπαραγωγής των όποιων αντικειμενικών γνώσεων. Και σε αυτό το σημείο βλέπουμε με ενδιαφέρον ότι ο Freud κάνει όπως το σώμα, ο εγκέφαλος, κάνουν. Ερμηνεύει και επεξεργάζεται μεταφορικά, όχι, όχι μόνον, γραμμικά, επαγωγικά ή αλγοριθμικά. Έτσι, η αναφορά στα βιολογικά δεδομένα δεν αποτελεί απλώς έναν τρόπο υπερκέρασης ενός ελλείμματος, αλλά μία προσπάθεια νοηματοδότησης της παρατηρούμενης και ανεξήγητης πραγματικότητας του

3 3 οργανισμού. Λέγοντας ανεξήγητη δεν εννοώ την κατανόηση των βιολογικών μηχανισμών, αλλά την κατανόηση της οργάνωσης της ψυχικής πραγματικότητας, για την οποία εργάζεται ο Freud, εντός της πραγματικότητας των βιολογικών μηχανισμών. Η συσχέτιση του ψυχικού με το βιολογικό και οι μεταψυχολογικές έννοιες που προτείνει ο Freud δεν αποτελούν θεωρητικές κατασκευές ασύνδετες με την κλινική πράξη. Είναι μία προσπάθεια φαινομενολογικής κλινικής αποτύπωσης των απαρχών του ψυχισμού. Και η φαινομενολογία του μη αντιληπτού είναι η αναπαράσταση. Όπως επισημαίνει στο άρθρο της η Κιτσίκη, την θέση της παρατήρησης και της απότοκης εξήγησης, λαμβάνει η ερμηνεία. Συχνά αναφέρεται η φράση του Freud όπου εκφράζει την απόφαση του να εγκαταλείψει την πρώιμη νευρική θεωρία, την «neurotica» και την προσδοκία συγκρότησης μίας νευρολογικής θεωρίας που να εξηγεί τα ψυχικά φαινόμενα. Ο Freud από τα τέλη της δεκαετίας του 1880 και με την ματαίωση της έκδοσης του «σχεδιασμού για μία επιστημονική ψυχολογία» εγκαταλείπει μία συγκεκριμένη μέθοδο, αλλά όχι το ζήτημα της κατανόησης των «θεμελίων» του ψυχισμού. Αυτή η αναζήτηση θα συνεχιστεί από τον Freud στο θεωρητικό και στο κλινικό επίπεδο. Στο κλινικό επίπεδο θα σκεφτόμασταν την ανάλυση της ενεστώσας νεύρωσης, της έννοιας του ελευθέρου άγχους και της τραυματικής νεύρωσης. Στο θεωρητικό επίπεδο η συνέχεια της αναζήτησης των βιολογικών θεμελίων του ψυχισμού βρίσκεται στην μεταψυχολογία και στην κατασκευή μίας αναπαραστατικής εξήγησης βιολογικών φαινομένων - μίας μεταβιολογίας - που συνδέονται με την οργάνωση και την λειτουργία του ψυχισμού. Με την μεταψυχολογική θεωρία ο Freud προσπαθεί να δώσει τον λόγο σε αυτό που δεν μιλά τον ψυχαναλυτικό ή τον ψυχικό λόγο. Υπό τον όρο της «εγκατάλειψης» της πρώτης νευρικής θεωρίας και στην βάση της μεταψυχολογίας, έγκειται μία σημαντική εργασία του αρνητικού που πραγματοποιεί ο Freud. Εγκαταλείπει την προσπάθεια άμεσης παρατήρησης καθώς η αντίληψη του αντικειμένου δεν είναι δυνατή. Το ότι δεν είναι δυνατή η αντίληψη του αντικειμένου, δεν οφείλεται στο ότι ο Freud δεν διέθετε ένα καλό μικροσκόπιο ή έναν μαγνητικό τομογράφο. Διότι δεν ήταν αυτό το ζητούμενο του Freud. Στην πορεία της εξήγησης του ένυλου ψυχισμού, αναζητούσε έναν λόγο του βιολογικού ο οποίος να αποκτά και να προσδίδει ένα νόημα (μία αναπαράσταση) και μία ενέργεια (ένα ποσό ενέργειας ή συναισθήματος) στο ψυχισμό. Για τον σκοπό αυτό ελευθερώνει έναν χώρο σκέψης του. Περνά σε μία διεργασία αναπαράστασης της απουσίας αναπαράστασης και αντίληψης και προχωρά στην δημιουργία νέων αναπαραστάσεων επί αυτού το οποίο απουσιάζει. Δηλαδή την γνώση μίας νοητικά ή ψυχικά σημαίνουσας βιολογικής πραγματικότητας. Στην εποχή του Freud, όπως και σήμερα, το πρόβλημα δεν είναι και δεν περιορίζεται στην απόκτηση γνώσεων για την λειτουργία των νευρώνων ή του γενετικού κώδικα. Αυτές αργά ή γρήγορα θα γίνουν πολύ πιο λεπτομερείς και αντικειμενικές. Το πρόβλημα είναι η γνώση μίας «αντικειμενικής πραγματικότητας» που θα μπορεί να ανήκει, να κινείται προς τον ψυχισμό και προς την συγκρότησή του. Μίας πραγματικότητας η οποία θα φέρει μία ψυχική σημασία. Μία από τις πρώτες αναφορές του Freud στην σχέση ψυχισμού και οργανισμού βρίσκεται στο δοκίμιο για την αφασία (1981) 1. Προτείνει ότι η σχέση μεταξύ της αλύσου των φυσιολογικών 1 Η αναφορά του Freud στην σχέση µεταξύ οργανικού και ψυχικού στο πλαίσιο της µελέτης για την αφασία έχει ένα διπλό ενδιαφέρον. Σύµφωνα µε την Standard Edition, το έργο του Freud για την αφασία δεν συγκαταλέγεται στα ψυχαναλυτικά έργα. Ο Freud άλλωστε θα το θεωρήσει ως νευρολογικό και όχι ψυχαναλυτικό έργο. Αυτό είναι αλήθεια εάν λάβουµε υπ όψη µας ότι το έργο αυτό είναι προγενέστερο του κυρίου σώµατος του ψυχαναλυτικού έργου και ότι δεν αναφέρεται εδώ στην ψυχαναλυτική µέθοδο. Όµως γνωρίζουµε πως έχει ήδη απασχολήσει τον Freud το µυστηριώδες πέρασµα στο σώµα («Υστερία», 1988) και η σχέση σωµατικού και ψυχικού. Ενδιαφέρον είναι επίσης το ότι το έργο του για την αφασία, που είναι µία νευρολογική µελέτη, πριν την προσπάθεια καταγραφής µίας θεωρίας (Σχέδιο για µία επιστηµονική ψυχολογία, 1895), αποτελεί ένα ενδιάµεσο πέρασµα και µία ουσιαστική άρθρωση µεταξύ

4 4 γεγονότων στο νευρικό σύστημα και των νοητικών διεργασιών δεν είναι του τύπου αιτίου αιτιατού. Το νευρολογικό γίγνεσθαι δεν παύει όταν εμφανίζεται η ψυχική ζωή, αλλά, «μετά από κάποια χρονική στιγμή, ένα νοητικό φαινόμενο αντιστοιχεί σε κάθε μέρος της αλύσου, ή σε πολλά μέρη». Πλέον «η ψυχική διεργασία είναι παράλληλη με την φυσιολογική διεργασία». Στο τέλος της παραγράφου του κειμένου ο Freud προσθέτει εντός παρενθέσεων και στα αγγλικά την φράση «a dependent concomitant», για την οποία ο Mettens (2006) δικαίως λέει ότι προκαλεί αμηχανία. Η ψυχική διεργασία μπορεί να εννοηθεί ως μία εξαρτώμενη συνύπαρξη ή συνακολουθία. Διαφορετικά μπορεί να εννοηθεί ως μία συνεπακόλουθη εξάρτηση, ως μία εξαρτώμενη εκ της φυσιολογίας συνεπαγωγή. Εάν ισχύει η πρώτη ερμηνεία, αναγνωρίζεται η εξάρτηση και το έρεισμα από το βιολογικό, αλλά αναγνωρίζεται επίσης μία υπόσταση του ψυχισμού που του επιτρέπει να συνυπάρχει. Εάν ισχύει η δεύτερη ερμηνεία, διατυπώνεται μία σαφής αναγωγή του ψυχισμού στο ανατομοφυσιολογικό και δεν απέχει από το να θεωρηθεί ως επιφαινόμενο. Όμως γνωρίζουμε την διάθεση αποστασιοποίησης του Freud από την άμεση ανατομο-ψυχική συσχέτιση. Και αυτό, θα ήθελα να επαναλάβω, δεν οφείλεται μόνον στο γεγονός ελλιπών γνώσεων. Η σκέψη μου είναι ότι σε αυτό το πρώιμο κείμενο αντανακλάται η αμφιταλάντευση του Freud γύρω από το δίλλημα της ψυχικής ή/και βιολογικής εξήγησης. Εάν αποκλείει, όπως το διατυπώνει, την σχέση αιτίου αιτιατού, πολύ περισσότερο θα πρέπει να αποκλείσουμε την περίπτωση μίας απλής αναγωγής. Θα υπέθετα ότι ίσως η αναζητούμενη απάντηση στο δίλλημα ευρίσκεται στην φράση ότι «μετά από κάποια χρονική στιγμή, ένα νοητικό φαινόμενο αντιστοιχεί σε κάθε μέρος της αλύσου, ή σε πολλά μέρη», επιχειρώντας μία δυναμική εξήγηση, ότι ούτε είναι όλα αμιγώς ή πρωτογενώς οργανικά, ούτε αντίστοιχα ψυχικά. Η κάθε πορεία, οργανική και ψυχική, φαίνεται να έχει μία εννοιολογική και οργανωτική αυτονομία, και άρα μπορεί να εξετασθεί ανεξάρτητα. Ενώ ταυτόχρονα διατηρεί η μία με την άλλη, μία σχέση σύνδεσης. Ή θα πρότεινα, μία μεταβατική σύνδεση. Και από την άποψη της κλινικής, καθώς η πρόοδος του φροϋδικού μεταψυχολογικού έργου ακολουθεί την πορεία της ψυχαναλυτικής κλινικής, μία μεταβιβαστική σχέση. Την σημασία της οποίας, υπό την ευρύτερη έννοια της μεταβατικής πραγματικότητας και του μεταβατικού μονισμού, προσπάθησα να αναδείξω στο επιστημολογικό θεωρητικό και κυρίως στο κλινικό επίπεδο. Σημεία αναφοράς νομίζω ότι είναι η κλινική εργασία με ψυχοσωματικούς και με νευροψυχολογικούς ασθενείς. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να σημειώσω ότι η λειτουργία του πεδίου της μεταβατικής πραγματικότητας και των μεταβατικών διεργασιών που πρότεινα, δεν αφορά μόνον την σχέση μεταξύ ψυχισμού και σώματος. Διατρέχει το σύνολο των πεδίων οργάνωσης της σωματοψυχικής οντότητας, από το μικροσκοπικό έως το μακροσκοπικό επίπεδο. Με αυτόν τον τρόπο δεν εισάγει κανένα είδος δυϊσμού, ούτε παραπέμπει στην σχέση μεταξύ ξένων μεταξύ τους πεδίων. Αντίθετα, θεωρώ ότι επιτρέπει την ανάπτυξη διαφοροποιήσεων, σχέσεων και δυναμικών συνδέσεων, την ανάπτυξη των αυτο-οργανωτικών δυνατοτήτων, εντός της ενιαίας σωματοψυχικής οντότητας. Παραμένοντας στον χώρο του προβληματισμού γύρω από το δίπολο μονισμού-δυϊσμού, θα έλεγα ότι, όπως σωστά επισημαίνει ο Β. Καψαμπέλης, το μέλημα του Freud δεν είναι αυτό του μονισμού ή του δυϊσμού. Και σε καμία περίπτωση δεν βρίσκει κανείς ένα είδος καρτεσιανού διαχωρισμού στην ψυχαναλυτική θεωρία. Άλλωστε, νομίζω ότι ένα μεγάλο μέρος των μονιστικών προσεγγίσεων (με κυρίαρχα παραδείγματα τον αναγωγισμό και την απλοϊκή φυσιοκρατία) είναι μη-δυϊσμοί. Είναι μία προσπάθεια απόδειξης ότι δεν υφίσταται ένας δυϊσμός ψυχισμού σώματος, παρά ένας ουσιαστικός μονισμός. Η σκέψη μου είναι ότι η συνήθης μονιστική προσέγγιση της εξέτασης του νευρικού συστήµατος και των ψυχικών διεργασιών και εκδηλώσεων. Εδώ επίσης θα αναπτύξει ο Freud τις έννοιες των αναπαραστάσεων λέξεως και πράγµατος και την σηµασία του λόγου.

5 5 αποτυγχάνει να αποτελέσει έναν μονισμό (ή όπως διαφορετικά θα μπορούσε να ονομασθεί η θεωρητική απάντηση στο περίφημο binding problem) ο οποίος εξηγεί πώς, γιατί, με ποιον τρόπο αναπτύσσονται αυτές οι ποιοτικές διαφοροποιήσεις οι οποίες συγκροτούν την ανθρώπινη οντότητα. Το διάβημα της εκπροσώπησης και το διάβημα της αναλογίας Ο Β. Καψαμπέλης προτείνει ως απάντηση στο ερώτημα του τρόπου σύνδεσης ψυχανάλυσης και νευροεπιστημών, την διεργασία της εκπροσώπησης, όπως αυτή εξετάζεται στο έργο του Freud. Κεντρικό σημείο αναφοράς είναι η έννοια της ενόρμησης (και οι έννοιες του εκπροσώπου ενόρμησης, της αναπαράστασης, του συναισθήματος, οι διαδοχικές θεωρίες των ενορμήσεων). Όμως, τι σημαίνει αντιπροσωπία ή εκπροσώπηση; Το να χρησθεί κανείς, εκπρόσωπος, και άρα να έχει να πει κάτι εκεί όπου εκπροσωπεί, για αυτό το οποίο του ζητήθηκε να εκπροσωπεί, προϋποθέτει μία σειρά πραγμάτων. Θέλω να πω ότι δεν είναι ούτε αυτονόητο, ούτε απλό. Στην περίπτωση μάλιστα της ενόρμησης, δεν πρόκειται μόνον για μία εκπροσώπηση από έναν χώρο αυτόν του σώματος προς έναν άλλο αυτόν του ψυχισμού. Συγχρόνως, ή κυρίως, είναι μία ποιητική διεργασία καθώς ορίζει, διαφοροποιεί και συνδέει αυτούς τους χώρους. Όταν ο Freud τοποθετεί την ενόρμηση στο όριο του σωματικού και του ψυχικού, νομίζω ότι με την έννοια όριο δεν έχουμε να καταλάβουμε μία κάποια διαχωριστική επιφάνεια, αλλά ένα δυναμικό πεδίο μεταβατικών διεργασιών που επιτρέπουν το αμφίδρομο πέρασμα μεταξύ ψυχισμού και σώματος. Εάν δεν είναι έτσι, τότε θα έχουμε να σκεφθούμε ότι ο Freud, δανειζόμενος, εισάγοντας έννοιες ή λειτουργίες, είτε με το σκεπτικό της εκπροσώπησης είτε με αυτό της αναλογίας, επιτελεί ένα τεράστιο επιστημολογικό και ουσιαστικά κλινικό άλμα. Για το οποίο άλλωστε έχει κατηγορηθεί η ψυχανάλυση. Η Ε. Κιτσίκη εξετάζει το διάβημα της αναλογίας. Ανευρίσκει τα ίχνη του στη σκέψη του Freud και αναλύει λεπτομερώς τα επιστημολογικά θεμέλια αυτού του διαβήματος, χωρίς ωστόσο, όπως μπόρεσα να καταλάβω από το δημοσιευμένο άρθρο της, να καθιστά σαφές εάν συμφωνεί ή όχι με αυτό, ή με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να δεχτούμε αυτή την προσέγγιση. Μία περισσότερο κριτική άποψη διατυπώνει στο κείμενο σχολιασμού που φιλοξενεί η παρούσα ιστοσελίδα. Η σκέψη μου είναι ότι η προσέγγιση της αναλογίας αποτελεί μία εξωτερική παρατήρηση, ένας τρόπος κατανόησης προς όφελος ενός εξωτερικού παρατηρητή. Ο οποίος παρατηρεί και λέει, σχεδόν περιγραφικά, έχοντας ίσως την στατιστική σημαντικότητα με το μέρος του, ότι αυτό που συμβαίνει στο ένα συμβαίνει ανάλογα και στο άλλο. Δεν προβαίνει σε μία άμεση ταύτιση, σε έναν ισομορφισμό, αλλά διατηρεί μία κάποια επιστημολογική επιφύλαξη κάποιων δυναμικών, εισάγοντας την σχετικότητα που προσφέρει η έννοια της αναλογίας. Σε κάθε περίπτωση όμως δεν μας πληροφορεί τίποτα σχετικά με το πώς, για ποιον λόγο, μπορεί να αναπτύσσεται αυτή η παρατηρούμενη αναλογία. Δεν μας πληροφορεί για το ποια εσωτερική ανάγκη, επιθυμία ή μηχανισμός οδηγούν σε ένα τέτοιο φαινόμενο, ούτε γύρω από τους διϋποκειμενικούς μηχανισμούς ενός διαλόγου που εξασφαλίζει ίσως την αναλογία. Έτσι θα έλεγα ότι η έννοια της αναλογίας, χωρίς να είναι λανθασμένη, είναι τουλάχιστον μερική και μάλλον περιγραφική. Νομίζω ότι τόσο για την εκπροσώπηση όσο και για την αναλογία, ο κίνδυνος είναι να παραμείνουμε σε μία απλοϊκή μορφή της εφαρμογής τους, ιδιαίτερα την στιγμή κατά την οποία επιχειρούμε την μελέτη των πιθανών συνδετικών μηχανισμών. Θα ήθελα να προτείνω ένα παράδειγμα με αφορμή μία πρόσφατη δημοσίευση έρευνας γύρω από την εξάρτηση από την κοκαΐνη (Marcello Solinas, Nathalie Thiriet, Rana El Rawas, Virginie Lardeux and Mohamed Jaber, «Environmental Enrichment During Early Stages of Life Reduces the Behavioral, Neurochemical, and Molecular Effects of Cocaine».

6 6 Neuropsychopharmacology 34, ). Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι η έκθεση σε σύνθετες και εμπλουτισμένες μορφές περιβάλλοντος κατά την διάρκεια των πρώτων σταδίων της ζωής, προκαλεί σημαντικές αλλαγές στο επίπεδο του ραβδωτού σώματος (υποφλοιώδης μάζα λευκής και φαιάς ουσίας προσθιοπλαγίως του θαλάμου και στα δύο ημισφαίρια) με άμεση επίπτωση στην λειτουργία του ντοπαμινεργικού συστήματος και του επικληνούς πυρήνα, η οποία με την σειρά της προκαλεί την μειωμένη αντιδραστικότητα σε ναρκωτικές ουσίες, άρα μειώνονται οι πιθανότητες εξάρτησης από αυτές. Να σημειώσουμε βεβαίως ότι η έρευνα έγινε σε ποντίκια. Η απλοϊκή αναλογία και ο απλοϊκός συσχετισμός θα θεωρήσει ότι η νευροεπιστήμη επιβεβαιώνει αυτά που λέει η ψυχανάλυση για την σχέση μητέρας παιδιού, για τις επιπτώσεις του αρνητικού και του πρώιμου τραύματος, της απουσίας, ή αντίθετα την σημασία ενός περιβάλλοντος που παρέχει την δυνατότητα ανάπτυξης του παιχνιδιού, του αυτοερωτισμού, που διασφαλίζει την μητρική λειτουργία κλπ. Αυτή η μορφή αναλογίας είναι τόσο εσφαλμένη όσο και η ιδέα ότι σε μία μητέρα ή σε ένα ανθρώπινο περιβάλλον ανάπτυξης, αρκεί το νευρικό σύστημα και το μυαλό μίας ποντικίνας για την αποφυγή των εξαρτήσεων στα παιδιά. Το πείραμα αναδεικνύει την πλαστικότητα του νευρικού συστήματος και την δυναμική σχέση του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας του εγκεφάλου ως προς το περιβάλλον. Αυτό το δεδομένο, ίσως, μπορεί να μας επισημάνει ένα πιθανό, ένα εν δυνάμει εύρος της επίδρασης της λεγόμενης μητρικής λειτουργίας, μικροσκοπικά, μακροσκοπικά, συμπεριφορικά, γνωσιακά και ψυχικά. Μας μιλάει για μία νευρωνική πραγματικότητα η οποία αποτελεί μία διαθεσιμότητα του εγκεφάλου προς την ψυχική ζωή. Στην ίδια κατεύθυνση πρότεινα την διάκριση μίας νοητικής πραγματικότητας - πχ της δυνατότητας να αρθρώνει κανείς λέξεις, πραξίες, να θυμάται, η οποία είναι μία διαθεσιμότητα προς τον ψυχισμό. Δεν είναι ο ψυχισμός ούτε η ύπαρξή της προδικάζει την μία ή την άλλη εξέλιξη ενός ανθρώπου. Το τι θα πράξει και πώς θα διαμορφωθεί συνολικά ο κάθε συγκεκριμένος εγκέφαλος ενός συγκεκριμένου ψυχισμού σε κάθε συγκεκριμένο περιβάλλον, έχει να κάνει με τις μεταξύ τους σχέσεις, μεταξύ εγκεφάλου και ψυχισμού, μεταξύ σωματοψυχικής οντότητας και περιβάλλοντος. Η μεταβίβαση και το πεδίο των μεταβατικών διεργασιών Η Ε. Κιτσίκη στο κείμενο του σχολιασμού, αναφέρεται σε μία αίσθηση σύγχυσης που είχε αναφορικά με την χρήση της έννοιας της μεταβίβασης ως «ένα μεταβατικό πεδίο στην διατομή της ψυχανάλυσης και των νευροεπιστημών», που προτείνεται στο άρθρο μου. Αρχικά θα ήθελα να σημειώσω ότι δεν προτείνω έναν διαφορετικό ορισμό της ψυχαναλυτικής μεταβίβασης. Ήδη ο Freud έχει επισημάνει ότι το φαινόμενο της μεταβίβασης δεν αποτελεί μία αποκλειστικότητα της ψυχανάλυσης. Η ψυχανάλυση, επειδή ακριβώς προσπαθεί να κατανοήσει και έρχεται αντιμέτωπη με τον τρόπο οργάνωσης και την παθολογική έκφραση του ψυχισμού, ιδιαιτέρως όταν το σύμπτωμα αφορά στο σώμα, αναδεικνύει την εξαιρετική σημασία και την δυναμική των μεταβιβαστικών φαινομένων. Η θεραπευτική σχέση γίνεται μία πραγματοποίηση, ένα πεδίο πραγμάτωσης και επεξεργασίας της ψυχικής πραγματικότητας (Guillaumin, 1975). Ένα πεδίο, ένας «πλήρης οργανισμός» (Freud, 1913) τόσο πραγματικός όσο και εικονικός, εν δυνάμει. Με μία λέξη, μεταβατικός. Και αυτή, ξαναβρίσκοντας την άποψη του Georgieff (2007), είναι η θεραπευτική αξία της ψυχανάλυσης. Η σκέψη μου είναι ότι η μεταβιβαστική σχέση είναι η λειτουργική και δυναμική έκφραση των ενδοϋποκειμενικών και των διϋποκειμενικών διεργασιών αυτο-οργάνωσης που αναπτύσσονται και διατρέχουν το σύνολο των πεδίων από τα οποία συγκροτείται η σωματοψυχική οντότητα. Η τοποθέτηση της μεταβίβασης στην διατομή της ψυχανάλυσης και των νευροεπιστημών, επισημαίνει : Πρώτον, την σημασία και την ύπαρξη

7 7 αυτών των μεταβατικών διεργασιών που επιτρέπουν την διαφοροποίηση και την σύνδεση ψυχισμού και σώματος έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η διαθεσιμότητα προς την φυλογενετική και την οντογενετική εξέλιξη. Δεύτερον, σε ένα θεωρητικό και επιστημολογικό επίπεδο, παραπέμπει στην διατύπωση ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης γύρω από το binding problem και την σχέση μεταξύ ψυχανάλυσης και νευροεπιστημών, με την υπόθεση του μεταβατικού μονισμού. Σκέφτομαι ότι κατά έναν τρόπο η ψυχανάλυση και οι νευροεπιστήμες, στην έμπρακτη προσπάθεια διαλόγου τους, έχουν την ανάγκη μίας θεραπείας ζεύγους. Δηλαδή την ανάγκη ενός ενδιάμεσου πεδίου, μίας μεταβιβαστικής σχέσης (μία μεταψυχολογική και μεταβιολογική σχέση), την οποία θα έχουν να βιώσουν, να αναλύσουν και να ερμηνεύσουν. Να κάνουν, όπως το ίδιο το σώμα κάνει, και ίσως, όπως έκανε ο Freud. Θα ήθελα και πάλι να ευχαριστήσω την κυρία Κιτσίκη και τον κύριο Καψαμπέλη. ΟΙ απόψεις που προτείνουν παραπέμπουν και σε πολλά άλλα ερωτήματα γύρω από τα οποία ελπίζω ότι θα έχουμε την δυνατότητα συζήτησης και επεξεργασίας τους. i Οι βιβλιογραφικές αναφορές περιέχονται στον ανάλογο πίνακα του δηµοσιευµένου άρθρου. Τµήµατα αυτού του κειµένου είναι αποσπάσµατα από το βιβλίο «Ψυχανάλυση και Νευροεπιστήµες - Αντιστίξεις και Μεταβάσεις», προς έκδοση.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Το αντικείμενο της ψυχολογίας ως επιστήμης του ανθρώπου ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών

Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών Α. Γενά & Ε. Τσιρέμπολου Εθνικό & Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών Θεωρία του Νου «ανάγνωση το νου»: κατανόηση των επιθυμιών

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταψυχολογία και νευροεπιστήµες. Μιά άποψη

Μεταψυχολογία και νευροεπιστήµες. Μιά άποψη 1 Μεταψυχολογία και νευροεπιστήµες. Μιά άποψη Βασίλης Καψαµπέλης Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, µέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Παρισιού Η ανάγνωση κειµένων τόσων πλούσιων όσο τά άρθρα τού Ιάκωβου Κλεώπα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ)

Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ) Η ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ (Σηµειώσεις Εισαγωγικών Διαλέξεων της ΕΨΣΕ) Ιάκωβος Κλεώπας Στην σηµερινή συζήτηση θα εξετάσουµε τις έννοιες της παλινδρόµησης και της καθήλωσης σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία Βασική γνωσιακή αρχή: «Ταράσσει τους ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. http://www.imibe.gr info@imibe.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ http://www.imibe.gr info@imibe.gr Άννα Παγοροπούλου Επικ. Καθηγήτρια Ψυχολογίας Φιλοσοφική Σχολή Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή Γιατίδιατυπώνονταιθεωρίεςγιατην ανάπτυξη; Γιατί η παρατήρηση της συµπεριφοράς (τόσοτωνπαιδιώνόσοκαιτωνενηλίκων) προκαλείενδιαφέρονταερωτήµατα. Oπως. είχνουµεσεέναπαιδί

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό

Ερευνώ και Ανακαλύπτω την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αντίληψη. Αντίληψη είναι η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος.

Αντίληψη. Αντίληψη είναι η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος. Αντίληψη Αντίληψη εί η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος. Ηαντίληψηαποτελείκρίσιµη και αναγκαία προϋπόθεση για οποιαδήποτε γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Το Νόημα της Ιστορίας

Το Νόημα της Ιστορίας ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2015 Το Νόημα της Ιστορίας Σεμινάριο 1 ο Πέμπτη 13 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Σύντοµες σκέψεις από την οµιλία της Άννας Ποταµιάνου: 1 Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες

Σύντοµες σκέψεις από την οµιλία της Άννας Ποταµιάνου: 1 Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Σύντοµες σκέψεις από την οµιλία της Άννας Ποταµιάνου: 1 Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Πέτρος ΚΕΦΑΛΑΣ 2 Από τους σχολιασµούς που προηγήθηκαν, έχουν ήδη τεθεί πολλά ερωτήµατα. Θα κάνω µόνο ορισµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Μαθηματικά Γ Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση της προϋπάρχουσας

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Με την σκέψη στα της σαγήνης

Με την σκέψη στα της σαγήνης Με την σκέψη στα της σαγήνης Άννα Ποταμιάνου Το 8 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στις 29 30 Νοεμβρίου 2014. Το θέμα «Η σαγήνη» επέτρεψε ενδιαφέρουσες και

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα