ΤΑ ΤΑΦΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ KAI ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΤΑΦΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ KAI ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ"

Transcript

1 ΤΑ ΤΑΦΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ KAI ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο στόχος αυτής της μελέτης είναι η συγκέντρωση των δεδομένων σχετικά με τα ταφικά έθιμα της Νεολιθικής στην Ελλάδα και στην Ανατολία (Μ. Ασία). Αν και συχνά αποσπασματικά ή περιορισμένα σε αριθμό, είναι χρήσιμα ως βασική γνώση για την αντίληψη του θανάτου από τους πρώτους γεωκτηνοτρόφους και για το πώς αυτή εξελίχθηκε. Τα νεολιθικά ταφικά έθιμα προέρχονται από ανάλογες συνήθειες της Παλαιολιθικής και της Μεσολιθικής, στις οποίες παραπέμπει αυτή η μελέτη όποτε κρίνεται σκόπιμο. Τα γεωγραφικά όρια της μελέτης περιλαμβάνουν τα σύνορα της σύγχρονης ελληνικής επικράτειας, εφόσον και πρακτικά δεν υπάρχουν στοιχεία πέρα από τη νότια Μακεδονία και είναι σχεδόν ανύπαρκτα τα σχετικά δεδομένα από τη Θράκη. Στην Ανατολία έχει χαραχτεί μια φανταστική γραμμή, που ξεκινά από τη θάλασσα και την οροσειρά του Ταύρου, περνά ανατολικά από τις πηγές του Άλυος ποταμού και φθάνει από τα βουνά στον Εύξεινο Πόντο, χωρίζοντας έτσι την χερσόννησο της Μ. Ασίας (Ανατολίας) από την υπόλοιπη Ασία. Κρίθηκε σκόπιμο να ενταχθεί και η Κύπρος στην ενότητα αυτή, πρώτον λόγω των γεωγραφικών της συντεταγμένων και δεύτερον λόγω των βεβαιωμένων επαφών της με τη Μ. Ασία και σε άλλα πολιτισμικά πεδία. Το κείμενο συμπληρώνεται από γεωγραφικούς χάρτες χρονολογικούς πίνακες, πίνακες με τα υπάρχοντα δεδομένα και φωτογραφίες. Η χρονολόγηση συζητείται σε ειδικό κεφάλαιο. Η δυσκολία και συχνά η αδυναμία να γίνουν ολοκληρωμένες στατιστικές οφείλεται στο ότι η βιβλιογραφία είναι περιορισμένη και, ως εκ τούτου, σημαντικές πληροφορίες ανύπαρκτες. Θεωρήθηκε αρκετά σημαντική η υπογράμμιση των ορίων της γνώσης μας σχετικά με κάποιους τομείς, καθώς και η διατύπωση ορισμένων συμπερασμάτων που απορρέουν από την πρακτική και ίσως μεταφυσική αντίληψη του θανάτου στη Νεολιθική. Η τυπολογία της μελέτης αποτελεί περισσότερο μεθοδολογική προσπάθεια με στόχο την απομόνωση ορισμένων βασικών σημείων παρά την διατύπωση κάποιας συγκεκριμένης θεωρίας. Ανέκαθεν οι αρχαιολόγοι είχαν την τάση να ερευνούν για επιρροές ανάμεσα σε οικισμούς ή περιοχές. Ωστόσο, είναι πολύ δύσκολο να προσδιορίσει κάποιος ένα «εισαγόμενο» πολιτισμό σε κάποια ηπειρωτική περιοχή όπου τα πολιτισμικά σύνορα είναι συχνά ασαφή, σε αντίθεση με ένα νησιωτικό πολιτισμό, όπου η σχετική του απομόνωση επιτρέπει μια καλύτερη αντίληψη της εξέλιξής του. Οι συγκρίσεις με σύγχρονες πρωτόγονες φυλές δεν αποτελούν ιδιαίτερο κεφάλαιο της μελέτης, διότι ο κύριος στόχος της είναι τα αρχαιολογικά δεδομένα παρά η ψευδαίσθηση της αναβίωσης του παρελθόντος μέσα από απλά εθνογραφικά ανάλογα.

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη των ταφικών εθίμων στο Αιγαίο, την Ανατολία και την Κύπρο καλύπτει περίπου πέντε χιλιάδες χρόνια, δηλαδή εκτείνεται από το 8000 μέχρι το 3000 π.χ.και είναι στενά συνδεδεμένη με την εξέλιξή τους στην Εγγύς Ανατολή και τα Βαλκάνια. Ήδη από την 9η χιλιετία π.χ. εμφανίσθηκε στην Εγγύς Ανατολή ένας πρωτο-νεολιθικός πολιτισμός, ο οποίος εξελίχθηκε στη διάρκεια της επόμενης χιλιετίας. Κατά την 7η χιλ. π.χ. πολλές κοινότητες εγκαταστάθηκαν στο χώρο μεταξύ νοτιοανατολικής Ευρώπης και τέλους της κεντρικής Ασιατικής ερήμου καθώς και από τον Καύκασο μέχρι τη νότια Παλαιστίνη. Τα δεδομένα από τις επόμενες δύο χιλιετίες δείχνουν ότι νεολιθικοί πολιτισμοί εξαπλώθηκαν στην κεντρική Ευρώπη και ότι εμφανίσθηκε μεταλλουργία και γραπτή κεραμική στην Εγγύς Ανατολή. Είναι γεγονότα που μαρτυρούν ότι οι πρώτες κοινωνίες είχαν εξελιχθεί ανεξάρτητα η μιά από την άλλη. Τα ταφικά έθιμα αντανακλούν μια σημαντική πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφοράς στις διάφορες χρονικές περιόδους, εφόσον ο θάνατος ήταν ανέκαθεν κρίσιμη κατάσταση ως προς το ανθρώπινο δυναμικό της ομάδας, ιδιαίτερα μάλιστα στην Προϊστορία. Οι μικρές αυτές κοινωνικές ομάδες βασίζονταν στην προσωπική εργασία και ο θάνατος οποιουδήποτε μέλους αναστάτωνε τον ρυθμό των καθημερινών δραστηριοτήτων τους. Επειδή τα πραγματικά αίτια του θανάτου ήταν άγνωστα στους προϊστορικούς ανθρώπους, αντιδρούσαν με τρόπους που -άν και διαφορετικοί από περιοχή σε περιοχή- είχαν ορισμένα κοινά σημεία. Τα ταφικά έθιμα ήταν (και συνεχίζουν να είναι) το αποτέλεσμα αυτής της αντίδρασης στο θάνατο. Η μελέτη τους λοιπόν μας επιτρέπει να μπούμε στον ανθρώπινο νου και να ακολουθήσουμε την εξέλιξή του, η οποία ενδεχομένως και να οδήγησε σε πίστη σε κάποιο είδος μετάβασης σε άλλη κατάσταση μέσω του θανάτου. Με άλλα λόγια, η νοητική εξέλιξη είναι δυνατόν να δημιούργησε τα πρώτα στοιχεία, τα οποία διαμόρφωσαν μια πρωτόγονη θρησκεία. Κατά την Παλαιολιθική και την Μεσολιθική και παρά τα περιορισμένα δεδομένα για τα ταφικά έθιμα, ειδικά για αυτά που αφορούν τις πρώιμες φάσεις, ο άνθρωπος προφανώς αντιδρούσε με παρόμοιο τρόπο από την Αγγλία και τη Γαλλία μέχρι την Κριμαία και το Κάρμηλο όρος: έθαβε τους νεκρούς του μέσα στα σπήλαια όπου ζούσε. Φαίνεται ότι θεωρούσε τον θάνατο ως ένα παροδικό ύπνο και ότι ο νεκρός θα χρειαζόταν τροφή μόλις ξυπνούσε. Γι αυτό και τα νεκρά σώματα δεν θάβονταν εντελώς αλλά τοποθετούνταν σε ρηχούς λάκκους γύρω από την εστία, σκεπάζονταν με μερικούς λίθους ενώ ένας μεγαλύτερος χρησίμευε ως προσκέφαλο. Τον κατάλογο συμπλήρωναν κομμάτια από κρέας, πυριτολιθικά εργαλεία (αξίνες, ξέστρα), είδη καλλωπισμού (ώχρα) και κοσμήματα. Στην Mallaha, το χέρι ενός σκελετού είχε τοποθετηθεί πάνω στο πόδι ενός ζώου του είδους canis. Στην μοναδική περίπτωση του σπηλαίου Shanidar στο Ιράκ, το νεκρό σώμα είχε σκεπαστεί με άνθη. Ωστόσο, είναι αβέβαιο κατά πόσο μερικά κρανία της Ύστερης Παλαιολιθικής που βρέθηκαν μαζί ήταν ενσυνείδητες αποθέσεις, για το λόγο ότι η διατήρησή τους ίσως να οφειλόταν σε φυσικοχημικά αίτια ή σε καλές κλιματολογικές συνθήκες. Από την άλλη πλευρά, καμένα οστά τουλάχιστον εβδομήντα πέντε νεολιθικών ατόμων (στην πλειοψηφία γυναικών) ανακαλύφθηκαν στο σπήλαιο Kebara της Παλαιστίνης. Από ό,τι φαίνεται, είχαν αποτεφρωθεί μετά την ταφή στο χώμα ή την έκθεση στο ύπαιθρο και μετά την αποσύνθεση των μυικών τους ιστών. Αυτό δείχνει ότι, αν και η ταφή στο χώμα κυριαρχούσε, ωστόσο υπήρχαν και άλλοι τρόποι απαλλαγής από ένα νεκρό σώμα καθώς και ότι οι νεολιθικές καύσεις είχαν πολύ παλαιούς προγόνους.

3 Δεδομένου ότι μόνο ένα μέρος των δεδομένων έχει περιληφθεί σε τελικές δημοσιεύσεις μέχρι σήμερα, η παρούσα μελέτη βασίσθηκε κυρίως σε πρόδρομες δημοσιεύσεις και σημειώσεις. Τα δεδομένα δίνουν λοιπόν μια μικρή εικόνα των ταφικών εθίμων. Ένας αρχαιολόγος μπορεί να μετρήσει να καταγράψει και να ομαδοποιήσει τα ανθρώπινα κατάλοιπα, αλλά είναι πολύ δύσκολο -έως αδύνατογι αυτόν να κάνει μια τυπολογία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, να προβλέψει τις ανθρώπινες πράξεις στο μέλλον ή να φαντασθεί όσες έχουν γίνει στο παρελθόν. Εκτός τούτου, δεν μπορεί να διατυπώσει οποιαδήποτε σφαιρική ερμηνευτική θεωρία έχοντας περιορισμένα στοιχεία σχετικά με την φιλοσοφική θεώρηση των φαινομένων. Κατά συνέπεια, υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα ως προς τις πνευματικές ανάγκες του ανθρώπου, τη σκέψη του, τη μαγεία, τη θρησκεία και τα ταφικά του έθιμα. Κατά τα φαινόμενα όμως, ο πρωτόγονος άνθρωπος, ιδίως ο Neanderthal, δεν απέρριπτε τους νεκρούς του και σκεπτόταν με σοβαρότητα την έννοια του θανάτου. Τα πλούσια ταφικά δεδομένα της Παλαιολιθικής και της Μεσολιθικής στην Ευρώπη, την Εγγύς Ανατολή και τη βόρεια Αφρική, έρχονται σε αντίθεση με αυτά της Ελλάδας και της Ανατολίας. Στην Ελλάδα, τα κατάλοιπα του Homo Erectus (Archanthropus) από τα Πετράλωνα της Χαλκιδικής, που χρονολογούνται περίπου στο π.χ., μαζί με ίχνη φωτιάς στο ίδιο σπήλαιο, αποτελούν μάρτυρες μιας παλαιολιθικής ταφής. Το κρανίο κρεμόταν 1,5 μέτρο πάνω από το έδαφος, κολλημένο σε ένα σταλακτίτη και κάτω από ένα βράχο που το σχήμα του αποτελούσε μια φυσική κόγχη. Ο σκελετός ήταν συνεσταλμένος και τοποθετημένος στο δεξιό πλευρό. Μεσολιθικές ταφές είναι γνωστές από από το σπήλαιο Φράγχθι στην Αργολίδα: ένας άνδρας και μια γυναίκα σε συνεσταλμένη στάση βρέθηκαν σε ρηχούς λάκκους σκαμμένους στο έδαφος του σπηλαίου. Ο ένας είχε καλυφθεί με μικρούς λίθους και το κεφάλι του είχε νότιο προσανατολισμό με πρόσωπο στην Ανατολή. Η επιφανειακή έρευνα στη θέση Μαρουλά της Κύθνου έφερε στο φως ένα είδος μεσολιθικού «νεκροταφείου»: βρέθηκαν τέσσερις ταφές με χρήση ώχρας, η μία εκ των οποίων ήταν ακέραια και περιελάμβανε ένα συνεσταλμένο σκελετό σε ένα λάκκο, με κεφάλι προς το Νότο και πρόσωπο στη Δύση, ο οποίος έφερε ένα μεγάλο λίθο πάνω στο στήθος. Άλλες, μη ακέραιες ταφές, περιελάμβαναν ένα ολόκληρο σκελετό και δύο άλλους που ανήκαν (σύμφωνα με τον ανασκαφέα) σε δευτερογενείς ταφές. Είναι φανερό ότι δεν μπορεί να βγεί συμπέρασμα για τα ταφικά έθιμα της μεσολιθικής Ελλάδας, όπως επίσης και της εκεί Παλαιολιθικής. Αντίθετα, η Νεολιθική παρέχει πολύ περισσότερες πληροφορίες πάνω στο θέμα αυτό. Τα δεδομένα για την Ύστερη Παλαιολιθική στην Ανατολία είναι ανάλογα και έχουν επίσης έλθει στο φως ταφές σε συνεσταλμένη στάση. Τμήματα σκελετών της Μέσης Παλαιολιθικής βρέθηκαν στα σπήλαια Karain και Magiaracik, ενώ μια μεσολιθική εσοχή βράχου περιείχε τμήματα μικρού κρανίου ενός απολιθωμένου Homo Sapiens. Στο μεσολιθικό Beldibi αποκαλύφθηκαν ίχνη κανιβαλισμού σε τμήματα ενός ανθρώπινου κρανίου, το οποίο βρέθηκε μαζί με οστά ζώων και πυριτολιθικά εργαλεία. H περίπτωση αυτή του κανιβαλισμού είναι μεμονωμένη και, εάν επρόκειτο για ταφή (πράγμα πολύ αβέβαιο), θα πρέπει να αποτελούσε εξαίρεση στο γενικευμένο επιπαλαιολιθικό έθιμο της ταφής μέσα στο χώμα. Η Κύπρος δεν απέδωσε καμμιά παλαιολιθική ή μεσολιθική ταφή. Η παρούσα μελέτη βασίζεται στην απόλυτη χρονολόγηση με βάση το χρόνο ημιζωής του C14 που πρότεινε ο Libby (5568 +/- 30), αλλά αναφέρεται επίσης και στην σχετική χρονολόγηση που προκύπτει από τη στρωματογραφία, όπου αυτό είναι δυνατό. Η χρονολόγηση βασίζεται κυρίως στις μελέτες των Mellaart, Tringham και

4 Θεοχάρη, αλλά και άλλων επίσης. Μερικές αλλαγές έγιναν σε σχέση με τη διαφοροποίηση μεταξύ Νεότερης Νεολιθικής και Χαλκολιθικής διότι κατά τη διάρκεια της Χαλκολιθικής (τουλάχιστον στις πρώιμες φάσεις της) τα μέταλλα χρησιμοποιούνταν ως ορυκτά ή ως απλά αντικείμενα (συχνά διακοσμητικά) χωρίς να επηρεάζουν τη ζωή των κοινοτήτων. Αφ ετέρου, η πρώιμη Χαλκολιθική στην Ανατολία έχει χάσει το νόημά της εφόσον μεταλλικά αντικείμενα χρησιμοποιούνταν ήδη από την 8η χιλιετία σε ορισμένες περιοχές της Εγγύς Ανατολής. Ως εκ τούτου, στην παρούσα μελέτη η Χαλκολιθική έχει ενσωματωθεί στην Νεότερη Νεολιθική. Πρέπει να σημειωθεί ότι μερικές θέσεις της Ανατολίας που χρονολογούνται στην Νεότερη Χαλκολιθική, όπως το Alisar Huyuk και η Kusura, εμφάνισαν ταφικά έθιμα τελείως διαφορετικά από τα μέχρι τότε γνωστά της Νεολιθικής ή και της Χαλκολιθικής, τα οποία έμοιαζαν περισσότερο με αυτά της πρώιμης εποχής του Χαλκού. Τα έθιμα αυτά αυτά αναφέρονται χωρίς να συζητηθούν ή να συγκριθούν με άλλα. Όπως μπορεί κάποιος να παρατηρήσει, η Ανατολία και η Εγγύς Ανατολή είχαν πολιτισμική εξέλιξη που προηγήθηκε της εξέλιξης στην Ελλάδα και συνέβη πολύ νωρίτερα απ ό,τι στα βόρεια Βαλκάνια. Επιχειρήθηκε η μελέτη των ταφικών εθίμων των θέσεων που ανήκουν στο ίδιο πολιτισμικό υπόστρωμα (παρά τις όποιες χρονολογικές διαφορές μεταξύ τους) με τον σκοπό να ιχνηλατηθεί η εξέλιξη της ανθρώπινης αντίδρασης στο θάνατο, πάντα βέβαια με βάση τις ενδεχόμενες επιρροές μεταξύ των πολιτισμών. Η μελέτη φθάνει μέχρι την Ύστερη Χαλκολιθική, εφόσον τα ταφικά έθιμα δεν άλλαξαν ουσιαστικά πρίν από την Εποχή του Χαλκού. Οι χαλκολιθικές θέσεις δεν φαίνεται να έχουν διαφορετικά έθιμα από αυτές της Νεότερης Νεολιθικής, συνεπώς έχουν ενσωματωθεί στη Νεολιθική. Η Κύπρος, η οποία συζητείται ξεχωριστά, έχει δική της χρονολόγηση, που παρουσιάζει πολλές δυσκολίες, οφειλόμενες στο χρονολογικό κενό μεταξύ της Ακεραμικής (περίοδος Ι) και της Κεραμικής περιόδου (περίοδος ΙΙ). Μοιάζει να είναι πολιτισμικά κοντύτερα στην Ανατολία και ως εκ τούτου έχει μελετηθεί παράλληλα με αυτήν. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ένα από τα θέματα που σχετίζονται με τη μόνιμη εγκατάσταση είναι η ανθρώπινη αντίδραση στο θάνατο και η απαλλαγή από τα νεκρά σώματα. Το πρόβλημα ήταν ανέκαθεν σοβαρότατο, εφόσον αφορούσε την υγιεινή του περιβάλλοντος του οικισμού. Ο άνθρωπος δεν μπορούσε πλέον να εγκαταλείπει τα πτώματα όπως έκανε ενόσω ζούσε ως νομάς κυνηγός. Είχε να αντιμετωπίσει όλες τις συνέπειες των αποσυντεθημένων σωμάτων εφόσον ζούσε σε μικρή απόσταση από αυτά. Για το λόγο αυτό προσπάθησε να βρει λύσεις που θα του επέτρεπαν να μη προσβάλλεται από θανατηφόρες ασθένειες. Η εξέλιξη των ταφικών εθίμων στην Ελλάδα, την Ανατολία και την Κύπρο ήταν ανάλογη με αυτήν των Βαλκανίων και της Εγγύς Ανατολής, τουλάχιστον στα κύρια σημεία. Παρά ταύτα, δεδομένου ότι η χρονολόγηση της Νεολιθικής (η οποία αντανακλά τις βασικές αλλαγές στον τρόπο ζωής) διαφέρει από τη μια περιοχή στην άλλη, τα αντίστοιχα ταφικά έθιμα δεν εξελίχθηκαν στο ίδιο χρονικό πλαίσιο σε απόλυτες χρονολογήσεις. Μία ΝΝ θέση στην Εγγύς Ανατολή δεν είναι απαραίτητα σύγχρονη με μια ΝΝ στην Ανατολία. κ.ο.κ. Η διαφορά αυτή γίνεται εντονότερη

5 ανάλογα με την απόσταση μεταξύ των θέσεων. Αφ ετέρου, οι ταφές στην Ελλάδα υπάγονται σε τέσσερις διακριτές χρονολογικές περιόδους, ενώ στην Ανατολία οι ταφές ανά περίοδο είναι περιορισμένες, με εξαίρεση το Catal Huyuk, το οποίο όμως είναι και σχεδόν ο μοναδικός αντιπρόσωπος για τη Νεότερη Νεολιθική. Η Μέση Νεολιθική απουσιάζει εντελώς.το ίδιο συμβαίνει και στην Κύπρο, όπου η Ακεραμική Χοιροκοιτιά είναι σχεδόν ο μοναδικός αντιπρόσωπος της Νεότερης Νεολιθικής στο νησί, ενώ υπάρχει μια αισθητή απουσία της Αρχαιότερης και Μέσης Νεολιθικής. Λόγω των ανωτέρω αποκλίσεων και διαφορών στη χρονολόγηση, τα ταφικά έθιμα μελετώνται σε σχέση με τη χρονολόγηση κάθε περιοχής ξεχωριστά, δεδομένου ότι αυτό που ενδιαφέρει τελικά είναι η στενή τους σύνδεση με την ανθρώπινη νοητική εξέλιξη και γνώση (ανεξάρτητα από χρονική τοποθέτηση), εφόσον αυτές οδήγησαν σε βιώματα και εμπειρίες από παρόμοιες καταστάσεις. To νεκροταφείο του Ακεραμικού Hacilar στην Ανατολία οδήγησε σε γενικότερες υποθέσεις για την ύπαρξη νεκροταφείων δίπλα σε ακεραμικούς οικισμούς στην Ανατολία. Στην πραγματικότητα όμως οι υποθέσεις αυτές οφείλονταν στο γεγονός ότι υπήρχε απουσία ταφών μέσα στους οικισμούς. Κατά την Αρχαιότερη έως τις αρχές της Μέσης Νεολιθικής, τάφοι βρέθηκαν σχεδόν πάντοτε μέσα στα όρια των οικισμών. Κατά την Αρχαιότερη Νεολιθική οι ταφές στο Hacilar και στο Catal Huyuk βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή των οικισμών, ενώ τα παιδιά και τα νεογέννητα φαίνεται ότι θάβονταν ανέκαθεν μέσα στα ίδια τα σπίτια σε όλες τις φάσεις της Νεολιθικής. Ταφές εκτός της οικιστικής ζώνης άρχισαν να πραγματοποιούνται από την Νεότερη Νεολιθική και εξής σε όλες τις περιοχές. Περιπτώσεις μεμονωμένων ταφών ήταν δυνατό να βρεθούν σε οικισμούς, ενώ έξω από αυτούς οι ταφές ήταν ομαδοποιημένες σε νεκροταφεία. Η ομαδοποίηση αυτή δεν υπονοεί απαραίτητα κάποιο φόβο για τους νεκρούς. Η ανθρώπινη ψυχή και τα ταφικά έθιμα που απορρέουν από αυτήν δεν μπορούν να αλλάξουν σε σημείο που να δημιουργήσουν εναλλαγή συναισθημάτων φόβου και μη φόβου των νεκρών στον ίδιο χώρο. Φαίνεται μάλλον ότι τα νεκροταφεία αυτά δημιουργήθηκαν για λόγους υγιεινής και αυτό είναι μάρτυρας μιας κοινωνικής δομής, όπου κάθε νεολιθική ομάδα υπόκειτο σε λίγο ως πολύ συγκεκριμένους κανόνες. Τα παιδιά και τα νεογέννητα συνέχισαν να θάβονται μέσα στους οικισμούς -όπως αναφέτεται και παραπάνω- αλλά φαίνεται ότι δεν τους έδιναν ιδιαίτερη προσοχή. Με άλλα λόγια, υπονοείται ότι τα θεωρούσαν είτε καλά είτε ασήμαντα, και στις δύο όμως περιπτώσεις ακίνδυνα. Είναι περιορισμένα τα στοιχεία που διαθέτουμε σχετικά με τον προσανατολισμό των τάφων, φαίνεται όμως ότι δεν υπήρχε σταθερότητα, με εξαίρεση τις περιπτώσεις του Catal Huyuk (ΑN) και της Κεφάλας (ΝN). Η επιφάνεια του εδάφους έπαιζε αναμφίβολα σημαντικό ρόλο στον προσανατολισμό του τάφου και του σώματος. Ο παλαιότερος τύπος τάφου ήταν ο απλός λάκκος και οι παραλλαγές του. Οι λάκκοι σκάβονταν στο έδαφος, είχαν ακανόνιστα σχήματα και μικρές διαστάσεις (μικρότερο μέγεθος από τον μέσο όρο του ύψους ενός ενήλικα, δηλ. περίπου ένα μέτρο). Ο τύπος αυτός προέκυψε από την ευκολία του να σκάβει κάποιος και βεβαίως σε συσχετισμό με τα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας στη Νεολιθική. Σε μερικές περιπτ,ωσεις λίθοι διαφόρων μεγεθών που τοποθετούνταν γύρω από τους λάκκους, τους έδειχναν πιο προσεγμένους, όμως πραγματικά κτιστοί τάφοι, όπως οι κιβωτιόσχημοι, εμφανίσθηκαν μόνο από την Νεότερη Νεολιθική και μετά στην Ελλάδα και στην Ανατολία. Ωστόσο, είναι άγνωστο κατά πόσο ένας προσεκτικά κατασκευασμένος τάφος μαρτυρούσε επιθυμία διαφοροποίησής του από τους υπόλοιπους. Μερικές φορές νεκρά σώματα βρεφών τοποθετούνταν μέσα σε αγγεία

6 και το έθιμο αυτό διατηρήθηκε σε όλη τη Νεολιθική μέχρι την Εποχή του Χαλκού σε διαφορετικές περιόδους και περιοχές. Η συνήθεια να τοποθετείται ένας λίθος κάτω από το νεκρό κεφάλι ή ένας μεγαλύτερος λίθος / μυλόλιθος πάνω στο σώμα αντανακλούν παλαιές παραδόσεις της Παλαιολιθικής. Αυτό το έθιμο είναι χαρακτηριστικό στην Κύπρο, πρωτοεμφανίσθηκε στην Ακεραμική στην Ελλάδα και γενικεύθηκε στις επόμενες περιόδους. Ο ενταφιασμός αποτελούσε το κύριο ταφικό έθιμο από την Ευρώπη και τα Βαλκάνια μέχρι την Ανατολία και την Εγγύς Ανατολή. Περιπτώσεις καύσεων υπήρχαν καθ όλη τη Νεολιθική στην Ελλάδα και την Ανατολία και σπανιότερα στα βόρεια Βαλκάνια και την Εγγύς Ανατολή αλλά ήταν κατά κανόνα αβέβαιες. Ταφές καύσεων υπήρχαν στην Ελλάδα ήδη από την Αρχαιότερη Νεολιθική, γεγονός που καθιστά το συγκεκριμένο έθιμο ως γηγενή πρόγονο των μεταγενέστερων καύσεων των Μυκηναϊκών και των Γεωμετρικών χρόνων. Η πρακτική αυτή πιθανώς να εξελίχθηκε ανεξάρτητα σε διάφορες περιοχές χωρίς οποιαδήποτε μεταξύ τους επιρροή, ενδεχομένως ως απόρροια άγνωστων πρακτικών αιτίων, εφόσον οι ταφές καύσεων δεν διαφέρουν σε τίποτα από αυτές μέσα στο χώμα. Αφ ετέρου δεν θα πρέπει να απορρίπτεται και το ενδεχόμενο ύπαρξης ταφών καύσης παράλληλα με τους ενταφιασμούς, τόσο στην Παλαιολιθική όσο και στην Ακεραμική Νεολιθική. Οι ταφές στο Αιγαίο ήταν κυρίως πρωτογενείς και περιείχαν ένα νεκρό. Το ίδιο συνέβαινε και στην Ανατολία με εξαίρεση του ΑΝ Catal Huyuk, όπου κανόνας ήταν οι δευτερογενείς πολλαπλές ταφές. Εκεί, όπως και σε άλλες επίσης περιοχές, ο αριθμός των ατομικών ταφών φαίνεται να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου. Σε αντίθεση με την Ελλάδα και την Κύπρο, όπου οι πολλαπλές ταφές ήταν αμφίβολες, το είδος αυτό απαντάται συχνά στην Ανατολία και την Εγγύς Ανατολή από τη Μεσολιθική και εξής. Στη Μεσολιθική των Βαλκανίων, το έθιμο αυτό που φαίνεται ότι υπήρχε σε μικρότερο βαθμό, επηρέασε κάπως τις ταφικές συνήθειες της Μέσης και Νεότερης Νεολιθικής στην περιοχή. Οι καύσεις πιθανώς επεβλήθησαν για λόγους υγιεινής ή λόγω περιορισμένου χώρου για νέες ταφές. Ο J. Perrot υπέθεσε ότι οι δευτερογενείς ταφές περιείχαν όσους είχαν πεθάνει μακρυά από τον οικισμό τους και είχαν προσωρινά ενταφιασθεί μακριά από το χώρο κατοικίας τους. Η άποψή του αυτή είναι αρκετά λογική και πιθανή, τουλάχιστον για την ερμηνεία των πρώιμων ταφών αυτού του είδους. Όπως και να έχει το πράγμα, οι δευτερογενείς ταφές κατάγονταν από την Ανατολία και την Εγγύς Ανατολή. Βρέθηκαν σε μεγάλους αριθμούς στην Παλαιστίνη αλλά και στην Ελλάδα (ΑΝ Πρόδρομος, ΝΝ Αλεπότρυπα) και τα Βαλκάνια (Lepenski Vir II, Vlassak I). Μαρτυρούν σύνθετες πρακτικές και έχουν δώσει λαβή στους αρχαιολόγους για πολλές υποθέσεις (συχνά υπερβολικές ή αντικρουόμενες). Πιστεύω ότι τα κρανία συγκεντρώνονταν μεταξύ των μελών των νεολιθικών κοινωνιών ανεξάρτητα από την κοινωνική τους τάξη. Το έθιμο πήγασε από τη διπλή επιθυμία να διατηρήσουν το σπουδαιότερο (και εκφραστικότερο) τμήμα του σώματος με τη λιγότερη προσπάθεια, εφόσον γινόταν επανάχρηση του ίδιου τάφου. Το κεφάλι πιθανώς να συμβόλιζε το ίδιο το άτομο, να φυλασσόταν στα σπίτια ή τα ιερά και να λατρευόταν ως ακέραιο σώμα. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να ερμηνεύσει την επίχριση και τον χρωματισμό του κρανίου ως προσπάθεια να δημιουργηθεί μια ψευδαίσθηση ζωής με το να προσδοθεί σ αυτό η φυσική όψη του ζωντανού κεφαλιού. Τα στηρίγματα των κρανίων που έμοιαζαν με ειδώλια πιθανώς να ήταν μικρογραφίες των σωμάτων, οι οποίες προέβαλλαν τα κεφάλια. Οι μερικές (τμηματικές) ταφές ήταν δύο ειδών: α) ταφές ακέφαλων σωμάτων και β) ταφές σωμάτων χωρίς μέλη. Η πρώτη περίπτωση συνδέεται με τη συλλογή των κρανίων που συζητήθηκε παραπάνω. Η δεύτερη υπονοεί φόβο των νεκρών. Η

7 υπόθεση αυτή θα μπορούσε να υποστηριχθεί από τη στάση μερικών σωμάτων και από τον τρόπο ταφής τους (δηλ. πάνω στην κοιλιά, διεστραμμένων, με δεμένα χέρια, με μεγάλη, βαριά πέτρα πάνω στο στήθος, μέσα σε αναποδογυρισμένα ταφικά αγγεία, κ.τ.λ.). Εάν υπήρχε τέτοιος φόβος, φαίνεται ότι αφορούσε μόνο κάποια μέλη της κοινωνίας. Παρόμοιες δοξασίες έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα, όπως αποκαλύπτουν τα εθνολογικά δεδομένα. Τα σώματα και τα κεφάλια δεν είχαν σταθερό προσανατολισμό σε καμμιά από τις περιοχές οι οποίες συζητούνται εδώ. Ωστόσο υπήρχαν και περιπτώσεις επικρατούντος προσανατολισμού, ανεξάρτητα από το αν οι ταφές ήταν μεμονωμένες ή συγκεντρωμένες σε νεκροταφεία. Το κεφάλι ήταν τοποθετημένο σε ένα λίθινο προσκέφαλο, συνεχίζοντας ανάλογες πρακτικές της Παλαιολιθικής, αλλά τούτο απαντάται μόνο στην ΑΝ / ΝΝ Ελλάδα και στην ΝΝ Κύπρο. Σε όλες τις περιοχές το σώμα ετοποθετείτο στο πλευρό (δεξιό ή αριστερό) με λυγισμένα γόνατα και πόδια λιγότερο ή περισσότερο διπλωμένα μέχρι το στήθος («hocker»). Μερικές εξαιρέσεις στον κανόνα αυτόν είναι τα σώματα με πόδια σε έκταση (πλην Ελλάδας), αλλά και θέσεις στο πλευρό, στην κοιλιά ή στη ράχη με διπλωμένα πόδια. Οι εξαιρέσεις αυτές απαντώνται κυρίως στη Μέση και Νεότερη Νεολιθική των Βαλκανίων, όπου ανακαλύφθηκε σημαντικός αριθμός σωμάτων ανάσκελα ή μπρούμυτα με τεντωμένα πόδια. Η στάση «hocker» απασχόλησε ιδιαίτερα πολλούς ερευνητές, οι οποίοι συζήτησαν το ενδεχόμενο του να συνδέεται με προϊστορικά θρησκευτικά πιστεύω, που αφορούσαν τη μετά θάνατον ζωή. Σύμφωνα με κάποια από τις υποθέσεις αυτές, ο νεκρός θαβόταν σε τέτοια στάση γιατί εθεωρείτο κοιμισμένος. Σύμφωνα με άλλη, έδεναν τα σώματα από φόβο μήπως αναστηθούν και βλάψουν τους ζωντανούς της κοινωνικής ομάδας. Μια τρίτη συνέκρινε τη συγκεκριμένη στάση με αυτήν του εμβρύου στη γυναικεία μήτρα και αντέτασσε ότι η στάση αποσκοπούσε να δώσει στον νεκρό την ασφάλεια του εμβρύου, επιτρέποντάς του να ξαναγεννηθεί σε ένα άλλο κόσμο. Οι «hockers» που ήταν ανάσκελα θεωρούνταν ότι είχαν στάση λατρευτική: εάν δηλαδή τους έβλεπε κάποιος από το πλάι έδιναν την εντύπωση ότι ήταν γονατιστοί και ότι τα διπλωμένα χέρια τους ήταν σε διάφορες θέσεις προσευχής. Ο νεκρός εθεωρείτο λοιπόν ως ένα ταπεινό άτομο που προσευχόταν για να αποκτήσει την ευλογία των θεών. Κατά την άποψή μου, η συνεσταλμένη στάση ήταν περισσότερο μια συνήθεια για λιγότερη μυική προσπάθεια σε συνδυασμό με εξοικονόμηση εδάφους σε μια κοινωνία με υψηλά ποσοστά θνησιμότητας. Ωστόσο, ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις νεκρών σε καθιστή στάση, ενταφιασμένων σε βαθείς λάκκους, ίσως εξέφραζαν την επιθυμία να δοθεί σημασία στους συγκεκριμένους τάφους, οι οποίοι να ανήκαν πιθανώς σε σεβάσμια άτομα της κοινωνικής ομάδας. Η κάλυψη των σωμάτων με κόκκινη ώχρα ήταν ήδη γνωστή από την Νεότερη Παλαιολιθική και ίσως συμβόλιζε το χρώμα του αίματος άρα τη ζωή. Αποτελούσε μια κοινή πρακτική της Νεότερης Νεολιθικής στα νοτιοανατολικά Βαλκάνια, την Εγγύς Ανατολή και περιοχές μέχρι πέρα από την Κασπία. Αντίθετα, δεν υπήρχε στην Ελλάδα και στην Κύπρο, ενώ στην Ανατολία χρησιμοποιήθηκε μόνο στο ΑΝ Catal Huyuk. Ο ίδιος συμβολισμός υπήρχε ενδεχομένως και στα «κόκκινα όστρακα», τα οποία ήταν μάλλον επίτηδες τοποθετημένα κοντά ή μέσα σε ταφικά αγγεία της ΝΝ Πλατειάς Μαγούλας Ζάρκου στην Ελλάδα. Ωστόσο, αν και το κύριο παλαιολιθικό σύμβολο του αίματος (δηλαδή η κόκκινη ώχρα) χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο και από τους νεολιθικούς γεωκτηνοτρόφους, είναι δύσκολο να ερμηνευθεί η εισαγωγή / χρήση και άλλων χρωμάτων, που δεν ήταν

8 ούτε ζωντανά ούτε συχνά χρησιμοποιούμενα. Αναφέρομαι στο Catal Huyuk της Ανατολίας, όπου υπήρχε ένα επιπλέον έθιμο, να βάφονται τα οστά ορισμένων σκελετων από δευτερογενείς ταφές με μπλε, πράσινο ή γκρίζο χρώμα, γεγονός μοναδικό στην περιοχή. Όπως και στη Παλαιολιθική, οι περισσότεροι νεολιθικοί νεκροί θαβόταν φορώντας τα ενδύματα και τα κοσμήματά τους. Ωστόσο δεν είμαστε σε θέση να διακρίνουμε με βεβαιότητα τα ενδύματα από τα σάβανα. Ίχνη υφασμάτων δεν βρέθηκαν παρά μόνο στην Ανατολία και τη Μεσοποταμία (6 η χιλιετία) και αποτυπώματα υφασμάτων στη χαλκολιθική Βάρνα στη Βουλγαρία. Tα κτερίσματα ήταν κατά κανόνα λίγα αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως αγγεία, εργαλεία και όπλα. Ο αριθμός και η ποιότητά τους ποίκιλε και ήταν κατανεμημένα ανισομερώς στους τάφους μιας περιοχής ή ενός οικισμού. Έτσι, μπορεί κάποιος να υποθέσει ότι η παρουσία τους εξαρτιόταν από τον πλούτο του νεκρού και όχι από την ομογένεια των ταφικών εθίμων. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να γίνει καλύτερα καταληπτή η ανισοκατανομή των ταφικών κτερισμάτων στο Catal Huyuk. Η σκόπιμη θραύση αγγείων, στην ΑΝ / ΝΝ Ελλάδα και ΝΝ Κύπρο είναι επίσης γνωστή και από τα ΜΝ Βαλκάνια. Το έθιμο αυτό δεν υπήρχε στην Ανατολία εντοπίζεται όμως σε τάφους του Halaf της 5 ης χιλιετίας και φαίνεται ότι εξαπλώνεται με τον καιρό. Πιθανώς ήταν συνδεδεμένο με ταφικές χοές όμως δεν φαίνεται να χρησιμοποιείται σε ταφές καύσεων (τουλάχιστον στην Εγγύς Ανατολή και τα Βαλκάνια όπου δεν υπάρχουν ούτως ή άλλως καύσεις). Ο Zervos είχε υποστηρίξει ότι η συνήθεια αυτή αποσκοπούσε στο να απελευθερώσει την ψυχή που ήταν εγκλωβισμένη στο σώμα και ότι προερχόταν από το έθιμο της θραύσης οστών στη Μουστέρια περίοδο. Η υπόθεση αυτή πείθει μερικώς, ωστόσο δεν ερμηνεύει το λόγο για τον οποίο έσπαζαν μόνον αγγεία και όχι άλλα αντικείμενα εξίσου σχετιζόμενα με τους νεκρούς, όπως οστά ζώων και ειδώλια. Είνα επίσης πιθανό αγγεία σπασμένα λόγω της μακράς καθημερινής τους χρήσης να συνόδευαν τους νεκρούς ιδιοκτήτες τους ως σημαντικά δώρα - δείγματα της πρώτης εμφάνισης της κεραμικής. Μάρτυρες αυτού του εθίμου μπορούν να θεωρηθούν μερικοί τάφοι της ακεραμικής Χοιροκοιτίας. Τα συγκεκριμένα αγγεία (τα οποία είχαν επιδιορθωθεί μερικές φορές για να ξαναχρησιμοποιηθούν) πιθανώς να τα γέμιζαν με υγρά για χοές και να τα τοποθετούσαν στους τάφους των κατόχων τους αφού πρώτα τα έσπαζαν πάνω στο σώμα τους, ώστε να το καλύψουν με τα υγρά αυτά. Ένα άλλο θέμα είναι το περιεχόμενο των αγγείων που προσφέρονταν ως κτερίσματα. Με εξαίρεση τα αγγεία που περιείχαν ανθρώπινα οστά (και συνεπώς είχαν καθαρά ταφική χρήση), τα υπόλοιπα πιθανώς να περιείχαν τροφές, φθαρτά κοσμήματα, καλλυντικές ουσίες αλλά και μικρά αντικείμενα ιδιαίτερης αξίας για τον κάτοχό τους. Με άλλα λόγια, είναι πιθανό τα αγγεία αυτά να περιείχαν πράγματα που δεν μπορούσαν να τοποθετηθούν απ ευθείας στο έδαφος, από φόβο μήπως χυθούν ή χαθούν. Προσφορές τροφών φαίνονται αρκετά πιθανές αν και δεν έχουν επιβεβαιωθεί παρά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις στα Βαλκάνια, την Ανατολία και την Εγγύς Ανατολή. Εξ άλλου η τροφή ήταν βασική για για τις νεολιθικές κοινωνικές ομάδες και οι ζωντανοί θα θεωρούσαν σημαντικό να τη μοιρασθούν με τους νεκρούς τους. Θαλάσσια όστρεα που βρέθηκαν ακόμα και σε τάφους απομακρυσμένους από τη θάλασσα αποτελούν μάρτυρες ότι τα έφερναν ειδικά και μάλλον ήταν προσωπική περιουσία των νεκρών παρά ένα ιδιαίτερο κτέρισμα στα πλαίσια κάποιου είδους τελετουργίας. Το ίδιο συμβαίνει και με τα λεγόμενα «λατρευτικά αντικείμενα»: πιθανότατα να ανήκαν στον νεκρό ο οποίος τα χρησιμοποιούσε για τη λατρεία

9 κάποιας θεότητας ενόσω ζούσε. Τίποτα όμως δεν αποδεικνύει την ταύτισή τους με αντικείμενα που σχετίζονταν με κάποια λατρεία των προγόνων. Η ύπαρξη ζώων σε μερικούς τάφους συνδέεται συχνά με θυσίες. Ωστόσο, υπάρχει διαφοροποίηση ως προς το περιεχόμενο των τάφων: Βρέθηκαν τάφοι με α) ζώα που προφανώς ανήκαν στο νεκρό και που τον συνόδευαν μαζί με τα υπόλοιπα κτερίσματα. Στην περίπτωση αυτή είχαν ταφεί δίπλα στο νεκρό β) ζώα που θυσιάσθηκαν για κάποια αιτία ανεξάρτητη από από την ανθρώπινη ταφή, π.χ. επ ευκαιρία της θεμελίωσης ενός σπιτιού. Ανάλογα παραδείγματα επιβιώνουν και σήμερα στη σύγχρονη Ελλάδα, όπου το προτιμώμενο ζώο για θυσία είναι ο πετεινός. Οι ανθρωποθυσίες ήταν σπάνιες και εντελώς αβέβαιες. Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι ταφικές συνήθειες εξελίχθηκαν πολύ αργά, επιτρέποντας την συνύπαρξη ποικίλων τύπων τάφων και τρόπων ταφής. Με εξαίρεση ενός ενδεχόμενου φόβου για κάποιους από τους νεκρούς, τα ταφικά έθιμα (ιδιαίτερα της Ελλάδας, της Ανατολίας και της Κύπρου) είναι μάρτυρες σεβασμού των νεκρών και απροθυμίας για βιαιοπραγίες σε βάρος των σωμάτων τους. Είναι αβέβαιο αν ο σεβασμός αυτός έφθανε σε επίπεδο πραγματικής λατρείας των προγόνων, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την περιοχή του Αιγαίου και την Κύπρο, δεδομένου μάλιστα ότι τα ταφικά κτερίσματα ήταν αντικείμενα καθημερινής χρήσης, δηλαδή ίδιου τύπου με αυτά που βρέθηκαν στους οικισμούς. Στην άποψη ότι η ύπαρξη κτερισμάτων δεν αποδεικνύει λατρεία σε υπερφυσικές δυνάμεις (σε κάποια θεότητα ή θεοποιημένο πρόγονο) συνηγορεί και η απουσία τους από αρκετές νεολιθικές ταφές. Φυσικά δεν μπορεί κάποιος να μιλήσει για παντελή απουσία κτερισμάτων σε μια τόσο μακρυνή εποχή. Οι υλικές προσφορές ενδέχεται να είχαν γίνει αλλά να χάθηκαν τα ίχνη τους με τον καιρό ή και να μην είχαν γίνει καθόλου αν εθεωρούντο ως σύμβολα διάκρισης ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς και αν οι ανασκαμμένοι τάφοι ανήκαν στη δεύτερη κατηγορία. Ο Childe είχε υποστηρίξει ότι τα ταφικά έθιμα δεν είναι μάρτυρες ευμάρειας ή φτώχιας μιας κοινωνίας, παλαιάς ή σύγχρονης ούτε και ενός ατόμου: ότι η ιστορία έχει δείξει ότι άτομα που ανήκαν σε πλούσια κοινωνικά σύνολα αποδείχτηκαν φειδωλά στις ταφικές προσφορές. Αντίθετα, ότι σε πολλές περιπτώσεις πρωτόγονων ή γενικά φτωχών συνόλων, οι ταφές περιείχαν αναλογικά πλουσιότερα κτερίσματα. Το τελευταίο υποστηρίζεται και από σύγχρονα εθνολογικά δεδομένα. Από την άλλη πλευρά, η έλλειψη κτερισμάτων δυνατόν να οφειλόταν απλά και στην παντελή έλλειψη προσωπικών αντικειμένων: εάν υπήρχε η συνήθεια να τοποθετούνται στους τάφους μόνο τα προσωπικά αντικείμενα του νεκρού και ο τελευταίος δεν είχε κανένα, ο τάφος του θα θα περιείχε μόνο το σώμα του. Στην Ανατολία, η ταφική ποικιλία, όσον αφορά τον τρόπο ταφής και τα κτερίσματα, είναι μάρτυρας μιας οργανωμένης κοινωνίας με μεμονωμένες και ευρύτερες οικογένειες, αντανάκλαση των οποίων υπάρχει στις μεμονωμένες και πολλαπλές ταφές αντίστοιχα. Τα άτομα ανήκαν σε διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί, ιθύνοντες και λαός. Τούτο υπογραμμίζεται επίσης από το γεγονός ότι το ΑΝ Catal Huyuk περιελάμβανε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα με ταφές ιερέων σε πλούσια κτερισμένους τάφους, που περιελάμβαναν και τα προσωπικά τους πράγματα και κτερίσματα ανεξάρτητης προέλευσης. Οπωσδήποτε, ο πλούτος των ταφικών προσφορών θα επηρεαζόταν και από άλλους παράγοντες, όπως τις προσωπικές επιθυμίες, τη φύση του θανάτου ή ενδεχομένως και τα θρησκευτικά πιστεύω του νεκρού.

10 Υπάρχουν αναλογίες κυρίως μεταξύ θέσεων της Εγγύς Ανατολής ενώ τα ταφικά έθιμα των κεντρικών Βαλκανίων μοιάζουν να έχουν περισσότερα κοινά σημεία με αυτά του Αιγαίου. Αυτό που είναι αδύνατο να ξέρουμε, λόγω έλλειψης στοιχείων, είναι η σχέση μεταξύ ταφικών εθίμων και ηλικίας και φύλου των νεκρών, με εξαίρεση βέβαια τις παιδικές νεογνικές ταφές μέσα σε μεγάλα ταφικά αγγεία. Συνοψίζοντας, η Ανατολία, η Κύπρος και η Ελλάδα λειτουργούσαν ως σταυροδρόμι σε ό,τι αφορά τις ανταλλαγές ταφικών εθίμων μεταξύ Εγγύς Ανατολής και Βαλκανίων αλλά τούτο δεν υπονοεί ότι οι πρακτικές αυτές προερχόταν από κάποια περιοχή και επηρέασαν τις υπόλοιπες. Μερικοί αρχαιολόγοι θεωρούν ότι τα ταφικά έθιμα των Βαλκανίων ήταν αποτέλεσμα απόλυτης επίδρασης της Εγγύς Ανατολής διά μέσου της γέφυρας της Ελλάδας ίσως μάλιστα και της Ανατολίας. Ωστόσο, τα στοιχεία που υπάρχουν έχουν αποδείξει ότι η βαλκανική χερσόννησος ήταν αυτόνομη και όχι κάποια περιφέρεια αποδέκτης του πολιτισμού της Εγγύς Ανατολής. Η νοτιοανατολική Ευρώπη, όπως επίσης και η Τουρκμενία, ο Καύκασος ο Περσικός Κόλπος και το Σινά έχουν παραμεληθεί για πολλά χρόνια και η σημασία τους έχει υποβαθμιστεί. Η Ανατολία, η Κύπρος και η Ελλάδα δεν ήταν μόνον αποδέκτες ξένων επιρροών. Κάθε περιοχή είχε ιδιαίτερη αντιμετώπιση του θανάτου και ταφικές πρακτικές, αλλά ο πρωταρχικός σκοπός παντού ήταν η απαλλαγή από τα νεκρά σώματα, ώστε να εξασφαλισθούν κάποιες συνθήκες υγιεινής για την υπόλοιπη κοινωνική ομάδα ενώ παράλληλα θα μπορούσε να διατηρηθεί ένα τμήμα (όπως το κεφάλι) ως αφηρημένο σύμβολο ενός σεβάσμιου προγόνου.

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΚΕΨΗ Οι τεράστια ανθρώπινη ικανότητα για μάθηση διακρίνει τον άνθρωπο από όλα τα άλλα γένη. Στην απώτερη Προϊστορία, η εξέλιξη της

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι παλαιότερες ενδείξεις νεολιθικής κατοίκησης τοποθετούνται ήδη στην 9 η χιλ. π.χ., κατά την οποία υπάρχουν και οι κλιματολογικές προϋποθέσεις αλλά και οι άγριες μορφές ζώων και φυτών που θα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; 137 Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής; Πώς μετακινούνταν; Πού έκτιζαν τα χωριά τους; Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ Δρ. ΚΩΝ/ΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β.

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β. 6 ΣΥΣΤΑΔΑ Β Στη ΝΔ γωνία του όμορου 153α και σε απόσταση περίπου 20 μ. βόρεια από την Α συστάδα, ανασκάφηκε ένας κιβωτιόσχημος και ένας καλυβίτης υστερορωμαϊκών επίσης χρόνων (ΕΙΚ. 368), που περιείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Κατά τη δεκαετία 2000-2010 η ΕΠΣΝΕ, παράλληλα προς τις σωστικές ανασκαφές και αυτοψίες της σε σπήλαια και θέσεις παλαιοανθρωπολογικού ενδιαφέροντος,

Διαβάστε περισσότερα

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment)

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) της έσποινας Γιαννακοπούλου Ένα ευαίσθητο κεφάλαιο, που φαίνεται ότι δεν έχει κατανοηθεί πλήρως από τους ασκούντες την Ωριαία, είναι οι προειδοποιητικοί

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα

8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα 8 ο ΛΥΚΕΙΟΠΑΤΡΩΝ Όνοµαοµάδας : AVEC Ονόµαταµελών : ΑνδρικοπούλουΚωνσταντίνα, ΑβραµοπούλουΝικολέτα, ΜίντζαΕρµιόνη, Παπακωστοπούλου Βασιλική Όνοµα υπεύθυνου τµήµατος : Γλαρού Άννα ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4ο διεθνές επιστημονικό συνέδριο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αθήνα, 10-11 Νοεμβρίου 2011 ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

εφαρμόζεται ο γενικότερος κανόνας, ότι δηλ. ο νεκρός να είναι στραμμένος προς τα Β, Δ ή ΒΔ. Στο άμεσο περιβάλλον των τάφων της συστάδας Γ βρέθηκαν

εφαρμόζεται ο γενικότερος κανόνας, ότι δηλ. ο νεκρός να είναι στραμμένος προς τα Β, Δ ή ΒΔ. Στο άμεσο περιβάλλον των τάφων της συστάδας Γ βρέθηκαν 8 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανασκαφή του παραλιακού νεκροταφείου στη θέση Κασιδιάρης των Σαβαλιών πρόσθεσε μία ακόμη θέση στις ήδη γνωστές της ευρύτερης περιοχής και εμπλούτισε τις γνώσεις μας με νέα σημαντικά συγκριτικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται όταν αναπτύσσονται στον προστάτη αφύσικα κύτταρα. Αυτά τα αφύσικα κύτταρα μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Μετρό Κατά το 2007-2008, η ανασκαφική έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στο χώρο νότια της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ Σύμφωνα με Lewis Mumford (The Myth of the Machine: Technics and Human Development [New York: Harcourt Bracem 1967],

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική. Βασικές έννοιες

Στατιστική. Βασικές έννοιες Στατιστική Βασικές έννοιες Τι είναι Στατιστική; ή μήπως είναι: Στατιστική είναι ο κλάδος των εφαρμοσμένων επιστημών, η οποία βασίζεται σ ένα σύνολο αρχών και μεθοδολογιών που έχουν σκοπό: Το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ

της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ Οδηγίες Χρήσης της ΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΠΥΞΙΔΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ και ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ Αθήνα 2010-1- Με τη γεωλογική πυξίδα μπορούμε να μετρήσουμε τα στοιχεία των επιπέδων των γεωλογικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ. Η Παλαιολιθική-Μεσολιθική και Νεολιθική περιόδος Αιγαίο και Κύπρος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ. Η Παλαιολιθική-Μεσολιθική και Νεολιθική περιόδος Αιγαίο και Κύπρος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ Η Παλαιολιθική-Μεσολιθική και Νεολιθική περιόδος Αιγαίο και Κύπρος ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Η Παλαιολιθική περίοδος του Αιγαίου δυστυχώς παραµένει σχεδόν στην αφάνεια, καθώς τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενα επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου

Κείµενα επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου Κείµενα επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου Θερµές ευχαριστίες για την παραχώρηση υλικού και τη συνεργασία σε όλα τα στάδια προετοιµασίας του εκπαιδευτικού προγράµµατος στον επιµελητή της έκθεσης, αρχαιολόγο

Διαβάστε περισσότερα

Λέκτορας Τομέα Αρχαιολογίας Α.Π.Θ.

Λέκτορας Τομέα Αρχαιολογίας Α.Π.Θ. ΤΑΦΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 1 ΣΕΒΑΣΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ Λέκτορας Τομέα Αρχαιολογίας Α.Π.Θ. Η γνώση μας για τις προϊστορικές ταφικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ 1. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: συχνά η θεματική πρόταση διασαφηνίζεται και αναπτύσσεται καλύτερα με την παράθεση συγκεκριμένων παραδειγμάτων. Όσο πιο κοντά μας διαδραματίζεται ένα γεγονός,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;...

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;... Κεφάλαιο Τρίτο Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον Κόσμο τον 19ο αιώνα Ενότητα 15 Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί Φύλλο εργασίας 1. Αφού μελετήσετε τη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ:

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Το σχέδιο της αίθουσάς μας Τι σχήμα έχει η αίθουσά μας; Επιλέγουμε το σωστό σχήμα και γράφουμε το όνομά του στο κάτω μέρος. Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Πώς είναι τοποθετημένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς 2 Εικόνες Κρατών Εικόνα της Ε.Ε. Το σύνολο των χαρακτηριστικών μίας χώρα που μας έρχεται στο μυαλό

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 9 ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίµα που προωθείται στο σώµα περιέχει λιγότερη από την φυσιολογική ποσότητα οξυγόνου. Αυτό προκαλεί ένα µπλέ χρωµατισµό του δέρµατος που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ 1 ΟΙ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ Μαθαίνω τα κύρια σημεία Πολλές φορές μάς ενδιαφέρει να ξέρουμε τη θέση ενός ανθρώπου, ενός αντικειμένου, ενός τόπου κτλ. Σχετική θέση ενός σημείου ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ. Μάθημα : Στατιστική Ι. Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας

ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ. Μάθημα : Στατιστική Ι. Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ Μάθημα : Στατιστική Ι Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Ιστοσελίδα : http://users.sch.gr/epdiaman/ Email : epdiamantopoulos@yahoo.gr 1 Στόχοι της υποενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Ενα (παρ ολίγον) Έγλημα Χωρίς Τιμωρία

Ενα (παρ ολίγον) Έγλημα Χωρίς Τιμωρία Ενα (παρ ολίγον) Έγλημα Χωρίς Τιμωρία Οι νόμοι της φυσικής είναι πανταχού παρόντες και αμειλικτοι. Όποιος τους παραβέπει μπορεί να το πληρώσει πολύ ακριβά ακόμα και με την ζωή του.εδώ εν προκειμένω αναφερόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

Γράφηµα 2.1.1.α. Τελειόφοιτοι ενιαίων λυκείων νοµού Αργολίδας περιόδου 2001-2002.

Γράφηµα 2.1.1.α. Τελειόφοιτοι ενιαίων λυκείων νοµού Αργολίδας περιόδου 2001-2002. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο 2.1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ 2.1.1 Με βάση το φύλο. Οι τελειόφοιτοι µαθητές των ενιαίων λυκείων του νοµού Αργολίδας, που θεµελίωσαν δικαίωµα προσέλευσης στις πανελλαδικές εξετάσεις της περιόδου

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τομέας Οικονομικών της Υγείας ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΡΟΣ 4 Ο ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

e-learning στην Αρχαιοαστρονομία (Επίδραση αστρονομίας στους πολιτισμούς και Εκμάθηση ψηφιακών τεχνικών)

e-learning στην Αρχαιοαστρονομία (Επίδραση αστρονομίας στους πολιτισμούς και Εκμάθηση ψηφιακών τεχνικών) (σύντομα δημοσιοποιούνται τα νέα Πιστοποιημένα Προγράμματα δια βίου του Παν/μιου Αιγαίου στο https://e-epimorfosi.aegean.gr. Σας προωθούμε εκ των προτέρων ενημέρωση σχετικά με το πρόγραμμά μας) e-learning

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis

Η μεταβλητή χρόνος στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η αναφορά στο χρόνο Αναφερόμενοι στο χρόνο, θα πρέπει κατ αρχάς να τονίσουμε ότι αυτός μπορεί να είναι είτε το ημερολογιακό έτος, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο Κώδικας αφορά όλες τις διαφημίσεις για κάθε είδους προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Κώδικας ορίζει τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικά Ερωτήματα

Ερευνητικά Ερωτήματα ΣΤΟΧΟΣ Στόχος της προτεινόμενης έρευνας ήταν η διερεύνηση ύπαρξης διαφορών στην εκπαίδευση των εργαζομένων μεταναστών σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας σε σχέση με το πολιτισμικό τους υπόβαθρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Σέβη Τριανταφύλλου, Επίκ. Καθηγήτρια Παλαιοανθρωπολογίας, Α.Π.Θ.

Σέβη Τριανταφύλλου, Επίκ. Καθηγήτρια Παλαιοανθρωπολογίας, Α.Π.Θ. ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Σέβη Τριανταφύλλου, Επίκ. Καθηγήτρια Παλαιοανθρωπολογίας, Α.Π.Θ. Η φυσική ανθρωπολογία είναι η επιστήμη που ασχολείται με την μελέτη της εξέλιξης και προσαρμογής του

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η εκδήλωση που διοργάνωσε το Περιφερειακό Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας της Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Στις Βαθιές Λάκες βρέθηκαν σηµαντικότατα ευρήµατα, τα οποία θεωρείται σκόπιµο να παρουσιασθούν και να αναλυθούν. Τα ευρήµατα αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Εισαγωγικό σημείωμα Βασικός σκοπός της διδασκαλίας της Ιστορίας είναι η ανάπτυξη του Ιστορικού Γραμματισμού. Με την ανάπτυξη του ιστορικού γραμματισμού στοχεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα