Επιμέλεια: Πασχάλης Σέντερης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιμέλεια: Πασχάλης Σέντερης"

Transcript

1 5ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ «ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ» Conflict think.bigchief.it Επιμέλεια: ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

2 Η εικόνα της καρέκλας conflict του εξωφύλλου είναι από το think.bigchief.it Σελίδα 2 από 56

3 Ευχαριστίες Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στον Γιώργο Μόσχο, Συνήγορο του Παιδιού, για την διαρκή συμπαράστασή του σε κάθε προσπάθειά μας καθώς και για την ανταπόκρισή του στην πρόσκλησή μας να μας επισκεφτεί (ξανά) και να μας βοηθήσει στην υλοποίηση του προγράμματος αυτού. Θερμές ευχαριστίες θα ήθελα να δώσω και στην Χριστίνα Χρηστίδου, Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας, για την πάντα πρόθυμη βοήθειά της αλλά και για το υλικό που άμεσα απέστειλε μόλις έμαθε το θέμα του προγράμματος. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω το μη κερδοσκοπικό, αναγνωρισμένο σωματείο για την Παιδική Προστασία και Ευημερία, «Μέντορας» για το υλικό που μου απέστειλε (αν και έχω τη βάσιμη υποψία ότι και γι αυτό πρέπει να ευχαριστήσω τη Χριστίνα τη Χρηστίδου). Φυσικά πρέπει να ευχαριστήσω τον Διευθυντή του σχολείου τον Γιάννη Χριστοφορίδη, ο οποίος όχι μόνο ανέχθηκε τις παρεκκλίσεις από τα καθιερωμένα, που έπρεπε να κάνουμε, αλλά στήριξε και ενθάρρυνε τις προσπάθειες τις δικές μου αλλά και των συμμετεχόντων μαθητών. Εδώ πρέπει να ευχαριστήσω και τη σχολική επιτροπή του 5ου Γυμνασίου Σταυρούπολης για την αναπαραγωγή του παρόντος εντύπου στην παρούσα μορφή. Τέλος, θα πρέπει να ευχαριστήσω τους συναδέλφους καθηγητές του σχολείου που ανέχθηκαν τις δράσεις μας και τις καθυστερήσεις προσέλευσης των μαθητών της ομάδας στο μάθημά τους αλλά και την ώρα (10 λεπτά) που διαθέσαν από τη διδακτική τους για τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου. Σελίδα 3 από 56

4 Σελίδα 4 από 56

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Εισαγωγή...07 Υπόθεση...08 Μεθοδολογία...09 Γενικοί στόχοι...09 Υλοποίηση...09 α) Προετοιμασία ευαισθητοποίηση...09 β) Διερεύνηση των συγκρούσεων...10 γ) Διαμεσολάβηση...21 δ) Έρευνα στο σχολείο...24 ε) Αξιολόγηση και συνέντευξη...43 Προτάσεις...45 Βιβλιογραφία...47 Παράρτημα...48 Σελίδα 5 από 56

6 Σελίδα 6 από 56

7 Εισαγωγή Το παρόν έντυπο είναι το τελικό προϊόν που προέκυψε από το πρόγραμμα Αγωγής Υγείας με τον ίδιο τίτλο, που εκπονήθηκε στο 5ο Γυμνάσιο Σταυρούπολης κατά το σχολικό έτος με υπεύθυνο καθηγητή τον Πασχάλη Σέντερη, ΠΕ19 Πληροφορικής και συμμετέχοντες μαθητές (30 συνολικά, 10 αγόρια και 20 κορίτσια) το σύνολο του τμήματος Γ4, δηλαδή οι μαθητές: ΣΙΕΡΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΟΥΡΒΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΥ ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΣΤΑΝ ΕΙΡΗΝΗ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΣΤΟΙΔΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΦΑΛΥΡΑ ΣΥΜΕΛΑ ΤΖΙΝΤΖΟΓΛΟΥ ΔΟΜΝΑ ΤΙΛΣΙΖΟΓΛΟΥ ΔΑΝΑΗ - ΔΟΜΝΑ ΤΟΥΠΛΙΚΙΩΤΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΡΥΦΩΝ ΕΛΕΝΗ ΤΣΑΛΙΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ - ΟΥΡΑΝΙΑ ΤΣΕΠΕΝΕΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΕΠΛΙΤΙΔΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΣΙΛΙΜΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΤΣΙΤΑΚΗΣ ΡΑΦΑΗΛ ΤΣΟΛΑΚΙΔΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΣΟΥΠΡΑ ΑΝΑΤΟΛΗ ΤΣΟΥΤΣΟΥΔΗΣ ΠΑΥΛΟΣ ΦΩΤΙΔΟΥ ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΧΑΡΙΖΑΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΑΡΙΣΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΝΑ ΧΑΤΖΗΘΕΟΧΑΡΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΧΙΝΤΖΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΧΡΥΣΙΚΟΥ ΜΑΡΙΑ - ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΧΩΛΙΔΟΥ ΑΣΗΜΕΝΙΑ ΧΩΤΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Η επιλογή ολόκληρου τμήματος και όχι επιλεγμένων μαθητών έγινε με στόχο να διαπιστωθεί αν η αντιμετώπιση των συγκρούσεων στο σχολικό περιβάλλον με διαμεσολαβητές θα μπορούσε να λειτουργήσει με οποιαδήποτε ομάδα μαθητών, κατάλληλα βέβαια εκπαιδευμένων και ευαισθητοποιημένων. Δηλαδή, ο πειραματισμός μας δεν αφορούσε μόνο τη μέθοδο αντιμετώπισης αλλά και τα άτομα που θα έπρεπε να εμπλακούν. Σελίδα 7 από 56

8 Το 5ο Γυμνάσιο Σταυρούπολης είναι ένα δημόσιο γυμνάσιο σε αστική περιοχή στο Δήμο Σταυρούπολης, ο οποίος είναι ένας Δήμος που βρίσκεται στις δυτικές συνοικίες του πολεοδομικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης. Οι δυτικές συνοικίες της Θεσσαλονίκης κατοικούνται σε μεγάλο ποσοστό από εργατοϋπαλληλικό πληθυσμό. Περίπου το 30% των μαθητών μας ανήκουν σε μονογονεϊκές οικογένειες ή είναι χωρισμένοι οι γονείς τους (πηγή: ατομικές δηλώσεις των γονέων των μαθητών μας). Ακούμε ότι αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η μητέρα (ο συνηθέστερος κηδεμόνας) που εργάζεται να μην έχει τη δυνατότητα και το χρόνο να ασχοληθεί με την πρόοδο ή τις εξωσχολικές κινήσεις του παιδιού της, όπως αναφέρεται και στο [Ypepth3-2000]. Υπόθεση Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία διάχυτη αίσθηση ανάμεσα στα μέλη του συλλόγου διδασκόντων ότι οι συγκρούσεις ανάμεσα στους μαθητές του σχολείου μας έχουν ενταθεί. Πολλές από αυτές τις συγκρούσεις καταλήγουν να αντιμετωπίζονται με αυστηρές τιμωρίες (όχι πάντα αποτελεσματικά κατά τη γνώμη μου). Στα υπόλοιπα σχολεία της περιοχής επιβάλλεται και η ποινή της αλλαγής σχολικού περιβάλλοντος και αποδέκτες αυτών των παιδιών είναι το σχολείο μας. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση των παραβατικών συμπεριφορών των μαθητών του σχολείου. Στο [Ypepth1-2000] αναφέρονται οι θεωρίες που σχετίζονται με την επιθετικότητα και αναφέρεται «Η σύγκρουση είναι κάτι φυσιολογικό. Η ολοκληρωτική απουσία της μπορεί να δηλώνει αδιαφορία, αποξένωση, καταπίεση». Επίσης περιγράφεται η επιθετικότητα και ορίζεται ο εκφοβισμός ως υποσύνολο της. Κάποιος σαφής ορισμός δεν δίνεται αλλά περιγράφεται η επιθετικότητα όπως και στο [Rigby2008] όπου παραδίδονται οι μορφές της με πολύ καλή ανάλυση αν και ο όρος που χρησιμοποιείται κυρίως είναι ο εκφοβισμός. Παρακάτω λοιπόν θα χρησιμοποιούνται οι όροι σύγκρουση και (σχολικός) εκφοβισμός όπου η πρώτη θα δηλώνει πιθανόν βία αλλά όχι πάντα με πρόθεση εκφοβισμού. Ο σχολικός εκφοβισμός (και ειδικά το κλίμα που δημιουργεί) επιδρά αρνητικά στην επίδοση των μαθητών, όπως αναφέρεται και στο [Ypepth2-2000] και στο [Rigby2008]. Μάλιστα στο δεύτερο αναφέρεται: «Τα διεθνή ερευνητικά δεδομένα αναφέρουν ότι περίπου 3 στα 10 παιδιά εμπλέκονται στο φαινόμενο του εκφοβισμού είτε ως θύματα, είτε ως δράστες, είτε και τα δύο. Αντίστοιχες έρευνες στη Ελλάδα δείχνουν ότι ο σχολικός εκφοβισμός λαμβάνει χώρα και στα σχολεία μας πολλές φορές με συχνότητα μεγαλύτερη από άλλες χώρες. Οι σχετικές έρευνες επίσης έρχονται να καταδείξουν με πειστικότητα τον αρνητικό αντίκτυπο της σχολικής βίας σε κοινωνικό, ακαδημαϊκό, ψυχολογικό επίπεδο. Ο σχολικός εκφοβισμός έχει συσχετιστεί με αυξημένο αριθμό απουσιών, χαμηλή ακαδημαϊκή επίδοση, υψηλά ποσοστά σχολικής διαρροής, συναισθηματικές δυσκολίες, αίσθημα μοναξιάς, αυτοκτονικό ιδεασμό και ψυχοσωματικά συμπτώματα.» Ακόμη, σχεδόν κάθε χρόνο, έρχεται (από το Δημοτικό) κάποιο παιδί που αντιμετωπίζει πλήρη απομόνωση από τα υπόλοιπα με πολύ έντονα αποτελέσματα στη κοινωνική του συμπεριφορά. Αυτή τη στιγμή φοιτούν 4 παιδιά (πριν από λίγα χρόνια παρατηρούσαμε παρόμοιες περιπτώσεις με συχνότητα μία ανά δύο ή τρία χρόνια) στο σχολείο μας με παρόμοια προβλήματα αλλά δεν καταγράφονται περισσότερες πληροφορίες για να προστατευτούν τα παιδιά αυτά. Οι ενδείξεις που έχουμε ως εκπαιδευτικοί συγκλίνουν στο ότι η πλειοψηφία των συγκρούσεων συμβαίνει ανάμεσα σε αγόρια συνομήλικους, η διάδοση φημών ανάμεσα σε κορί Σελίδα 8 από 56

9 τσια συνομήλικα και ο εκφοβισμός κατευθύνεται από τα μεγαλύτερα παιδιά προς τα μικρότερα ή από ομάδες αγοριών προς τους υπόλοιπους. Επομένως, ως ανεξάρτητες μεταβλητές στο ερωτηματολόγιο επέλεξα το φύλο και την τάξη (η οποία είναι ενδεικτική της ηλικίας). Τέλος, διερευνάται η υπόθεση ότι οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα της οριστικής επίλυσης των μεταξύ τους συγκρούσεων (η βιβλιογραφία υποδεικνύει τα μεγαλύτερα και ωριμότερα παιδιά) άρα η ομάδα επιλέχθηκε από την Γ τάξη. Μεθοδολογία Η διερεύνηση της επίδρασης (και της έκτασής της) των ενδοσχολικών συγκρούσεων και του εκφοβισμού στους συμμετέχοντες μαθητές έγινε με βιωματικό τρόπο, ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να εκφραστούν ελεύθερα αλλά και να μπορέσουν να δεθούν μεταξύ τους και φυσικά να εμπιστευτούν τον υπεύθυνο καθηγητή του προγράμματος (όπως αναφέρεται και στο [Malik2009]). Ως μέσο συλλογής των απόψεων και στάσεων του συνόλου των μαθητών του σχολείου επιλέχθηκε ένα ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις μεικτού τύπου, δηλαδή προκωδικοποιημένες ερωτήσεις με δυνατότητα επιλογής απάντησης ανοικτού τύπου (επιλογή κάτι άλλο (ανάφερε τι):. ). Η αξιολόγηση της διαδικασίας της διαμεσολάβησης έκρινα καλό να γίνει με συνέντευξη των διαμεσολαβητών και εμπλεκόμενων σε σύγκρουση. Η συνέντευξη αυτή ήταν ημι - δομημένη, δηλαδή αρχικά απάντησαν σε συγκεκριμένες ερωτήσεις και κατόπιν ζητήθηκε να πουν την άποψή τους και την αίσθηση που τους άφησε η όλη διαδικασία. Γενικοί στόχοι Οι γενικοί στόχοι (όπως τέθηκαν από την αρχή και στην αίτηση υλοποίησης του προγράμματος) ήταν οι μαθητές: να μάθουν τα δικαιώματα τους να μάθουν να συμβιώνουν αρμονικά να διερευνήσουν το φαινόμενο των ενδοσχολικών συγκρούσεων να διερευνήσουν την έκταση του φαινόμενου των ενδοσχολικών συγκρούσεων να μάθουν τρόπους αντιμετώπισης των ενδοσχολικών συγκρούσεων Υλοποίηση Στο αρχικό σχέδιο του προγράμματος, όπως είχε υποβληθεί στο γραφείο Αγωγής Υγείας, είχαν προγραμματιστεί κάποιες συγκεκριμένες δράσεις. Κατά την πορεία της υλοποίησης και μετά από προτάσεις των συμμετεχόντων μαθητών κάποιες τροποποιήθηκαν, άλλες καταργήθηκαν και κάποιες νέες προστέθηκαν. Η δομή του προγράμματος ήταν η εξής: α) Προετοιμασία ευαισθητοποίηση Αρχικά ζητήθηκε η συναίνεση των μαθητών του τμήματος προφορικά στην ολομέλεια του τμήματος. Εφόσον η απάντηση ήταν καταφατική (με απόλυτη πλειοψηφία) ζητήθηκε η έγ- Σελίδα 9 από 56

10 γραφη συναίνεση των γονέων κηδεμόνων των μαθητών. Επίσης, μοιράστηκαν έντυπα που περιείχαν τα Δικαιώματα του παιδιού από το [Unicef] για τα μελετήσουν οι μαθητές. Έγινε μία πρώτη ενημέρωση του Συλλόγου Διδασκόντων του σχολείου στην συνεδρίαση έγκρισης του προγράμματος και ζητήθηκε η συνδρομή και η κατανόησή τους. Στην πρώτη συνάντησή μας έγινε συζήτηση για τα δικαιώματα αυτά και αποσαφηνίστηκαν κάποιες απορίες των μαθητών. Επίσης έγινε συζήτηση για τα άρθρα του κανονισμού λειτουργίας του 5ου Γυμνασίου Σταυρούπολης και διαπιστώσαμε ότι καλύπτουν σε γενικές γραμμές το νομικό πλαίσιο που διέπει την δευτεροβάθμια εκπαίδευση αλλά θα μπορούσαν να διατυπωθούν λίγο καλύτερα και να εμπλουτιστούν. Η εκπόνηση αυτού του βελτιωμένου κανονισμού ελπίζω να είναι αντικείμενο κάποιου επόμενου προγράμματος Αγωγής Υγείας. Οι μαθητές παρατήρησαν ότι κάποιες φορές συμβαίνει κάποιοι από τους καθηγητές τους να μην είναι τόσο σχολαστικοί στην τήρηση αυτών των κανόνων και ότι θα έπρεπε να δεσμευτούν να τους τηρούν χωρίς παρεκκλίσεις. β) Διερεύνηση των συγκρούσεων Βιωματική προσέγγιση Πέρα από την ευαισθητοποίηση των μαθητών, θα έπρεπε να διερευνηθεί και η άποψή τους για το τι θεωρούν σύγκρουση και τι εκφοβισμό, ή καλύτερα πως υπάρχουν αυτές οι έννοιες στα βιώματά τους (γιατί στο λεξιλόγιό τους σίγουρα δεν υπάρχουν). Στη συνέχεια λοιπόν προσπαθήσαμε να διαπιστώσουμε ποια είναι η στάση των παιδιών αυτής της ηλικίας (του σχολείου μας), απέναντι στα φαινόμενα βίας και εκφοβισμού, πως τα αντιλαμβάνονται, πως τα αντιμετωπίζουν και μέχρι σε ποιο σημείο τα αποδέχονται. Ο προσφορότερος τρόπος γι αυτή τη διερεύνηση ήταν σίγουρα ο βιωματικός μια και θα ήταν άστοχο να διαβάσουμε επιστημονικές μελέτες ή να κάνουμε διαλογικές συζητήσεις επιστημονικού επιπέδου. Αρχικά έγινε μία συνάντηση όπου δόθηκε σε κάθε μαθητή ένα έντυπο (Παράρτημα - έντυπο καταγραφής συγκρούσεων ή συμβάντων εκφοβισμού) για να συμπληρωθεί με κάποια σύγκρουση ή φαινόμενο εκφοβισμού στο οποίο ήταν αυτόπτες μάρτυρες ή πρωταγωνιστές. Δόθηκαν αναλυτικές εξηγήσεις πάνω στη διαδικασία καταγραφής (με την επισήμανση να μην γίνει φανερά και άρα αφού μαθευτεί και διαδοθεί να έχουμε φαινόμενα πρόκλησης συμβάντων). Αντίθετα, δόθηκαν ελάχιστες εξηγήσεις στο πως θα ξεχώριζαν και θα αναγνώριζαν ένα τέτοιο συμβάν ή τι θα θεωρούσαν σαν σύγκρουση ή εκφοβισμό. Στις ερωτήσεις τους για επεξήγηση η απάντηση ήταν να βασιστούν στην κρίση τους. Άρα, οι μαθητές θα έπρεπε να κρίνουν σύμφωνα με τις δικές τους εμπειρίες και βιώματα τι είναι σύγκρουση, να την καταγράψουν και να τη σχολιάσουν. Ο χρόνος που δόθηκε ήταν συνολικά 10 ημέρες στις αρχές Νοεμβρίου Σ αυτό το διάστημα δεν έγινε τακτική συνάντηση της ομάδας αλλά σύντομες επιμέρους συναντήσεις με μικρές ομάδες. Στο τέλος της προθεσμίας είχαν παραδοθεί 12 συμπληρωμένα έντυπα. Κάποια παιδιά δικαιολογήθηκαν ότι δεν είχαν παρατηρήσει κάτι αξιόλογο ενώ άλλα απλά παραδέχτηκαν (ή άφησαν να εννοηθεί) ότι βαρέθηκαν να συμπληρώσουν. Η συζήτηση πάνω στα έντυπα αυτά έγινε στις 4 επόμενες συναντήσεις. Σαν τόπος επιλέχθηκε η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του σχολείου που λόγω του μεγέθους της έδινε τη δυνατότητα να τοποθετήσουμε πάγκους και να καθίσουμε κυκλικά αλλά και λόγω του άφθονου ελεύθε Σελίδα 10 από 56

11 ρου χώρου της επέτρεπε την άνετη αναπαράσταση των συμβάντων. Επιπλέον είχε και διαθέσιμο επιπλέον χώρο για προετοιμασία των ομάδων. Η διαδικασία ήταν η εξής: τα έντυπα είχαν τοποθετηθεί ανάποδα (με τα γράμματα προς τα κάτω) και ένας μαθητής ή μαθήτρια αναλάμβανε να τραβήξει τυχαία ένα έντυπο. Κατόπιν καλούνταν ο μαθητής ή μαθήτρια που είχε καταγράψει το έντυπο να πάρει 2 ή περισσότερους μαθητές (όσοι ήθελαν να συμμετάσχουν σήκωναν το χέρι τους) παράμερα και τους εξηγούσε το συμβάν, τις κουβέντες που ανταλλάχθηκαν καθώς και αν υπήρχαν θεατές. Επίσης, τους «δίδασκε» τη συμπεριφορά τους ώστε να μπορέσουν να την αναπαραστήσουν. Ο χρόνος που είχε διαθέσιμη η ομάδα ήταν περίπου 10 λεπτά ή λίγο παραπάνω. Εικόνα 1: Προετοιμάζοντας τη βιωματική αναπαράσταση Ένα θέμα που τέθηκε ευθέως από την αρχή από τους μαθητές ήταν το πόσο ρεαλιστικά θα μπορούσαν να αναπαραστήσουν τους διαλόγους ή για να δανειστώ την έκφραση του μαθητή Α. «Κύριε, μπορούμε να βρίσουμε;». Συμφωνήθηκε ότι μπορούσαν να αναπαραστήσουν όσο ρεαλιστικά ήθελαν ή θεωρούσαν σωστό αλλά με τον όρο να μην συζητηθεί με τους υπόλοιπους μαθητές του σχολείου (δηλαδή τους εκτός προγράμματος). Επίσης, συμφωνήθηκε ότι αν ήθελαν μπορούσαν να αναφέρουν τα ονόματα των εμπλεκομένων (είτε ήταν μαθητές είτε ήταν καθηγητές) με την ίδια συμφωνία (δηλαδή να μην συζητηθεί εκτός προγράμματος). Εδώ πρέπει να σημειώσω ότι η συμφωνία αυτή τηρήθηκε άψογα! Είχα την ευκαιρία είτε με συζητήσεις με άλλους μαθητές είτε με γονείς να διαπιστώσω ότι δεν είχε ειπωθεί τίποτα. Βέβαια αυτή η συμφωνία μεταξύ μας έδινε και μία συνωμοτική χροιά για την υλοποίηση του προγράμματος από παιδιά της ομάδας και βοήθησε στην υλοποίηση. Τελικά, κάποια παιδιά ανάφεραν ονόματα ενώ άλλα δεν θέλησαν να αναφέρουν. Κάποια ανάφεραν ότι ήταν θύματα ενός συμβάντος ενώ άλλα μίλησαν για κάποιο τρίτο παιδί αλλά τα έντονα συναισθήματα τους ήταν δείγμα ότι ήταν θύματα στην περιγραφόμενη σύγκρουση. Γενι Σελίδα 11 από 56

12 κά, δεν βρέθηκε κάποιο παιδί να αναφέρει συμβάν όπου ήταν θύτης ο ίδιος (ή η ίδια) ή να παραδεχτεί (ανοιχτά τουλάχιστον) ότι το προκάλεσε. Μετά το τέλος της αναπαράστασης το παιδί που είχε καταγράψει το συμβάν διάβαζε τις παρατηρήσεις του δηλαδή τα αίτια που κατά τη γνώμη του προκάλεσαν τη σύγκρουση. Κατόπιν το κάθε παιδί που συμμετείχε στην αναπαράσταση περίγραφε τα συναισθήματά του (ταυτιζόμενο με το θύμα ή το θύτη ή το θεατή). Έπειτα, όποιο παιδί ήθελε μπορούσε να πει τη γνώμη του ή τα συναισθήματά του για το συμβάν που μόλις παρακολούθησε. Στη συνέχεια έλεγαν την άποψή τους για το ποια θα μπορούσε να είναι η εναλλακτική συμπεριφορά των δύο πλευρών ώστε να μην φτάσουν σε σύγκρουση. Τέλος ανάφεραν τη γνώμη τους για τα πιθανά αποτελέσματα του συμβάντος κυρίως στο θύμα αλλά και στο θύτη αλλά και στο συνολικό σχολικό περιβάλλον. Εικόνα 2: Βιωματική αναπαράσταση δύο αγόρια συμπλέκονται (στα αγόρια άρεσε πολύ η ρεαλιστική αναπαράσταση) Εδώ πρέπει να αναφέρω το ζωηρό ενδιαφέρον των παιδιών και την πολύ ενεργητική συμμετοχή τους σ αυτή τη φάση του προγράμματος. Αρκετές φορές ξεπεράσαμε το όριο της διαθέσιμης ώρας και όμως δεν διαμαρτύρονταν όπως θα ήταν φυσιολογικό να συνέβαινε τέτοια ώρα (αργά το μεσημέρι). Παρακάτω αναφέρονται τα συμβάντα που αναπαραστάθηκαν και ειδικό βάρος δίνεται σε αυτά που οδήγησαν σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα και επισημάνσεις χωρίς φυσικά διάθεση υποβιβασμού των υπολοίπων τα οποία επίσης ήταν σημαντικά και οδήγησαν σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις. Ονόματα, τάξεις, διδακτική ώρα και ειδικότητες καθηγητών δεν αναφέρονται παρακάτω, για ευνόητους λόγους. Σε όλες τις περιγραφές και παρατηρήσεις των μαθητών διατηρείται η ορθογραφία και η σύνταξη των μαθητών που το κατέγραψαν. Η αναπαράσταση έγινε από τα μέσα Νοεμβρίου έως λίγο πριν τις διακοπές των Χριστουγέννων. Σελίδα 12 από 56

13 Συμβάν 1ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Μ. (εικόνα 7) και έγινε ανάμεσα σε καθηγήτρια και συμμαθητή της σε προηγούμενο σχολικό έτος. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Μ. : «Ενώ η καθηγήτρια παρέδιδε μάθημα, ένας μαθητής μιλούσε ασταμάτητα. Του έκανε παρατήρηση και αυτός συνέχισε. Η καθηγήτρια του φώναξε έντονα και κατά τη γνώμη μου τον πρόσβαλε για ορισμένα μειονεκτήματά του. Αυτός θύμωσε και αντιμίλησε χωρίς σεβασμό. Οι φωνές και των δύο είχαν υψωθεί έντονα. Η καθηγήτρια έφτασε σε σημείο να ασκήσει βία προς το μαθητή ο οποίος έγινε έξαλλος και έφυγε με ένταση απ την τάξη.» Οι λόγοι που προβάλει η Μ.: «Πιστεύω πως η καθηγήτρια δεν είχε βρει τον κατάλληλο τρόπο για να δείξει στον μαθητή το καλό. Απ την άλλη ούτε ο μαθητής ήταν άγιος (οι επισημάνσεις είναι της μαθήτριας). Ο σεβασμός προς τους καθηγητές και η ησυχία μες την τάξη είναι άγραφτοι κανόνες που πρέπει να τηρούμε, αυτός δεν τους τήρησε». Στη συζήτηση που ακολούθησε όλοι οι μαθητές συμφώνησαν ότι η συμπεριφορά του μαθητή ήταν προκλητική (και άρα η καθηγήτρια ήταν υποχρεωμένη να αντιδράσει) αλλά και ότι η αντίδραση της καθηγήτριας ήταν υπερβολική. Ενδιαφέρον έχουν οι πραγματικοί λόγοι που έμμεσα πρόβαλαν οι μαθητές (το συμβάν έγινε την 7η τελευταία διδακτική ώρα): «ήμασταν κουρασμένοι, το πρόγραμμα της ημέρας ήταν δύσκολο» (κορίτσι), «εγώ πεινούσα, δεν είχα φάει τίποτα. Δεν έβλεπα την ώρα να φύγω» (αγόρι), «το μάθημα ήταν βαρετό. Δεν γίνεται να γίνει πιο ενδιαφέρον;» (κορίτσι). Εικόνα 3: Βιωματική αναπαράσταση Σελίδα 13 από 56

14 Συμβάν 2ο Το κατέγραψε ο μαθητής Π. και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές στις αρχές Νοεμβρίου. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή του ο Π. : «Ο ένας έβρισε ένα άλλο παιδί, τον έλεγε χαζό, χοντρό και τα λοιπά και έπειτα πιάστηκαν στα χέρια αλλά δεν υπήρχαν τραυματισμοί στο τέλος έδωσαν τα χέρια.» Οι λόγοι που προβάλει ο Π.: «Οι λόγοι που προκάλεσαν το συμβάν επειδή το ένα παιδί έβριζε και το άλλο συγχήστηκε». Στη συζήτηση που ακολούθησε δεν ήταν δυνατό να αποσαφηνιστεί αν υπήρξε προηγούμενη πρόκληση από τον δεύτερο μαθητή αλλά τα παιδιά συμφώνησαν ότι «αυτά συμβαίνουν συνέχεια». Εικόνα 4: Βιωματική αναπαράσταση Συμβάν 3ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Α. και έγινε στις 5 Οκτωβρίου 2009 (θυμόταν την ακριβή ημερομηνία!) ανάμεσα σε αυτήν (όπως ομολόγησε μετά) και έναν μαθητή (παλιότερο και μεγαλύτερο). Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Δ. : «Σε ένα σχολείο (!) ένας μαθητής απείλησε μία μαθήτρια ότι αν δεν πάρει τις ουσίες που της πρόσφερε θα την σκοτώσει. Αυτή η μαθήτρια το ανέφερε στον Διευθυντή του σχολείου και εκείνος έκανε ότι μπορούσε. Προσπάθησε να αποτρέψει τον μαθητή από αυτό το δρόμο, αλλά δεν τα κατάφερε.» Σελίδα 14 από 56

15 Οι λόγοι που προβάλει η Δ.: «Ο λόγος που προκάλεσε το συμβάν ήταν γιατί αυτός ο μαθητής ήθελε να κάνει και άλλα άτομα να νιώσουν όπως αυτός.» Στη συζήτηση η Δ. ομολόγησε ότι ήταν τρομοκρατημένη και φοβόταν να έλθει στο σχολείο. Για ένα μεγάλο διάστημα ερχόταν στο σχολείο συνοδευμένη αν και δεν συνάντησε άλλη φορά αυτόν τον μαθητή. Φάνηκε ότι την συντάραξε και ότι δεν το έχει ξεπεράσει ακόμα. Συμβάν 4ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Α. και έγινε από μία ομάδα μαθητών του σχολείου μας και άλλου σχολείου εναντίον μαθητών του σχολείου. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της δεύτερης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Α. : «Μία μαθήτρια του 7ου σχολείου Σταυρούπολης μαζί με την παρέα της πουλούσε μαγκιά σε κάποια παιδιά της πρώτης Γυμνασίου του 5ου τα οποία ήταν μικρότερα τους και έτσι ως μικρότερα δεν τολμούσαν να τους βαρέσουν ή να τους αντιμιλήσουν. Και το μόνο που μπόρεσαν να κάνουν ήταν να πάνε στον Διευθυντή.» Οι λόγοι που προβάλει η Α.: «Απλά η (αναφέρει το όνομα της μαθήτριας) και η παρέα της ήθελαν να δείξουν ότι είναι μεγαλύτερα και πιο δυνατά, το κάναν βέβαια για μαγκιά.» Εδώ πρέπει να αναφέρω ότι το 7ο Γυμνάσιο Σταυρούπολης συστεγαζόταν με το 5ο μέχρι πριν δύο χρόνια και τα παιδιά των δύο σχολείων συναντιόνταν στην αλλαγή της βάρδιας. Ανάμεσα στους μαθητές των δύο σχολείων πάντα υπήρχε μία κόντρα και μία αντιπάθεια. Τα παιδιά του 7ου κατοικούν πάνω από τον περιφερειακό στην περιοχή της Νικόπολης. Υπάρχουν πολλές κοινωνικές, οικονομικές αλλά και καταγωγής διαφορές που προκαλούν αυτή την αντιπάθεια. Πάντα οι μαθητές του ενός σχολείου κατηγορούσαν τους μαθητές του άλλου για οποιαδήποτε ζημιά γινόταν. Ακόμα και τώρα οι μαθητές των δύο σχολείων όταν σχολάνε συναντιόνται και κοντράρονται παρόλο που τα σχολεία τα χωρίζει μεγάλη απόσταση. Επίσης οι γονείς των μαθητών μας (αλλά και τα ίδια παιδιά δεν θέλουν να φοιτούν) δεν θέλουν να στέλνουν τα παιδιά τους στο 4ο Ενιαίο Λύκειο της Σταυρούπολης, γιατί πηγαίνουν οι απόφοιτοι του 7ου. Κανονικά οι απόφοιτοι του 5ου φοιτούν στο 3ο Ενιαίο Λύκειο της Σταυρούπολης αλλά λόγω έλλειψης χώρου του 3ου Λυκείου κάποιοι απόφοιτοί μας εγγράφονται στο 4ο Λύκειο. Αυτός είναι ένας λόγος που προκαλεί πολλές και έντονες διαμαρτυρίες από τους γονείς των μαθητών μας. Μέσα στα πλαίσια αυτής της διαμάχης εντάσσεται και το παραπάνω γεγονός όπως προέκυψε από τη συζήτηση και σε κάποια παιδιά (κυρίως σε ομάδες) αρέσει να ασκούν τρομοκρατία (και άρα εξουσία όπως ομολόγησαν τα παιδιά της ομάδας) σε μικρότερα και κυρίως άλλου σχολείου ώστε να μειώσουν και τις πιθανότητες τιμωρίας. Οι επόμενες δύο συγκρούσεις αφορούν (κυριολεκτικά τυχαία) έναν μαθητή του σχολείου μας που είναι αλλοδαπός και ταυτόχρονα ανήκει και σε μειονότητα. Συμβάν 5ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Α. και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές του σχολείου στις 11 Νοεμβρίου 2009 στις 9:50 (κατά τη διάρκεια του διαλείμματος). Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της δεύτερης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Α. : Σελίδα 15 από 56

16 «Κάθονταν όλοι μαζί στις σκάλες της πρώτης και ο (κενό στο έντυπο της μαθήτριας) έπαιζε με έναν κύβο με χρώματα. Κάποια στιγμή ήρθε ο (κενό στο έντυπο της μαθήτριας) και τον έσπρωξε και τον έβρισε. Ο (κενό στο έντυπο της μαθήτριας) αρπάχτηκε αμέσως τον κυνήγησε και προσπάθησε να τον χτυπήσει. Τον προκάλεσε να έρθει να τον ξανασπρώξει αλλά αυτός έφυγε.» Οι λόγοι που προβάλει η Α.: «Δεν νομίζω ότι υπήρχε κάποιος λόγος που τον έσπρωξε και τον έβρισε. Πιστεύω πως το συγκεκριμένο παιδί το κοντράρουνε πολλοί μόνο επειδή είναι διαφορετικός.» Εικόνα 5: Βιωματική αναπαράσταση Εδώ πρέπει να αναφέρω ότι το συγκεκριμένο παιδί, μου έχει παραπονεθεί πάρα πολλές φορές ότι το προκαλούνε και το βρίζουνε, αυτόν, την καταγωγή του και την οικογένειά του και έχει εμπλακεί σε πάρα πολλούς καυγάδες. Στη συζήτηση που ακολούθησε τα παιδιά ανάφεραν ότι σχεδόν καθημερινά αυτό το παιδί δέχεται προκλήσεις (και άλλοι είχαν παρατηρήσει επιθέσεις εναντίον του αλλά δεν το ανάφεραν). Κάποιο κορίτσι είπε ότι δεν θα άντεχε να έρχεται στο σχολείο αν και σ αυτήν φέρονταν έτσι και τα υπόλοιπα παιδιά συμφώνησαν. Επίσης παρατήρησαν ότι δεν έχει κάποιον κολλητό ώστε να μπορεί να μιλήσει και να πει «τον πόνο του». Όταν ρώτησα την ομάδα πόσο χρονικό διάστημα νομίζουν ότι θα άντεχαν χωρίς κάποιο «κολλητό» ή φίλο για να μπορούν να μιλάν μου απάντησαν από μία έως τρεις ημέρες. Φυσικά αυθόρμητα ήρθε η ερώτηση: «πόσο ακόμα θα αντέξει;» Σελίδα 16 από 56

17 Συμβάν 6ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Ε. (εικόνα 6) και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές του σχολείου στις 19 Νοεμβρίου 2009 στις 8:10 (πριν την έναρξη των μαθημάτων). Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της δεύτερης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Ε. : «Το πρωί πριν να χτυπήσει το κουδούνι καθόμασταν στα παραθυράκια και δίπλα καθόντουσαν δύο παιδιά. Ήρθε μετά από λίγο ο (αναφέρει το όνομα του μαθητή) και με το που πήγε κοντά στα παιδιά αυτά του είπαν να φύγει και να πάει στο διάολο. Ο (αναφέρει το όνομα του μαθητή) πήγε να τον πλακώσει αλλά ο (αναφέρει το όνομα του μαθητή) έτρεξε να φύγει, γύρισε και τον ξαναέβρισε του είπε σκληρά λόγια.» Οι λόγοι που προβάλει η Ε.: «Κατά τη γνώμη μου δεν υπήρχε συγκεκριμένος λόγος τσακωμού αλλά αυτό που κυριαρχεί γενικά στην Ελλάδα είναι ο ρατσισμός.» Φυσικά η συζήτηση συνεχίστηκε από εκεί που είχε σταματήσει από το προηγούμενο επεισόδιο και επειδή μου έκανε εντύπωση η άποψη της Ε. ρώτησα και τους υπόλοιπους αν συμφωνούσαν μαζί της. Κανένας δεν διαφώνησε οπότε έθεσα το θέμα σε ψηφοφορία: Εμείς οι Έλληνες είμαστε ρατσιστές ή όχι;. Αποτέλεσμα (με ανάταση του χεριού): 30 ναι και 1 λευκό (το δικό μου). Παραπέρα σχολιασμός νομίζω ότι περιττεύει. Εικόνα 6: Έντυπο καταγραφής σύγκρουσης Σελίδα 17 από 56

18 Συμβάν 7ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Μ. και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της τρίτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Μ. : «Καθώς σχολούσαμε και περπατούσαμε στον δρόμο μπροστά από το σχολείο βλέπουμε δύο παιδιά από το σχολείο μας να μαλώνουν και να χτυπάν ο ένας τον άλλον με κλωτσιές και μπουνιές. Δεν κράτησε όμως για πολύ καθώς ήταν μες στον δρόμο και κόρναρε συνεχώς ένα αμάξι για να σταματήσουν.» Οι λόγοι που προβάλει η Μ.: «Παρεξήγηση ανάμεσά τους Διαφωνία». Οι κουκίδες είναι επιλογή της Μ. Φυσικά μπροστά στο συμβάν ήταν και άλλοι μαθητές της ομάδας (θεατές ήταν τουλάχιστον το μισό σχολείο όπως ανάφεραν) και συζητήθηκε με ιδιαίτερη έξαψη. Όλα ξεκίνησαν από κάποια «παρεξήγηση» (ο όρος των μαθητών) και επέλεξαν να λύσουν τις διαφορές τους στο σχόλασμα εκτός σχολείου. Ο ρόλος των μαθητών θεατών ήταν σημαντικός (όπως συμφώνησαν όλοι). Κανένας δεν έκανε κάποια κίνηση να τους χωρίσει και μάλιστα κάποιοι ενθάρρυναν τον έναν ή τον άλλο συμπλεκόμενο. Όταν έβαλαν τον εαυτό τους στη θέση των συμπλεκόμενων οι μαθητές ομόφωνα ομολόγησαν ότι ήταν αδύνατο να μην συμπλακούν γιατί όποιος υποχωρούσε μπροστά στους θεατές θα στιγματιζόταν ως δειλός. Επίσης κάποιοι ανάφεραν ότι φοβούνταν να επιχειρήσουν να τους χωρίσουν για να μην τις «φάνε» και αυτοί. Συμβάν 8ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Μ. και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθήτριες του σχολείου μας. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της τέταρτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Μ. : «Η μία κοπέλα μίλησε άσχημα στην άλλη για ένα θέμα στο είπα (?) την είχε βάλει λόγια μια άλλη κοπέλα. Έτσι μαλώσαν, μιλούσαν άσχημα και υπήρχε μια ένταση στην κουβέντα τους. Τελικά αυτό το συμβάν έλειξε χωρίς να πέσει ξύλο επειδή τους διακόψανε άλλοι.» Οι λόγοι που προβάλει η Μ.: «Πιστεύω ότι έγινε μια παρεξήγηση ανάμεσα στα κορίτσια, εξαιτίας ενός άλλου κορίτσι το οποίο έλεγε ψέματα και στις 2.» Η Μ. ανάφερε ότι αφού συζήτησαν μέσω κοινών φίλων οι δύο μαθήτριες βγήκε το συμπέρασμα ότι ένα τρίτο κορίτσι έλεγε ψέματα και στις δύο διαβάλλοντας την μία στην άλλη για να τις κάνει να τσακωθούν και να πάψουν να είναι φίλες. Η καλύτερη αντιμετώπιση σ αυτές τις περιπτώσεις κατέληξαν τα παιδιά της ομάδας είναι να μιλήσεις άμεσα με αυτόν τον οποίον κατηγορούν για διαδόσεις για να λυθεί η παρεξήγηση. Η δυνατότητα ξυλοδαρμού του ψεύτη απορρίφτηκε αλλά η περιφρόνησή προς αυτόν (και απομόνωσή του) θεωρήθηκε θεμιτή. Πάντως τα παιδιά της ομάδας ανάφεραν ότι τέτοια περιστατικά δεν είναι σπάνια και δεν είναι χαρακτηριστικό μόνο των κοριτσιών. Τα υπόλοιπα 4 επεισόδια συζητήθηκαν στην τρίτη και τέταρτη συνάντηση αλλά δεν απέδωσαν κάτι ιδιαίτερο σε σχέση με τα προηγούμενα. Παρατίθενται παρακάτω: Σελίδα 18 από 56

19 Συμβάν 9ο Το κατέγραψε ο μαθητής Χ. και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές του σχολείου μας. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της τρίτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή του ο Χ. (τα μικρά ονόματα καταγράφονται μια και είναι αρκετά συνηθισμένα) : «Ο Αντώνης έβρισε τον Νίκο και ο Νίκος τον βάρεσε στην μάπα μπουνοιά. Όταν σχόλασαν ο Αντώνης έφερε μερικούς φίλους του και έβαλαν τον Νίκο σε μια γωνιά και τον βαρούσαν.» Οι λόγοι που προβάλει ο Χ.: «Ο Αντώνης έβρισε τον Νίκο.» Συμβάν 10ο Το κατέγραψε ο μαθητής Χ. (άλλος από τον προηγούμενο) και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές του σχολείου μας. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της τρίτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή του ο Χ. (τα μικρά ονόματα καταγράφονται μια και είναι αρκετά συνηθισμένα) : «Ο Βασίλης καθός έκανε βόλτες με τους φίλους του ο Νίκος πίγε μπροστά του και έκανε άσχιμες χιρονομίες στον Βασίλη και μετά ο Νίκος έφηγε. Την επόμενη μέρα ο Βασίλης πήγε του μίλησε για να τον ροτίση εξηγίσεις αλλά ο Νίκος δεν απαντούσε και λογομαχίσανε και ήταν στο τσακ να τσακοθούν άμα δεν τους σταματούσαμε.» Οι λόγοι που προβάλει ο Χ.: «Κατά τη γνώμη μου ο λόγος είναι ότι ο Νίκος δεν σιμπαθεί τον Βασίλη.» Εικόνα 7: Έντυπο καταγραφής σύγκρουσης Σελίδα 19 από 56

20 Συμβάν 11ο Το κατέγραψε ο μαθητής Γ. και έγινε στις 1 Νοεμβρίου 2009 ανάμεσα σε δύο μαθητές του σχολείου μας. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της τέταρτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή του ο Γ.: «Ο (αναφέρει το όνομα του μαθητή το οποίο δεν είναι συνηθισμένο) χτύπησε τον Γιάννη στο πρόσωπο, μετά αρχίσαν έναν μικρό αγώνα με μπουνιές. Τέλος τους χωρίσανε και έφυγε ο καθένας με την παρέα του.» Οι λόγοι που προβάλει ο Γ.: «Μάλλον θα βρίσανε ο ένας τον άλλο, πιστεύω πως αυτός ήταν ο κύριος λόγος.» Συμβάν 12ο Το κατέγραψε η μαθήτρια Α. και έγινε ανάμεσα σε δύο μαθητές του σχολείου μας. Συζητήθηκε κατά τη διάρκεια της τέταρτης συνάντησης. Αναφέρει στην περιγραφή της η Α.: «Ο (αναφέρει το όνομα του μαθητή το οποίο δεν είναι συνηθισμένο) έσπρωξε αρχικά για πλάκα τον Κώστα και έπεσε μετά ο Κώστας νευρίασε και τον λέει τι με έσπρωξες ρε μαλάκα? Και το ένα έφερε τ άλλο και σπροχνώντουσαν μεταξύ τους και μαλώσανε. Το μάτι του Κώστα πρήστικε.» Οι λόγοι που προβάλει η Α.: «Το συμβάν ξεκίνησε για πλάκα αλλά μετά συνεχίστηκε.» Μετά την αναπαράσταση των καταγραφών έγινε και μία συνάντηση σύνοψης όπου επιχειρήσαμε να ανακεφαλαιώσουμε όσο ειπώθηκαν και να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα. Τα παιδιά θεώρησαν ότι πολλές συγκρούσεις συμβαίνουν χωρίς ιδιαίτερο λόγο (ή για πλάκα ή γιατί είναι κουρασμένοι ή γιατί κάτι τους έκανε νευρικούς εκείνη την ημέρα) και θα μπορούσαν να αποφευχθούν αν υπήρχε επικοινωνία ανάμεσα τους. Εδώ έκανε μία μαθήτρια μία εύστοχη παρατήρηση ότι οι περισσότεροι σημερινοί Έλληνες δεν συζητούν μεταξύ τους και τσακώνονται χωρίς λόγο. Διαχώρισαν άμεσα την σύγκρουση ή τον εκφοβισμό που συμβαίνει περιστασιακά από την διαρκή πίεση κάθε είδους εναντίον κάποιου συγκεκριμένου παιδιού. Αποδίδουν την συμπεριφορά των ομάδων στην «μαγκιά» αλλά δεν μπορούν να κατανοήσουν τους λόγους που ωθούν μία ομάδα μαθητών ή μαθητριών να φέρονται παραβατικά. Επίσκεψη του Συνηγόρου του Παιδιού Την Δευτέρα 1 Φεβρουαρίου 2010 επισκέφτηκε το σχολείο μας ο κος Μόσχος, ο Συνήγορος του Παιδιού, κατόπιν προηγούμενης πρόσκλησής μας. Είχε προηγηθεί συνάντηση προετοιμασίας με την ολομέλεια της ομάδας όπου εξήγησα στους μαθητές της ομάδας τις αρμοδιότητες και δράσεις του Συνηγόρου του παιδιού και ποιος και πως μπορεί να καταφύγει στον Συνήγορο του Παιδιού. Οι μαθητές τοποθέτησαν τα θρανία της τάξης τους σε κύκλο και κατόπιν ο κος Μόσχος αναφέρθηκε σε θέματα συγκρούσεων στο σχολείο αλλά και κακοποίησης στο οικογενειακό περιβάλλον (και όχι μόνο), καθώς και στο ρόλο των καθηγητών και των ίδιων των παιδιών σε περιπτώσεις σύγκρουσης μαθητών του σχολείου (κυρίως σαν θεατές). Η συζήτηση έγινε με τη μαιευτική μέθοδο όπου οι μαθητές καλούνταν να πουν τη γνώμη και άποψή τους πάνω σε συγκεκριμένες ερωτήσεις. Σελίδα 20 από 56

21 Παρακάτω αναφέρονται συνοπτικά κάποια θέματα που συζητήθηκαν καθώς και κάποιες απόψεις που έγιναν δεκτές από την πλειοψηφία. Κάποιες ερωτήσεις που τέθηκαν ήταν: - Οι μεγάλοι θα πρέπει να παρεμβαίνουν στις συγκρούσεις; (των μαθητών εννοείται) - Αν ένα παιδί έρθει δαρμένο στο σχολείο τι κάνουμε; - Τι μπορεί να κάνει ο καθηγητής; (σε μία σύγκρουση μαθητών) - Πως νοιώθεις που είσαι στον καβγά; και άλλες πολλές. Διαπιστώθηκε πως πολλοί μαθητές νοιώθουν ότι είναι καλύτερο να αποταθούν στη διεύθυνση του σχολείου σε περιπτώσεις εκφοβισμού τους από άλλους μαθητές, κάποιοι να ζητήσουν τη συνδρομή κοινών τους φίλων και λίγοι να προτιμούσαν να ζητήσουν από κάποιους τρίτους μαθητές να μεσολαβήσουν. Η διαδικασία αντιμετώπισης των συγκρούσεων μαθητών (όταν φτάσουν στη διεύθυνση του σχολείου) θεωρούν ότι είναι η συζήτηση και η εξήγηση των αιτιών και η απόδοση ευθυνών (με την επιβολή της τιμωρίας που προβλέπεται). Κάποια στιγμή αναφέρθηκε από τους μαθητές ότι οι καθηγητές τους δεν ενδιαφέρονται σε τέτοιες περιπτώσεις να συζητήσουν και να αναζητήσουν σε βάθος τις πραγματικές αιτίες. Ιδιαίτερη συζήτηση έγινε για το ρόλο τους ως θεατές ενός συμβάντος που συμβαίνει σε δημόσιο χώρο. Καταλήξαμε ότι όταν ξεκινάς έναν καβγά σε δημόσιο χώρο δίνεις δικαίωμα σε όλους τους υπόλοιπους να συμμετάσχουν (αρνητικά ή θετικά) ενώ η ψυχολογική επίδραση των θεατών στον δράστη και στο θύμα είναι έντονη. Το θύμα νοιώθει άσχημα ενώ ο θύτης ωθείται να το προχωρήσει στα άκρα. Οι μαθητές στους τέλος της συζήτησης δήλωσαν ότι έχουν ανάγκη από ψυχολόγο για να τον συμβουλεύονται και άρα θα ήταν καλό να υπήρχε κάποιος στο σχολείο, καθώς και μια ώρα την εβδομάδα για ελεύθερη συζήτηση με τους καθηγητές τους. Ανάφεραν ότι καταπιέζονται ψυχολογικά από τις απειλές των καθηγητών τους οι οποίοι σαν μέσο επιβολής χρησιμοποιούν τη φράση «θα σε αφήσω». Δυστυχώς, ανάφεραν ότι κάποιοι καθηγητές τους θα έπρεπε να περάσουν από ψυχολογικά τεστ. γ) Διαμεσολάβηση Προετοιμασία κανόνες διαμεσολάβησης Ο Συνήγορος του Παιδιού είχε θίξει το θέμα του ποιος θα ήταν καλύτερο να διαμεσολαβήσει ανάμεσα σε πλευρές που συγκρούονται αλλά τα παιδιά δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία, κυρίως λόγω των άλλων θεμάτων που είχαν τεθεί στη συζήτηση και τους ενδιέφεραν περισσότερο να τοποθετηθούν. Σ αυτό το σημείο θεώρησα ότι ήταν ευκαιρία να θέσω την ομάδα απέναντι από το δίλημμα: ποιος είναι ο ιδανικότερος για να διαμεσολαβήσει σε συγκρούσεις ανάμεσα σε μαθητές; Η συζήτηση ξεκίνησε από το παράδειγμα της μαθήτριας Σ. η οποία είχε τσακωθεί πολύ έντονα με μία άλλη μαθήτρια και είχαν έρθει στο γραφείο μου όπου μετά από κουβέντα είχαν «εξαναγκαστεί» σε συμφιλίωση. Η Σ. περίγραψε τις σχέσεις της με την άλλη μαθήτρια και ανάφερε ότι ποτέ δεν ξαναέφτασαν σε τόσο έντονο τσακωμό και απέφευγαν αρκετά η μία την άλλη αλλά δεν συμφιλιώθηκαν πραγματικά ποτέ και από τύχη κυρίως δεν συγκρούστηκαν ξανά. Σελίδα 21 από 56

22 Από την κουβέντα προέκυψε ότι ελάχιστες φορές μετά από τσακωμό και αφού είχε έρθει το θέμα σε διαιτησία της διεύθυνσης ή των καθηγητών οι σχέσεις των παιδιών είχαν επανέλθει στο προ της σύγκρουσης επίπεδο. Επίσης η πλειοψηφία των παιδιών θεώρησε ότι η καλύτερη επιλογή διαμεσολαβητή θα ήταν ένας κοινός φίλος (κυρίως) και αν δεν υπήρχε τέτοιος τότε κάποιος άλλος μαθητής (ίσως λίγο μεγαλύτερος ή ωριμότερος και φυσικά αντικειμενικός) θα ήταν η επόμενη καλύτερη επιλογή. Εικόνα 8: Δείγματα κανόνων συμπεριφοράς διαμεσολαβητών όπως παραδόθηκαν από τους μαθητές Καταλήξαμε τελικά ότι θα μπορούσαμε να δοκιμάσουμε αυτό το μοντέλο στο σχολείο μας στο επόμενο διάστημα. Κάποια παιδιά δήλωσαν ότι θα φοβούνταν να παίξουν το ρόλο του διαμεσολαβητή γιατί νόμισαν ότι θα έπρεπε να παρεμβάλλονται ανάμεσα στους αντιμαχόμενους και αφού τους χωρίσουν να κάνουν συμφιλίωση. Τελικά αποφασίσαμε να διαθέσουμε τις επόμενες δύο ή τρεις συναντήσεις μας στο να διευκρινίσουμε ποιοι θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως διαμεσολαβητές, με ποιόν τρόπο και σε ποια φάση. Οι μαθητές ανέλαβαν να σκεφτούν κανόνες συμπεριφοράς των διαμεσολαβητών καθώς και τα βήματα ενός πρωτοκόλλου διαμεσολάβησης και να τα παραδώσουν γραπτά στην επόμενη συνάντηση για συζήτηση. Στις επόμενες συναντήσεις και προσπαθώντας να φανταστούμε τα συναισθήματα και την ψυχική διάθεση δύο συγκρουόμενων μαθητών καταλήξαμε σε κάποιους κανόνες συμπεριφοράς (Παράρτημα - Κανόνες συμπεριφοράς διαμεσολαβητή) καθώς και κάποιους κανόνες - βήματα διαμεσολάβησης (Παράρτημα - Βήματα διαμεσολάβησης) για να χρησιμοποιήσουν ως οδηγό οι διαμεσολαβητές. Δυστυχώς, ακόμα και μετά από αυτές τις συναντήσεις κάποια παιδιά δίσταζαν να παίξουν το ρόλο του διαμεσολαβητή. Συνολικά 9 μαθητές (από τους 30) δήλωσαν ότι θα ήθελαν να είναι διαμεσολαβητές και μερικοί ακόμα με δισταγμό δήλωσαν ότι θα το σκεφτούν. Από τους 9, οι 4 ήταν αγόρια και οι 5 κορίτσια. Σελίδα 22 από 56

23 Στους υποψήφιους διαμεσολαβητές δόθηκαν γραπτοί οι κανόνες συμπεριφοράς και διαμεσολάβησης καθώς και ένα έντυπο «Συμβόλαιο τιμής» (Παράρτημα - Συμβόλαιο τιμής) όπως το ονομάσαμε για να συμπληρωθεί από τους εμπλεκόμενους στο τέλος της διαμεσολάβησης. Οι διαμεσολαβητές, κάθε φορά που θα εμπλέκονταν σε μία διαμεσολάβηση θα έπρεπε αμέσως μετά να μου αναφέρουν τι έγινε καθώς και τα αποτελέσματα. Επίσης, γνώριζαν ότι μπορούσαν να μου ζητήσουν, αν υπήρξε ανάγκη, να μεσολαβήσω ώστε να απαλλαχθούν από κάποια υποχρέωσή τους ώστε να ασχοληθούν με τη διαμεσολάβηση. Τέλος, έγινε ενημέρωση του Συλλόγου Διδασκόντων του σχολείου για την δράση που θα ακολουθούσε ώστε να ανεχθούν τη δράση των διαμεσολαβητών. Κάποιοι έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενώ άλλοι σκεπτικισμό. Εφαρμογή διαμεσολάβησης Στο επόμενο διάστημα (λίγο πριν και αμέσως μετά το Πάσχα) έγιναν συνολικά 5 διαμεσολαβήσεις. Εικόνα 9: «Συμβόλαιο τιμής» Τη μία από αυτές την διέκοψα στην εξέλιξή της (σχεδόν στην έναρξη της) γιατί οι υποψήφιοι διαμεσολαβητές σχεδόν θέλησαν να υποχρεώσουν τα παιδιά (2 αγόρια της Α τάξης) να «υποστούν» διαμεσολάβηση αλλά και επέτρεψαν και σε άλλους μαθητές (που δεν ανήκαν στην ομάδα και ήρθαν από περιέργεια) να εμπλακούν ως διαμεσολαβητές. Δύο ακόμα διαμεσολαβήσεις ήταν σχεδόν αποτυχία γιατί αναλώθηκαν σε συζητήσεις χωρίς ουσία και χωρίς να ακολουθήσουν τους κανόνες (όπως προέκυψε αργότερα) και έμμεσα παραδέχτηκαν ότι έγιναν κατά το διάστημα διδακτικής ώρας με στόχο να μην παρακολουθήσουν το μάθημά τους. Σελίδα 23 από 56

24 Άλλες δύο διαμεσολαβήσεις έγιναν με άψογο τρόπο, ακολουθήθηκαν όλοι οι κανόνες που είχαν οριστεί και τα αποτελέσματα ήταν πολύ καλύτερα από τα αναμενόμενα (όπως φάνηκε αργότερα και από τη συνέντευξη που μου έδωσαν οι εμπλεκόμενοι μαθητές). Βέβαια το διάστημα εφαρμογής ήταν μικρό για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα ενώ και ο αριθμός των συγκρούσεων που αντιμετωπίστηκαν ήταν πολύ μικρός αλλά εύκολα προέκυψαν κάποια παραδείγματα προς μίμηση και κάποια άλλα προς αποφυγή για μια μελλοντική εφαρμογή διαμεσολάβησης. Τέλος, δεν κατέληξαν όλες οι συγκρούσεις στους διαμεσολαβητές. Έγιναν και κάποιες άλλες (όχι πολλές) που αντιμετωπίστηκαν από τη διεύθυνση του σχολείου. Σε μία από αυτές έτυχε να είμαι εγώ διαμεσολαβητής ανάμεσα σε δύο μαθητές που ήρθαν στα χέρια και κατέληξαν στο γραφείο μου (είμαι υποδιευθυντής) με κοκκινίλες στα πρόσωπά τους. Σχεδόν ασυναίσθητα εφάρμοσα τους κανόνες που τόσους μήνες είχαμε κουβεντιάσει και αναπτύξει με τα παιδιά και τα αποτελέσματα ήταν πέρα από κάθε προσδοκία. Περισσότερα για την σύγκρουση αυτή υπάρχουν στην αξιολόγηση παρακάτω. δ) Έρευνα στο σχολείο Όλες οι προηγούμενες συζητήσεις και δράσεις δημιούργησαν κάποια ερωτηματικά τα οποία σκεφτήκαμε ότι θα ήταν καλό να διερευνηθούν. Είναι το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας έντονο ή όχι και σε ποιο σημείο; Πολλές φορές στις συζητήσεις μας αναφερόταν οι φράσεις «τον χτύπησα για πλάκα», «τον κλώτσησα γιατί παίζαμε». Μάλιστα ένα παιχνίδι μαθητών της πρώτης τάξης στο διάλειμμα ήταν να κλωτσούν ένα μεταλλικό κουτί και όποιο παιδί έχανε (άγνωστο με ποιο τρόπο) «έτρωγε» σφαλιάρες από τους υπόλοιπους. Όποτε το βλέπανε οι εφημερεύοντες καθηγητές και το σταματάγανε τα παιδιά διαμαρτύρονταν ότι απλώς παίζανε. Βέβαια το παιδί που είχε «φάει» το ξύλο ήταν αξιολύπητο αλλά δεν διαμαρτύρονταν! Μέχρι σε ποιο σημείο τα παιδιά θεωρούν τη βία ενταγμένη μέσα στην καθημερινότητά τους; Την αποδέχονται και αποτελεί συστατικό των παιχνιδιών τους όπως αναφέρουν ή απλώς υποκρίνονται; Οι διαμεσολαβητές είναι αποδεκτοί ή επειδή είναι κάτι καινούργιο τα παιδιά απλά ντρέπονται και δίνουν τη συναίνεσή τους; Υπάρχουν όλα τα είδη σχολικού εκφοβισμού που αναφέρονται στη βιβλιογραφία στο σχολείο μας ή όλα αυτά είναι μία υπερβολή; Ως μέσο συλλογής των απόψεων και στάσεων του συνόλου των μαθητών του σχολείου επιλέχθηκε ένα ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις μεικτού τύπου, δηλαδή προκωδικοποιημένες ερωτήσεις με δυνατότητα επιλογής απάντησης ανοικτού τύπου (επιλογή κάτι άλλο (ανάφερε τι):. ). Παρόλο που κάποια από τα θέματα έρευνας του ερωτηματολόγιου συζητήθηκαν με την ομάδα, την σύνταξη του ερωτηματολογίου ανέλαβα εγώ αφ ενός μεν γιατί θα ήταν δύσκολο να εξηγήσω στα παιδιά τη σωστή χρήση ερωτηματολογίου σε τόσο σύντομο χρόνο (ούτε και εγώ είμαι απόλυτα σίγουρος ότι την γνωρίζω) και αφ ετέρου γιατί και τα παιδιά της ομάδας θα έπρεπε να το συμπληρώσουν και επομένως θα ήταν προκατειλημμένα απέναντι στις ερωτήσεις μια και θα γνώριζαν τον λόγο ύπαρξής τους στο ερωτηματολόγιο. Όπως αναφέρθηκε και στην υπόθεση, ως ανεξάρτητες μεταβλητές στο ερωτηματολόγιο επιλέχθηκαν το φύλο και η τάξη η οποία είναι ενδεικτική της ηλικίας και κυρίως των συναναστροφών (αλλά όχι πάντα). Η 1η ερώτηση επιτρέπει να διερευνήσουμε την λεκτική βία και η 2η τη συχνότητά της (απέναντι στο παιδί που ομολογεί ότι ήταν θύμα της). Σελίδα 24 από 56

25 Η 3η ερώτηση επιτρέπει να διερευνήσουμε την σωματική βία και η 4η τη συχνότητά της (απέναντι στο παιδί που ομολογεί ότι ήταν θύμα της). Η 5η ερώτηση επιδιώκει να ανιχνεύσει την ηλικία του παιδιού θύτη (αν και πολλές φορές οι διετείς και τριετείς μαθητές είναι οι συχνότεροι θήτες εναντίον των συμμαθητών τους της κανονικής για την τάξη ηλικίας, αυτό όμως δεν φαίνεται από το ερωτηματολόγιο). Η 6η ερώτηση στοχεύει να αναδείξει το φαινόμενο της ψυχολογικής βίας που ασκείται στο παιδί θύμα μέσω της διάδοσης ανυπόστατων φημών για το άτομό του. Η 7η ερώτηση ζητά από τους μαθητές να αποτυπώσουν τα συναισθήματά τους από κάποιο φαινόμενο εκφοβισμού που υπέστησαν. Η 8η ερώτηση ζητά τη γνώμη των μαθητών όσον αφορά την ασφάλεια του σχολείου για έναν μαθητή που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Η 9η ερώτηση επιτρέπει να καταγράψουμε την προσφυγή των μαθητών σε κάποιον μετά από κάποιο φαινόμενο εκφοβισμού. Η 10η ερώτηση επιδιώκει να καταγράψει αν κάποιος μαθητής ένοιωσε ποτέ συναισθήματα θύτη (για οποιονδήποτε λόγο). Η 1η ερώτηση ζητά τη γνώμη των μαθητών για το ποιος νοιώθουν ότι θα μπορούσε να είναι ένας πιθανός διαμεσολαβητής. Η 12η ερώτηση ζητά τη γνώμη των μαθητών όσον αφορά την ασφάλεια του σχολείου για τους ίδιους. Το ερωτηματολόγιο το απάντησαν συνολικά 329 μαθητές, από τους οποίους οι 162 ήταν αγόρια και οι 167 κορίτσια. Στο παρακάτω γράφημα φαίνεται η κατανομή των μαθητών σε σχέση με τις δύο μεταβλητές (τάξη και φύλο): ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΑΞΗ Γ Β ΚΟΡΙΤΣΙ ΑΓΟΡΙ Α ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 10: Γράφημα κατανομής μαθητών κατά τάξη και κατά φύλο Δηλαδή τα αγόρια ήταν 55 από την Α, 54 από τη Β και 53 από τη Γ τάξη ενώ τα κορίτσια ήταν 57 από την Α, 54 από τη Β και 56 από τη Γ τάξη. Σελίδα 25 από 56

26 Παρακάτω καταγράφονται κάποιες από τις απαντήσεις των μαθητών. Το πλήθος των παιδιών που υπέστησαν λεκτική βία φαίνεται στο παρακάτω γράφημα: ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΛΕΚΤΙΚΗ ΒΙΑ Δεν απαντώ ΣΥΝΟΛΑ Κορίτσια Γ τάξης Κορίτσια Β τάξης Κορίτσια Α τάξης Αγόρια Γ τάξης Αγόρια Β τάξης Αγόρια Α τάξης ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 11: Γράφημα πλήθους μαθητών που υπέστησαν λεκτική βία Συνολικά το 84% (136) των αγοριών και το 71% (118) των κοριτσιών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δηλώνουν ότι υπέστησαν λεκτική βία. Στο παρακάτω γράφημα φαίνεται από ποιόν προήλθε αυτή η βία: Η ΛΕΚΤΙΚΗ ΒΙΑ ΠΡΟΗΛΘΕ ΑΠΟ ΣΥΝΟΛΑ Ομάδα κοριτσιών Ομάδα αγοριών Κορίτσι Αγόρι ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 12: Γράφημα κατανομής του φύλου των μαθητών που άσκησαν λεκτική βία Σελίδα 26 από 56

27 Η λεκτική βία προήλθε κατά κύριο λόγο από αγόρια (185 περιπτώσεις), κατόπιν από ομάδα αγοριών (61 περιπτώσεις), έπειτα από κορίτσια (59 περιπτώσεις) και τέλος από ομάδα κοριτσιών (30 περιπτώσεις). Τα σύνολα είναι μεγαλύτερα από το πλήθος των μαθητών γιατί οι μαθητές έχουν δικαίωμα να συμπληρώσουν περισσότερες από μία επιλογές που είναι πιθανόν να συμπεριλαμβάνονταν σε ένα φαινόμενο εκφοβισμού. Το είδος της λεκτικής βίας φαίνεται στο γράφημα: ΕΙΔΟΣ ΛΕΚΤΙΚΗΣ ΒΙΑΣ Άλλο ΣΥΝΟΛΑ Σεξουαλικά υπονοούμενα Απειλές Λέξεις που σε πλήγωσαν Κακόβουλα ονόματα Κοροϊδίες Βρισιές ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 13: Γράφημα κατανομής είδους λεκτικής βίας και κατά κύριο λόγο είναι βρισιές (162 περιπτώσεις) και κοροϊδίες (148 περιπτώσεις). Η συχνότητα της λεκτικής βίας που ασκούνταν, ήταν: ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΛΕΚΤΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΣΥΝΟΛΑ Δεν απαντώ Κάθε μέρα Κάθε βδομάδα Μερικές φ ορές το μήνα Μερικές φ ορές το χρόνο ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 14: Γράφημα συχνότητας λεκτικής βίας Σελίδα 27 από 56

28 Το είδος αυτό της βίας τα περισσότερα παιδιά (156 περιπτώσεις) το βίωσαν «μερικές φορές» το χρόνο (κάποια διευκρινίζουν «έγινε μια φορά»). Οι υπόλοιπες περιπτώσεις όμως είναι οι σοβαρότερες και αυτές με τη μικρότερη συχνότητα. 57 παιδιά δηλώνουν ότι έγινε «μερικές φορές το μήνα», 21 «κάθε εβδομάδα» και 18 «κάθε μέρα», δηλαδή αρκετά παιδιά συνολικά βιώσαν επανειλημμένα λεκτικές επιθέσεις και όπως είπαμε παραπάνω αυτές οι επιθέσεις έχουν σοβαρό αντίκτυπο στη συμπεριφορά και στην απόδοσή τους. Το πλήθος των παιδιών που υπέστησαν σωματική βία φαίνεται στο παρακάτω γράφημα: ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ Δεν απαντώ ΣΥΝΟΛΑ Κορίτσια Γ τάξης Κορίτσια Β τάξης Κορίτσια Α τάξης Αγόρια Γ τάξης Αγόρια Β τάξης Αγόρια Α τάξης ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 15: Γράφημα πλήθους μαθητών που υπέστησαν σωματική βία Συνολικά το 63% (102) των αγοριών και το 34% (57) των κοριτσιών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δηλώνουν ότι υπέστησαν λεκτική βία. Στο παρακάτω γράφημα φαίνεται από ποιόν προήλθε αυτή η βία: Η ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ ΠΡΟΗΛΘΕ ΑΠΟ ΣΥΝΟΛΑ Ομάδα κοριτσιών Ομάδα αγοριών Κορίτσι Αγόρι ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 16: Γράφημα κατανομής του φύλου των μαθητών που άσκησαν σωματική βία Σελίδα 28 από 56

29 Η σωματική βία προήλθε κατά κύριο λόγο από αγόρια (129 περιπτώσεις), κατόπιν από ομάδα αγοριών (34 περιπτώσεις), έπειτα από κορίτσια (15 περιπτώσεις) και τέλος από ομάδα κοριτσιών (4 περιπτώσεις). Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι το φαινόμενο της σωματικής βίας είναι κατά κύριο λόγο χαρακτηριστικό των αγοριών τα οποία δρουν κυρίως ατομικά και λιγότερο ομαδικά. Το είδος της σωματικής βίας φαίνεται στο γράφημα: ΕΙΔΟΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΣΥΝΟΛΑ Άλλο Σε έσπρωξαν Σε κλώτσησαν Σε χτύπησαν ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 17: Γράφημα κατανομής είδους σωματικής βίας Κατά σειρά πλήθους περιπτώσεων είναι οι σπρωξιές (90 περιπτώσεις), κατόπιν τα χτυπήματα (82 περιπτώσεις), μετά οι κλωτσιές (54 περιπτώσεις) και 7 περιπτώσεις «άλλο» όπου αναφέρουν: «με έπιασε από το λαιμό» (κορίτσι), «με περίμεναν έξω από το σχολείο με σουγιά» (αγόρι), «με δάγκωσε» (κορίτσι) και άλλα πολύ πιο ήπια. Η συχνότητα της λεκτικής βίας που ασκούνταν, ήταν: ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΣΥΝΟΛΑ Δεν απαντώ Κάθε μέρα Κάθε βδομάδα Μερικές φ ορές το μήνα Μερικές φ ορές το χρόνο ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 18: Γράφημα συχνότητας σωματικής βίας Σελίδα 29 από 56

30 Αυτό το είδος της βίας τα περισσότερα παιδιά (100 περιπτώσεις) το βίωσαν «μερικές φορές» το χρόνο (όπως και με τη λεκτική βία). Οι υπόλοιπες περιπτώσεις όμως είναι επίσης οι σοβαρότερες και επίσης και αυτές με τη μικρότερη συχνότητα. 31 παιδιά δηλώνουν ότι έγινε «μερικές φορές το μήνα», 19 «κάθε εβδομάδα» και 8 «κάθε μέρα». Άρα αρκετά παιδιά συνολικά βιώσαν επαναλαμβανόμενες σωματικές επιθέσεις που επηρέασαν σημαντικά την γενική συμπεριφορά τους. Σημαντικό επίσης θέμα είναι προς τα πού κατευθύνει την προσπάθεια εκφοβισμού η κάθε κατηγορία μαθητών θητών που εξετάζουμε. Η βία από τα αγόρια κατευθύνεται προς: ΒΙΑ ΑΠΟ ΑΓΟΡΙΑ, ΠΡΟΣ 30% Αγόρι Κορίτσι 70% Εικόνα 19: Γράφημα κατανομής «στόχων» βίας των αγοριών και από ομάδες αγοριών κατευθύνεται προς: ΒΙΑ ΑΠΟ ΟΜΑΔΑ ΑΓΟΡΙΩΝ, ΠΡΟΣ 29% Αγόρι Κορίτσι 71% Εικόνα 20: Γράφημα κατανομής «στόχων» βίας των ομάδων αγοριών Σελίδα 30 από 56

31 Η βία από τα κορίτσια κατευθύνεται προς: ΒΙΑ ΑΠΌ ΚΟΡΙΤΣΙΑ, ΠΡΟΣ 36% Αγόρι Κορίτσι 64% Εικόνα 21: Γράφημα κατανομής «στόχων» βίας των κοριτσιών και από ομάδες κοριτσιών κατευθύνεται προς: ΒΙΑ ΑΠΌ ΟΜΑΔΑ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ, ΠΡΟΣ 21% Αγόρι Κορίτσι 79% Εικόνα 22: Γράφημα κατανομής «στόχων» βίας των ομάδων κοριτσιών Σελίδα 31 από 56

32 Τα περιστατικά εκφοβισμού που καταγράφονται προέρχονται από (όσον αφορά την τάξη και έμμεσα την ηλικία): ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΕΓΙΝΑΝ ΑΠΟ 57% 2% Μεγαλύτερο / Μεγαλύτερη Συνομήλικο / Συνομήλικη Μικρότερο / Μικρότερη 41% Εικόνα 23: Γράφημα κατανομής ηλικίας (έμμεσο συμπέρασμα) των θητών του εκφοβισμού δηλαδή κυρίως προέρχονται από συνομήλικους σε ποσοστό 57% (148 απαντήσεις) και κατόπιν από μεγαλύτερους (στην τάξη) σε ποσοστό 41% (107 απαντήσεις). Ένα πολύ μικρό ποσοστό 2% (6 απαντήσεις) προέρχεται από μικρότερους. Αυτό επιβεβαιώνει και τις καταγγελίες των μικρότερων παιδιών (ειδικά της Α τάξης) ότι όταν πρωτοέρχονται στο σχολείο υφίστανται επιθετικότητα και εκφοβισμό από τα μεγαλύτερα παιδιά. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις αναφέρθηκαν οι άμεσες (πρόσωπο με πρόσωπο) περιπτώσεις εκφοβισμού που συνήθως προέρχονται από την ασυμμετρία δύναμης ([Rigby2008]) του θύτη με το θύμα. Στην επόμενη ερώτηση καταγράφονται οι περιπτώσεις ψυχολογικής βίας δηλαδή η διάδοση ψευδών φημών που αποτελούν τα όπλα όλων των παιδιών και όχι μόνο των δυνατότερων. Οι ψευδείς φήμες που αναφέρονται κατευθύνονται προς: ΨΕΥΔΕΙΣ ΦΗΜΕΣ ΠΡΟΣ Δεν απαντώ ΣΥΝΟΛΑ Κορίτσι Γ τάξης Κορίτσι Β τάξης Κορίτσι Α τάξης Αγόρι Γ τάξης Αγόρι Β τάξης Αγόρι Α τάξης ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 24: Γράφημα κατανομής εμπειρίας ψευδής φήμης κατά φύλο και τάξη Σελίδα 32 από 56

33 Παρατηρούμε λοιπόν μια ισοκατανομή των παιδιών τα οποία υφίστανται διάδοση φημών για το άτομό τους και στις ηλικίες και στα φύλα με μόνο μικρή υπεροχή στα κορίτσια Γ τάξης. Επίσης το ποσοστό των αγοριών θυμάτων φημών είναι 43% (70) και των κοριτσιών 48% (80). Οι ψευδείς φήμες προήλθαν από: ΦΗΜΕΣ ΠΡΟΗΛΘΑΝ ΑΠΟ ΣΥΝΟΛΑ Ομάδα κοριτσιών Ομάδα αγοριών Κορίτσι Αγόρι ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 25: Γράφημα κατανομής μαθητών που διαδίδουν ψευδείς φήμες όπου φαίνεται ότι τα αγόρια έχουν την τάση να διαδίδουν φήμες πιο εύκολα! Επομένως, μπορούμε να απορρίψουμε την κατεστημένη αντίληψη ότι τα κορίτσια είναι αυτά που επιδίδονται περισσότερο στη διάδοση φημών. Το παρακάτω γράφημα δείχνει πόσο συχνά υπέστησαν οι μαθητές την διάδοση φημών για το άτομό τους: ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΦΗΜΩΝ ΣΥΝΟΛΑ Κάθε μέρα Κάθε βδομάδα Μερικές φορές το μήνα Μερικές φορές το χρόνο ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 26: Γράφημα κατανομής μαθητών που υπέστησαν διάδοση φημών για το άτομό τους Σελίδα 33 από 56

34 Αυτό το είδος της ψυχολογικής βίας τα περισσότερα παιδιά (111 περιπτώσεις) το βίωσαν «μερικές φορές» το χρόνο. 30 παιδιά δηλώνουν ότι έγινε «μερικές φορές το μήνα», 8 «κάθε εβδομάδα» και 1 «κάθε μέρα». Τα συναισθήματα των αγοριών που υπέστησαν οποιαδήποτε μορφή εκφοβισμού ήταν: ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΓΟΡΙΩΝ ΣΥΝΟΛΑ Άλλο Αδιαφορία Απογοήτευση Θυμός ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 26: Γράφημα κατανομής συναισθημάτων των αγοριών που υπέστησαν οποιαδήποτε μορφή εκφοβισμού όπου στο «άλλο» κάποια αγόρια δηλώνουν: «Οργή, θέλω να πεθάνουν», «μίσος» (περισσότερα από ένα) και άλλα πιο ήπια. Το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι ο θυμός 52% (83 απαντήσεις) και ακολουθούν η αδιαφορία 34% (55 απαντήσεις) και η απογοήτευση 11% (18 απαντήσεις). Τα συναισθήματα των κοριτσιών που υπέστησαν οποιαδήποτε μορφή εκφοβισμού ήταν: ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ ΣΥΝΟΛΑ Άλλο Αδιαφορία Απογοήτευση Θυμός ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 27: Γράφημα κατανομής συναισθημάτων των κοριτσιών που υπέστησαν οποιαδήποτε μορφή εκφοβισμού Σελίδα 34 από 56

35 όπου στο «άλλο» κάποια κορίτσια δηλώνουν: «τσατίστικα και θύμωσα», «μίσος, εκδήκιση» (η ορθογραφία είναι των παιδιών όπου το μίσος ήταν σε περισσότερα από ένα) και άλλα πιο ήπια. Το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι ο θυμός 44% (72 απαντήσεις) και ακολουθούν η αδιαφορία 30% (49 απαντήσεις) και η απογοήτευση 22% (36 απαντήσεις). Οι ερωτήσεις 8 και 10 επιχειρούν να καταγράψουν το αίσθημα ασφάλειας των μαθητών για τον εαυτό τους αλλά και για έναν «αδύναμο» μαθητή. Στην ερώτηση 8 (θεωρείς ασφαλές το σχολείο για έναν ανυπεράσπιστο μαθητή), τα αγόρια απαντούν: ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΑΝΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟ ΜΑΘΗΤΗ; - ΑΓΟΡΙΑ Δεν απαντώ ΑΓΟΡΙΑ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 28: Γράφημα κατανομής πλήθους αγοριών που θεωρούν το σχολείο ασφαλές για έναν ανυπεράσπιστο μαθητή Το 53% (87 απαντήσεις) των αγοριών θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 33% (53 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές και μόνο το 12% (20 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Αρκετά αναπάντεχο αποτέλεσμα και ίσως ένας λόγος να μας ωθήσει να κάνουμε κάποιες προσπάθειες για παρεμβάσεις με δεδομένο ότι το σχολείο έχει γενικά τη φήμη του καλού σχολείου (και ήσυχου σχετικά) στην τοπική κοινωνία. Οι απαντήσεις αυτές πάντως δείχνουν μία διάχυτη ανασφάλεια των παιδιών, η οποία (όπως προέκυψε και από τις συνεντεύξεις) πιθανόν να προέρχεται και από τα περιστατικά παραβατικότητας που παρατηρούνται λίγα μέτρα πιο έξω από το σχολείο ή στην πλατεία λίγο πιο πέρα με ομάδες παιδιών. Στην ίδια ερώτηση τα κορίτσια απαντούν: Σελίδα 35 από 56

36 ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΑΝΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟ ΜΑΘΗΤΗ; ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ Δεν απαντώ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 29: Γράφημα κατανομής πλήθους κοριτσιών που θεωρούν το σχολείο ασφαλές για έναν ανυπεράσπιστο μαθητή Το 52% (87 απαντήσεις) των κοριτσιών θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 38% (63 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές και μόνο το 10% (17 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Παρόμοιο αποτέλεσμα με ελάχιστη διαφορά που ενισχύει την αίσθηση των αγοριών. Ενδιαφέρον έχει τα ίδια στοιχεία να εξεταστούν για τους μαθητές που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό (σύμφωνα με τις δηλώσεις τους): ΑΓΟΡΙΑ-ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΑΝΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟ ΜΑΘΗΤΗ; - ΑΓΟΡΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ Δεν απαντώ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 30: Γράφημα κατανομής πλήθους αγοριών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό και αποφαίνονται αν θεωρούν το σχολείο ασφαλές για έναν ανυπεράσπιστο μαθητή Σελίδα 36 από 56

37 Το 43% (9 απαντήσεις) των αγοριών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 38% (8 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές και μόνο το 14% (3 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Τα ποσοστά είναι χαμηλότερα όπως ήταν αναμενόμενο αλλά και πάλι είναι αρκετά υψηλά και δείχνουν ότι τα παιδιά αυτά χωρίς να υποστούν εκφοβισμό σίγουρα ήταν θεατές περιπτώσεων εκφοβισμού και έχουν παρόμοιο αίσθημα ανασφάλειας για αδύναμα παιδιά. ΚΟΡΙΤΣΙ-ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΑΝΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟ ΜΑΘΗΤΗ; - ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ Δεν απαντώ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 31: Γράφημα κατανομής πλήθους κοριτσιών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό και αποφαίνονται αν θεωρούν το σχολείο ασφαλές για έναν ανυπεράσπιστο μαθητή Το 37% (17 απαντήσεις) των κοριτσιών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 48% (22 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές και μόνο το 16% (7 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Τα ποσοστά είναι πολύ κοντά στις απαντήσεις των αγοριών και είναι επίσης αρκετά ψηλά. Εδώ πρέπει να αναφερθεί ότι ο αριθμός των αγοριών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό είναι 21 (13% επί του συνόλου) ενώ των κοριτσιών 46 (28% επί του συνόλου). Αυτές οι συχνότητες δικαιολογούν και την διαφοροποίηση ανάμεσά τους. Στη συνέχεια γίνεται καταγραφή του συναισθήματος των παιδιών να «κάνουν κακό σε άλλο μαθητή» είτε σαν θύτες (κυρίως) είτε σαν θύματα που αποζητούν εκδίκηση (και φυσικά ενισχύουν τον κύκλο της βίας). Τα αγόρια λοιπόν απαντούν: Σελίδα 37 από 56

38 ΘΑ ΕΚΑΝΕΣ ΚΑΚΟ ΣΕ ΆΛΛΟ ΜΑΘΗΤΗ; - ΑΓΟΡΙΑ ΑΓΟΡΙΑ Δεν απαντώ Πολλές φορές Μερικές φορές Σπάνια Ποτέ ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 32: Γράφημα κατανομής πλήθους αγοριών που απαντούν αν θα έκανα κακό σε άλλο μαθητή Το 25% (41 απαντήσεις) των αγοριών απαντούν ποτέ, το 34% (55 απαντήσεις) σπάνια, το 22% (36 απαντήσεις) μερικές φορές και το 18% (29 απαντήσεις) πολλές φορές. Δηλαδή περίπου το 40% των αγοριών έχουν νοιώσει αρκετές έως πολλές φορές τη διάθεση να κάνουν κακό και άρα να γίνουν θύτες των συμμαθητών τους. Ακολουθούν οι απαντήσεις των κοριτσιών: ΘΑ ΕΚΑΝΕΣ ΚΑΚΟ ΣΕ ΆΛΛΟ ΜΑΘΗΤΗ; - ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ Δεν απαντώ Πολλές φορές Μερικές φορές Σπάνια Ποτέ ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 33: Γράφημα κατανομής πλήθους κοριτσιών που απαντούν αν θα έκανα κακό σε άλλο μαθητή Σελίδα 38 από 56

39 Οι απαντήσεις των κοριτσιών διαφοροποιούνται αρκετά. Το 54% (90 απαντήσεις) των κοριτσιών απαντούν ποτέ, το 29% (49 απαντήσεις) σπάνια, το 11% (18 απαντήσεις) μερικές φορές και το 5% (8 απαντήσεις) πολλές φορές. Δηλαδή περίπου το 16% των κοριτσιών έχουν νοιώσει αρκετές έως πολλές φορές τη διάθεση να κάνουν κακό και άρα να γίνουν θύτες των συμμαθητών τους. Τα άτομα που επιθυμούν να μεσολαβήσουν σε μια σύγκρουση είναι για τα αγόρια: ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΗΘΕΛΕΣ ΝΑ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΕΙ; - ΑΓΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΑ Άλλος Ένας από τους γονείς σου Ένας άλλος μαθητής Μια Καθηγήτρια Ένας καθηγητής Κανένας ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 34: Γράφημα επιθυμητών διαμεσολαβητών των αγοριών Το 32% (57 απαντήσεις) επιθυμούν να μην μεσολαβήσει κανένας, το 9% (15 απαντήσεις) επιθυμούν ένας καθηγητής, το 3% (5 απαντήσεις) επιθυμούν μια καθηγήτρια, το 45% (79 απαντήσεις) επιθυμούν ένας άλλος μαθητής, το 2% (4 απαντήσεις) επιθυμούν ένας από τους γονείς τους και το 9% (16 απαντήσεις) κάποιος άλλος. Η πλειοψηφία των αγοριών στην επιλογή άλλος συμπληρώνουν «κάποιος κοινός φίλος». Τα άτομα που επιθυμούν να μεσολαβήσουν σε μια σύγκρουση είναι για τα κορίτσια: ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΗΘΕΛΕΣ ΝΑ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΕΙ; - ΚΟΡΙΤΣΙΑ Άλλος ΣΥΝΟΛΑ Ένας από τους γονείς σου Ένας άλλος μαθητής Μια Καθηγήτρια Ένας καθηγητής Κανένας ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 35: Γράφημα επιθυμητών διαμεσολαβητών των κοριτσιών Σελίδα 39 από 56

40 Δηλαδή, το 35% (63 απαντήσεις) επιθυμούν να μην μεσολαβήσει κανένας, το 6% (10 απαντήσεις) επιθυμούν ένας καθηγητής, το 7% (12 απαντήσεις) επιθυμούν μια καθηγήτρια, το 36% (65 απαντήσεις) επιθυμούν ένας άλλος μαθητής, το 4% (8 απαντήσεις) επιθυμούν ένας από τους γονείς τους και το 13% (23 απαντήσεις) κάποιος άλλος. Παρόμοια επιλογή με τα αγόρια κάνουν και τα κορίτσια και στην επιλογή άλλος συμπληρώνουν και αυτά «κάποιος κοινός φίλος». Επομένως, συνειδητά και με μεγάλη πλειοψηφία οι μαθητές επιθυμούν σαν διαμεσολαβητή κάποιο συμμαθητή τους ή κανέναν, ίσως γιατί δυσπιστούν να εμπιστευτούν κάποιον για τους ίδιους λόγους που στη συνέντευξη οι μαθητές της Α τάξης επιλέγουν μεγαλύτερα παιδιά για διαμεσολαβητές και γιατί οι συγκεκριμένοι διαμεσολαβητές δεν διέδωσαν τίποτα από όσα ειπώθηκαν. Στην ερώτηση 12 (θεωρείς ασφαλές το σχολείο για σένα;), τα αγόρια απαντούν: ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΣΕΝΑ; - ΑΓΟΡΙΑ Δεν απαντώ ΑΓΟΡΙΑ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 36: Γράφημα κατανομής πλήθους αγοριών που θεωρούν το σχολείο ασφαλές για τον εαυτό τους Το 43% (70 απαντήσεις) των αγοριών θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 32% (52 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές και μόνο το 23% (38 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Οι απαντήσεις είναι πολύ κοντά στις απαντήσεις της ερώτησης 8 και έρχονται για να επιβεβαιώσουν τις αντίστοιχες παρατηρήσεις. Στην ίδια ερώτηση τα κορίτσια απαντούν: Σελίδα 40 από 56

41 ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΣΕΝΑ; - ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ Δεν απαντώ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 37: Γράφημα κατανομής πλήθους κοριτσιών που θεωρούν το σχολείο ασφαλές για τον εαυτό τους Το 27% (45 απαντήσεις) των κοριτσιών θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 36% (60 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές ενώ το 35% (59 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Τα κορίτσια φαίνεται να νοιώθουν πιο ασφαλείς σε σχέση με τα αγόρια και αυτό ταιριάζει με το γεγονός ότι τα αγόρια είναι οι πιο συνηθισμένοι στόχοι εκφοβισμού. Οι απαντήσεις για αγόρια που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό, είναι: ΑΓΟΡΙΑ-ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΣΕΝΑ; - ΑΓΟΡΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ Δεν απαντώ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 38: Γράφημα κατανομής πλήθους αγοριών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό και απαντούν αν θεωρούν το σχολείο ασφαλές για τον εαυτό τους Σελίδα 41 από 56

42 Το 39% (8 απαντήσεις) των αγοριών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 38% (8 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές ενώ το 24% (5 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Όπως ήταν αναμενόμενο και οι απαντήσεις ταιριάζουν με τις απαντήσεις του συνόλου των μαθητών. Οι απαντήσεις για κορίτσια που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό, είναι: ΚΟΡΙΤΣΙ-ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ ΓΙΑ ΣΕΝΑ; - ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ Δεν απαντώ Πάρα πολύ Πολύ Μέτρια Λίγο Καθόλου ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Εικόνα 39: Γράφημα κατανομής πλήθους κοριτσιών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό και απαντούν αν θεωρούν το σχολείο ασφαλές για τον εαυτό τους Το 15% (7 απαντήσεις) των κοριτσιών που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό θεωρούν ότι το σχολείο είναι από λίγο έως καθόλου ασφαλές, το 35% (16 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι μέτρια ασφαλές ενώ το 46% (21 απαντήσεις) θεωρούν ότι είναι πολύ και πάρα πολύ ασφαλές. Όπως ήταν αναμενόμενο και οι απαντήσεις ταιριάζουν με τις απαντήσεις του συνόλου των μαθητών. Η ερώτηση αυτή δείχνει ότι τα κορίτσια που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό φαίνεται να νοιώθουν πιο ασφαλείς σε σχέση με τα αγόρια (και συνολικά αλλά και που δεν υπέστησαν ποτέ εκφοβισμό). Τα αποτελέσματα της έρευνας στο σχολείο δείχνουν ότι οι υποθέσεις που έγιναν αρχικά ήταν γενικά σωστές. Τα αγόρια δείχνουν περισσότερη επιθετικότητα (λεκτική, σωματική αλλά και το αναπάντεχο ψυχολογική) και την κατευθύνουν κυρίως προς άλλα αγόρια. Ο εκφοβισμός γίνεται κυρίως σε συνομήλικους αλλά και σε μικρότερους λόγω και της ασυμμετρίας της δύναμης που υπάρχει από τη διαφορά ηλικίας. Πολύ μεγάλο ποσοστό των μαθητών δεν θεωρεί ασφαλές το σχολείο. Οι περιπτώσεις εκφοβισμού που προκαλούνται από την ασυμμετρία δύναμης και την διάθεση εφαρμογής κάποιας μορφής εξουσίας ή επιβολής δεν είναι πάντα ασυμμετρία σωματικής δύναμης αλλά και ασυμμετρία ψυχολογικής δύναμης. Αρκετές φορές παρατηρούμε παιδιά πιο κοντά σε ύψος και με μικρότερη μυϊκή δύναμη αλλά πιο «περπατημένα» και με λίγους ενδοιασμούς να εμπλακούν σε καβγά, να επιβάλλονται ή και να τρομοκρατούν παιδιά πολύ πιο δυνατά Σελίδα 42 από 56

43 τους. Ήμουν μάρτυρας σε μια παρόμοια περίπτωση όπου δύο μαθητές της Β τάξης Γυμνασίου τρομοκράτησαν (παλιότερό μας) μαθητή της Α λυκείου (αμέσως μετά το σχόλασμα) και πολύ ψηλότερο τους και αναγκάστηκε να καταφύγει στο γραφείο μου ζητώντας τη συνδρομή μου. Όταν επιχείρησα να μιλήσω με τα μικρότερα παιδιά ανάφεραν ότι διέδιδε μέσω άλλου παιδιού διάφορα γι αυτούς. Μετά από συζήτηση με όλους τους ενδιαφερόμενους καταλήξαμε ότι μπορούσαμε να απαλλάξουμε τον μαθητής της Α λυκείου προσωρινά λόγω αμφιβολιών. Το περιστατικό ήταν εντυπωσιακό γιατί η διαφορά ύψους ήταν περίπου μισό μέτρο αλλά ο μαθητής της Α λυκείου (απ ότι κατάλαβα αλλά και γνώριζα) δεν είχε εμπλακεί ποτέ ξανά σε καβγά και άρα δεν είχε επίγνωση της δύναμης και των δυνατοτήτων του με αποτέλεσμα τα μικρότερα παιδιά (που αντίθετα είχαν την αντίστοιχη εμπειρία) να μπορέσουν να τον τρομοκρατήσουν τόσο ώστε παρόλο που η διαφωνία είχε ομαλή έκβαση να φύγει κρυφά και από την πίσω πόρτα του σχολείου. ε) Αξιολόγηση και συνέντευξη με διαμεσολαβητές και εμπλεκόμενους Συνέντευξη με τους διαμεσολαβητές. Συμμετείχαν οι τρεις μαθητές της Γ τάξης που είχαν μεσολαβήσει σε δύο περιπτώσεις με ιδιαίτερη επιτυχία και καλά αποτελέσματα. Το εντυπωσιακό ήταν ότι όλοι συμμερίζονταν τις ίδιες απόψεις και σκέψεις και συνήθως η απάντηση του πρώτου έβρισκε σύμφωνους και τους άλλους χωρίς ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις. Να σημειωθεί εδώ ότι μόνο ο ένας τους είναι μαθητής με βαθμολογία στη ζώνη του «Πολύ καλά». Οι άλλοι δύο έχουν μέσο όρο λίγο πάνω από τη βάση και ο ένας τους είναι αλλοδαπός. Ζήτησα λοιπόν από τους διαμεσολαβητές να απαντήσουν στις ερωτήσεις: 1. Περίγραψε τα συναισθήματά σου κατά τη διαμεσολάβηση: Τα συναισθήματα που εξέφρασαν οι μαθητές συνοψίζονται πολύ καλά στην φράση του Χ. «Ένοιωσα πολύ ωραία γιατί βοηθούσα τους συμμαθητές μου να λύσουν τα προβλήματά τους και αισθανόμουνα ότι προσφέρω» 2. Νομίζεις ότι είναι εύκολο για έναν μαθητή να διαμεσολαβεί; Ο άλλος Χ. Αναφέρει: «Ναι, είναι εύκολο αρκεί ο μαθητής να ξέρει τους κανόνες και να τους τηρεί». Μάλιστα ο πρώτος Χ. στη συζήτηση ανάφερε ότι «είναι εύκολο αρκεί να μην είναι άλλοι μπροστά και σου χαλάσουν το σχέδιο» και θεωρεί ότι υπάρχει μία δομή στο πρωτόκολλο που πρέπει να ακολουθείται σε περιπτώσεις διαμεσολάβησης και αν την ακολουθήσεις είναι πολύ πιθανό να έχεις αποτελέσματα. 3. Νομίζεις ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί ο θεσμός των διαμεσολαβητών σε όλα τα σχολεία; Ο Β. λέει: «Ναι, θα ήταν πολύ ωραίο ο θεσμός να είναι σε όλα τα σχολεία γιατί οι μαθητές επικοινωνούν καλύτερα μεταξύ τους και δεν θα φοβούνται μην πέσουν αποβολές» 4. Τι προϋποθέσεις / προσόντα πρέπει να έχει ένας μαθητής διαμεσολαβητής; Οι διαμεσολαβητές πρέπει να είναι κοινωνικοί, να ξέρουν να μιλούν, να έχουν επιχειρήματα και να σέβονται τους μαθητές που τους εμπιστεύονται, ήταν η απάντηση. Οι παραπάνω μαθητές έκαναν αυτό που έπρεπε με υπευθυνότητα και σοβαρότητα και μάλιστα όταν τους ρώτησα αν τους πείραξε που έχασαν κάποια από τα διαλείμματά τους απάντησε ο Χ. σοβαρά εκ μέρους όλων: «Ξεφύγαμε και λίγο γιατί βαριόμασταν στο διάλειμμα» χωρίς όμως να γίνει πιστευτός. Σελίδα 43 από 56

44 Συνέντευξη με τους εμπλεκόμενους Οι εμπλεκόμενοι ήταν τρεις μια και ο ένας τους είχε τσακωθεί με τους άλλους δύο σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Πρόκειται για τον μαθητή που αναφέρεται στα συμβάντα 5ο και 6ο της βιωματικής αναπαράστασης. Κατά τη δεύτερη διαμεσολάβηση όταν ρωτήθηκε από τους διαμεσολαβητές ζήτησε ρητά να γίνει διαμεσολάβηση και να μην συζητηθεί το θέμα με τη διεύθυνση του σχολείου (όπως ανάφεραν οι διαμεσολαβητές αργότερα). Ζήτησα λοιπόν από τους εμπλεκόμενους να απαντήσουν στις ερωτήσεις: 1. Περίγραψε τα συναισθήματά σου κατά τη διαμεσολάβηση: Ανάφεραν ότι στην αρχή φοβήθηκαν λίγο αλλά όταν κατάλαβαν τον ρόλο των διαμεσολαβητών ένοιωσαν καλά. Για πριν ο Α. απαντά: «Ένοιωσα φόβο, νόμιζα ότι θα με πλακώσουν» Για μετά ο Α. απαντά: «Ανακουφίστηκα, με βοήθησαν πολύ» λο» Για πριν ο Σ. απαντά: «Φοβήθηκα» Για μετά ο Σ. απαντά: «Ένοιωσα ωραία γιατί δε θα μαλώναμε πια και δεν θα έτρωγα ξύγια πριν ο Α. απαντά: «Στην αρχή νόμιζα ότι θα μας είχαν τιμωρία αλλά μετά κατάλαβα» Για μετά ο Α. απαντά: «Ήταν ωραία, δε θα ξαναμαλώσουμε» Μάλιστα ο Α. (ο δεύτερος) λέει «καλό θα ήταν να υπάρχουν πάντα αυτά τα παιδιά» (για τους διαμεσολαβητές») 2. Τι ηλικίας θα πρέπει να είναι οι διαμεσολαβητές κατά τη γνώμη σου: Απάντησαν: Ο Α. «μεγαλύτεροι», ο Σ. «μεγαλύτεροι» και ο Α. «της Γ τάξης, ξέρουν περισσότερα» Εδώ ανάφεραν ότι οι συνομήλικοί τους συνήθως τους λένε όταν τσακώνονται «μη δίνεις συνέχεια εδώ, βρείτε τα έξω» και αν ήταν αυτοί διαμεσολαβητές «θα το έλεγαν σ όλο το σχολείο» ενώ τα παιδιά της ομάδας δεν είπαν πουθενά τίποτα. 3. Ήταν θετικό το ότι μεσολάβησαν οι διαμεσολαβητές; Απάντησαν: Ο Α. «καλύτερα έτσι παρά να φάμε τιμωρία», ο Σ. (χωρίς τους μεσολαβητές) «αντί να λυθεί το πρόβλημα θα επεκταθεί» και ο Α. «όποτε ανακατεύτηκαν άλλοι ανταλλάξαμε βρισιές και κοροϊδίες» ο δε Σ. τονίζει «εγώ την τήρησα την υπόσχεσή μου, δεν ξανατσακώθηκα με τον Α.» και ο Α. δίπλα συμφωνεί. Επίσης, τόνισαν ότι άλλες φορές που ανακατεύονταν άλλα παιδιά σε τσακωμό έριχναν το φταίξιμο στον έναν απ τους δυο και δεν βοηθούσαν να λυθεί το πρόβλημα Στη συνέχεια η συζήτηση προχώρησε ελεύθερα και οι μαθητές ανάφεραν αυθόρμητα διάφορες περιπτώσεις εκφοβισμού που είχαν εμπλακεί εκτός σχολείου, κάποιες από τις οποίες ήταν σοβαρές. Η συζήτηση ήταν σε φιλικό τόνο και τα παιδιά έδειξαν ότι δεν είχαν κατάλοιπα από την προηγούμενη διαμάχη τους. Ο Α. (που υφίσταται συνεχή παρενόχληση λόγω καταγωγής) ανάφερε ότι πολλές φορές οι άλλοι μαθητές του λένε ότι μυρίζει (μπορώ να σας βεβαιώσω για το αντίθετο) και τον βρίζουνε αυτόν και όταν δεν αντιδράσει τη μητέρα του, θεώρησε δε ότι θα ήταν καλό να συζητούσαμε το θέμα με το τμήμα του. Δυστυχώς, αυτό δεν μπόρεσε να γίνει μέχρι το τέλος της χρονιάς. Με τα λεγόμενα του Α. συμφώνησαν και οι άλλοι δύο μαθητές. Σελίδα 44 από 56

45 Αξιολόγηση από τον υπεύθυνο του προγράμματος Θα χαρακτήριζα αυτό το πρόγραμμα ως επιτυχημένο και για τα θετικά αποτελέσματα αλλά και για τα αρνητικά του. Όλα προσέφεραν πολύτιμη εμπειρία. Η συμμετοχή των μαθητών ήταν από πολύ ενθαρρυντική έως απογοητευτική, αλλά φυσικά αυτό ήταν αποτέλεσμα της επιλογής ολόκληρου τμήματος και όχι κάποιας ομάδας με κάποια δεδομένα χαρακτηριστικά. Η στήριξη του διευθυντή ήταν σημαντική και εξασφάλισε την επιτυχία ενώ η συμμετοχή των υπόλοιπων καθηγητών ανύπαρκτη αλλά τουλάχιστον δεν παρεμπόδισαν τις διάφορες δράσεις μας. Το πρόγραμμα επέδρασε καταλυτικά στον τρόπο σκέψης μου και στον τρόπο που αντιμετωπίζω πια τις συγκρούσεις και περιπτώσεις εκφοβισμού των μαθητών του σχολείου. Η επίδραση του προγράμματος σε μένα φάνηκε σε ένα επεισόδιο άγριου τσακωμού ανάμεσα σε δύο μαθητές της Γ τάξης. Όπως ανάφερα και στην εφαρμογή διαμεσολάβησης δύο μαθητές ήρθαν στα χέρια και κατέληξαν στο γραφείο μου. Στο [DeMarco1997] αναφέρονται πολύ γλαφυρά οι λόγοι για τους οποίους ο διαμεσολαβητής δεν πρέπει να έχει σχέση εξουσίας με τους εμπλεκόμενους γι αυτό και εγώ δίστασα και σκέφτηκα να βρω κάποια παιδιά της ομάδας για να ασχοληθούν με τον τσακωμό. Αυτό όμως ήταν αδύνατο οπότε αποφάσισα να ασχοληθώ αλλά δεν εφάρμοσα την συνηθισμένη πρακτική του υποδιευθυντή που είχα συνηθίσει τα προηγούμενα χρόνια αλλά τους κανόνες που είχαμε συζητήσει και αποφασίσει με την ομάδα. Τους άφησα να ηρεμήσουν, ζήτησα τη συναίνεσή τους και ακολούθησα το πρωτόκολλο της ομάδας. Ο λόγος του τσακωμού τους ήταν το γεγονός ότι κάποιος μετακινούσε και έκρυβε την τσάντα του ενός κάθε μέρα. Για το γεγονός αυτό κατηγορούσε τον δεύτερο ο οποίος φυσικά υποστήριζε ότι δεν είχε ανάμιξη. Τα αποτελέσματα ήταν αναπάντεχα και έφυγαν από το γραφείο μου σχεδόν φιλικά. Τέλος, τα αποτελέσματα στα παιδιά της ομάδας αλλά και σε όσους άλλους συμμετείχαν φάνηκε να είναι θετικά. Καλό θα ήταν να εφαρμοστεί μια χρονιά το πρόγραμμα πιλοτικά από την αρχή της σχολικής χρονιάς και τηρώντας κάποιους κανόνες που προέκυψαν από την εμπειρία ώστε να μπορέσουμε να αποφανθούμε οριστικά. Πάντως μόνο η διαμεσολάβηση χωρίς την εφαρμογή κάποιων άλλων κανόνων και συμπεριφορών δεν αρκεί. Προτάσεις Αυτό που πρέπει να τονιστεί από την αρχή είναι ότι η διαμεσολάβηση δεν είναι πανάκεια. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες δεν μπορεί να εφαρμοστεί (πχ όταν υπάρχουν σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα ή προβλήματα κακοποίησης από το σπίτι που θα μεταφερθούν και στο σχολείο). Όταν όμως μπορεί να εφαρμοστεί, πρέπει να είναι σε ένα περιβάλλον όπου υπάρχουν θεσμοθετημένοι κανόνες συμπεριφοράς όλων των ατόμων του σχολικού περιβάλλοντος και φυσικά να γίνονται σεβαστοί (αυτοί οι κανόνες) από όλους. Αυτοί οι κανόνες πρέπει να βασίζονται στη νομοθεσία αλλά και στο κοινό αίσθημα δικαιοσύνης και να έχουν την αποδοχή όλων, άρα πρέπει να συμμετέχουν όλοι στη σύνταξή τους. Η λέξη που πρέπει να κυριαρχεί σε κάθε φάση της εφαρμογής της είναι η «συναίνεση» και κατόπιν η «εμπιστοσύνη» που θα προέλθει από την έντιμη συμπεριφορά. Μια σχολική μονάδα για να εμπλακεί θα πρέπει να γίνει με τη συναίνεσή της και όχι επειδή το προβλέπει κάποια εγκύκλιος ή προεδρικό διάταγμα. Δηλαδή, πρέπει να υπάρχει η θέληση του διευθυντή / διευθύντριας για την εφαρμογή του αλλά και του συλλόγου διδασκόντων. Πρέπει να υπάρχει κάποιος υπεύθυνος (ή υπεύθυνοι) ο οποίος πρέπει να εκπαιδευτεί κατάλληλα και να είναι ο εαυτός του, όπως λέει το [Malik2009] «η μόρφωση του παιδαγωγού μπορεί να παραλληλιστεί με την εκπαίδευση του ψυχαναλυτή, ο οποίος χρειάζεται μακροχρόνιες σπουδές και σοβαρή προσπάθεια για να αποβάλλει τις φαντασιώσεις του και να είναι ο εαυτός του κατά την άσκηση του έργου του» (οι επισημάνσεις με έντονα γράμματα δικές μου). Σελίδα 45 από 56

46 Αυτός ο υπεύθυνος πρέπει να μπορεί να διαθέσει ώρες από τα διαλείμματά του και τα κενά του, άρα καλό θα ήταν να είχε κάποια μείωση ωραρίου. Επίσης θα πρέπει να εκπαιδευτεί κατάλληλα (με βιωματικό τρόπο πιστεύω) στις θεωρίες της επιθετικότητας και στους κανόνες διαμεσολάβησης (οι οποίοι κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε να είναι μέσα στη βασική κατάρτιση όλων των στελεχών της διοίκησης). Το μοντέλο ευαισθητοποίησης του ΚΕΘΙ στην ισότητα των δύο φύλων, με βιωματικά επιδοτούμενα εργαστήρια και υποχρέωση εφαρμογής στο σχολείο, μου φαίνεται ιδιαίτερα επιτυχημένο (συμμετείχα σε αυτό άρα μπορώ να έχω γνώμη και άποψη). Οι μαθητές διαμεσολαβητές πρέπει να δώσουν τη συναίνεσή τους και να είναι επίσης έτοιμοι να χάσουν διαλείμματα ή να μείνουν στο σχολείο εκτός ωραρίου. Αν είναι ήδη γνωστοί και φίλοι μπορούν άμεσα να εκπαιδευτούν βιωματικά στην αντιμετώπιση των συγκρούσεων. Αν είναι άγνωστοι μεταξύ τους θα πρέπει πρώτα να γνωριστούν καλά (με πχ παιχνίδια γνωριμιών) και να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλο. Καλά θα είναι να συμμετέχουν και παιδιά της Β τάξης μαζί με της Γ τάξης ώστε να εκπαιδευτούν δίπλα στα μεγαλύτερα και άρα να μπορούν να συνεχίσουν την επόμενη χρονιά και να υπάρχει πάντα μία ομάδα εκπαιδευμένων διαμεσολαβητών. Η εφαρμογή δείχνει ότι δεν μπορούν όλα τα παιδιά που θα εκπαιδευτούν να παίξουν και το ρόλο του διαμεσολαβητή αποτελεσματικά. Επίσης, πρέπει να υλοποιηθεί σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας ανάμεσα στον / στους υπεύθυνους του προγράμματος και τα παιδιά, γι αυτό και είναι σημαντικό και οι υπεύθυνοι να συμμετέχουν στα παιχνίδια γνωριμίας. Απαραίτητο είναι να αναπτυχθεί και να υιοθετηθεί ένα πρωτόκολλο διαμεσολάβησης (υπάρχουν πάρα πολλά και καλά στο διαδίκτυο) το οποίο θα ακολουθείται σχετικά πιστά ώστε να αποφεύγονται οι άστοχες παρελκύσεις. Καλό θα ήταν να γίνονται συχνές συναντήσεις των διαμεσολαβητών με τους υπευθύνους ώστε να υπάρχει ανατροφοδότηση και τροποποίηση πρακτικών που αποδεικνύονται αναποτελεσματικές. Επίσης, σε τακτά χρονικά διαστήματα οι υπεύθυνοι θα πρέπει να παίρνουν συνεντεύξεις των εμπλεκομένων μαθητών (δηλαδή αυτών που συγκρούστηκαν) ώστε να υπάρχει συνεχής αξιολόγηση της πορείας. Τέλος, θα πρέπει να υπάρχουν θεσμοθετημένες κάποιες τακτικές συνελεύσεις όλης της ομάδας διαμεσολάβησης. Καλό θα ήταν να γίνει κάποια πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος και όσα σχολεία διστάζουν να το εφαρμόσουν μπορούν να επισκέπτονται αυτά όπου εφαρμόζεται πιλοτικά ώστε να διαλύονται όλες οι αμφιβολίες τους (νομίζω ότι είναι αποτελεσματικότερο να δείχνεις το παράδειγμα προς μίμηση παρά το παράδειγμα προς αποφυγή). Σελίδα 46 από 56

47 Βιβλιογραφία [DeMarco1997] DeMarco, Tom (1997), The Deadline: A Novel About Project Management, Εκδόσεις Dorset House Publishing [Malik2009] Μαλικιώτη Λοΐζου, Μαρία (2009}, Η συμβουλευτική ψυχολογία στην εκπαίδευση, Από τη θεωρία στην πράξη, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα [Rigby2008] Rigby, Ken (2008), Σχολικός εκφοβισμός, σύγχρονες απόψεις, Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ [Unicef] UNICEF - H Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Οκτώβριος 2009 [Ypepth1-2000] Χηνάς, Χρυσαφίδης (2000), Επιθετικότητα στο σχολείο, Προτάσεις για πρόληψη και αντιμετώπιση, ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (διαθέσιμο σε μορφή pdf στο [Ypepth2-2000] Μόττη - Στεφανίδη, Τσέργας (2000), Όταν τα πράγματα στο σχολείο αγριεύουν, ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (διαθέσιμο σε μορφή pdf στο [Ypepth3-2000] Κεδράκα, Τσαγκαράκης (2000), Γονείς: Όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (διαθέσιμο σε μορφή pdf στο Μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο με λέξη κλειδί τη λέξη «mediation» μπορεί να αποδώσει πάρα πολλούς και καλούς οδηγούς διαμεσολάβησης. Ενδεικτικά και (κυριολεκτικά) τυχαία αναφέρω κάποιους (υπάρχουν σε μορφή pdf): Special Education Mediation, A guide for parents (από συλλόγους γονέων της Αμερικής), Mediation on Campus: A history and planning guide by Bill Walters, Mediation An employer s guide (ACAS & CEDR) και άλλοι. Σελίδα 47 από 56

48 Παράρτημα Εδώ εμφανίζονται όλα τα έντυπα που χρησιμοποιήθηκαν κατά την υλοποίηση του προγράμματος με τη μορφή και τη σειρά που χρησιμοποιήθηκαν, δηλαδή: Έντυπο καταγραφής συγκρούσεων ή συμβάντων εκφοβισμού (σελίδα 49) Κανόνες συμπεριφοράς διαμεσολαβητή (σελίδα 50) Βήματα διαμεσολάβησης (σελίδα 51) Συμβόλαιο τιμής (σελίδα 52) Ερωτηματολόγιο (σελίδες 53, 54) Σελίδα 48 από 56

49 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ Η ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ Κατά τη διάρκεια του μήνα Νοεμβρίου καταγράφω όσο πιο αναλυτικά μπορώ μια σύγκρουση, μια έντονη απειλή ή ένα περιστατικό εκφοβισμού που έγινε στο σχολικό χώρο και μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Η καταγραφή έγινε από τον / την: Προκλήθηκε από τον / την:.. Μαθητής / μαθήτρια (Τάξη:.) Καθηγητής / καθηγήτρια Άλλος Έγινε εναντίον του / της:.. Μαθητή / μαθήτρια (Τάξη:.) Καθηγητή / καθηγήτρια Άλλου Ημερομηνία και ώρα που έγινε το συμβάν:.. Σύντομη περιγραφή του συμβάντος:. Λόγοι που προκάλεσαν το συμβάν (κατά τη γνώμη μου): Σελίδα 49 από 56

50 Κανόνες συμπεριφοράς διαμεσολαβητή Ο Διαμεσολαβητής βοηθάει δύο ή περισσότερους ανθρώπους σε διαφωνία να επιχειρήσουν έρθουν σε συμφωνία. Πάντα, όμως η συμφωνία προέρχεται από τους διαφωνούντες και όχι από τον διαμεσολαβητή! Ο Διαμεσολαβητής: Ελέγχει τη διαδικασία αναζήτησης λύσης του προβλήματος Βοηθάει τους εμπλεκόμενους να απομονωθούν και να συζητήσουν το πρόβλημα Δεν διαδίδει σε τρίτους ότι ειπώθηκε κατά τη διαδικασία Δεν δικάζει! Δεν κρίνει ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο Δεν ειρωνεύεται κανέναν από τους εμπλεκόμενους Ερευνά τα θέματα της διαφωνίας, τα συναισθήματα και τις επιδιώξεις των εμπλεκομένων και προσπαθεί να ξαναχτίσει σχέσεις επικοινωνίας ανάμεσα τους Βοηθάει τους εμπλεκόμενους να καταλάβουν τα συναισθήματα αυτών που με τους οποίους είναι σε σύγκρουση και άρα να τους δίνει την ευκαιρία να αλλάξουν συμπεριφορά Ενθαρρύνει την επικοινωνία ανάμεσα στους εμπλεκόμενους ώστε να βρουν μία λύση την οποία και τα δύο μέρη αποδέχονται Σελίδα 50 από 56

51 Βήματα διαμεσολάβησης 1. Ζητάμε τη συναίνεση και των δύο εμπλεκομένων 2. Ζητάμε από τον κάθε εμπλεκόμενο να πει την ιστορία του ξεχωριστά και σε ξεχωριστά μέρη, αν είναι δυνατό ώστε να διαπιστώσουμε το είδος της διαφωνίας και κυρίως τι επιδιώκουν από την διαδικασία της διαμεσολάβησης 3. Συγκεντρωνόμαστε όλοι οι εμπλεκόμενοι μαζί και συγκεντρώνουμε τα σημεία που συμφωνούν και διαφωνούν οι δύο πλευρές 4. Ενθαρρύνουμε την επικοινωνία ανάμεσα στους εμπλεκόμενους ώστε να υπάρξει αμοιβαία κατανόηση (των αισθημάτων και των δύο πλευρών) κοιτάζοντας προς το μέλλον (προς τη λύση) και όχι προς το παρελθόν (προς τη διαφωνία) 5. «Χτίζουμε» σταδιακά και καταγράφουμε ένα «Συμβόλαιο Συμφωνίας» 6. Ο Διαμεσολαβητής δίνει από ένα αντίγραφο του συμβολαίου σε κάθε εμπλεκόμενο εξηγώντας τους τις ευθύνες τους για την εφαρμογή του Κάποιο από τα παραπάνω βήματα μπορεί να διασπαστεί σε περισσότερα ή δύο βήματα να συγχωνευτούν, ανάλογα με την περίσταση Σελίδα 51 από 56

52 ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΤΙΜΗΣ Σήμερα, , οι παρακάτω υπογράφοντες, μαθητές του 5ου Γυμνασίου Σταυρούπολης, και., παρουσία των μαθητών του σχολείου μας..,.. και ως Διαμεσολαβητών, υποσχόμαστε ότι θα καταβάλουμε κάθε προσπάθεια ώστε να σταματήσουμε να προκαλούμε ο ένας στον άλλο και να ερχόμαστε σε σύγκρουση. Επίσης, συμφωνούμε ότι αν ο ένας από τους δύο δεν τηρήσει την συμφωνία αυτή θα ζητήσουμε τη βοήθεια των παραπάνω Διαμεσολαβητών. Αν και τότε δεν υπάρξει αποτέλεσμα συμφωνούμε να τιμωρηθούμε σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν στο σχολείο μας. Οι Διαμεσολαβητές Οι εμπλεκόμενοι μαθητές Σελίδα 52 από 56

53 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Τάξη: Α Β Γ Φύλο: Αγόρι Κορίτσι Έτος γέννησης:. Όλα όσα αναφέρονται παρακάτω αφορούν τη σχολική ζωή και οποιοδήποτε γεγονός πρόκειται να αναφέρεις πρέπει να έγινε μέσα στο σχολείο. Μπορείς να επιλέξεις περισσότερα από 1 κουτάκια. 1. Συνέβη κάποια φορά κάποιος μαθητής κάποια μαθήτρια κάποιοι μαθητές (ομάδα) κάποιες μαθήτριες (ομάδα) να σου πει άσχημα και δυσάρεστα λόγια, δηλαδή: Βρισιές Κοροϊδίες Κακόβουλα ονόματα Λέξεις που σε πλήγωσαν Απειλές Σεξουαλικά υπονοούμενα κάτι άλλο (ανάφερε τι):. που σε προβλημάτισαν ή σου προκάλεσαν έντονα συναισθήματα; 2. Αν συνέβη κάτι από τα παραπάνω (ερώτηση 1), πόσες φορές συνέβη; Ποτέ Μερικές φορές το χρόνο Μερικές φορές το μήνα Κάθε βδομάδα Κάθε μέρα 3. Συνέβη κάποια φορά κάποιος μαθητής κάποια μαθήτρια κάποιοι μαθητές (ομάδα) κάποιες μαθήτριες (ομάδα) να σου φερθεί / φερθούν βίαια, δηλαδή: Σε χτύπησε / χτύπησαν Σε κλώτσησε / κλώτσησαν Σε έσπρωξε / έσπρωξαν κάτι άλλο (ανάφερε τι):.. 4. Αν συνέβη κάτι από τα παραπάνω (ερώτηση 3), πόσες φορές συνέβη; Ποτέ Μερικές φορές το χρόνο Μερικές φορές το μήνα Κάθε βδομάδα Κάθε μέρα 5. Αν συνέβη κάποιο από τα παραπάνω περιστατικά (ερώτηση 1 και 3), έγινε από: μεγαλύτερο από σένα συνομήλικο με σένα μικρότερο από σένα 6. Έτυχε κάποιος μαθητής κάποια μαθήτρια κάποιοι μαθητές (ομάδα) κάποιες μαθήτριες (ομάδα) Σελίδα 53 από 56

54 α) να διαδώσουν ψευδείς φήμες για σένα; Ναι Όχι β) και αν συνέβη πόσες φορές; Ποτέ Μερικές φορές το χρόνο Μερικές φορές το μήνα Κάθε βδομάδα Κάθε μέρα 7. Αν έζησες κάποια από τις παραπάνω συμπεριφορές, τι ένοιωσες; θυμό απογοήτευση αδιαφορία κάτι άλλο (ανάφερε τι):.. 8. Θεωρείς ότι το σχολείο είναι ένας ασφαλής χώρος για έναν μαθητή που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του; Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα πολύ 9. Αν έζησες κάποια από τις παραπάνω συμπεριφορές, το είπες σε: κανέναν έναν φίλο έναν καθηγητή κάποιο από τους γονείς σου α) αφού το είπες βελτιώθηκε για σένα η κατάσταση: Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα πολύ β) ή μήπως επιδεινώθηκε: Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα πολύ 10. Ένιωσες ποτέ ότι θα ήθελες να κάνεις κακό σε κάποιον άλλο μαθητή; Ποτέ Σπάνια Μερικές φορές Πολλές φορές 11. Αν τσακωθείς με κάποιο από τους συμμαθητές σου (ή άλλο μαθητή ή μαθητές του σχολείου), ποιος θα ήθελες να μεσολαβήσει ώστε να τα σας βοηθήσει να τα «ξαναβρείτε»; Κανένας Ένας καθηγητής Μια καθηγήτρια Ένας άλλος μαθητής Ένας από τους γονείς σου Κάποιος άλλος (ονόμασε ποιος:..) 12. Θεωρείς ότι το σχολείο είναι ένας ασφαλής χώρος για σένα; Καθόλου Λίγο Μέτρια Πολύ Πάρα πολύ Σελίδα 54 από 56

55 Σελίδα 55 από 56

56 Conflict think.bigchief.it Σελίδα 56 από 56

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΘΕΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΘΕΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΘΕΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μαρία Λαγουδάκη ΠΕ19 ΣΕΛ. 1 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ: 12/11/2013 7 η ώρα Οι μαθητές συγκεντρώθηκαν στο εργαστήριο Πληροφορικής. Αρχικά δόθηκαν πληροφορίες σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Χιόνη Μαρία, MSc Προαγωγής & Αγωγής Υγείας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ. Δ. Ε. Α Αθήνας Αθήνα, 25/11/2014 Χαρακτηριστικά σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους»

V PRC. Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας. «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Βασικά Συμπεράσματα της έρευνας «Εικόνες και αναπαραστάσεις βίας μέσα και έξω από τους σχολικούς χώρους» Αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσε η αποτύπωση των αναπαραστάσεων των Ελλήνων/ίδων μαθητών/τριών

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ενδοσχολική Βία Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ορισμός Πώς μεταφράζεται ο όρος Bullying ; Σχολικός Εκφοβισμός Τι σημαίνει ο όρος Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα 24 ο ΓΕΛ Αθηνων Σχ.Έτος 2012-2013 Τμήμα Α3 Ερευνητική εργασία - Project Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός της έρευνας μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Schools for Change Αξιολογήσεις μαθητών και εκπαιδευτικών από τα εκπαιδευτικά εργαστήρια του προγράμματος

Schools for Change Αξιολογήσεις μαθητών και εκπαιδευτικών από τα εκπαιδευτικά εργαστήρια του προγράμματος Schools for Change Αξιολογήσεις μαθητών και εκπαιδευτικών από τα εκπαιδευτικά εργαστήρια του προγράμματος Λίγα λόγια για τις εκπαιδευτικές δράσεις της ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της, εδώ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ: 3.2. Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων 3.3 Διαπολιτισμικότητα - Αποδοχή και Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης

Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης Στα πλαίσια του προγράμματος "EU Parliament: A different perspective" αποφασίστηκε όπως διεξαχθεί έρευνα σχετικά με τη γυναικεία κακοποίηση στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΛΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΛΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΗΛΙΚΙΑ: 28-53 ΦΥΛΟ AΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ 6 26 ΣΠΟΥΔΕΣ ΤΕΙ/ΑΕΙ 10 Δευτεροβάθμια 16 Δημοτικό 3 ΤΟΠΟΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ Αστική υποβαθμισμένη 2 Αστική αναβαθμισμένη 18 Ημιαστική

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης

Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, συγκεντρώνει στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ ΛΟΝΤΙΟ ΛΥΚΙΟ ΠΤΗΣΙΩΝ ΟΜΔ ΝΝΤΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΚΦΟΙΣΜΟ ΡΩΤΗΜΤΟΛΟΙΟ ΔΙΡΥΝΗΣΗΣ 009-00 Μια από τις πρώτες δράσεις της Ομάδας νάντια στο Σχολικό κφοβισμό σχεδόν μόλις αυτή συστάθηκε ήταν η εκπόνηση ενός ερωτηματολογίου

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 Θέμα: «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015

2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 Θέμα: «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 : «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015 Στάδια υλοποίησης του project. 1 ο : Συμβόλαιο της τάξης α) Εισαγωγή στο μάθημα ΣΚΖ.

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους.

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόβλημα: Κατά την έρευνα αυτή θα εξεταστεί κατά το πόσο οι έφηβοι εκδηλώνονται με βίαιη κ επιθετική συμπεριφορά. Υπόθεση: Υποθέτω ότι οι έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε!

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Το εργαστήρι αυτό βασίζεται σε ένα απλό και οικείο επιτραπέζιο παιχνίδι. Σκοπός του είναι να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών, αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 ΜAΘΗΣΙΚΟ ΠΛΗΘΤΜΟ Κατά τη φετινή χρονιά στο σχολείο φοιτούν 62 παιδιά, 29 αγόρια και 33 κορίτσια. 35 30 25 20 15 10 5 0 ΠΛΗΘΤΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

1 ο.σ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ 2

1 ο.σ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ 2 1 ο.σ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ 2 Ένα παραµύθι για το σχολικό εκφοβισµό γραµµένο και εικονογραφηµένο από τους µαθητές του τµήµατος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Εκεί που είσαι ήμουνα κι εδώ που είμαι. ίσως έλθεις! ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1. Μπακούρου Κυριακή (συντονίστρια)

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αποδελτίωση ερωτηματολογίων αξιολόγησης του Φροντιστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2012 γονέων μαθητών μας της Α & Β Λυκείου

Αποδελτίωση ερωτηματολογίων αξιολόγησης του Φροντιστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2012 γονέων μαθητών μας της Α & Β Λυκείου Αποδελτίωση ερωτηματολογίων αξιολόγησης του Φροντιστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2012 γονέων μαθητών μας της Α & Β Λυκείου 1. Η εικόνα που είχατε σχηματίσει για το Εκπαιδευτήριο πριν συνεργαστείτε με αυτό,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί;

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί; Δασκάλα: Λουίζα Σόλου Πιττάκαρα Μάιος 2008 ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο Στόχοι: Τα παιδιά: να ονομάζουν τις δυσάρεστες συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία, την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία να συμπεράνουν και

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα.

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Η εισήγηση ξεκινά με μια συζήτηση με τα παιδιά για την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης

Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, συγκεντρώνει στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ

Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ Αγαπητοί μαθητές/μαθήτριες ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ Κάνοντας την αποδελτίωση του ερωτηματολογίου αξιολόγησης, διαβάσαμε όλες τις προσωπικές παρατηρήσεις σχόλια και πήραμε αρκετά μηνύματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ 32. Μέτρια 18.9% Καλή 40.2% Πολύ καλή 40.8% ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 31. 10 Αττική. Φαίνεται πως οι μαθητές στην Αττική έχουν καλύτερες γνώσεις Αγγλικών.

ΠΙΝΑΚΑΣ 32. Μέτρια 18.9% Καλή 40.2% Πολύ καλή 40.8% ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 31. 10 Αττική. Φαίνεται πως οι μαθητές στην Αττική έχουν καλύτερες γνώσεις Αγγλικών. Β. Ενδιαφέροντα κι εξωσχολικές δραστηριότητες. Γνώση Αγγλικών Ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό της τάξεως του 97.9% των ερωτηθέντων μαθητών γνωρίζει Αγγλικά. Το επίπεδο γνώσεών τους εκτιμάται απ τους ίδιους

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel

Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel Ακάσης Κωνσταντίνος 1, Αντωνιάδης Χρυσόστομος 2, Αργυράκης Παναγιώτης 3, Αρτοπούλου Αναστασία 4, Βάγγου Χαρά 5, Βερβερίδου Δέσποινα 6, Γιαννούδης

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά*

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Α. ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Διαβάζουμε το κείμενο. Το αληθινό παραμύθι της βίας Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Η εκφοβιστική και επιθετική συμπεριφορά παιδιών εναντίον συμμαθητών τους είναι ένα πολύμορφο και

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τσιάμης, Μ.Α., CPsychol Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος

Α. Τσιάμης, Μ.Α., CPsychol Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος Α. Τσιάμης, Μ.Α., CPsychol Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος Ο εαυτός μας Τι μπορούμε να κάνουμε Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μας Πως αντιδρούμε σε καταστάσεις ή περιβάλλοντα Είδη / Τύποι «Εαυτού»

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ 2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Μάθημα : «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους μαθητές του 2 ου Γυμνασίου Μυτιλήνης με την καθοδήγηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΑΚΗΣ ΚΑΙ ΛΥΚΕΙΑΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΑΚΗΣ ΚΑΙ ΛΥΚΕΙΑΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΑΠΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΑΚΗΣ ΚΑΙ ΛΥΚΕΙΑΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2011-2012 1 ΜΑΘΗΤΕΣΠΟΥΣΥΜΜΕΤΕΙΧΑΝΣΤΗΝΕΡΓΑΣΙΑ(ΤΜΗΜΑΓ 1 ) ΑΓΓΕΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΖΩΡΖΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Της ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT)

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Της ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Της ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) 1. ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Από την έναρξη του σχολικού έτους μέχρι τέλος Σεπτεμβρίου ή το αργότερο την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις απόψεις των μαθητών σε σχέση με το μικρόκλιμα μιας περιοχής Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής:

Έρευνα για τις απόψεις των μαθητών σε σχέση με το μικρόκλιμα μιας περιοχής Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: 1 Έρευνα για τις απόψεις των μαθητών σε σχέση με το μικρόκλιμα μιας περιοχής Ομάδα Μαθητών: Παναρέτου Κατερίνα, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο Αγίου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885)

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) Ανάλυση σε επιμέρους στόχους: 1. Εκτιμούν τη μορφή γραφημάτων με βάση τα δεδομένα τους. 2. Κατανοούν ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΗ» Ένα δωδεκάχρονο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Test-Umfrage Αγαπητές μαθήτριες και αγαπητοί μαθητές, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώσουμε το σχολείο μας. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά σημεία του σχολείου μας και που θα

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω τον κανονισμό των μαθητικών κοινοτήτων

Γνωρίζω τον κανονισμό των μαθητικών κοινοτήτων Γνωρίζω τον κανονισμό των μαθητικών κοινοτήτων Με τη δραστηριότητα αυτή οι μαθητές, χωρισμένοι σε ομάδες εργασίας, καλούνται να μελετήσουν τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων και να συμπληρώσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΛΑΣ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 Α. Επιτροπή Αγωγής Υγείας και Πρόληψης της Παραβατικότητας ΟΝΟΜΑ ΙΔΙΟΤΗΤΑ 1. Γιάννα Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα