Η μνήμη της δεκαετίας στη διαδικασία συγκρότησης παροντικών πολιτισμικών ταυτοτήτων. Κωνσταντίνα Μπάδα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η μνήμη της δεκαετίας 1940-1950 στη διαδικασία συγκρότησης παροντικών πολιτισμικών ταυτοτήτων. Κωνσταντίνα Μπάδα"

Transcript

1 Η μνήμη της δεκαετίας στη διαδικασία συγκρότησης παροντικών πολιτισμικών ταυτοτήτων Κωνσταντίνα Μπάδα Περίληψη Με την άποψη ότι η μνήμη κατασκευάζει το παρελθόν στο παρόν, συνιστά δηλαδή μια παροντική δράση, επιχειρείται να εντοπισθούν οι σημασίες και τα νοήματα που αποκτά η μνήμη της δεκαετίας για τη συγκρότηση των πολιτισμικών ταυτοτήτων του παρόντος, ταυτοτήτων στη βάση του φύλου, ταυτοτήτων τοπικών, πολιτικών κλπ. Η δεκαετία του 1940 αποτελεί μια προνομιακή ιστορική περίοδο για να μελετηθούν ζητήματα της ιστορίας και της μνήμης της, επειδή αφενός συνδέεται με γεγονότα τα οποία είχαν καθοριστική επίδραση στην ελληνική κοινωνία και αφετέρου επειδή αποτέλεσε το κατεξοχήν πεδίο ανάδυσης της ατομικής μνήμης και συγκρότησης της συλλογικής μνήμης μέσα από τη σύγκρουση αντίπαλων αφηγήσεων, εμπειριών και αναμνήσεων. Καταρχήν επισημαίνεται ότι η εμπειρία της περιόδου μόλις πρόσφατα έγινε αφηγήσιμη και από τότε οι υπάρχουσες σιωπηλές μνήμες έρχονται στην επιφάνεια, συγκροτούν παροντικές ταυτότητες και είναι δουλειά του ερευνητή να προσδιορίσει τις λειτουργίες και τις σημασίες τους να βρει μέσα από αυτές την ιστορία στο σύνολό της. Ποιό είδος μνήμης υπήρχε και υπάρχει γύρω από την κατοχή, την αντίσταση, τον εμφύλιο. Πώς θυμούνται τον πόλεμο; Όχι τόσο τί θυμάται από αυτόν ακριβώς (πραγματολογική μνήμη), αλλά με ποιές αξίες και διδάγματα συσχετίζεται η ανάμνηση ( η μνήμη ως λειτουργία) και γιατί ( διαδικασία κοινωνικοποίησης). Τα δεδομένα της έρευνας αντλούνται από καταγραμμένες ιστορίες ζωής και από προφορικές μαρτυρίες ανδρών και γυναικών που βίωσαν την εμπειρία του πολέμου, της κατοχής, της αντίστασης και του εμφυλίου. Αφού καταρχήν επισημανθεί ότι η υποκειμενική διάσταση της μνήμης αναπτύσσεται και λειτουργεί μέσα στα πλαίσια της ομάδας όπου το άτομο ανήκει και ως εκ τούτου το άτομο ανακαλεί και ανασυγκροτεί το παρελθόν πάντα ως μέλος μιας ομάδας ή ως φορέας μιας πολιτισμικής ταυτότητας στην οποία συμμετέχουν πολλοί με διαφορετικούς τρόπου, και επίσης ότι η μνήμη, ως παροντική δράση, γίνεται αντιληπτή ως διαδικασία της σχέσης παρελθόντος και παρόντος και επομένως ότι οι παραγόμενες αναπαραστάσεις του παρελθόντος συνιστούν μια μορφή κοινωνικής δράσης στο παρόν και διά αυτών συγκροτούνται ή υποστηρίζονται οι διάφορες μορφές της πολιτισμικής ταυτότητας του παρόντος, γίνεται στη συνέχεια η ανάλυση του υλικού που έδωσε η ατομική/συλλογική κατά βάση μνήμη και οι αναπαραστάσεις του εαυτού. Από την ως τώρα έρευνα προκύπτει ότι η μνήμη της δεκαετίας προσδιορίζει σε σημαντικό βαθμό την ταυτότητα του παρόντος με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Στις γυναίκες π.χ. οι μνημονικές αναφορές στη δεκαετία, επαναλαμβανόμενες και κοινές στις περισσότερες, εμφανίζονται να συνιστούν το επιλεγμένο πεδίο 1

2 δράσης μέσω του οποίου νοηματοδοτούσαν τη δική τους ζωή, εξέφραζαν την αίσθηση του εαυτού τους στην ιστορία, και αναδείκνυαν διάφορες και διαφορετικές όψεις της γυναικείας ταυτότητας, όπως αυτή της καθημερινά αγωνιζόμενης γυναίκας, της ενσυνείδητης αριστερής ή της δεξιάς, της δυνατής και απελευθερωμένης γυναίκας, της μητέρας ή εκείνης που θυσιάζεται για το καλό των άλλων, της αδελφής, της αλληλέγγυας γυναίκας κ.λπ. Εισαγωγή: Η Μνήμη και η πολιτισμική ταυτότητα ως σχέση και ως πεδίο έρευνας Τις τελευταίες δεκαετίες εκδηλώνεται μια έκρηξη μνήμης 1 η οποία, με οποιαδήποτε μορφή και αν αυτή εκφράζεται - από τις πιο δηλαδή υλικές εκφάνσεις της έως τις πιο «φαντασιακές» που εδρεύουν στην ατομική ιστορία ζωής, στην λαϊκή παράδοση, στο χώρο της λογοτεχνίας, στα υλικά αντικείμενα συμμετέχει με πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαδικασία συγκρότησης των πολιτισμικών ταυτοτήτων του παρόντος. Η πολιτισμική δε ταυτότητα δεν αποτελεί παρά τον κοινό τόπο μιας συλλογικής ταυτότητας. Το πολυδιάστατο φαινόμενο της μνήμης και της σχέσης της με κάθε λογής ταυτοτήτων έχει επίσης απασχολήσει σε σημαντικό βαθμό την έρευνα. Το επίκεντρο ειδικότερα του ιστορικου ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος 2 έχει 1 Θεωρητικοί της μνήμης υποστηρίζουν ότι αυτό το πυκνό φαινόμενο παραγωγής κάθε λογής μνημονικών τόπων οφείλεται στο γεγονός ότι έχει εξασθενήσει η ζωντανή μνήμη των κοινωνιών, αυτή δηλαδή που μεταβιβαζόταν παραδοσιακά μέσα από την οικογένεια και τις τοπικές συλλογικότητες, τις εθνικές, θρησκευτικές επίσης συλλογικότητες και τις μεγάλες αφηγήσεις τους. Έχουν συρρικνωθεί τα «περιβάλλοντα μνήμης» και έχουν επίσης αλλάξει οι τρόποι με τους οποίους διαμορφώνεται η κοινωνική μνήμη, οι τρόποι επίσης που μεταβιβάζεται, ενώ έχουν αλλάξει και οι φορείς της και τα περιεχόμενά της Βλ. ειδικότερα Pierre Nora Between Memory and History. Les Lieux de Mémoire, Représentations, 1989, 26: Αναφέρονται στη συνέχεια κάποιες βασικές μελέτες περί της μνήμης που άνοιξαν και προώθησαν τον επιστημονικό διάλογο στις επιστήμες που μελετούν την κοινωνία και τον πολιτισμό. Halbwachs, Maurice, The Collective Memory [1950]. New York and London, Harper and Row 1980, Popular Memory Group, «Popular Memory: Theory, Politics, Method», in: R. Johnson (ed), Making Histories, 1982, Nora P.(ed), Les Lieux de la memoire, Paris, Gallimard , Jacque Le Goff and Pierre Nora, Constructing the Past. Essays in Historical methodology, Cambridge, Cambridge University Press 1985, L. Passerini, Fascism in Popular Memory Cambridge, Cambridge University Press,1987, Paul Connerton, How Societies Remember, Cambridge, Cambridge University Press, 1989, Joanne Rappaport, The Politics of Memory: Native Historical Interpretation in the Colombian Andes, Cambridge Cambridge University Press 1990, Allesandro Portelli, The Death of Luigi Trastulli, and Other Stories, New York, State University of New York Press 1991, James Fentress και Chris Wickham, Social Memory, Oxford 1992, J. Fentress and Ch. Wichham, Social Memory. New perspectives of the past, Oxford 1992 Samuel, Raphael Theatres of Memory, vol. 1: Past and Present in Contemporary Culture. London: Verso, 1994., Radstone S and Hodgkin K. (eds), Regimes of memory, London, Routledge Studies in memory and narrative Από την ελληνική βιβλιογραφία βλ. ενδεικτικά Anna Collard, «Διερευνώντας την κοινωνική μνήμη στον ελλαδικό χώρο», στο Ε. Παπαταξιάρχης Θ. Παραδέλλης (επ.), Ανθρωπολογία και παρελθόν. Συμβολές στην κοινωνική ιστορία της νεότερης Ελλάδας, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 1993, , Βλ. επίσης Jacques Le Goff, Ιστορία και μνήμη, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1998, Ρ. Μπενβενίτσε, Μνήμη και Ιστοριογραφία, στο: Ρ. Μπενβενίτσε Θ Παραδέλλης(επιμ), Διαδρομές και τόποι της μνήμης. Ιστορικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις, Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης στο 2

3 σχεδόν μετατεθεί προς τη μελέτη της μνήμης και της υποκειμενικότητας και προς τη μελέτη των πολιτισμικών μορφών και διαδικασιών δια των οποίων τα άτομα εκφράζουν την αίσθηση του εαυτού τους στην ιστορία. Η μνήμη ειδικότερα (ως συλλογική, κοινωνική, ιστορική) αναγνωρίσθηκε ως ο καταλύτης για την ευρύτερη διεπιστημονική σύγκλιση 3 «στο επίπεδο του αντικειμένου». Το οποίο είναι το επιλεγμένο παρελθόν της μνήμης 4 και οι τρόποι με τους οποίους τα δρώντα υποκείμενα συλλαμβάνουν και αναπαριστούν το παρελθόν, καθιστούν αυτό πεδίο δράσης που συμμετέχει δυναμικά στη διαδικασία συγκρότησης των συλλογικών πολιτισμικών ταυτοτήτων του παρόντος 5. Επισημαίνεται ότι στη μελέτη της μνήμης και της υποκειμενικότητας συνέβαλε σημαντικά η ανανέωση του ιστοριογραφικού λόγου, αφότου αυτός στράφηκε και προς την ανάδειξη νέων ιστορικών Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Φεβρουάριος 1995), Αθήνα, Αλεξάνδρεια 1999, Λ. Πασσερίνι, Σπαράγματα του 20ου αι.. Η ιστορία ως βιωμένη εμπειρία, μτφρ Οντέτ Βαρών Βασαρ, Ιων.Λαλιώτου Ιουλία Πεντάζου, Αθήνα, Νεφέλη 1998, Thompson Paul, Φωνές από το Παρελθόν. Προφορική Ιστορία, επιμ. Κ. Μπάδα-Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, μτφρ. Ρ. Βαν Μπούσχοτεν-Ν. Ποταμιάνος, Αθήνα, Πλέθρον 2002, Σταυρίδης Σταύρος ( επιμ.), Μνήμη και εμπειρία του χώρου, Αθήνα, Αλεξάνδρεια Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι συνεντεύξεις του Pierre Nora, Τόποι μνήμης, Ίστωρ 14( 2005), σ , του Ζεράρ Νουαριέλ, Τρόποι μνήμης, Ίστωρ14 ( 2000),σ και της Λουίζα Πασσερίνι, Τρόποι γραφής, Ίστωρ 14 (2005), σ Η Άλκη Κυριακίδου Νέστορος, θεώρησε την προφορική ιστορία ως το κατεξοχήν επιστημονικό πεδίο που διαμορφώθηκε από τις σχέσεις ιστορίας, λαογραφίας και ανθρωπολογίας, από το διάλογο δηλαδή που άνοιγε το αντικείμενό της, η προφορική και γραπτή μνήμη, με άλλα λόγια η διαδικασία σχέσης παρελθόντος και παρόντος. Βλ. Άλκη Κυριακίδου Νέστορος, Λαογραφικά Μελετήματα ΙΙ, Αθήνα, Πορεία,1993, Γενικότερα θα λέγαμε ότι η σύνδεση των επιστημών λαογραφίας, της ανθρωπολογίας/ εθνοανθρωπολογίας και ιστορίας με την προφορική ιστορία επιτεύχθηκε από διαφορετικά σημεία σύγκλισης. Της λαογραφίας / προφορικής ιστορίας, επιτεύχθηκε μέσω του κοινού τους παρανομαστή, του προφορικού λόγου και της συλλογικής ανεπίσημης κατά βάση μνήμης, που μορφές της η λαογραφία έτσι κι αλλιώς μελετούσε, η σύνδεση της ανθρωπολογίας / προφορικής ιστορίας επιτεύχθηκε μέσω του κοινού επίσης παρανομαστή της έρευνας πεδίου, ενώ η σύνδεση της ιστορίας και της προφορικής ιστορίας επιτεύχθηκε διά του κοινού τους επίσης παρανομαστή που είναι η ενασχόλησή τους με το ζήτημα της κοινωνικής αλλαγής και τους μηχανισμούς της. 4 Υπό αυτήν την έννοια γίνεται φανερό ότι η μνήμη δεν αναπαριστά το παρελθόν «όπως πραγματικά συνέβη», αλλά είναι «κατασκευή» υπό την επίδραση του παρόντος μια ιδέα που πρωτοδιατυπώνεται από τον Maurice Halbwachs και διαδίδεται ευρύτατα μέσα από τη «νέα ιστορία», την κοινωνική ανθρωπολογία και τις πολιτισμικές σπουδές (Maurice Halbwachs, La mémoire collective, (Παρίσι, 1950 ). αγγλική μετάφραση Collective Memory, Νέα Υόρκη 1980). Στην Ελλάδα την προσέγγιση του παρελθόντος της μνήμης ως κατασκευασμένου παρελθόντος την επιχείρησε καταρχήν η Άλκη Κυριακίδου Νέστορος, Λαογραφικά Μελετήματα, ό.π,σ Για μια γενικότερη παρουσίαση της διαδρομής της προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα βλ. Κ. Μπάδα Ρίκι Βαν Μπούσχοτεν, Εισαγωγή, στο: Thompson Paul, Φωνές από το Παρελθόν. Προφορική Ιστορία, επιμ. Κ. Μπάδα-Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, μτφρ. Ρ. Βαν Μπούσχοτεν-Ν. Ποταμιάνος, Αθήνα Πλέθρον Βλ. ενδεικτικά, Anna Collard, όπ., Θανοπούλου Μ., Η συλλογική μνήμη ως στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας. Η περίπτωση μιας αγροτικής κοινότητας, στο : Κωνσταντοπούλου Χρ., Μαράτου Αλιπράντη Λ κ. α. ( επιμ), Εμείς και οι άλλοι., Αναφορά στις τάσεις και τα σύμβολα, Αθήνα 1999: ΕΚΚΕ Τυπωθήτω σ Γενικότερα βλ. Επιστημονικό Συμπόσιο, Το παρόν του παρελθόντος. Ιστορία, λαογραφία, κοινωνική ανθρωπολογία, Πρακτικά, Αθήνα, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας

4 υποκειμένων και την μελέτη του ρόλου τους στην ιστορική μεταβολή. Πρόκειται γι αυτά τα υποκείμενα που ήταν μακριά από τις γραπτές και επίσημες πηγές (γυναίκες, παιδιά, εργάτες, μετανάστες κλπ), έτσι διαμορφώθηκε ένα νέο πεδίο μελέτης και ιστορικής αφήγησης, ερμηνείας επίσης της κοινωνικής αλλαγής που συνδέθηκε με την προφορικότητα και τη μνήμη, ατομική αλλά κατά βάση συλλογική, όπως θα δούμε στη συνέχεια, και με την αποκατάσταση τελικά της υποκειμενικότητας ως ιστορίας 6. Το υλικό της έρευνας Προέκυψε έτσι μια γενικότερη στροφή των επιστημών προς τη μελέτη της μνήμης και της βιωμένης εμπειρίας των ανθρώπων. Οι βιο αφηγήσεις αφήνουν πολλά περιθώρια στους αφηγητές να δώσουν πιστότερα την αυτο αναπαράστασή τους, να ανοίξουν με τον δικό τους τρόπο τα μονοπάτια της μνήμης τους και να επιλέξουν τα αξιομνημόνευτα γι αυτούς γεγονότα 7. Έτσι ξεπερνούν το επίπεδο των γεγονότων, των δομών και των τρόπων συμπεριφοράς και φωτίζουν τον τρόπο με τον οποίο αυτά βιώνονται, συγκρατούνται στη φαντασία και επαναπροσδιορίζουν ερμηνευτικά το παρελθόν και το παρόν των ατομικών και συλλογικών υποκειμένων. Υπό αυτήν την έννοια η ατομική μνήμη αναδεικνύεται σε ένα εξέχον αναλυτικό εργαλείο για τη διερεύνηση τόσο της προσωπικής εμπειρίας και της σημασίας της στα πλαίσια της ευρύτερης ιστορίας και κουλτούρας, όσο και του συλλογικού, στο βαθμό που έχει δειχθεί ότι η μνήμη ατομική την στιγμή της αφήγησης είναι κατά βάση συλλογική, εφόσον, τα άτομα, σύμφωνα με τους θεωρητικούς της μνήμης 8, θυμούνται πάντα ως μέλη της ομάδας που ανήκουν. 6 Για την αναγνώριση της υποκειμενικότητας ως ιστορικής έννοιας Βλ. γενικότερα Πασσερίνι Λ., Σπαράγματα του 20ου αιώνα. Η ιστορία ως βιωμένη εμπειρία, μετ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ, Ιωάννα Λαλιώτου, Ιουλία Πεντάζου, Αθήνα, Νεφέλη Βλ. ενδεικτικά, Γ. Τσιώλης, Ιστορίες ζωής και βιογραφικές αφηγήσεις. Η βιογραφική προσέγγιση στην κοινωνιολογική ποιοτική έρευνα, Αθήνα, Κριτική 2006, Ρέα Κακάμπουρα, Αφηγήσεις ζωής. Η βιογραφική προσέγγιση στη σύγχρονη λαογραφική έρευνα, Αθήνα, Ατραπός Maurice Halbwachs, La mémoire collective, (Παρίσι, 1950 ). αγγλική μετάφραση Collective Memory, Νέα Υόρκη 1980). Βλ. επίσης P.Nora, Memoire collective Στο: J. Le Goff, P. Chartier, J. Revel (eds), L histoire nouvelle, Retz, Paris 1978 p , όπου μεταξύ των άλλων η συλλογική μνήμη ορίζεται ως " αυτό που μένει από το παρελθόν στο πλαίσιο του βιώματος των ομάδων 'η ως αυτό που οι ομάδες δημιουργούν με το παρελθόν τους". 4

5 Η δεκαετία του 1940 αποτελεί μια προνομιακή ιστορική περίοδο για να μελετηθούν ζητήματα μνήμης 9 στο βαθμό που αυτή όλο και περισσότερο εξελίσσεται στο κατεξοχήν πεδίο ανάδυσης τόσο της επίσημης, κυρίαρχης μνήμης (εθνικής, κομματικής κ.λπ ), όσο και της ατομικής και της ανεπίσημης συλλογικής μνήμης. Η τελευταία, σε ένα σύνολο «Ιστοριών Ζωής» που έχουν καταγραφεί με την ευθύνη μου, με στόχο τη δημιουργία ενός Αρχείου Ιστοριών Ζωής και Προφορικής Ιστορίας 10, εμφανίζεται έντονα προσδιορισμένη από τη μνήμη της δεκαετίας του 1940 και με μια τάση αντιλόγου απέναντι στη λογική της αποσιώπησης και της αμνησίας που ίσχυε για τη σημαντική ιστορική εμπειρία της δεκαετίας του 40 ή και αμφισβήτησης των ηγεμονικών αφηγημάτων των επίσημων εκδοχών. Το παραπάνω υπονοεί ότι έχουμε να κάνουμε με δύο τουλάχιστον συλλογικές/ κοινωνικές μνήμες: την επίσημη, κυρίαρχη συλλογική μνήμη που διαμορφώνεται από τα «πάνω», (κράτος, κόμμα κλπ), μεταβιβάζεται και παγιώνεται στο συλλογικό σώμα μέσα από θεσμούς, λόγους, μνημεία και αγάλματα, επιτελεστικές μνημονικές πρακτικές 11 και την ανεπίσημη συλλογική μνήμη, τη μνήμη συνόλων και κοινωνικών ομάδων που έχουν μια κοινή βιωμένη εμπειρία, αλλά δεν έχουν πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Ο Φουκώ ονόμασε αυτή τη μνήμη και το περιεχόμενό της «αντιμνήμη» 12. Νεώτεροι ερευνητές χωρίς να αναιρούν την ανάπτυξη και την κοινωνική δράση των δύο βασικών μνημών και ειδικότερα «της αντί μνήμης» επισημαίνουν ότι οι δύο αυτές μνήμες στο εσωτερικό τους δεν είναι πάντα ομοιογενείς αλλά να εμπεριέχουν μια πολλαπλότητα επί μέρους και συχνά αντιθετικών όψεών τους, οι οποίες όλες, με τον ένα ή άλλο τρόπο, διαμεσολαβούνται ιδεολογικά και πολιτισμικά Για μια συνοπτική παρουσίαση της έρευνας για την κοινωνική ή συλλογική μνήμη της δεκαετίας βλ. ενδεικτικά, Ρ.Β. Μπούσχοτεν, Τ. Βερβενιώτη, Ε. Βουτυρά, Β. Δαλκαβούκης, Κ. Μπάδα (επιμ.), Μνήμες και λήθη του Ελληνικού Εμφύλιου Πολέμου (Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο, 2008), ειδικότερα «Εισαγωγή», ό.π., σσ και Πολυμέρης Βόγλης, «Οι μνήμες της δεκαετίας του 1940 ως αντικείμενο ιστορικής ανάλυσης: μεθοδολογικές προτάσεις», ό.π., σσ Γενικότερα Χ. Φλάισερ, Οι πόλεμοι της μνήμης. Ο Β παγκόσμιος πόλεμος στη δημόσια Ιστορία, Αθήνα, Νεφέλη β εκδ, Το υλικό συγκεντρώθηκε καταρχήν στα πλαίσια ενός ερευνητικού προγράμματος που εκπονήθηκε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τίτλο: «Η συλλογική/κοινωνική μνήμη ενός επαρχιακού αστικού κέντρου του καπνού: το Αγρίνιο και η αγροτική του περιφέρεια στον 20 ο αιώνα» ( ). Η καταγραφή της μνήμης και της προφορικής μαρτυρίας συνεχίζεται και σε άλλους τόπους καταγραφής της μνήμης τους, όπως στα Γιάννενα και στο Μεσολόγγι. 11 Paul Connerton, How Societies Remember, Cambridge, Cambridge University Press, Michel Foucault, Language, Counter-Memory, Practice: Selected Essays and Interviews, επ. D.F. Bouchard, μτφρ. Donald F. Bouchard and Sherry Simon, Ithaca NY, Cornell University Press, Βλ. σχετικά για την ύπαρξη και τη λειτουργία των διάφορων μορφών και περιεχομένων της μνήμης, Πολυμέρης Βόγλης, «Οι μνήμες της δεκαετίας του 1940 ως αντικείμενο ιστορικής ανάλυσης: μεθοδολογικές προτάσεις», στο:.β. Μπούσχοτεν, Τ. Βερβενιώτη, Ε. Βουτυρά, Β. Δαλκαβούκης, Κ. 5

6 Οι τόποι αναφοράς Για τη διερεύνηση της βιωμένης εμπειρίας και της μνήμης της δεκαετίας και των συγκροτούμενων πολιτισμικών και τοπικών ταυτοτήτων επιλέχθηκε να επικεντρωθεί η έρευνα στην περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας 14 και ειδικότερα στην πόλη του Αγρινίου και αυτή επεκτείνεται και στην πόλη των Ιωαννίνων. Επισημαίνεται ότι το ενδιαφέρον για τη διερεύνηση του τοπικού ακόμα και για αυτή την καθολική ιστορική εμπειρία, ενισχύεται από το γεγονός ότι όλο και συχνότερα η έρευνα αναιρεί την εικόνα περί μια ενιαίας, γενικής και μονοδιάστατης ιστορίας της δεκαετίας και μνήμης της. Αντίθετα οι επί μέρους μελέτες της τοπικής διάστασης δείχνουν ότι οι τοπικές ιστορίες, υπόκεινται στον πολιτισμό και στην δυναμική του τοπικού πεδίου, ως εκ τούτου παράγουν ιδιαιτερότητες και διαφοροποιημένες ιστορικές εμπειρίες. Είναι ανάγκη επομένως να ανιχνευτούν οι τοπικές ιδιαιτερότητες, συναρτούμενες ωστόσο με την ευρύτερη εμπειρία της οποίας αποτελούν μέρος. για να κατανοηθούν και να ερμηνευτούν η ιστορία και η μνήμη της δεκαετίας, Η ανάλυση της μνήμης και η συγκρότηση πολιτισμικών ταυτοτήτων ( φύλου, τοπικών κλπ) Προαναφέρθηκε ήδη ότι τα δεδομένα της έρευνας αντλούνται μέσα από την καταγραφή και την ανάλυση ενός συνόλου ατομικών ιστοριών ζωής ανδρών και γυναικών από τις δύο πόλεις. Η καταγραφή και η ανάλυση 150 περίπου ιστοριών ζωής ανδρών και γυναικών από την πόλη του Αγρινίου, δείχνει ότι αν και αυτές οι ιστορίες της ζωής τους αποτυπώνουν μια ποικιλία εμπειριών, θεματικών, αξόνων αναφοράς και αφηγηματικών μέσων που απορρέουν από την κοινωνική τους Μπάδα (επιμ.), Μνήμες και λήθη του Ελληνικού Εμφύλιου Πολέμου, Θεσσαλονίκη, Επίκεντρο 2008, σσ Ήδη με την έκδοση ενός συλλογικού τόμου που έχει ως αντικείμενό του την διερεύνηση της ιστορίας και της μνήμης της δεκαετίας στην Αιτωλοακαρνανία, φωτίζονται πολλές πτυχές της τοπικής ιστορίας της δεκαετίας στην προαναφερόμενη περιοχή και αποτυπώνονται οι τοπικές ιστορικές και πολιτισμικές παράμετροι που συγκροτούν την εσωτερική δυναμική του τόπου, αναδεικνύουν εν ολίγοις την τοπική ιδιαιτερότητα, συναρθρούμενη ωστόσο με την γενικότερη πραγματικότητα. Βλ. Κωνσταντίνα Μπάδα Θανάσης Σφήκας ( επιμ), Κατοχή-Αντίσταση Εμφύλιος. Η Αιτωλοακαρνανία στη δεκαετία , Αθήνα, Παρασκήνιο

7 προέλευση, το φύλο, την τάξη, την ηλικία 15 κλπ των αφηγητών, ωστόσο η μνήμη, διαμορφώνει μέσα από κοινά και επαναλαμβανόμενα αφηγηματικά μέσα, κάποιους κοινούς τόπους μνήμης. Μεταξύ αυτών η μνήμη της κατοχής, της αντίστασης και έμμεσα του εμφυλίου - αποτελούν τα κατεξοχήν επαναλαμβανόμενα και κοινά μνημονικά στοιχεία και είναι αυτά που κατεξοχήν μετατρέπονται σε πεδία δράσης που συμμετέχουν στη διαδικασία συγκρότησης των γυναικείων και των ανδρικών ταυτοτήτων των υποκειμένων σε συνάφεια πάντα με την κοινωνική, την πολιτική και ευρύτερη πολιτισμική τους ταυτότητα. Επισημαίνεται ότι το συστατικό και απαραίτητο στοιχείο της οργάνωσης της μνήμης στις ιστορίες ζωής είναι η χωρική αναφορά, η διάσταση του χώρου που εμφανίζεται να αποτελεί κοινωνική διαδικασία στη συγκρότηση των κοινωνικών πολιτισμικών ταυτοτήτων και να συνιστά τον ορατό δεσμό του παρόντος με το παρελθόν. Το αστικό τοπίο 16 του Αγρινίου επανέρχεται εμφαντικά στις αφηγήσεις : τα καπνοχώραφα, οι καπναποθήκες που έγιναν τόποι εγκλεισμού, φυλακής και βασανιστηρίων, οι σιδηροδρομικές γραμμές, οι πλατείες, το πάρκο, η Αγία Τριάδα ως χώρος συνδεδεμένος με τη φυλακή και τις μαζικές εκτελέσεις, τα Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια, η οδός Παπαστράτου ως ο κεντρικός άξονας της πόλης, ή οι συμβολές οδών, τα επώνυμα καταστήματα, τα καφενεία της πόλης, όλα οριοθετούν γεγονότα, πλαισιώνουν αναφορές, γίνονται χωροθέτες της μνήμης και συνθέτουν το σκηνικό για την περιγραφή γεγονότων που συντάραξαν την κοινωνία της ή καταγράφηκαν ως σημαντικές προσωπικές εμπειρίες. Περαιτέρω ανάλυση του υλικού δείχνει ότι η ανεπίσημη συλλογική/κοινωνική μνήμη της πόλης προσδιορίζεται βαθύτατα από συγκεκριμένα γεγονότα που συνέβησαν στο Αγρίνιο και στη γύρω περιοχή κατά το τελευταίο έτος της γερμανικής κατοχής το Πρόκειται για το δραματικό γεγονός της ομαδικής εκτέλεσης των 120 πατριωτών την ημέρα της Μ. Παρασκευής τον Απρίλη του 1944, ο 15 Η ενήλικη π.χ. τότε γενιά καταθέτει την άµεση µαρτυρία της και ο λόγος είναι περισσότερο αυτοβιογραφικός ειδικότερα όταν οι αφηγητές είναι άνδρες. Όσοι όμως βίωσαν αυτήν την εμπειρία ως παιδιά ή έφηβοι η μνήμη τους είναι περισσότερο διαμεσολαβημένη από τις κατοπινές εμπειρίες με τα αφηγηματικά μέσα πιο επεξεργασμένα 16 Χρήστος Μπακάλης, Πόλη και σύμβολα: ο αστικός χώρος του Αγρινίου πριν και κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου, στο: Κωνσταντίνα Μπάδα Θανάσης Σφήκας ( επιμ), Κατοχή- Αντίσταση Εμφύλιος. Η Αιτωλοακαρνανία στη δεκαετία , Αθήνα, Παρασκήνιο 2010, σ , Κική Σακκά, «Δύσκολα χρόνια αλλά όμορφα»: Μνήμες της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου. Η βιωμένη καθημερινότητα μέσα από τις προσωπικές αφηγήσεις. Μελέτη περίπτωσης δύο γυναικών της αστικής περιοχής του Αγρινίου, στο: Κωνσταντίνα Μπάδα Θανάσης Σφήκας ( επιμ.), Κατοχή-Αντίσταση Εμφύλιος. Η Αιτωλοακαρνανία στη δεκαετία , Αθήνα, Παρασκήνιο 2010, σ

8 απαγχονισμός των τριών από αυτούς 17 στην κεντρική πλατεία της πόλης με εντολή των Γερμανών και με αιτιολογία την απόδοση αντιποίνων 18, το γεγονός επίσης της αιφνιδιαστικής σύλληψης και άμεσης εκτέλεσης της Μ. Δημάδη, διερμηνέα στο γερμανικό φρουραρχείο, μόλις μερικές μέρες πριν την τυπική αποχώρηση των Γερμανών στις 31 Αυγούστου 19. Σε κάποιες περιπτώσεις το ανασκάλεμα της μνήμης έφερνε δειλά και το όνομα μιας άλλης γυναίκας, της Κατίνας Χατζάρα 20, η οποία εκτελέστηκε μαζί με τους 120 και ήταν η μόνη γυναίκα ανάμεσά τους. Για όλους αυτούς τα συμβάντα η μνήμη άμεσα ή έμμεσα εμπλέκει την συνεργασία κάποιων με τους γερμανούς και τη δράση των ταγμάτων ασφαλείας. Στην ατομική/συλλογική μνήμη αυτοί οι θάνατοι παίρνουν το χαρακτήρα και το νόημα της αντίστασης και της θυσίας ειδικότερα στις ιστορίες ζωής των γυναικών, και υπό αυτήν τη νοηματοδότηση μετατρέπονται σε πεδία δράσης που συμμετέχουν στον συγκρότηση διάφορων όψεων της γυναικείας πολιτισμικής τους ταυτότητας 21. Όψεις γυναικείων ταυτοτήτων πρωτίστως μαχόμενων και δυναμικών. Μέσα από τις αναφορές στα ηρωϊκά πρόσωπα στήνουν την δική τους ταυτότητα, άλλες ως γυναίκες που θυμούνται άρα αντιστέκονται, άλλες ως εργάτριες που αντιμάχονται την καθημερινότητα της φτώχειας και της σκληρής εργασίας, άλλες ως γυναίκες που σηκώνουν το βάρος της αποκλειστικής φροντίδας των άλλων, άλλες ως αριστερές και άλλες ως γυναίκες που υποτάσσονται σε μια πραγματικότητα που ξεπερνά τις 17 Οι απαγχονισθέντες ήταν ο Πάνος Σούλος, ο Χρήστος Σαλάκος και ο Αβραάμ Αναστασιάδης. Γενικότερα βλ. Θ. Πολίτης, «Ομαδικές εκτελέσεις και απαγχονισμοί στο Αγρίνιο και τη περιοχή του στα 1944», στο Κ. Μπάδα (επιμ.), Η μνήμη του τόπου και του τοπίου. Το Αγρίνιο και η αγροτική του περιφέρεια μέχρι το 1960 (Αθήνα: Μεταίχμιο Δήμος Αγρινίου, 2003), σσ «Την 9 ην Απριλίου ο εκ Μεσολογγίου προς Αγρίνιο κατευθυνόμενος σιδηροδρομικός συρμός υπέστη βορείως της Σταμνάς επίθεσιν κομμουνιστικών συμμοριών και επυρπολήθη. Γερμανοί στρατιώτες και συνταξιδεύοντες Έλληνες πολίτες εφονεύθησαν ή ετραυματίσθηκαν, τραυματισμένοι Γερμανοί στρατιώται εφονεύθησαν ή απήχθησαν ανάνδρως. Ως αντίποινα των υπούλων τούτων πράξεων ελήφθησαν και εξετελέσθησαν τα κάτωθι μέτρα. 1ον. Σήμερον 120 κομμουνισταί εκ χωρίων κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής και εκ Παναιτωλίου, οίτινες ως διεπιστώθη, έλαβον μέρος εμμέσως ή αμέσως εις την εν λόγω πράξιν, ετυφεκίσθησαν ή απαγχονίσθησαν εν Αγρινίω..., 14 Απριλίου 1944, ο στρατιωτικός Διοικητής των Γερμανικών Μονάδων Ηπείρου». Η Ανακοίνωση τοιχοκολλήθηκε στους δρόμους του Αγρινίου. Βλ. δημοσίευσή της στην εφημερίδα Δυτική Ελλάς, Βλ. ενδεικτικά, Φιλ. Γελαδόπουλος, Μαρία Δημάδη, ηρωίδα της Εθνικής Αντίστασης (Αθήνα: Εκδόσεις Νέστορας, 1982) Φιλ. Γελαδόπουλος, Μαρία Δημάδη: Μνήμες και ελεγεία (Αθήνα: Εκδόσεις Νέοι Καιροί, 1989) Μ. Χρυσικοπούλου, Γυναικείες μορφές της Αιτωλοακαρνανίας (Αθήνα, 2001), σσ Γενικότερα βλ. Κωνσταντίνα Μπάδα: Η ιστορία και η μνήμη των εκτελέσεων γυναικών στο Αγρίνιο, στο Κωνσταντίνα Μπάδα Θανάσης Σφήκας ( επιμ.), Κατοχή-Αντίσταση Εμφύλιος. Η Αιτωλοακαρνανία στη δεκαετία , Αθήνα, Παρασκήνιο 2010, σ Κων. Μπάδα, ό,π., σ Βλ αντίστοιχα Κωνσταντίνα Μπάδα, «O θάνατος της Eλένης στον Eμφύλιο. H μνήμη και το γεγονός, η μνήμη ως Iστορία», στο Χατζητάκη Καψωμένου Χρυσούλα (επιμέλεια), Eλληνικός Παραδοσιακός Πολιτισμός. Λαογραφία και Ιστορία, Πρακτικά Συνεδρίου στη μνήμη της Άλκης Κυριακίδου Νέστορος, Θεσσαλονίκη 2001: : Παρατηρητής 8

9 αντοχές τους. Αυτό λοιπόν το επιλεγμένο παρελθόν δρα ερμηνευτικά και ευεργετικά στο παρόν τους. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι γυναίκες, ειδικά οι γυναίκες που βίωσαν τα γεγονότα, οικειοποιούνται και συμβολοποιούν και στις αναπαραστάσεις του παρελθόντος του Εμφυλίου, τα ίδια συμβάντα και πρόσωπα και μέσω ενός πλήθους αναφορών, πραγματικών ή μυθοπλαστικών, γύρω από τις εκτελέσεις, ερμηνεύουν και την εμπειρία του Εμφυλίου Πολέμου 22. Αντίθετα στη μνήμη των ανδρών, αλλά και γυναικών που προέρχονται από τα ορεινά, η άμεση αναφορά στην εμπειρία του εμφυλίου εμφανίζεται να είναι προσδιοριστική και να συνιστά για τους περισσότερους ένα ερμηνευτικό πλαίσιο για τη ζωή τους. Οι μνήμες τους θα λέγαμε ότι επικαθορίζουν τις μνήμες της κατοχής και της αντίστασης και συνιστούν όπως αναφέρει και η Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν 23 για το Ζιάκα Γρεβενών, τις ερμηνευτικές καμπές στη βιογραφία και την προσωπική μνήμη τους. Γενικότερα διαπιστώνεται ότι εντοπίζονται βασικές διαφορές στις θεματικές και στα αφηγηματικά μέσα των ανδρών και των γυναικών. Η τυπική οργάνωση της μνήμης των γυναικών π.χ. βασίζεται πάνω σε οικεία στο γυναικείο λόγο πολιτισμικά σχήματα: στη συχνότερη χρήση της λαϊκού λόγου και της παράδοσης, στην αναφορά του εμείς, όπου εμείς είναι κυρίως η οικογένεια και οι δικοί, στα σχεδόν κοινά και επαναλαμβανόμενα μοτίβα των πραγματικών ή επινοημένων προσωπικών ή συγγενικών σχέσεων, στην εκδήλωση μιας έντονα λαϊκής θρησκευτικότητας και εικονογραφίας, όπως η παρακάτω: Τη μέρα που τους εκτέλαγαν, τη Χατζάρα τη φέρανε μοναχή της εδώ απ παν που τους τελείωναν. Μέσα στους 120 και μια γυναίκα Αυτή σβαρνιότανε, αντιστεκόταν, σπάραζε Της έριχναν, της έριχναν, αλλά τίποτε, δεν την έπιαναν οι σφαίρες κι αυτοί βλαστήμαγαν Ότι έχεις απάνω σου βγάλ το, της είπαν οι τσολιάδες Είχε τίμιο ξύλο πάνω της και δεν την έπιανε το βόλ. Της τα τράβηξαν όλα και τα χρυσαφικά της όλα, κι αυτή φώναζε Να τα δώστε στον άνδρα μου, στον άνδρα μου, κι έπεσε μες το λάκκο». 24 Και ήταν οικεία διότι ο γυναικείος λόγος εμπεριέχει μια ισχυρότερη σε σχέση με τον ανδρικό, πολιτισμική και συμβολική αυτονομία προερχόμενη από τη χρήση της 22 Το θέμα της μνήμης του εμφυλίου από την πλευρά των γυναικών προσεγγίζεται στο άρθρο, Κ. Μπάδα, «Ο εμφύλιος ως βιωμένη εμπειρία και μνήμη των γυναικών», στο Ρ. Βαν Μπούσχοτεν, Τ. Βερβενιώτη, Ε. Βουτυρά, Κ. Μπάδα (επιμ.), Μνήμες και λήθη του Ελληνικού Εμφύλιου Πολέμου (Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο, 2008), σσ Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν Ανάποδα χρόνια. Συλλογική μνήμη και ιστορία στο Ζιάκα Γρεβενών( ), Αθήνα, Πλέθρον (ΕΠΠΙ, αριθμ. Συνεντ

10 παράδοσης και από τη μεταβίβασή της από γενιά σε γενιά 25. Η τελευταία νοηματοδοτείται από τις ίδιες με νέα περιεχόμενα και ερμηνείες. Στη βία π.χ. και στο φόβο που προκαλούσε η εμφύλια σύγκρουση η μνήμη των γυναικών αντιπαραθέτει βεβαιότητες, θεσμοθετημένα και καθυσυχαστικά πλαίσια αναφοράς: «Οι αντάρτες μπήκαν στον Άγιο Κωνσταντίνο, οι εθνικόφρονες άρχισαν να ρίχνουν όλμους. Πήγα να σκοτωθώ τότε Ένας έπεσε κοντά μ. Δεν έπαθα τίποτε. Την ημέρα του Σταυρού ανήμερα. Εκείνη την ημέρα δεν κάνω τίποτε, εκκλησιάζομαι, γιατί 14 του μηνός γίναν πρόσφυγες οι γονείς μας Η μαμά μου τη φυλούσε αυτή τη μέρα, δεν σκοτώθηκε το παιδί μου έλεγε, έτσι κάνω κι εγώ.. (ΕΠΠΙ αριθμ. συνεντ. 41). Παράλληλα όμως ο γυναικείος λόγος εμπεριέχει πολιτικές ερμηνείες υπό το φως της εκ των υστέρων εμπειρίας. Μπορεί να εντοπίζονται αναχρονισμοί, στερεοτυπικές αναπαραγωγές κυρίαρχου λόγου μαζί ωστόσο με συνειδητοποιημένες και στέρεες προσεγγίσεις, τεκμηριωμένες θέσεις και κριτική στάση : «Όλα για το συμφέρον γίνονται. Οι Εγγλέζοι γιατί μπλέχτηκαν εδώ σε μας? Από καλό? Θυμάμαι όταν έφυγαν το 44 κι οι Γερμανοί απ το Αγρίνιο, αμέσως ήρθαν Εγγλέζοι και θυμάμαι στρατιώτες μαύρους, πρώτη φορά έβλεπα μαύρους. Επέβαλαν την τάξη μας έλεγαν. Εγώ θυμάμαι που γέμιζαν τα καμιόνια με τσολιάδες ταγματασφαλίτες και Ράλληδες, και τους πήγαιναν αλλού για να μην γίνουν αντίποινα με τόσα που είχαν κάνει. Πήραν κι ότι στοιχειά υπήρχαν σε κάτι κούτες μεγάλες. Κανένα τους δε δικάστηκε. Δε τιμωρήθηκε κανένας τους». Η μνήμη των γυναικών για τη δεκαετία και τα κατοπινά χρόνια μπορεί να δίνει διάφορες εκδοχές των ιστορικών γεγονότων. Όλες αυτές όμως, οι πραγματικές ή οι λανθασμένες ανακλήσεις αυτού του παρελθόντος, μας δείχνουν ότι η ιστορία 25 Ένα άλλο ενδεικτικό στοιχείο είναι ότι στα αφηγηματικά μέσα για τη μνήμη της αντίστασης και του εμφυλίου συγκαταλέγονται π.χ. τα προικιά, τα σεντόνια η γέννα, τα γυναικεία ενδιαφέροντα (π.χ. τα καλοχτενισμένα μαλλιά, τα ρούχα, οι χρωματικές λεπτομέρειες), οι πολλαπλές εν τέλει όψεις της γυναικείας ταυτότητας. Να ιγώ ήμνα πολύ φτωχειά εδώ π τα λέμε κι είχα δυο, δυο όλα κι όλα σιντόνια για προίκα. Κι λέμε τώρα ήμασταν δυο τρεις κουπέλες,οι οποίες μαζεύαμι όλα τα όπλα και τα στέλναμι απάν (στο βουνό)λέω να πάω να τυλίξω τα όπλα, με τα σεντόνια πρέπει.. θα φωνάζ η μάνα μ π πήρα τα σεντόνια, τα πήρα όμως πίγαμι με τα όπλα τα τυλιξαμι εκειά πέρα Οπωσδήποτε ειδοποιήθκαν απ τς άλλους οι γιρμανοί... Ήρθε ένας έκανε πως χαζοκοίταζε «Θυμάμαι τη Μαρία Δημάδη : θυμάμαι είχε ένα σημάδι εδώ [δείχνει στο μάγουλο] η Μαρία-ωραία!- Και είχε τα μαλλιά της αυτή, τα έκανε όλο παζ. Για να μη φαίνεται, όπως τα κάναμε τότε Για να μη φαίνεται το σημάδι.ναι, όπως τα έκανα εγώ μαθήτρια στη μέση μ αυτό και τα μακριά και τα κανα παζ. Τα βάζαμε στα καλώδια τότε» (ΕΠΠΙ αριθμ. συνεντ. 121). 10

11 πλάθεται πάνω στα ενδιαφέροντα των δρώντων υποκειμένων 26.Αφορούν τις επιδιώξεις τους για τη σύσταση της δικής τους ταυτότητας στο παρόν και την ερμηνεία της ζωής τους. Κάπως έτσι με την παρακάτω μνημονική της αναφορά στο πανί του Τζουπέζε, η κ. Μαρία 82 χρονών σήμερα, ερμηνεύει τόσο το παρελθόν της κατοχής, όσο και το παρόν της ίδιας και της κοινωνίας και οικονομίας συνολικότερα. «Αυτή τη σακουλίτσα που βλέπεις την έχω από τότε που ήταν οι Ιταλοί εδώ. Ήμουν 18 χρονών τότε και στη γειτονιά μας εδώ ήταν ένας στρατώνας Ιταλών και η μάνα μου έπλενε ρούχα τους. Τους βλέπαμε από το σπίτι και λέγαμε μεταξύ μας και καμιά κουβέντα με τον Τσουπέζε Όταν τους πήραν, γιατί ήρθαν οι Γερμανοί και τους πετσόκοψαν, έδωσε ο Τσουπέζε στη μάνα μου κρυφά ύφασμα πολύ. Ύφασμα λεπτό. Φτιάξαμε πολλά πράματα και προικιά δικά μου και της αδελφής μου. Αυτό το κομματάκι εγώ το έκανα σακουλίτσα και όλα μου τα χρόνια βάζω σ αυτήν τον τραχανά μου, γιατί είναι λεπτή και αερίζεται ο τραχανάς και δεν πιάνει μαμούδι. 60 χρόνια το έχω αυτό το σακουλάκι και είναι φτιαγμένο από τότε με το χέρι ραμμένο, όχι στη μηχανή. Έτσι βγάλαμε τη φτώχεια πέρα με του Τζουπέζε το πανί. Κάναμε βρακιά, κάναμε κομπινεζόν, το καλό νυφικό μου σεντόνι με αυτό το έκανα» Σε κάθε περίπτωση αυτή η ατομική μνήμη και άλλες μορφές της, όπως αυτή του τραγουδιού, ή της υλικής υπόστασής της, εμφανίζεται να δρα αντιπαραθετικά στην επίσημη συλλογική αμνησία και λήθη που ακολούθησαν οι τοπικές/εθνικές εξουσίες για 40 και πλέον χρόνια- ένα δείγμα της λογικής της λήθης και της σιωπής αποτελεί το γεγονός ότι ως τη δεκαετία του 1980 απουσιάζουν 27 στην ουσία από την πόλη οι δημόσιες αναφορές, μνημονικοί τόποι και οι τελετές μνήμης γι αυτά τα δραματικά γεγονότα. Στην πόλη των Ιωαννίνων η καταγραφή ιστοριών ζωής είναι περιορισμένη ακόμα. Ωστόσο μια πρώτη ανάλυση του υπάρχοντος υλικού, προερχόμενου από παλιούς κατοίκους της πόλης, φανερώνει ότι η συλλογική μνήμη για τη δεκαετία δεν είναι ακόμα αφηγήσιμη και δεν φαίνεται να συνιστά η μνημονική της αναφορά ένα δυναμικό πεδίο δράσης στη διαδικασία συγκρότησης των ταυτοτήτων του παρόντος της πόλης. Και σε αυτές τις βιο-αφηγήσεις η διάσταση του χώρου συνιστά κοινωνική 26 Πρβλ. γενικότερα Alessandro Portelli, ό.π.. Επίσης Α. Collard, ό.π. 27 Μπάδα Κωνσταντίνα και Ματσούκα Ευαγγελία, «Προσεγγίσεις στην υλική μνήμη και στους μνημονικούς τόπους», στο : Κορρέ Κατερίνα Κούζας Γεώργιος( επιμ.), Η έρευνα και διδασκαλία του υλικού πολιτισμού στα ελληνικά πανεπιστήμια, Πρακτικά Διημερίδας( Αθήνα 7-8 Μαϊου 2007), Πανεπιστήμιο Αθηνών Αθήνα 2010, σ και K. Bada,. Exploring memory sites: Statues and monuments in Greek landscape. Meanings and interpretations, Workshop titled: Memory studies and Oral History. Why does this encounter matter, University of Athens, April

12 διαδικασία στη συγκρότηση των τοπικών πολιτισμικών ταυτοτήτων και συνιστά επίσης τον ορατό δεσμό του παρόντος με το παρελθόν. Έτσι το αστικό τοπίο των Ιωαννίνων επανέρχεται εμφαντικά στις αφηγήσεις : Οι δρόμοι Ανεξαρτησίας και Αβέρωφ με τα εργαστήρια και τα εμπορικά, τα παλιά καφενεία και ζαχαροπλαστεία, ο Μώλος και η λίμνη, οι παλιές συνοικίες, η Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία και τα άλλα δημόσια επιβλητικά κτίρια, οι κεντρικοί άξονες της πόλης που οδηγούν έξω και μέσα σε αυτήν, οριοθετούν γεγονότα, πλαισιώνουν αναφορές, και αποτελούν, μαζί με την αναφορά στο απώτερο, οθωμανικό οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό παρελθόν της πόλης, το σκηνικό για την περιγραφή γεγονότων που έχουν επιλεγεί για την οικοδόμηση των κοινωνικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων των υποκειμένων. Η δεκαετία ωστόσο του προσπερνιέται με γρήγορες και κοφτές αναφορές με εξαίρεση τον πόλεμο του στα ηπειρώτικα βουνά, την εμπειρία της οπισθοχώρησης και το κάψιμο των χωριών από τους Γερμανούς. Το ολοκαύτωμα των Εβραίων 28 της πόλης, ο εμφύλιος και οι τρεις δίκες το με καταδίκες και εκτελέσεις συμπολιτών ίσως να έχουν τραυματίσει βαθειά τη μνήμη και την καθιστούν ακόμα σιωπηλή. Η επίσημη και η ανεπίσημη συλλογική μνήμη προσδιορίζονται 30 για την ώρα από άλλα επιλεγμένα παρελθόντα τουλάχιστον από τους ντόπιους γιαννιώτες, όπως αυτό του οθωμανικού παρελθόντος της πόλης, της ακμαίας εμποροβιοτεχνικής, - εργαστηριακής δραστηριότητας και της πνευματικής ανάπτυξης και πάνω σ αυτά στήνονται οι πολιτισμικές ταυτότητες της πόλης και των ανθρώπων της. Και μέσω αυτών και της σιωπηλής αναφοράς στην ιστορική τραυματική εμπειρία της δεκαετίας ερμηνεύουν τη ζωή τους. Οι σύγχρονοι μύθοι ωστόσο που κυκλοφορούν εκεί κοντά στη συνοικία με τα εβραίικα μνήματα όπως αυτός με το κοριτσάκι που περπατάει τη νύχτα πάνω στον τοίχο του νεκροταφείου φωνάζοντας τη μητέρα του, συνιστούν έναν τόπο μνήμης πολλαπλώς νοηματοδοτούμενο από τα υποκείμενα δράσης. Και για την ώρα συνιστά αυτός το 28 Βλ. Christoph V Schminck Gustavus, Μνήμες Κατοχής ΙΙ. Ιταλοί και Γερμανοί και η καταστροφή της Εβραϊκής κοινότητας. Ιωάννινα, Ισνάφι Σπύρος Εργολάβος, Η δίκη της Πρίντζου και οι εκτελεσμένοι των Ιωαννίνων, Αθήνα, Εκδόσεις Σοκόλη, Σημειώνεται ωστόσο ότι μνημονικοί τόποι για τα δύο αυτά σημαντικά γεγονότα έχουν αναγερθεί κατά την δεκαετία του 1980 και αποκτούν πλήθος νοημάτων από τα κοινωνικά υποκείμενα. Έχει επίσης προχωρήσει εν μέρει η έρευνα αλλά όλα αυτά δεν αναιρούν την διαπίστωση ότι η ατομική, ανεπίσημη μνήμη δεν έχει καταστήσει αυτήν την εμπειρία αφηγήσιμη. 12

13 λανθάνον μήνυμα της αδρανούς μνήμης, το πολύτιμο ωστόσο στοιχείο για τη σχέση με το παρελθόν και για την ερμηνεία του.. 13

Ταυτότητες στον ελληνικό κόσμο (από το 1204 έως σήμερα)

Ταυτότητες στον ελληνικό κόσμο (από το 1204 έως σήμερα) Δ Ευρωπαϊκό Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών Γρανάδα, 9-12 Σεπτεμβρίου 2010 Πρακτικά Ταυτότητες στον ελληνικό κόσμο (από το 1204 έως σήμερα) Τόμος Ε Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Α. Δημάδης Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΛΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΝΗΜΟΝΙΚΟΥΣ ΤΟΠΟΥΣ

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΛΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΝΗΜΟΝΙΚΟΥΣ ΤΟΠΟΥΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΛΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΝΗΜΟΝΙΚΟΥΣ ΤΟΠΟΥΣ Κοινή διαπίστωση είναι ότι τις τελευταίες δεκαετίες εκδηλώνεται μια έκρηξη μνήμης. Καταρχήν ερευνητική και βιβλιογραφική έκρηξη για το πολυδιάστατο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

Εκθέσεις και προφορική ιστορία. Μουσεία, αντικείμενα και ανθρώπινες φωνές. Τα μουσεία:

Εκθέσεις και προφορική ιστορία. Μουσεία, αντικείμενα και ανθρώπινες φωνές. Τα μουσεία: Εκθέσεις και προφορική ιστορία Μουσεία, αντικείμενα και ανθρώπινες φωνές Τα μουσεία: ακολουθούν το ρεύμα για μια ιστορία «από τα κάτω» εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στην αναπαράσταση «δύσκολων» θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

«ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ»

«ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ» ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ» ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2016-2017 Η βιβλιογραφία που ακολουθεί είναι ενδεικτική. Οι φοιτητές μπορούν να επιλέξουν και άλλα βιβλία από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιμέλεια Εκθέσεων Τάσεις της επιμέλειας ΙΙΙ: Δίνοντας φωνή σε εκθέματα και κοινωνικά υποκείμεν Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. Σολομών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μνήμη και Προφορική Ιστορία

Μνήμη και Προφορική Ιστορία Μνήμη και Προφορική Ιστορία Ενότητα 1: Εισαγωγή Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη των εκτελέσεων γυναικών στο Αγρίνιο

Η ιστορία και η μνήμη των εκτελέσεων γυναικών στο Αγρίνιο Η ιστορία και η μνήμη των εκτελέσεων γυναικών στο Αγρίνιο Κωνσταντίνα Μπάδα 1 Abstract The history and memory of the execution of women in Agrinio From the point of view of gender-based historical and

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια Ζ εξάμηνο 2007 ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΦΗΓΗΜΑ Α. ΙΣΤΟΡΙΑ story Β. ΛΟΓΟΣ discourse Α.

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 4: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Η πληροφορία και η ερμηνεία της 1. Η φόρτιση του παρελθόντος. 2. Η υποκειμενικότητα του ιστορικού. 3. Η

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ.

Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ. Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ. ) με τον κώδικα της δραματικής - θεατρικής έκφρασης Η δραματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ Λαογραφία Ορίζεται η επιστήμη που ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Εξετάζει, καταγράφει και ταξινομεί όλα όσα ένας λαός κατά παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 4: Το ζήτημα των αξιών κατά τη διδασκαλία της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE)

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΕΛΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΚΑΠΟΛΟΥ ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Εθνογραφία: Διαμορφώνοντας το σύγχρονο πεδίο

Εθνογραφία: Διαμορφώνοντας το σύγχρονο πεδίο Εθνογραφία: Διαμορφώνοντας το σύγχρονο πεδίο Ε Ν Ο Τ Η Τ Α 2 : Ε Θ Ν Ο Γ Ρ Α Φ Ε Ι Ν Ι : Η Τ Ε Χ Ν Η Τ Η Σ Σ Υ Ν Ε Ν Τ Ε Υ Ξ Η Σ Ρ. Β Α Ν Μ Π Ο Υ Σ Χ Ο Τ Ε Ν TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 4: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 18.05.2016 Α.Π: 548 Το Τµήµα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστηµίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικά Εγχειρίδια Ιστορίας: Μεταξύ συλλογικής μνήμης και Ιστορίας

Σχολικά Εγχειρίδια Ιστορίας: Μεταξύ συλλογικής μνήμης και Ιστορίας Σχολικά Εγχειρίδια Ιστορίας: Μεταξύ συλλογικής μνήμης και Ιστορίας του Αντώνη Σαραντίδη Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος αποτελεί σίγουρα το κεντρικό γεγονός του προηγούμενου αιώνα, το οποίο επηρέασε θεμελιωδώς

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαιδευτική παρέμβαση και τα συμπεράσματα της εγγράμματης αφήγησης λαϊκών παραμυθιών από τα παιδιά.

Η εκπαιδευτική παρέμβαση και τα συμπεράσματα της εγγράμματης αφήγησης λαϊκών παραμυθιών από τα παιδιά. Η εκπαιδευτική παρέμβαση και τα συμπεράσματα της εγγράμματης αφήγησης λαϊκών παραμυθιών από τα παιδιά. Χρυσάνθη Κόζα Υποψήφια διδάκτορας Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιου Αιγαίου :email

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 15.05.2014 Αρ. Πρ. 765 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Οργανωσιακή Κουλτούρα Οργανωσιακή Κουλτούρα, Εννοιολογικός Προσδιορισμός O Ο όρος Οργανωσιακή Κουλτούρα πρωτοεμφανίστηκε στην αμερικάνικη ακαδημαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Πανάγου Ελένη, Ερευνήτρια του Ινστιτούτου Πολιτιστικής & Εκπ/κής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Κοινωνικού Αποκλεισμού στο σύγχρονο αστικό ιστό. Η Ελληνική εμπειρία

Διαδικασίες Κοινωνικού Αποκλεισμού στο σύγχρονο αστικό ιστό. Η Ελληνική εμπειρία ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΜΠ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ- ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ : 2007-2008 Μάθημα : Χωρικές, Κοινωνικές, Οικονομικές και Περιβαλλοντικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας. Α φ ά σ η. Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53

Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας. Α φ ά σ η. Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53 1 ο Δημοτικό Σχολείο Αμπελοκήπων Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Α φάσης Η βασισμένη στον τόπο εκπαίδευση, έχει ως αντικείμενο μελέτης

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή & διαχείριση πληροφορίας στο ψηφιακό περιβάλλον

Παραγωγή & διαχείριση πληροφορίας στο ψηφιακό περιβάλλον Παραγωγή & διαχείριση πληροφορίας στο ψηφιακό περιβάλλον Ενότητα: Η πληροφορία στο σύγχρονο επικοινωνιακό περιβάλλον Σταμάτης Πουλακιδάκος Σχολή ΟΠΕ Τμήμα ΕΜΜΕ Η πληροφορία για την κοινωνία Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Μυτιλήνη, 03.05.2017 Α.Π: 402 Το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Emile Durkheim(1858-1917) Γεννήθηκε στη Γαλλία. Γιός Ραβίνου, παράλληλα με τις σπουδές του εντρύφησε στην εβραϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 31

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΚΟΙΝΒΟΥΛΙΟΥ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΞΕ Η ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες. Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες. Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες Δομή παρουσίασης Θεωρητική παρουσίαση της Μεθόδου Project Εφαρμογές της μεθόδου Project Στάδια-σταθμοί υλοποίησης project Θεωρητική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 5: Ειρωνικό προσωπείο: το παράδειγμα του Γιάννη Σκαρίμπα Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 5 Ειρωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 1: Επιστημολογικά Θέματα Ιστορίας I

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 1: Επιστημολογικά Θέματα Ιστορίας I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 1: Επιστημολογικά Θέματα Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα ΥΠΟΠΑΙΘ Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας -ΤΕΕΤ Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα 26.9-31.10.2015 παρουσίαση Παναγιώτα Περδικάρη Χριστίνα Παναγιωτίδου

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ Η Πράξη αφορά την ενίσχυση των δεξιοτήτων και της συλλογικής δράσης των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα που εκπροσωπούνται στη ΓΣΕΕ και στο πλαίσιο υλοποίησης της θα πραγματοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Ρουσσέτου Παναγιωτάκη: «Σταυροί», χαρακτικό. Συμπληρώνονται, φέτος, 70 χρόνια από τη μοιραία, 13η Δεκεμβρίου του 1943, ημερομηνία που σφράγισε, ανεξίτηλα, τα Καλάβρυτα και

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ "ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σ. ΑΥΓΟΥΛΕΑ - ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΥ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σ. ΑΥΓΟΥΛΕΑ - ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΥ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ "ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σ. ΑΥΓΟΥΛΕΑ - ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» - 40 ΧΡΟΝΙΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

2-3 Δεκεμβρίου 2016 Ιωνικό Κέντρο Λυσίου 11, Πλάκα

2-3 Δεκεμβρίου 2016 Ιωνικό Κέντρο Λυσίου 11, Πλάκα Συνέδριο ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ Ο εμφύλιος πόλεμος στη δημόσια ιστορία και τη μνήμη 2-3 Δεκεμβρίου 2016 Ιωνικό Κέντρο Λυσίου 11, Πλάκα ΑΡΧΕΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ askiweb.eu aski@askiweb.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σεμιναριακό Εργαστήριο

Σεμιναριακό Εργαστήριο Σεμιναριακό Εργαστήριο Μέθοδοι και τεχνικές στη σύγχρονη Θρησκευτική Εκπαίδευση Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΑ 5/9 ΤΡΙΤΗ 6/9 ΤΕΤΑΡΤΗ 7/9 ΠΕΜΠΤΗ 8/9 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9/9

ΔΕΥΤΕΡΑ 5/9 ΤΡΙΤΗ 6/9 ΤΕΤΑΡΤΗ 7/9 ΠΕΜΠΤΗ 8/9 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9/9 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΔΕΥΤΕΡΑ 5/9 ΤΡΙΤΗ 6/9 ΤΕΤΑΡΤΗ 7/9 ΠΕΜΠΤΗ 8/9 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9/9 ΦΩΚΙΔΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα