Υποφυσιακά αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στη γυναίκα 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υποφυσιακά αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στη γυναίκα 1"

Transcript

1 Υποφυσιακά αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στη γυναίκα 1 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, 2 Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, 2 Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ 10 1 Επιμελήτρια Α, 2 Ειδικευόμενη, Ενδοκρινολογικό Τμήμα, ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός», Αθήνα Εισαγωγή πρακτική ταξινόμηση των αιτίων του υπογοναδισμού στη γυναίκα, κυρίαρχο Η σύμπτωμα του οποίου είναι οι διαταραχές της εμμηνορυσίας εστιάζει στο διαχωρισμό τους με βάση τα επίπεδα των γοναδοτροφινών. Έτσι υψηλές γοναδοτροφίνες κατευθύνουν την διαφορική διαγνωστική σε ωοθηκική βλάβη (αφού βέβαια αποκλεισθεί η εγκυμοσύνη), ενώ φυσιολογικές-χαμηλές γοναδοτροφίνες σε βλάβη του υποθαλαμο-υποφυσιακού άξονα (αφού αποκλεισθούν βλάβες του τελικού οργάνου - μήτρας). Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε στα υποφυσιακά αίτια του επίκτητου υπογοναδοτροφικού υπογοναδισμού στην γυναίκα, δεδομένου ότι τα συγγενή αίτια εκφράζονται με καθυστέρηση της ενήβωσης και θα αναπτυχθούν σε ξεχωριστό κεφάλαιο. Στα αίτια του υποφυσιακής αιτιολογίας υπογοναδοτροφικού υπογοναδισμού περιλαμβάνονται: εφιππιακοί και παραεφιππιακοί όγκοι, ακτινοβολία, διηθητικά νοσήματα, τραυματισμοί, λοιμώξεις, αγγειακές βλάβες της περιοχής, αποπληξία υποφυσιακού αδενώματος και τέλος το σύνδρομο του κενού τουρκικού εφιππίου. Η ανεπάρκεια των γοναδοτροφινών μπορεί να είναι μεμονωμένη, ή να συνοδεύεται και από ανεπάρκειες άλλων σειρών. Το φάσμα των κλινικών εκδηλώσεων της υποφυσιακής ανεπάρκειας εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το βαθμό ανεπάρκειας ορμονών, τον αριθμό ορμονών που ανεπαρκούν και την ταχύτητα εγκατάστασης των ανεπαρκειών. Ανεπάρκεια PRL είναι υπερβολικά σπάνια, εκτός από την πλήρη καταστροφή υποφύσεως ή τα γενετικά σύνδρομα. Η μείωση της εφεδρείας των ορμονών ακολουθεί συνήθως τη διάταξη GH>FSH>LH>TSH>ACTH. Το κορτικοτρόφο κύτταρο εμφανίζεται ιδιαίτερα ανθεκτικό σε υποθαλαμική ή υποφυσιακή βλάβη και είναι συνήθως το τελευταίο κύτταρο που χάνει τη λειτουργία του. Επιπλέον οι ασθενείς με υποφυσιακή ανεπάρκεια έχουν αυξημένη θνητότητα οφειλόμενη κυρίως σε καρδιαγγειακά νοσήματα. Η ηλικία κατά τη διάγνωση, το θήλυ φύλο, το ιστορικό κρανιοφαρυγγιώματος είναι οι πιο καθοριστικοί παράγοντες της αυξημένης θνησιμότητας. Από τα αίτια της υποφυσιακής ανεπάρκειας θα -107-

2 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ αναφερθούμε αναλυτικότερα σε εκείνα που συχνότερα θα απασχολήσουν τον κλινικό που αντιμετωπίζει ασθενείς με διαταραχές εμμηνορυσίας. Υποφυσιακοί και παραϋποφυσιακοί όγκοι Γενικά περί υποφυσιακών αδενωμάτων Τα υποφυσιακά αδενώματα είναι οι συχνότεροι όγκοι της υποφύσεως και αποτελούν περίπου 15% όλων των ενδοκρανιακών νεοπλασμάτων. Είναι καλοήθη μονοκλωνικά αδενώματα που μπορούν να επεκταθούν και να εκκρίνουν ορμόνες αυτόνομα, οδηγώντας σε υπερπρολακτιναιμία, μεγαλακρία και νόσο Cushing, ή μπορούν να είναι λειτουργικά σιωπηλά και διαγιγνώσκονται ως εφιππιακή μάζα. Τα μονοκλωνικά αυτά νεοπλάσματα έχουν αργό χρόνο αναδιπλασιασμού, και παρά το μικρό τους μέγεθος μπορούν να είναι επιθετικά σε τοπικό επίπεδο ή να πιέζουν γειτονικές δομές. Τα υποφυσιακά αδενώματα χωρίζονται ανάλογα με το μέγεθος σε μικρο (<1cm και μακρο (>1cm) αδενώματα. Ο διαχωρισμός αυτός έχει εξαιρετική κλινική σημασία, δεδομένου ότι τα μακροαδενώματα προκαλούν ανεπάρκεια γοναδοτρόφων τόσο λόγω πίεσης, όσο και λόγω ορμονικής έκκρισης (αν είναι ορμονοεκκριτικά) ενώ τα μικροαδενώματα οδηγούν σε ανεπάρκεια γοναδοτρόφων μόνο αν είναι ορμονοεκκριτικά (υπερέκκριση προλακτίνης κορτιζόλης ή αυξητικής). Να σημειωθεί ότι η ανεύρεση μη ορμονοπαραγωγού υποφυσιακού μικροαδενώματος είναι συχνό εύρημα σε απεικονιστικούς ελέγχους της περιοχής (αναφέρεται σε ποσοστό 36-42% των φυσιολογικών γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας). Έτσι, σε ασθενή με διαταραχή εμμηνορυσίας παρόμοιο αδένωμα θα πρέπει να θεωρείται τυχαίωμα, και μη υπεύθυνο για την διαταραχή. Τα συμπτώματα των υποφυσιακών αδενωμάτων φαίνονται στον πίνακα 1. Πίνακας 1. Σηµεία και συµπτώµατα υποφυσιακών αδενωµάτων Ανεπάρκεια υποφυσιακών ορμονών Κεφαλαλγία Αμφικρoταφική ημιανοψία Οφθαλμοπληγία-Διπλωπία-Πτώση άνω βλεφάρου-οίδημα οπτικής θηλής Διαταραχές όρεξης, δίψας, ύπνου. Προλακτινώματα Είναι οι συχνότεροι εκκριτικοί υποφυσιακοί όγκοι, που εμφανίζονται με μια ετήσια επίπτωση περίπου 6/ Η αναλογία θήλεα προς άρρενα είναι για τα μικροπρολακτινώματα 20:1, αλλά για τα μακροαδενώματα η αναλογία είναι περίπου ισοδύναμη. Η κλινική υποψία της νόσου τίθεται από την συνύπαρξη διαταραχών εμ

3 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ μηνορυσίας και υπερπρολακτιναιμίας. Ως υπερπρολακτιναιµία ορίζεται η σταθερή και κατ επανάληψη ανεύρεση αυξηµένων τιµών προλακτίνης ορού, σε περιόδους εκτός εγκυµοσύνης ή γαλουχίας. Τα αίτια της υπερπρολακτιναιμίας φαίνονται στον πίνακα 2. Πίνακας 2. Αίτια υπερπρολακτιναιµίας Προλακτίνωµα Όγκοι υποθαλάµου - υπόφυσης (μακροαδενώματα) Φάρµακα - Μείζονα ηρεµιστικά (φαινοθειαζίνες, αλοπεριδόλη) - Ανταγωνιστές της ντοπαµίνης (µετοκλοπραµίδη) - Αντικαταθλιπτικά (ιµιπραµίνη, αµιτρυπτυλίνη) - Αντιυπερτασικά (α-µεθυλδόπα, ρεσερπίνη, βεραπαµίλη) - Οιστρογόνα - Οπιοειδή - Σιµετιδίνη Υποθυρεοειδισµός Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Άσκηση Καταστάσεις έντασης (stress) Γεύμα Ερεθισμός θωρακικού τοιχώματος Η υπερπρολακτιναιμία προκαλεί υπογοναδισμό λόγω αναστολής της υποθαλαμικής έκκρισης της GnRH, με μηχανισμό στον οποίο ενέχονται τα ενδογενή οπιοειδή. Οι ασθενείς με υπερπρολακτιναιμία εμφανίζουν φυσιολογική απάντηση των γοναδοτροφινών στη GnRΗ. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει επαρκή σύνθεση και αποθήκευση γοναδοτροφινών στα κυστίδια των αντίστοιχων κυττάρων, αλλά αδυναμία έκκρισής τους (λόγω έλλειψης της GnRH). Είναι ενδιαφέρον ότι οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με υπερπρολακτιναιμία δεν εμφανίζουν τις χαρακτηριστικές εξάψεις που βεβαίως επανεμφανίζονται με την μείωση των επιπέδων της προλακτίνης στα φυσιολογικά. Οι κλινικές εκδηλώσεις στις προεµµηνοπαυσιακές γυναίκες αφορούν διαταραχές της εµµήνου ρύσεως (15-20% των περιπτώσεων αµηνόρροιας), υπογονιµότητα και γαλακτόρροια (80% αυτόµατη ή µετά από πίεση). Στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες συμπτωματολογία δίνουν μόνο τα μακροπρολακτινώματα λόγω πιεστικών φαινομένων. Στους άνδρες προεξάρχουν η µείωση της libido και η ανικανότητα, καθώς και συµπτωµατολογία χωροκατακτητικής βλάβης (επί μακροπρολακτινώματος). Η διάγνωση του προλακτινώματος γίνεται από την κλινική συμπτωματολογία, τα αυξημένα επίπεδα προλακτίνης και την παρουσία αδενώματος στην υπόφυση -109-

4 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ στον έλεγχο με μαγνητικό συντονισμό, αφού αποκλειστούν τα άλλα αίτια υπερπρολακτιναιμίας. Τα επίπεδα προλακτίνης έχουν σημασία για την διάγνωση του προλακτινώματος. Για τιμές>5000 mu/ι (250 ng/ml) η διάγνωση του µακροπρολακτινώµατος είναι σχεδόν βεβαία, για τιμές <2000 mu/ι (100 ng/ml) η διάγνωση του προλακτινώµατος είναι µάλλον απίθανη, ενώ για τιμές µεταξύ mu/ι ( ng/ml) µε παρουσία ευµεγέθους µακροαδενώµατος της υπόφυσης, η διαφορική διάγνωση µεταξύ µακροπρολακτινώµατος και µη-ορµονοεκκριτικού µακροαδενώµατος είναι δύσκολη χωρίς ιστολογική επιβεβαίωση. Όταν ο προσδιορισμός των επιπέδων προλακτίνης γίνεται με ανοσοραδιομετρική μέθοδο (IRMA) θα πρέπει επίσης να αποκλεισθούν οι ψευδώς χαμηλές τιμές λόγω του φαινομένου hook (high dose hook effect), ένα παράδοξο της καμπύλης αναφοράς της μεθόδου σε υψηλές συγκεντρώσεις της ορμόνης. Το πρόβλημα διορθώνεται με διαδοχικές αραιώσεις του δείγματος πριν τον προσδιορισμό. Περίσκεψη χρειάζεται σε περιπτώσεις υπερπρολακτιναιμίας χωρίς κλινική συμπτωματολογία οπότε θα πρέπει να αποκλεισθούν: 1) η αύξηση των επιπέδων της προλακτίνης λόγω της κατά ώσεις έκκρισής της, λόγω stress, άσκησης κτλ. Συνήθως πρόκειται για ήπια αύξηση, και επανάληψη της αιμοληψίας σε διάστημα 20 min επιλύει το πρόβλημα 2) η ύπαρξη μακροπρολακτιναιμίας, δηλ συμπλόκων προλακτίνης με λευκωματίνες ή πολυμερισμένα μόρια προλακτίνης στην κυκλοφορία. Η επεξεργασία του ορού με πολυαιθυλενγλυκόλη κατακρημνίζει τα μόρια της μακροπρολακτίνης με αποτέλεσμα την μέτρηση των επιπέδων του μονομερούς μορίου. Σε ποσοστό ασθενών, και συνήθως στις περιπτώσεις µε χαµηλή υπερπρολακτιναιµία (επίπεδα προλακτίνης <2000 mu/ι ή 100 ng/ml), ο λεπτοµερής ακτινολογικός έλεγχος της υπόφυσης, ακόµη και µε ευαίσθητες µεθόδους, ενδέχεται να αποβεί αρνητικός. Οι περιπτώσεις αυτές περιγράφονται ως «ιδιοπαθής ή λειτουργική υπερπρολακτιναιµία», αν και ο όρος αυτός αµφισβητείται από πολλούς. Τα αυξημένα επίπεδα προλακτίνης αυτά καθεαυτά δεν έχουν βλαπτική επίδραση. Η νοσηρότης του προλακτινώματος οφείλεται στον υπογοναδισμό (οστεοπόρωση, υπογονιμότης, αδενωματώδης υπερπλασία του ενδομητρίου) και στις περιπτώσεις μακροαδενωμάτων στα πιεστικά φαινόμενα (διαταραχές όρασης, κεφαλαλγίες, υποφυσιακή ανεπάρκεια). Αντιμετώπιση Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος του αδενώματος, την ηλικία της ασθενούς και την επιθυμία τεκνοποίησης. Στόχοι της θεραπείας είναι ο έλεγχος της χωροκατακτητικής επεξεργασίας και των επιπλοκών της ο έλεγχος του υπερπρολακτιναιµικού υπογοναδισµού και των επιπτώσεών του (στειρότητα, διαταραχή εµµήνου ρύσεως, σεξουαλική ανεπάρκεια, οστεοπόρωση), η αντιμετώπιση της κοινωνικά δυσάρεστης γαλακτόρροιας και η πρόληψη αύξησης του μεγέθους του προλακτινώματος

5 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ Έχει δειχθεί ότι η αύξηση του μεγέθους των μικροπρολακτινωμάτων σε μακροχρόνια παρακολούθηση χωρίς αγωγή είναι εξαιρετικά σπάνια. Έτσι σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με μικροπρολακτίνωμα και σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με μικροπρολακτίνωμα χωρίς διαταραχές της εμμηνορρυσίας (στις περιπτώσεις αυτές πιθανότατα το απεικονιστικό εύρημα αποτελεί τυχαίωμα και δεν σχετίζεται με την υπερπρολακτιναιμία) συστήνεται απλή παρακολούθηση χωρίς θεραπευτική παρέμβαση. Χορήγηση αγωνιστών της ντοπαµίνης, (βρωµοκρυπτίνη, λισουρίδη, περγολίδη και καβεργολίνη). Τα νεοπλασµατικά κύτταρα στη πλειονότητα των προλακτινωµάτων διατηρούν τους υποδοχείς ντοπαµίνης και απαντούν µε µείωση της εκκριτικής τους δραστηριότητας µετά από χορήγηση ντοπαµίνης ή των φαρµακευτικών της αναλόγων. Η µείωση της εκκριτικής δραστηριότητας των προλακτινωµάτων µετά από χορήγηση αγωνιστών της ντοπαµίνης έχει σαν αποτέλεσµα την σηµαντική µείωση του όγκου του κυτταροπλάσµατος των νεοπλασµατικών λακτοτρόπων, γεγονός που έχει σαν επακόλουθο την σηµαντική σµίκρυνση του αδενώµατος. Οι πλέον συνήθεις παρενέργειες κυρίως απο τη βρωµοκρυπτίνη- είναι ζάλη, κεφαλαλγία, ναυτία, ορθοστατική υπόταση και σπάνια ψύχωση. Στη πλειονότητα των περιπτώσεων η εµφάνιση παρενεργειών οφείλεται σε µη σωστή λήψη του φαρµάκου (δηλ. σε χρόνους εκτός του µέσου των γευµάτων). Σε σπάνιες περιπτώσεις (5% των ασθενών) παρά τη σωστή λήψη της ουσίας παρατηρείται επιµονή των παρενεργειών που καθιστά τη συνέχιση της αγωγής σχεδόν αδύνατη. Οι περιπτώσεις αυτές χαρακτηρίζονται από δυσανεξία στη βρωµοκρυπτίνη και η αντιµετώπιση τους επιβάλλει την δοκιµή των νέων αγωνιστών της ντοπαµίνης (καβεργολίνη, κιναγολίδη) που είναι συνήθως καλύτερα ανεκτοί. Επίσης σπάνια τα νεοπλασματικά λακτοτρόφα κύτταρα στερούνται υποδοχείς ντοπαμίνης και έτσι δεν ανταποκρίνονται στην χορήγηση του φαρμάκου. Οι περιπτώσεις αυτές αντιμετωπίζονται με διασφηνοειδική αδενωματεκτομή. Οι αγωνιστές της ντοπαμίνης μειώνουν την έκκριση προλακτίνης από τα φυσιολογικά λακτοτρόφα και σταματούν την υπερπρολακτιναιμία οποιασδήποτε αιτιολογίας (φάρμακα, αδένωμα υποφύσεως, κτλ). Έτσι η μείωση των επιπέδων της προλακτίνης μετά χορήγηση ανταγωνιστών ντοπαμίνης, δεν θα πρέπει να θεωρείται στοιχείο υπερ προλακτινώματος στις περιπτώσεις μέτριας υπερπρολακτιναιμίας παρουσία μακροαδενώματος. Αντίθετα η μείωση του μεγέθους του όγκου με την θεραπεία που οφείλεται στη μείωση του όγκου των νεοπλασματικών κυττάρων, θέτει την διάγνωση του προλακτινώματος στις παραπάνω περιπτώσεις. Διασφηνοειδική αφαίρεση του αδενώµατος. Η αποτελεσµατικότητα της διασφηνοειδικής αφαίρεσης στη θεραπεία των µακροπρολακτινωµάτων είναι αντιστρόφως ανάλογη µε το µέγεθος του αδενώµατος. Στα περισσότερα κέντρα η πιθανότητα αποκατάστασης φυσιολογικών τιµών προλακτίνης µετεγχειρητικά δεν ξεπερνά το 40% των ασθενών. Η συχνότητα αποκατάστασης φυσιολογικών τιµών -111-

6 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ προλακτίνης σε περιπτώσεις µεσοπρολακτινωµάτων) είναι αισθητά υψηλότερη και µπορεί να φθάσει το 70% των περιπτώσεων. Όµως ακόµη και στους ασθενείς στους οποίους επιτυγχάνονται µετεγχειρητικά φυσιολογικά επίπεδα προλακτίνης, παρατηρείται σηµαντικό ποσοστό υποτροπών µετά απο µακρόχρονη παρακολούθηση. Ετσι, ποσοστό ασθενών που ποικίλει απο 50-80%, στις διάφορες σειρές, παρουσιάζει εμµένουσα συµπτωµατική υπερπρολακτιναιµία µετά διασφηνοειδική αφαίρεση. Ακτινοθεραπεία. Το βασικό µειονέκτηµα της ακτινοθεραπείας είναι η βραδεία εµφάνιση του θεραπευτικού της αποτελέσµατος. Σε µελέτες µε µακρόχρονη παρακολούθηση των ασθενών παρατηρείται αποκατάσταση φυσιολογικών επιπέδων προλακτίνης σε ποσοστά που κυµαίνονται απο 50-70%. Με εξαίρεση σπάνιες περιπτώσεις, ο έλεγχος του µεγέθους του αδενώµατος εξασφαλίζεται στη πλειονότητα των περιπτώσεων. Μία απο τις βασικές αντιρρήσεις για την χορήγηση ακτινοβολίας στην υπόφυση είναι η εµφάνιση όψιµης υποφυσιακής ανεπάρκειας. Ο καλύτερος δείκτης πρόγνωσης, όσον αφορά την θεραπευτική ανταπόκριση του προλακτινώµατος, είναι το µέγεθος του αδενώµατος. Για το λόγο αυτό η αναφορά στη θεραπεία εκλογής των προλακτινωµάτων παρατίθεται ανά κατηγορία µεγέθους του αδενώµατος. Ως θεραπεία εκλογής στα μικροπρολακτινωματα θεωρείται η χορήγηση αγωνιστών της ντοπαµίνης. Παρατηρείται ταχεία αποκατάσταση φυσιολογικών τιµών προλακτίνης (υποχώρηση της γαλακτόρροιας και αποκατάσταση φυσιολογικής λειτουργίας των γονάδων) σε ποσοστό άνω του 90% των περιπτώσεων. Σε περίπτωση δυσανεξίας στους αγωνιστές ντοπαμίνης, μπορεί να χορηγηθεί συμπτωματική θεραπεία πχ συνδυασμός οιστρογόνων-προγεστερόνης για την αντιμετώπιση των διαταραχών της εμμηνορρυσίας. Η διασφηνοειδική αφαίρεση του μικροπρολακτινώματος αποτελεί ριζική και μόνιμη λύση για τον ασθενή. Θα πρέπει όμως να επιχειρείται μόνον σε εξειδικευμένα κέντρα Στα µη διηθητικά προλακτινώματα>10mm µε µικρή µόνο υπερεφιππιακή επέκταση η χορήγηση αγωνιστών της ντοπαµίνης αποκαθιστά φυσιολογικά επίπεδα προλακτίνης στη πλειονότητα των περιπτώσεων. Επιπλέον παρατηρείται σαφής σµίκρυνση των αδενωµάτων αυτών µε συνέπεια την υποχώρηση ή πρόληψη των χωροκατακτητικών επιπλοκών τους. Στα διηθητικά αδενώματα>10mm ή σε εκείνα µε σηµαντικού βαθµού υπερεφιππιακή επέκταση συστήνεται χορήγηση αγωνιστών της ντοπαµίνης. Αν µε τη θεραπεία αυτή επιτευχθεί έλεγχος των χωροκατακτητικών επιπλοκών του αδενώµατος, η θεραπεία συνεχίζεται µέχρι να πραγµατοποιηθεί σµίκρυνση του αδενώµατος εντός του τουρκικού εφιππίου. Αν τα πιεστικά φαινόµενα επιµένουν συνιστάται διασφηνοειδική αποσυµπίεση, που συµπληρώνεται µε τη χορήγηση εξωτερικής ακτινοβολίας για την πρόληψη του υψηλού ποσοστού υποτροπής. Υπάρχουν πρόσφατα δεδομένα σχετικά με την μακροχρόνια εξέλιξη των προλακτινωμάτων υπό αγωγή με αγωνιστές ντοπαμίνης. Φαίνεται ότι σε κάποιες πε

7 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ριπτώσεις μετά την διακοπή της αγωγής η υπερπρολακτιναιμία δεν υποτροπιάζει και το μέγεθος του αδενώματος δεν αυξάνεται. Η «ίαση» αυτή ίσως είναι συνηθέστερη σε μικρότερους όγκους. Έτσι είναι σκόπιμο σε περιπτώσεις ελέγχου της νόσου μετά 4-5 χρόνια να γίνεται προσπάθεια μείωσης της δόσης των αγωνιστών ντοπαμίνης με συχνότερο έλεγχο των επιπέδων προλακτίνης (πχ. κάθε 2 μήνες) γαι να διαπιστωθεί υποτροπή ή μη της νόσου. Ειδικά θέματα στην αντιμετώπιση των προλακτινωμάτων Μικροπρολακτίνωμα και εγκυμοσύνη: σε επίτευξη εγκυμοσύνης δεν συνιστάται συνέχιση των αγωνιστών της δοπαµίνης διότι η εµφάνιση χωροκατακτητικών επιπλοκών από αύξηση του µεγέθους του αδενώµατος κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης είναι σπανιότατη (<3%). Μακροπρολακτίνωμα και εγκυμοσύνη: δεδοµένης της υψηλής συχνότητας εµφανίσεως, κατά τη διάρκειά της, χωροκατακτητικών επιπλοκών απο αύξηση του µεγέθους του αδενώµατος (15-20%), συνιστάται πριν τη σύλληψη διασφηνοειδική αφαίρεση ή χορήγηση ακτινοβολίας, που όπως έχει δειχθεί αποτρέπουν την εµφάνιση διόγκωσης του αδενώµατος κατά τη διάρκεια της κύησης στο σύνολο των περιπτώσεων. Αν η αντιμετώπιση αυτή δεν είναι εφικτή, τότε συνιστάται η χορήγηση της αγωγής. Να σημειωθεί ότι πλέον υπάρχουν αρκετά δεδομένα για την ασφάλεια του εμβρύου σε ότι αφορά στη χορήγηση όλων των αγωνιστών ντοπαμίνης στην διάρκεια της εγκυμοσύνης. Επιβάλλεται βεβαίως η παρακολούθηση με οπτικά πεδία και σε εγκατάσταση συμπτωματολογίας αύξησης του μεγέθους, έλεγχος με ΜRI. Αποτελούν περίπου 25% 35% των υποφυσιακών αδενωμάτων. Τα περισσότερα προκύπτουν από γοναδοτρόφα κύτταρα, είναι μονοκλωνικά και συνήθως χρωμόφοβα Εμφανίζονται κλινικά ως μη λειτουργικές μάζες, και δεν σχετίζονται με αυξημένες γοναδοτροφίνες στον ορό. Παράγουν επαρκείς υπομονάδες γοναδοτροπινών ανιχνεύσιμες με ανοσοιστοχημεία. Μερικά εκφράζουν επίσης χρωμογρανίνη Α. LH, FSH, και α-υπομονάδα απελευθερώνονται από αυτούς τους μη λειτουργικούς όγκους. Στο παρελθόν, αυτοί οι όγκοι ταξινομήθηκαν συχνά ως μηδενικά (null cell) αδενώματα κυττάρων, τα οποία δεν εκφράζουν υπομονάδες γλυκοπρωτείνης. Ένα μικρό ποσοστό όγκων εκκρίνει αρκετή ορμόνη για να αυξήσει τα επίπεδα γοναδοτροπινών ή α-υπομονάδων ορού, οι οποίες προκαλούν περιστασιακά κλινικά σύνδρομα. Κλινική εικόνα Οι όγκοι εκδηλώνονται λόγω του μεγάλου μεγέθους τους ή ανιχνεύονται τυχαία (τυχαίωμα). Προοδευτική απώλεια όρασης που προκύπτει από την πίεση οπτικού -113-

8 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ χιάσματος είναι συνήθως κοινό εύρημα και οι ασθενείς δεν αντιλαμβάνονται τη διαταραχή. Η αναγνώριση των ελλειμμάτων των οπτικών πεδίων καθυστερεί συχνά επειδή τα οπτικά πεδία δεν αξιολογούνται, εκτός αν υπάρχει κλινική υπόνοια. Αν και η ανεπάρκεια ορμονών είναι συχνά προϊούσα, αυτοί οι ασθενείς έχουν ανεπάρκεια σε μια ή περισσότερες υποφυσιακές ορμόνες και τα πιο κοινά ενδοκρινικά συμπτώματα είναι σχετικά με την ανεπάρκεια γοναδοτροφινών. Ένα μικρό υποσύνολο των γοναδοτρόφων αδενωμάτων που παράγουν αυξημένες τιμές FSH, LH, ή α-υπομονάδς θεωρούνται λειτουργούντα αδενώματα, αλλά δεν σχετίζονταιι συχνά με ειδικά ενδοκρινή σύνδρομα. Η υψηλή τιμή FSH ορού, συνήθως με χαμηλά επίπεδα LH, είναι η μόνη ένδειξη ότι ένας υποφυσιακός όγκος εκκρίνει FSH. Παραδόξως αυτοί οι ασθενείς μπορούν να παρουσιάσουν υπογοναδισμό, λόγω του φαινομένου down-regulation που προαναφέρθηκε. Γυναίκες με τέτοιους όγκους μπορούν παρουσιάσουν πυελικό πόνο που προκαλείται από ωοθηκική υπερδιέγερση. Εργαστηρική διερεύνηση Μαγνητική τομογραφία υποφύσεως, εξέταση οπτικών πεδίων, και έλεγχος ορμονών υποφύσεως (LH, FSH, α-υπομονάδα, PRL, T4, TSH, κορτιζόλη και επίπεδα IGF-I) πρέπει να αξιολογηθούν, όχι μόνο για να την ανίχνευση υποφυσιακής ανεπάρκειας, αλλά και για να τον αποκλεισμό υπερπαραγωγής ορμονών που πιθανά δεν είναι κλινικά εμφανής. Πρωινή κορτιζόλη ορού, κορτιζόλη στην δοκιμασία synachten, ή στη δοκιμασία υπογλυκαιμίας με ινσουλίνη (ITT) είναι χρήσιμα στον αποκλεισμό δευτεροπαθούς επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Όταν οι τιμές LH και FSH είναι αυξημένες, πρέπει να ερμηνευθούν λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία της ασθενούς. Αυξημένη FSH σε μια γυναίκα με κανονικό εμμηνορρυσιακό κύκλο θα ερμηνευθεί διαφορετικά από αυτή που διαπιστώνεται σε εμμηνοπαυσιακή ασθενή. Τέλος η μέτρηση των γοναδοτροφινών μετά διέγερση με TRΗ μπορεί να διαφοροδιαγνώσει αν αυξημένα επίπεδα γοναδοτροπινών σχετίζονται με βλάβη του οργάνου στόχου ή οφείλονται σε υπερπαραγωγή από όγκους. Στους ασθενείς με γοναδοτρόφα αδενώματα παρατηρείται αυξημένη FSH, LH, ή α-υπομονάδα μετά από χορήγηση TRH. Ο υπολογισμός του λόγου LH ή FSH πρός την α-υπομονάδα μπορεί να βοηθήσει στη διαφοροδιάγνωση. Αντιμετώπιση Η αντιμετώπιση των μη λειτουργικών αδενωμάτων είναι χειρουργική (διασφηνοειδική αδενωματεκτομή) και αποσκοπεί στην μείωση του μεγέθους και την άρση των πιεστικών φαινομένων στις περιεφιππιακές δομές, κυρίως το οπτικό χίασμα και τους σηραγγώδεις κόλπους) δεδομένου ότι η βελτίωση της υποφυσιακής ανεπάρκειας είναι εξαιρετικά σπάνια μετά το χειρουργείο. Γιαυτό τον λόγο στα μη ορμονοπαραγωγά μικροαδενώματα αλλά και στα μακροαδενώματα που δεν απειλούν -114-

9 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ το οπτικό χίασμα και τους σηραγγώδεις κόλπους, συστήνεται από τους περισσότερους απεικονιστική παρακολούθηση σε 1, 2, και 5 χρόνια μετά την διάγνωση και διασφηνοειδική αδενωματεκτομή μόνον όταν παρατηρηθεί σημαντική αύξηση του μεγέθους τους. Είναι γνωστό ότι περίπου το 50% των επιτυχώς χειρουργηθέντων μη λειτουργικών αδενωμάτων υποτροπιάζει μετά το χειρουργείο, γιαυτό συστήνεται προληπτική ακτινοβολία υποφύσεως σε εκείνους τους ασθενείς που άμεσα μετεγχειρητικά εμφανίζουν πλήρη υποφυσιακή ανεπάρκεια. Στους υπόλοιπους συστήνεται παρακολούθηση με μαγνητική τομογραφία (σε ετήσια βάση για 5 χρόνια μετεγχειρητικά). Περισσότερο από 95% των ασθενών με μεγαλακρία έχουν σωματοτρόφο αδένωμα υποφύσεως. Το 50% των ασθενών με μεγαλακρία εμφανίζουν και αυξημένα επίπεδα προλακτίνης. Συχνά πρόκειται γιά μικτά αδενώματα GH και PRL-κυττάρων ή μονόμορφα οξύφιλα αδενώματα που προκύπτουν από το αρχέγονο κύτταρο (stem cell που εκκρίνει GH και PRL). Στην προεμμηνοπαυσιακή γυναίκα οι διαταραχές της εμμηνορυσίας αποτελούν σταθερό σύμπτωμα και αναφέρονται στο 80% των ασθενών. Ο παθογενετικός μηχανισμός είναι βέβαια η καταστροφική πίεση στα γοναδοτρόφα (επί μακροαδενωμάτων), ενώ στα μικροαδενώματα κυριαρχεί η ανασταλτική επίδραση της αυξητικής ορμόνης (που διαθέτει και λακτοτρόφο δράση καθώς το μόριό της έχει κοινές αλληλουχίες με το μόριο της προλακτίνης) στην δημιουργία των ώσεων της GnRH από τον υποθάλαμο. Επιπλέον, πολλές ασθενείς αναπαραγωγικής ηλικίας με μεγαλακρία και αμμηνόροια εμφανίζουν κλινική σημειολογία και εργαστηριακά ευρήματα του τύπου των πολυκυστικών ωοθηκών, εικόνα που παρέρχεται πλήρως με την αντιμετώπιση της μεγαλακρίας. Είναι γνωστό ότι τα υψηλά επίπεδα αυξητικής ορμόνης στην μεγαλακρία προκαλούν αντίσταση στην ινσουλίνη και φαίνεται ότι η υπερινσουλιναιμία αυτή αποτελεί έναν δεύτερο μηχανισμό υπογοναδισμού στις μεγαλακρικές ασθενείς. Η διάγνωση της μεγαλακρίας είναι κυρίως κλινική και επιβεβαιώνεται από τον εργαστηριακό έλεγχο η ανάπτυξη του οποίου καθώς και της θεραπευτικής αντιμετώπισης της νόσου ξεφεύγει από τους σκοπούς του κεφαλαίου αυτού. Νόσος Cushing Η νόσος Cushing οφειλεται σε αδένωμα των κορτικοτρόφων κυττάρων συνήθως μικροαδένωμα, ενώ στο 25% των περιπτώσεων απουσιάζουν τα απεικονιστικά ευρήματα στην MRI και στο 50% μπορεί να απουσιάζουν ευρήματα και στο χειρουργείο. Εκτός από την χαρακτηριστική κλινική εικόνα, ο υπογοναδισμός είναι τυπικό εύρημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλεται σε πιεστικά φαινόμενα από το αδένωμα, που όπως αναφέρθηκε συνήθως είναι μικρού μεγέθους, αλλά -115-

10 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ σε αναστολή της GnRH από την ενδογενή υπερκορτιζολαιμία είτε άμεσα, είτε μέσω ενδορφινών-ενδογενών οποιοειδών. Επίσης η υπερκορτιζολαιμία αναστέλλει την παραγωγή στεροειδών στις ωοθήκες και την δράση τους στα όργανα στόχους. Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο υπογοναδισμός από την νόσο Cushing μπορεί να δώσει κλινικά (λόγω παχυσαρκίας και υπερτρίχωσης) και εργαστηριακά (υπερανδρογοναιμία) την εντύπωση συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, όμως η παρουσία κλινικών σημείων όπως η μυϊκή αδυναμία, η δερματική ατροφία και η παθολογική δοκιμασία αναστολής με δεξαμεθαζόνη στις ασθενείς με νόσο Cushing, θέτουν την διάγνωση. Η διάγνωση της νόσου Cushing είναι κυρίως κλινική και επιβεβαιώνεται με εργαστηριακό έλεγχο. Η διαφοροδιάγνωση και η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι αρκετές φορές εξαιρετικά δύσκολη και απαιτεί εξειδικευμένα κέντρα. Κρανιοφαρυγγίωμα Το κρανιοφαρυγγίωμα είναι ένας παραεφιππιακός όγκος που αποτελεί περίπου 3% όλων ενδοκρανιακών όγκων και μέχρι 10% των όγκων εγκεφάλου παιδικής ηλικίας. Ο όγκος συνήθως διαγιγνώσκεται κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και την εφηβεία και έτσι αναπτύσσεται στο αντίστοιχο κεφάλαιο. Κύστεις του Rathke Ο πρόσθιος και ενδιάμεσος λοβός του υποφυσιακού αδένα προκύπτουν εμβρυολογικά από τον θύλακα του Rathke. Υπόλειμμα του θύλακα του Rathke κατά την εμβρυογένεση οδηγεί σε κύστεις ή κυστικά υπόλοιπα μεταξύ του πρόσθιου και οπίσθιου λοβού υποφύσεως, που διαπιστώνονται σε περίπου 20% των υποφυσιακών αδένων σε νεκροτομές. Τα υποφυσιακά αδενώματα περιέχουν μικρές διασπασμένες κύστεις. Προκύπτουν από τα υπολείμματα μέσης γραμμής κύστεων Rathke και αφορούν περίπου στο 3% των υποφυσιακών όγκων. Υποφυσιακές επιδερμοειδείς κύστεις έχουν πλακώδες επιθήλιο, το οποίο σπάνια γίνεται κακοήθες. Οι κύστεις του Rathke ποικίλλουν σε μέγεθος και μπορούν να επεκταθούν στη υπερεφιππιακή περιοχή. Σχετίζονται με διεύρυνση εφιππίου, συνήθως δεν προκαλούν συμπτωματολογία και σπάνια εκδηλώνονται με πανυποφυσισμό με ή χωρίς άποιο διαβήτη, ενώ η ύπαρξη κεφαλαλγίας ή οπτικής διαταραχής καθορίζεται από το μέγεθος και τη θέση της κύστης. Η αντιμετώπιση επί πιεστικών φαινομένων είναι χειρουργική και επιβάλλεται η μετεγχειριτική παρακολούθηση για τον έλεγχο κυστικής υποτροπής. Σπάνιοι όγκοι Σπανιότατα στην περιοχή του τουρκικού εφιππίου αναπτύσσονται όγκοι που μπορεί να βλάψουν τα γοναδοτρόφα. Αραχνοειδείς και δερμοειδείς κύστεις αναπτύσσονται κυρίως στη παρεγκεφαλιδική γωνία, αλλά μπορούν επίσης να προκύψουν -116-

11 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ στην υπερεφιππιακή περιοχή. Τα υποφυσιακά χωριστώματα ή νευρινώματα, εμφανίζονται συνήθως μόνο μετά από την ηλικία 20 ετών. Τα χορδώματα προκύπτουν από υπολείμματα νωτιαίας χορδής, είναι τοπικά διηθητικοί και μπορούν να μεθίστανται. Τα μηνιγγιωμάτα προκύπτουν από αραχνοειδή και μηνιγγοενδοθηλιακά κύτταρα και μπορούν να εμφανιστούν στο έφιππιο και παραεφιππιακές περιοχές στο ένα πέμπτο περίπου όλων των μηνιγγιωμάτων. Τα γλοιώματα και τα χαμηλής βαθμίδας αστροκυττώματα προκύπτουν από μέσα από το οπτικό χίασμα και διεισδύουν συχνά στο οπτικό νεύρο. Σπάνια, προκύπτουν μέσα από το εφίππιο και σχετίζονται με υπερπρολακτιναιμία. Υποφυσιακές μεταστάσεις βρίσκονται σε μέχρι 3.5% των καρκινοπαθών ασθενών ειδικά σε μεγαλύτερους ασθενείς με διάχυτη καρκινωμάτωση. Επειδή ο αγγειακή υποστήριξη του πρόσθιου λοβού της υποφύσεως προέρχεται άμεσα από το συστηματική η κυκλοφορία μέσω των έσω καρωτίδων, ο πρόσθιος λοβός είναι η συνηθέστερη εντόπιση για αιματογενούς μετάστασης. Τα καρκινώματα που μεθίστανται στην υπόφυση περιλαμβάνουν το μαστό, τους πνεύμονες και το γαστρεντερικό σύστημα. Μέχρι και ένα τέταρτο των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο του μαστού έχει υποφυσιακές μεταστάσεις. Οι συμπτωματικές υποφυσιακές μεταστάσεις (συνήθως άποιος διαβήτης) μπορούν να είναι το σημείο λανθάνουσας κακοήθειας ή κακοήθειαςάγνωστης πρωτοπαθούς εστίας. Σπάνια, μεμονωμένες μεταστάσεις στελέχους εκδηλώνονται με υποφυσιακή βλάβη. Εάν υπάρχει εκτεταμένη οστική διάβρωση και η εμφάνιση της νόσου είναι γρήγορη, η διάγνωση είναι προφανής. Εντούτοις, οι απεικονίσεις της υπόφυσης μπορεί να μη διακρίνουν σαφώς μεταστατικές εναποθέσεις από ένα υποφυσιακό αδένωμα και η διάγνωση γίνεται μόνο από την ιστολογική εξέταση του χειρουργικού παρασκευάσματος. Όταν η διάγνωση είναι σαφής, σχετικά χαμηλές δόσεις ακτινοβολίας μπορεί να είναι επαρκείς για να συρρικνωθεί η μετάσταση και να βελτιωθεί η νοσηρότητα. Υποφυσιακή ακτινοβολία Ενδείκνυται συνήθως για τη θεραπεία λειτουργικών υποφυσιακών αδενωμάτων, προκαλώντας άμεσα ατροφία του αδένα, εκτός από τον καταστρεπτικό αντίκτυπο της ακτινοβολίας στην υποθαλαμική σύνθεση των υποφυσιοτρόπων ορμονών. Η υποφυσιακή λειτουργία στα παιδιά και τους εφήβους είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη χρήση θεραπευτικής ακτινοβολίας. Η δόση, το χρονικό διάστημα μετά το πέρας της θεραπείας με ακτινοβολία, η απόσταση της υπόφυσης ή του υποθαλάμου από το πεδίο της ακτινοβολίας, συσχετίζονται με την ανάπτυξη υποφυσιακής ανεπάρκειας. Μετά από μια μέση -117-

12 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ δόση 5000 rad που κατευθύνεται στη βάση κρανίου ή ρινοφάρρυγα, πάνω από 75% των ασθενών αναπτύσσουν υποφυσιακή ανεπάρκεια στην 10ετία. Η ανεπάρκεια ορμονών εμφανίζεται συνήθως διαδοχικά: GH περισσότερο από FSH και LH, που ακολουθούνται από την ACTH και TSH. Οι ακτινοβοληθέντες ασθενείς πρέπει επομένως να παρακολουθούνται ισόβια με περιοδικό έλεγχο ορμονών. Χρειάζεται τακτικός μακροπρόθεσμος έλεγχος ώστε να αποκαλυφθεί η υποφυσιακή ανεπάρκεια πριν από την εκδήλωση νοσηρότητας. Εκτός της υποφυσιακής ανεπάρκειας αλλα ανεπιθύμητα συμβάματα, για τα οποία πιθανώς ενοχοποιείται η ακτινοβολία, είναι η αύξημένη επίτωση δευτεροπαθών όγκων εγκεφάλου (γλοιώματα, μηνιγγιώματα), αγγειακής εγκεφαλικής νόσου, η βλάβη των οπτικών νεύρων και η εγκεφαλική ατροφία. Σύνδρομο κενού εφιππίου Βλάβη στο εφίππιο διάφραγμα μπορεί να οδηγήσει σε κήλη της αραχνοειδούς μήνιγγας στη θέση αυτή. Πρωτοπαθώς κενό τουρκικό εφίππιο μπορεί να αναπτυχθεί συνεπεία συγγενούς ανωμαλίας του διαφράγματος, καθώς και σε ασθενείς στους οποίους καμία δευτεροπαθής αιτία δεν είναι εμφανής. Μέχρι 50% των ασθενών με πρωτοπαθές κενό τουρκικό εφίππιο εμφανίζουν καλοήθη ενδοκράνια υπέρταση. Δευτεροπαθώς κενό εφίππιο αναπτύσσεται μετά από έμφρακτο υποφυσιακού αδενώματος καθώς και μετά από χειρουργείο ή ακτινοβολία. Σε MRI, αυτοί οι ασθενείς παρουσιάζουν συμπίεση του υποφυσιακού ιστού στο έδαφος του εφιππίου, με την πλευρική απόκλιση μίσχου. Το κενό εφίππιο είναι συνήθως τυχαίο εύρημα. Ωστόσο, εάν>90% του υποφυσιακού συμπιέζεται ή ατροφεί, εκδηλώνεται υποφυσιακή ανεπάρκεια. Περίπου 10% των ασθενών αναπτύσσουν μικρά GH ή PRLεκκριτικά αδενώματα γύρω από τον περιβάλλοντα συμπιεσμένο υποφυσιακό ιστό. Κρανιοεγκεφαλική κάκωση Οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε άμεση υποφυσιακή βλάβη από κάταγμα τουρκικού εφιππίου, ρήξη μίσχου υποφύσεως, αγγειόσπασμο ή ισχαιμικό έμφρακτο από αμβλύ τραύμα. Η πιο κοινή τραυματική αιτία που επηρεάζει την υποφυσιακή λειτουργία στον ενήλικα είναι το ιατρογενές νευροχειρουργικό τραύμα. Συνήθως προκαλείται παροδικός ή μόνιμος άποιος διαβήτης (30%) και ποικίλου βαθμού δυσλειτουργία πρόσθιου λοβού υποφύσεως. Ανεπάρκεια γοναδοτρόφων, αμηνόρροια, και υπερπρολακτιναιμία μπορούν να εμφανιστούν μήνες έως και έτη μετά το τραύμα. Διηθητικά νοσήματα υπόφυσης Είναι εξαιρετικά σπάνια αίτια υπογοναδοτροφικού υπογοναδισμού. Συνήθως συνοδεύουν συστηματική κοκκιωματώδη νόσο με συμμετοχή του ΚΝΣ (σαρκοείδωση, -118-

13 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ιστιοκύττωση Χ). Χαρακτηρίζονται από την εμφάνιση άποιου διαβήτη και την πάχυνση του μίσχου της υπόφυσης με μείωση ή εξαφάνιση του σήματος του οπίσθιου λοβού στην MRI. Ασθένειες όπως η αιμοσιδήρωση, η αιμοχρωμάτωση έχουν ως αποτέλεσμα την βλάβη κυρίως γοναδοτρόφων. Ιδιοπαθής οπισθοπεριτοναϊκή ίνωσημπορεί επίσης να σχετίζεται με μια υπερεφιππιακή μάζα και υποθαλαμικό πανυποφυσισμό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λεμφοκυτταρική υποφυσίτις. Λεμφοκυτταρική Υποφυσίτις Πρόκειται για αυτοάνοση διηθητική νόσο που εμφανίζεται συνήθως κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τον τοκετό, αλλά έχει αναφερθεί και μετά την εμμηνόπαυση, ενώ σε ποσοστό περίπου 15% εμφανίζεται σε άρρενες ασθενείς. Συνήθως εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του τελευταίου μήνα της εγκυμοσύνης ή κατά τη διάρκεια των 2 πρώτων μηνών μετά τον τοκετό. Η νόσος χαρακτηρίζεται από διήθηση της υπόφυσης από λεμφοκύτταρα και πλασματοκύτταρα και μπορεί να είναι μεμονωμένη ή να συνδέεται με άλλες ενδοκρινοπάθειες. Η συνηθέστερη εκδήλωση είναι ο άποιος διαβήτης. Πάνω από τους μισούς ασθενείς με λεμφοκυτταρική υποφυσίτιδα έχουν κεφαλαγία, διαταραχές οπτικών πεδίων και υπερπρολακτιναιμία, καθώς και ανεπάρκεια υποφυσιακών ορμονών. Η MRI αποκαλύπτει υποφυσιακή μάζα, συχνά μη διαφοροδιαγνώσιμη από αδένωμα. Στο ένα τρίτο των ασθενών συνυπάρχουν άλλες αυτοάνοσες παθήσεις όπως θυρεοειδίτιδα, α παθής επινεφριδιακή ανεπάρκεια, υποπαραθυρεοειδισμός, ατροφική γαστρίτιδα, ΣΕΛ, ή σύνδρομο Sjοgren. Η φλεγμονώδης διαδικασία υποχωρεί συχνά με το χρόνο και η αρχικά ανώμαλη υποφυσιακή λειτουργία μπορεί να αποκατασταθεί ή μπορεί να παραμείνει για χρόνια. Θεραπεία με στεροειδή οδηγεί σε ύφεση της διόγκωσης και βελτίωση της ενδοκρινικής δυσλειτουργίας. Η χειρουργική διασφηνοειδική επέμβαση ενδείκνυται μόνο για να επιβεβαιώσει τη διάγνωση ιστολογικά και για την αντιμετώπιση των τυχόν πιεστικών συμπτωμάτων. Αγγειακά αίτια Υποφυσιακή αποπληξία Η υποφυσιακή αποπληξία μπορεί να προκύψει από αυτόματη αιμορραγία υποφυσιακού αδενώματος ή μπορεί να εμφανιστεί μετά από κάταγμα κρανίου. Η υποφυσιακή αποπληξία έχει βρεθεί ότι σχετίζεται με υπέρταση, ΣΔ, δρεπανοκυτταρική αναιμία και οξύ υποογκαιμικό shock. Κλινικές εκδηλώσεις Η υποφυσιακή αποληξία είναι μια ενδοκρινική επείγουσα κατάσταση, που μπορεί να εξελιχθεί σε 24-48h και μπορεί να εκδηλωθεί με σοβαρές οφθαλμικές παραλύ

14 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ σεις ή έλλειμμα οπτικών πεδίων. Καρδιογενής καταπληξία, διαταραχές συνείδησης, αυχενική δυσκαμψία και μερικές φορές υπογλυκαιμία, μπορεί να εμφανιστούν. Η οξεία επινεφριδιακή ανεπάρκεια είναι μιά συχνή εκδήλωση λόγω της απώλειας ACTH. Υποφυσιακή καταπληξία μπορεί επίσης να συμβεί λόγω ενδοαγγειακών εμβολικών διαταραχών, χορήγησης ηπαρίνης, ή οξείας αιμορραγίας του κεντρικού νευρικού συστήμτος. Υποφυσιακή απεικόνιση χωρίς σκιαγραφική αντίθεση (CT ή MRI) συνήθως αποκαλύπτει σημεία ενδοϋποφυσιακής αιμορραγίας ή αιμορραγίας εντός αδενωμάτων, απόκλιση μίσχου, συμπίεση του υποφυσιακού ιστού και σε βαριές περιπτώσεις, σημεία παραεφιππιακής αιμορραγίας. Αιμορραγία και έμφρακτο Ενδουποφυσιακή αιμορραγία και έμφρακτο προκαλούνται συνήθως από ισχαιμική βλάβη του υποθαλαμο-υποφυσιακού πυλαίου συστήματος και μπορεί να είναι καταστροφικά. Αυτά τα οξέα συμβάματα προκαλούν σημαντική βλάβη στην υπόφυση. Κλινικά σιωπηλά μικροέμφρακτα βρίσκονται στο 5% των νεκροτομών. Τα υποφυσιακά κύτταρα είναι σχετικά ανθεκτικά στην αγγειακή προσβολή και υποφυσιακή ανεπάρκεια είναι εκδηλώνεται κλινικά όταν βλάπτεται ισχαιμικά περίπου 75% του αδένα. 10% της υπόλοιπης λειτουργικής μάζας υποφυσιακών κυττάρων εμφανίζεται επαρκής για να καλύψει την υποφυσιακή βλάβη. Η ισχαιμική βλάβη περιορίζεται στον πρόσθιο λοβό και η οπίσθια υπόφυση παραμένει άθικτη, απεικονίζοντας τον κυρίαρχο νευροεκκριτικό έλεγχο από την ωκυτοκίνη και την αντιδιουρητική ορμόνη (ADH). Η οξεία ενδοϋποφυσιακή αιμορραγία μπορεί να προκαλέσει απειλητική για τη ζωή βλάβη στην υπόφυση και στις περιβάλλουσες ζωτικής σημασίας δομές της. Το μετά τον τοκετό υποφυσιακό έμφρακτο (Σύνδρομο Sheehan) Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο υποφυσιακός αδένας αυξάνεται σε μέγεθος ως ανταπόκριση στην τροφική δράση των οιστρογόνων. Η υπεραιμάτωση του αδένα τον καθιστά ευάλωτο σε μεταβολές της αρτηριακής πίεσης ή την αιμορραγία. Σύνδρομο Sheehan, περιγράφεται κλασσικά μετά από σοβαρή αιμορραγία μετά τον τοκετό και εμφανίζεται συνηθέστερα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η εμφάνιση ποικίλει από την ανάπτυξη του υποογκαιμικού shock, με συνέπεια αδενουποφυσιακό αγγειόσπασμο και υποφυσιακή νέκρωση, έως τη βαθμιαία εμφάνιση μερικής έως πλήρους υποφυσιακής ανεπάρκειας κατά τη διάρκεια μηνών έως ετών. Το προεξέχον μεταξύ των συμπτωμάτων είναι η ανικανότητα θηλασμού μετά τον τοκετό και η αμηνόρροια. Υποφυσιακή αυτοανοσία ίσως συμμετέχει στην υποφυσιακή βλάβη μετά από αιμορραγία μετά τον τοκετό

15 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ Άλλα αγγειακά αίτια Εκτός από την υποφυσιακή αποπληξία, άλλα αγγειακά συμβάματα όπως τα ανευρύσματα, τα τραύματα, η θρόμβωση του σηραγγώδους κόλπου, και η αρτηριϊτις μπορούν να προκαλέσουν ανεπάρκεια υποφυσιακών ορμονών. Μεμονωμένες ανεπάρκειες υποφυσιακών ορμονών μπορούν επίσης να εμφανιστούν ως εκδήλωση αγγειακών ανωμαλιών συμπεριλαμβανομένης της αρτηριίτιδας. Υποφυσιακές λοιμώξεις Τα οξέα υποφυσιακά αποστήματα και περιεφιππιακή αραχνοειδίτις αντιμετωπίζονται ως επιμολύνσεις κόλπων, ειδικά μετά από τη διασφηνοειδική χειρουργική επέμβαση. Στην απεικόνιση με MRI, μια κεντρική κοιλότητα με περιβάλλοντα δακτύλιο είναι χαρακτηριστική αποστήματος. Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς μπορούν να αναπτύξουν υποφυσιακές λοιμώξεις όπωςcmv, toxoplasmosis, aspergillosis, histoplasmosis, και coccidiosis. Το συφιλιδικό κοκκίωμα μπορεί να προκαλέσει βλάβη υποφύσεως και ανεπάρκεια. Κοινές ιογενείς λοιμώξεις, όπως η γρίπη, ιλαρά, παρωτίτιδα και ο έρπης, συνδέονται σπάνια με υποφυσιακή βλάβη και ανεπάρκεια. Η φυματίωση σπάνια περιορίζεται στην υπόφυση, αλλά οι περισσότεροι από τους 20 ασθενείς που έχουν αναφερθεί με ΤΒ υποφύσεως παρουσίασαν υπερεφιππιακή επέκταση της μάζας και οπτικές βλάβες. Αν και ευρήματα κεχροειδούς φυματίωσης είναι συνήθως παρόντα, μεμονωμένη ΤΒ εφιππίου έχει περιγραφεί. Αιματολογικές κακοήθειες Λιγότεροι από 20 ασθενείς με υποφυσιακό λέμφωμα έχουν περιγραφεί (Λέμφωμα ΚΝΣ συνήθως B-cell non-hodgkin s types). Η διάγνωση προκύπτει από την παθολογοανατομική εξεταση του εξαιρεθέντος χειρουργικού παρασκευάσματος. Η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία μπορεί να συνδεθεί με το περιϋποφυσιακή διήθηση και ελάχιστη υποφυσιακή δυσλειτουργία. Συμπεράσματα Mε την γνώση όσων αναφέρθηκαν παραπάνω μπορεί να διατυπωθεί ένας διαγνωστικός αλγόριθμος για την διερεύνηση της γυναίκας με διαταραχές εμμηνορρυσίας, που διαμορφώνεται ως εξής (πίνακας 3)

16 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 13ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΓΟ ΝΑΔΕΣ Πίνακας 3. ιαγνωστικός αλγόριθµος για την διερεύνηση διαταραχών εµµηνορυσίας Βιβλιογραφία 1. Aimaretti G, Ambrosio MR, Di Somma C, et al: Residual pituitary function after brain injury induced hypopituitarism: a prospective 12-month study. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: Bhasin S, Fisher CE, Sverdloff RS: Follicle-stimulating hormone and luteinizing hormone. In: Melmed S, ed. The Pituitary, 2nd ed.. Malden, MA: Blackwell Science; 2002: Caturegli P, Newschaffer C, Olivi A, et al: Autoimmune hypophysitis. Endocr Rev 2005; 26: Colao A, Di Sarno A, Cappabianca P, et al: Withdrawal of long-term cabergoline therapy for tumoral and nontumoral hyperprolactinemia. N Engl J Med 2003; 349: Constine LS, Woolf PD, Cann D, et al: Hypothalamic-pituitary dysfunction after radiation for brain tumors. N Engl J Μed 1993; 328: De Marinis L, Bonadonna S, Bianchi A, et al: Primary empty sella. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: Freda PU, Wardlaw SL, Post KD: Unusual causes of sellar/parasellar masses in a large transsphenoidal surgical series. J Clin Endocrinol Metab 1996; 81: Kaltsas GA, Powles TB, Evanson J, et al: Hypothalamo-pituitary abnormalities in adult patients with langerhans cell histiocytosis: clinical, endocrinological, and radiological features and response to treatment. J Clin Endocrinol Metab 2000; 85: Karavitaki N, Brufani C, Warner JT, et al: Craniopharyngiomas in children and adults: systematic analysis of 121 cases with long-term follow-up. Clin Endocrinol (Oxf ) 2005; 62: Komninos J, Vlassopoulou V, Protopapa D, et al: Tumors metastatic to the pituitary gland: case -122-

17 Μ. ΤΖΑΝΕΛΑ, Ε. ΜΑΡΓΕΛΟΥ, Α. ΒΑΛΑΤΣΟΥ: ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΑΔΟΤΡΟΦΙΚΟΥ ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ report and literature review. J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: Kovacs K: Sheehan syndrome. Lancet 2003; 361: Minniti G, Traish D, Ashley S, et al: Risk of second brain tumor after conservative surgery and radiotherapy for pituitary adenoma: update after an additional 10 years. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: Molitch ME, Thorner MO, Wilson C. Therapeutic controversy: Management of prolactinomas. J Clin Endocrinol Metab 1997; 82: Schlechte J, Prolactinoma. N Engl J Med 2003;349: Yen SSC: Chronic anovulation due to CNS-hypothalamic-pituitary dysfunction. In: Yen SSC, Jaffe RB, ed. Reproductive endocrinology, 3rd ed.. Philadelphia: Saunders; 1991: Thorner MO, Vanceml, Laws Jr ER, et al: The anterior pituitary. In: Wilson JD, Foster DW, ed. Williams Textbook of Endocrinology, 9th ed.. Philadelphia: WB Saunders; 1998: Webb SM, Rigla M, Wagner A, et al: Recovery of hypopituitarism after neurosurgical treatment of pituitary adenomas. J Clin Endocrinol Metab 1999; 84:

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση Υπόφυση 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης Χρωµόφοβα αδενώµατα και προλακτινώµατα Ι. Σαρρής Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ. Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος

AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ. Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος AΔΕΝΩMATA ΥΠΟΦΥΣΕΩΣ ΥΠΟΦΥΣΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΥ Καλτσάς Γρηγόριος Eνδοκρινολόγος Ανατομία υποφύσεως-υποθαλάμου Υποθαλαμικοί και άλλοι τροποιητικοί παράγοντες και συστήματα παλλίνδρομης ρύθμισης

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

AMHNOΡΡΟΙΑ. Οδ. Γρηγορίου. Αναπλ. Καθηγητής

AMHNOΡΡΟΙΑ. Οδ. Γρηγορίου. Αναπλ. Καθηγητής AMHNOΡΡΟΙΑ Οδ. Γρηγορίου Αναπλ. Καθηγητής 2009 Αμηνόρροια: πλήρης απουσία εμμηνορρυσίας -Φυσιολογική: παιδική ηλικία, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση -Παθολογική: (α) πρωτοπαθής απουσία περιόδου στα 17 χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

1.6 Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Aναστολέας έκκρισης προλακτίνης 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ

1.6 Φαρμακοθεραπευτική κατηγορία: Aναστολέας έκκρισης προλακτίνης 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ DOSTINEX 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία DOSTINEX 1.2 Σύνθεση Δραστική ουσία: Cabergoline Εκδοχα: Λακτόζη, Λευκίνη 1.3 Φαρμακοτεχνική μορφή: Δισκία 1.4

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική προσέγγιση για τον μη ειδικό Σταύρος Καρακόζης, Γενικός Χειρουργός

Κλινική προσέγγιση για τον μη ειδικό Σταύρος Καρακόζης, Γενικός Χειρουργός Κλινική προσέγγιση για τον μη ειδικό Σταύρος Καρακόζης, Γενικός Χειρουργός Εισαγωγή Ο μαστός αποτελεί ένα μοναδικό όργανο του ανθρωπίνου σώματος και τα προβλήματα που παρουσιάζει απασχολούν συχνά τον ειδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Φαιοχρωμοκύττωμα. Ευγενία Γκαλιαγκούση. Επιμελήτρια Β, B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Φαιοχρωμοκύττωμα. Ευγενία Γκαλιαγκούση. Επιμελήτρια Β, B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Φαιοχρωμοκύττωμα Ευγενία Γκαλιαγκούση Επιμελήτρια Β, B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Φαιοχρωμοκύττωμα (Ι) Aπό χρωμαφινικά κύτταρα του μυελού των επινεφριδίων (85-90%)

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ - ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ Τι είναι η ακράτεια ούρων; Η ακράτεια ούρων είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει καταστάσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Νόσοι θυρεοειδούς Υποθυρεοειδισμός Υπερθυρεοειδισμός Υπερπλασία θυρεοειδούς : βρογχοκήλη (διάχυτη) οζώδης Νεοπλάσματα θυρεοειδούς Υπερπλασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ ενημερωτικός οδηγός για τον ασθενή και την οικογένεια Ο θυρεοειδής αδένας: έχει σχήμα πεταλούδας, βρίσκεται στο λαιμό ακριβώς μπροστά από το λάρυγγα και αποτελείται από δύο λoβούς,

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ Υδατιδώδης μύλη κύηση ολική μερική Διεισδυτική μύλη κύηση Χοριοκαρκίνωμα PSTT (placental site trophoblastic tumors) Η ολική και μερική υδατιδώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα 14 Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα Α. ΤΣΑΤΣΟΥΛΗΣ Καθηγητής Παθολογίας Ενδοκρινολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Εισαγωγή σιωπηλή θυρεοειδίτιδα χαρακτηρίζεται από προσωρινή φάση θυρεοτοξίκωσης ακολουθούμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

5. ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ ΡΗΞΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ

5. ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ ΡΗΞΕΙΣ ΠΕΡΙΝΕΟΥ ΠΕΡΙΝΕΟΤΟΜΙΑ Η περινεοτομία είναι μια από τις πιο συνήθεις παρεμβάσεις στη μαιευτική. Ιστορικά ο σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι η διευκόλυνση του 2ου σταδίου του τοκετού, με απώτερο στόχο τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13 Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου / 3 Συνεργάτες: Παντελής Τσίμαρης, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Κωνσταντίνος Δημόπουλος, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ!ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ!ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ!ΚΝΣ!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ!ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ!ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ!ΚΝΣ! ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣΕΠΙΠΛΟΚΕΣΛΟΙΜΩΞΕΩΝΚΝΣ ΜΑΡΘΑΣΠΗΛΙΩΤΗ Νευρολόγος Α ΝευρολογικήΚλινική ΝοσοκομείοΑΧΕΠΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ15/12/2012 ΕΝΤΟΠΙΣΗΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΩΝΕΠΙΠΛΟΚΩΝ ΚΝΣ/ΠΝΣ ΚΝΣ Εγκέφαλος Μήνιγγες Νωτιαίος μυελός ΠΣ Περιφερικά

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ µάθηµα 3ο

ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ µάθηµα 3ο ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΚΑΚΩΣΕΩΝ Οι ΚΕΚ ταξινοµούνται ανάλογα µε: ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ µάθηµα 3ο Με τον όρο αυτό χαρακτηρίζεται οποιοδήποτε τραύµα της κεφαλής που µπορεί Να οδηγήσει σε κακώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ - ΔΡΑΓΑΝΑΣ Τ.Κ. 68100 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ντής: Kαθηγητής Β. Δανιηλίδης DEMOKRITUS UNIVERSITY

Διαβάστε περισσότερα

109 3.3. Διαγνωστική προσέγγιση

109 3.3. Διαγνωστική προσέγγιση 7 Μέρος ΙII: ΑΔΕΝΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Υπερπρολακτιναιμία - Προλακτίνωμα Ανδρομάχη Βρυωνίδου, Νικόλαος Κλωνάρης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η προλακτίνη, ίσως αποτελεί την πιο οικεία προς τους ενδοκρινολόγους ορμόνη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Κάθε κατάσταση που εμφανίζεται με αιφνίδιο, οξύ κοιλιακό πόνο και άλλοτε άλλα συνοδά συμπτώματα ανήκει στα διαφοροδιαγνωστικά πλαίσια της οξείας κοιλίας. Ο γιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ

2. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ 2. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (Polycystic Ovary Syndrome PCOS) είναι διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υπερανδρογοναιμία, ωοθηκική δυσλειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και Κύηση Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και κύηση - 2 Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ

ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ 101 ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Βασίλειος Μανιάτης Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης - Απεικονιστής Συνεργάτης Διαγνωστικού Κέντρου ΙΑΤΡΟΠΟΛΙΣ- Μαγνητική Τομογραφία Η εξέλιξη της Μαγνητικής Τομογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΨΕΥ ΟΚΥΣΤΗ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΨΕΥ ΟΚΥΣΤΗ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΨΕΥ ΟΚΥΣΤΗ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Παρουσίαση περιστατικού Ονόµατα: Α.Γιακαµόζης, Β.Βουτσάς, Θ.Λαζαρίδης,, Β.Ράντου, Π.Κοντού, Α.Ιωαννίδου, Ι Φρανσές, Μ.Μπιτζάνη ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση;

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Θ. Μίκος Λέκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εµµηνόπαυση Το χρονικό σηµείο στη ζωή της γυναίκας που σταµατά η περίοδος της. Εµµηνόπαυση Γιατί συµβαίνει Οι ωοθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης

Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης 22 Μέρος VΙ: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΔΕΝΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ Φαρμακευτική αντιμετώπιση αδενωμάτων της υπόφυσης Γεώργιος Π. Πιαδίτης 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα αδενώματα της υπόφυσης προέρχονται από διάφορα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα