14 Ζητήματα αναγνώρισης των πολυλεκτικών σύμπλοκων όρων στον τομέα της βιοϊατρικής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "14 Ζητήματα αναγνώρισης των πολυλεκτικών σύμπλοκων όρων στον τομέα της βιοϊατρικής"

Transcript

1 1 14 Ζητήματα αναγνώρισης των πολυλεκτικών σύμπλοκων όρων στον τομέα της βιοϊατρικής Άννα Ιορδανίδου, Μαβίνα Πανταζάρα, Έλενα Μάντζαρη, Γιώργος Ορφανός Αριστείδης Βαγγελάτος, Βασίλης Παπαπαναγιώτου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείμενο της ανακοίνωσης αποτελεί η αναλυτική περιγραφή των δομών με βάση τις οποίες σχηματίζονται οι πολυλεκτικοί σύμπλοκοι όροι στον τομέα της βιοϊατρικής, με στόχο την αυτόματη αναγνώριση ή/και εξαγωγή τους από κείμενα. Η παρούσα εργασία στηρίζεται σε έρευνα που διεξάγεται στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ. About recognition of Greek multi-word complex terms in the biomedical domain Anna Iordanidou, Mavina Pantazara, Elena Mantzari, George Ophanos, Aristides Vagelatos, Vassilis Papapanagiotou SUMMARY The paper aims at describing the morpho-syntactic and semantic formation patterns of multi-word complex terms in the biomedical domain, for their automatic recognition or/and extraction from texts. This work is based on the research that is carried out within the framework of the R&D project IATROLEXI.

2 2 0 Εισαγωγή - Πλαίσιο της έρευνας Η παρούσα ανακοίνωση στηρίζεται σε έρευνα που διεξάγεται στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ 1, στόχος του οποίου είναι η δημιουργία πληροφορικής υποδομής (υπολογιστικών εργαλείων και γλωσσικών πόρων) για τη διαχείριση και επεξεργασία ελληνικών βιοϊατρικών κειμένων. Πιο συγκεκριμένα, στα τελικά προϊόντα του έργου θα περιλαμβάνονται: σώμα ελληνικών βιοϊατρικών κειμένων (corpus of Greek biomedical texts), λεξικό βιοϊατρικών όρων με οντολογική πληροφορία και μια σειρά εργαλείων για το δομικό, μορφοσυντακτικό και σημασιολογικό σχολιασμό (structural, morpho-syntactic and semantic annotation) των κειμένων. Αντικείμενο της ανακοίνωσης αποτελεί η αναλυτική περιγραφή των πολυλεκτικών σύμπλοκων όρων (multi-word complex terms) στον τομέα της βιοϊατρικής, με στόχο την αυτόματη αναγνώριση ή/και εξαγωγή τους από κείμενα. Μελετήθηκαν όροι από διάφορες σημασιολογικές κατηγορίες, όπως: γονίδια (π.χ. γονίδιο pol), ασθένειες (π.χ. πνευμονικό οίδημα), σύνδρομα (π.χ. σύνδρομο Munchausen), όργανα ή μέρη του σώματος (π.χ. ιγνυακή αρτηρία), συμπτώματα (π.χ. παρεγκεφαλιδική αταξία), ιοί (π.χ. ιός ηπατίτιδας B), χημικές και φαρμακευτικές ουσίες (π.χ. ισότοπο ιωδίου, πενικιλίνη G, εμβόλιο AIDS), διαδικασίες θεραπείας και πρόληψης (π.χ. πλύση στομάχου, προληπτική ορθοδοντική). Στόχος της μελέτης είναι η γλωσσική επεξεργασία των πολυλεκτικών όρων μέσα από αυτόνομα επίπεδα ανάλυσης (συντακτικό, σημασιολογικό κτλ.), τα οποία αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοενισχύονται ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερη ακρίβεια στη διαδικασία αναγνώρισής τους. Τα αυτόνομα αυτά επίπεδα ανάλυσης, όπως θα παρουσιαστούν στη συνέχεια, αφορούν συγκεκριμένα: τον εντοπισμό των γενικών μορφοσυντακτικών δομών σχηματισμού των πολυλεκτικών όρων (απλών και επαυξημένων), το λεπτομερέστερο προσδιορισμό των λεξικών στοιχείων που τις απαρτίζουν, τη διαχείριση της μορφολογικής ποικιλίας και τον εντοπισμό σημασιολογικών σχημάτων συνεμφάνισης των συνθετικών τους για ορισμένες σημασιολογικές κατηγορίες. 1 Συγκέντρωση του γλωσσικού υλικού Για τη συγκέντρωση των πολυλεκτικών (σύμπλοκων) όρων της βιοϊατρικής ακολουθήθηκαν οι εξής διαδικασίες: 1 Το ερευνητικό έργο ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ (www.iatrolexi.gr) χρηματοδοτείται μερικώς από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) στο πλαίσιο του Μέτρου 3.3 του Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας».

3 3 1. Επεξεργασία του ελληνικού λεξιλογίου βιοϊατρικών όρων του MeSH-Hellas [1]. Ο στόχος αυτής της εργασίας ήταν διττός: αφενός, να εντοπιστεί το βασικό λεξιλόγιο της βιοϊατρικής ορολογίας που εκφράζεται μέσω πολυλεκτικών δομών και, αφετέρου, να συγκεντρωθεί ένα ικανό και επαρκές σώμα όρων το οποίο θα χρησιμεύσει ως βάση για τον προσδιορισμό μορφοσυντακτικών σχημάτων (morphosyntactic patterns) με στόχο την αναγνώριση και εξαγωγή πολυλεκτικών όρων από κείμενα. 2. Έλεγχος των πολυλεκτικών όρων του MeSH-Hellas στο Σώμα Ελληνικών Βιοϊατρικών Κειμένων του ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ (11,5 εκ. λέξεων). Το σώμα κειμένων επιβεβαίωσε ως υπαρκτό ένα μεγάλο ποσοστό των μορφοσυντακτικών σχημάτων που είχαν εντοπιστεί στο λεξιλόγιο του MeSH, ενώ ταυτόχρονα συντέλεσε στην καταγραφή της μορφολογικής και συντακτικής τους ποικιλίας. Ο προσδιορισμός των μορφοσυντακτικών σχημάτων βασίστηκε στην ανάλυση των σχετικών δομών περίπου βιοϊατρικών πολυλεκτικών όρων. Η διάκριση σε δομές, ανάλογα με τον αριθμό των οροστοιχείων που περιέχουν, επέτρεψε: 1. Την ακριβή μέτρηση του αριθμού των αντίστοιχων όρων και την ποσοστιαία συμμετοχή τους στο σύνολο του εξεταζόμενου υλικού. Οι μετρήσεις συνοψίζονται ως εξής: Το 82% των πολυλεκτικών όρων είναι διλεκτικοί Το 15% τριλεκτικοί Το 1,9% τετραλεκτικοί. Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα μπορούν να αξιοποιηθούν στις στατιστικές μετρήσεις που θα εφαρμοστούν κατά την αναγνώριση και την εξαγωγή των πολυλεκτικών όρων από τα κείμενα. 2. Τη μελέτη των πρωτογενών δομών, οι οποίες εμφανίζονται κυρίως στους διλεκτικούς όρους, καθώς και των επαυξημένων δομών τους που εμφανίζονται στους τριλεκτικούς και τετραλεκτικούς όρους. 2 Προσδιορισμός του πολυλεκτικού όρου Στη γενική γλώσσα, μία πολυλεκτική λεξική μονάδα διαφοροποιείται από μία ελεύθερη φράση ως προς τη μεγαλύτερη συνοχή που παρουσιάζει σε επίπεδο φωνολογίας, γραφής, μορφολογίας, σημασιολογίας, σύνταξης και χρήσης [2]. Ο βαθμός λεξικοποίησης μιας πολυλεκτικής λεξικής μονάδας μπορεί να ποικίλλει, εφόσον «το μόνο σοβαρό κριτήριο για να διαπιστωθεί η λεξικοποίηση μιας μη μονολεκτικής λεξικής μονάδας είναι το κριτήριο του ενός

4 4 και σταθερού αντικειμένου αναφοράς, το οποίο συνεπάγεται διατύπωση ορισμού για τη λεξική φράση» [2, σ. 142]. Στις ειδικές γλώσσες, πολυλεκτικός σύμπλοκος όρος ονομάζεται κάθε όρος που αποτελείται από δύο ή περισσότερες λέξεις, τα οροστοιχεία 2 του, και ο οποίος αντιπροσωπεύει μία αντίστοιχη έννοια, ειδική ή γενική, του σχετικού θεματικού πεδίου [3, 4, 5]. Ο πολυλεκτικός όρος αποτελεί ένα δυαδικό σχηματισμό που μπορεί να αναλυθεί σε δύο μέρη, τα άμεσα συνθετικά, τα οποία αποτελούνται από ένα ή περισσότερα οροστοιχεία το καθένα. Συνήθως, το ένα από τα άμεσα συνθετικά είναι το προσδιοριζόμενο και το άλλο το προσδιοριστικό. Στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης, οι πολυλεκτικοί όροι που εξετάζουμε είναι ονοματικές φράσεις, π.χ. νωτιαίος μυελός, ιός της λύσσας, που αντιστοιχούν σε καθιερωμένες έννοιες του βιοϊατρικού τομέα. 3 Συντακτική ανάλυση των πολυλεκτικών όρων Ο καθορισμός των δομών σχηματισμού των πολυλεκτικών όρων αφορά: α) τον προσδιορισμό των επιτρεπόμενων συντακτικών δομών τους και τη διατύπωση κανόνων για το συνδυασμό των οροστοιχείων τους βάσει μορφοσυντακτικών χαρακτηριστικών και περιορισμών (π.χ. γραμματικών κατηγοριών, πτωτικών σχέσεων, ύπαρξη ή μη λειτουργικών λέξεων κτλ.), β) την αποτύπωση της εσωτερικής δομής τους βάσει της ορολογικής τους σύστασης, δηλαδή βάσει της πληροφορίας για το ποια από τα οροστοιχεία τους είναι όροι ή λέξεις της γενικής γλώσσας. 3.1 Σχηματισμός και ιδιότητες των διλεκτικών όρων Οι διλεκτικοί όροι που μελετήθηκαν κατατάσσονται στις τέσσερις γενικές κατηγορίες πολυλεκτικών ονοματικών σύνθετων της νέας ελληνικής: 1. επίθετο+ουσιαστικό, π.χ. ρυθμιστικό γονίδιο, οφθαλμικό διάλυμα, βραχιόνιο πλέγμα 2. ουσιαστικό+ουσιαστικό σε γενική, π.χ. συνθάση χιτίνης, κοιλίες του εγκεφάλου, ιός της λύσσας 3. ουσιαστικό+πρόθεση+ουσιαστικό, π.χ. αντισυλληπτικά από το στόμα, δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο 4. ουσιαστικό+ουσιαστικό (ομοιόπτωτο), π.χ. βάκιλος μεγαθήριο, μέλος φάντασμα. 2 Οροστοιχείο είναι κάθε μορφολογικό μέρος ενός σύμπλοκου όρου (μονολεκτικού ή πολυλεκτικού) το οποίο είναι φορέας σημασίας ή έχει σημασιολογικά διαφοροποιητική αξία.

5 5 Οι σχέσεις ανάμεσα στα συνθετικά τους είναι είτε σχέσεις παράταξης (δομή 4) είτε σχέσεις εξάρτησης (δομές 1, 2, 3). Στη βιοϊατρική, οι όροι της δομής 4 εκφράζουν κυρίως μεταφορά. Οι όροι των δομών 1, 2, 3 αποτελούν ενδοκεντρικά σύνθετα (composés endocentriques), με άλλα λόγια το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό αποτελεί την κεφαλή η σχέση ανάμεσα στα δύο συνθετικά είναι συνήθως προσδιοριστική (π.χ. ερυθρά αιμοσφαίρια), αν και σε μερικές περιπτώσεις παρατηρείται σχέση κατηγορήματος (π.χ. μεταδοτικό νόσημα νόσημα που μεταδίδεται). Οι πολυλεκτικοί όροι που μελετήσαμε υπόκεινται στους ακόλουθους περιορισμούς, γεγονός που αποδεικνύει υψηλό βαθμό παγίωσης [6]: - κανένα συνθετικό δεν μπορεί να προσδιοριστεί ξεχωριστά (π.χ. το νευρικό σύστημα / *το πιο νευρικό σύστημα, το ρυθμιστικό γονίδιο / *το πολύ ρυθμιστικό γονίδιο / *το ρυθμιστικό αυτοάνοσο γονίδιο), - δεν είναι δυνατή η παρατακτική ή συμπλεκτική σύνδεση ενός συνθετικού με ένα ξένο στοιχείο (π.χ. άμεσες καρδιακές μαλάξεις / *άμεσες, καρδιακές μαλάξεις, το κεντρικό νευρικό σύστημα / *το κεντρικό και νευρικό σύστημα), - υπάρχουν περιορισμοί ως προς την παρουσία / απουσία άρθρων (π.χ. δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο / *δηλητηρίαση από το σταφυλόκοκκο), - υπάρχουν περιορισμοί στον αριθμό (π.χ. νεογνικός ίκτερος / *νεογνικοί ίκτεροι, δίαυλοι καλίου / *δίαυλος καλίου), - το προσδιοριστικό επίθετο δεν μπορεί να λειτουργήσει ως κατηγορούμενο (*το οστό είναι ιερό, *το σύμπλεγμα είναι βιταμινών Β, *η ευπάθεια είναι σε νόσο, *το μέλος είναι φάντασμα), - σε ορισμένα συμφραζόμενα είναι δυνατή η απαλοιφή κάποιου συνθετικού (π.χ. νουκλεοσίδιο Q Q, το ουροποιητικό σύστημα το ουροποιητικό), - δεν είναι δυνατή συνήθως η αντικατάσταση ενός συνθετικού από κάποιο συνώνυμο ή αντώνυμό του (π.χ. υποδοχείς αντιγόνου / *δέκτες αντιγόνου, οδοντική εξαγωγή / *οδοντική εισαγωγή). Δεδομένου ότι, σε αντίθεση με τις λέξεις της γενικής γλώσσας, οι όροι σχηματίζονται με στόχο όχι μόνο την κατασήμανση (designation), αλλά και την κατηγοριοποίηση και ταξινόμηση εννοιών, κατά κανόνα, το προσδιοριστικό συνθετικό προσθέτει κάποιο χαρακτηριστικό που μετατρέπει τη γένια έννοια (generic concept) του προσδιοριζόμενου συνθετικού σε είδια έννοια (specific concept) του σύμπλοκου όρου. Το προσδιοριστικό συνθετικό συντελεί είτε στη δυαδική ταξινόμηση του προσδιοριζόμενου συνθετικού (π.χ. λευκά / ερυθρά αιμοσφαίρια, σακχαρώδης / άποιος διαβήτης) ή στην πολλαπλή ταξινόμηση

6 6 (π.χ. ακουστικό / οπτικό / γευστικό / οσφρητικό νεύρο) είτε στη μοναδική ταξινόμηση (π.χ. ομφάλιος λώρος, διαβητική κετοξέωση, λοιμώδης μονοπυρήνωση). 3.2 Σχηματισμός των τριλεκτικών και τετραλεκτικών όρων Το βασικό μοντέλο σχηματισμού δομών που περιγράψαμε παραπάνω έχει τη δυνατότητα να αναπτύσσεται και να γίνεται όλο και πιο περίπλοκο. Έτσι, μία διλεκτική μονάδα μπορεί να αποτελέσει τη βάση για το σχηματισμό μίας νέας, μεγαλύτερης πολυλεκτικής μονάδας. Πιο αναλυτικά, η παραγωγή των επαυξημένων (τριλεκτικών και τετραλεκτικών) δομών γίνεται με βάση τις ακόλουθες διεργασίες [7, 8]: o προσθήκη νέου προσδιοριστικού νευρικό σύστημα κεντρικό νευρικό σύστημα λιπαρά οξέα ακόρεστα λιπαρά οξέα o προσθήκη νέου προσδιοριζόμενου ερυθρά αιμοσφαίρια όγκος ερυθρών αιμοσφαιρίων o σύνδεση προσδιοριστικών (παρατακτική, συμπλεκτική, διαζευκτική) άνω κοιλία, κάτω κοιλία άνω-κάτω κοιλία αποικία κοκκιοκυττάρων, αποικία μακροφάγων αποικία κοκκιοκυττάρωνμακροφάγων κιρσοί οισοφάγου, κιρσοί στομάχου κιρσοί οισοφάγου και στομάχου μεσοκολπικό διάφραγμα, μεσοκοιλιακό διάφραγμα μεσοκολπικό ή μεσοκοιλιακό διάφραγμα o σύνδεση προσδιοριζόμενων χολικά οξέα, χολικά άλατα χολικά οξέα και άλατα σημεία λοίμωξης, συμπτώματα λοίμωξης σημεία και συμπτώματα λοίμωξης 3.3 Αποτύπωση της ορολογικής σύστασης των πολυλεκτικών όρων Η απλή περιγραφή της συντακτικής δομής των πολυλεκτικών όρων, η οποία ακολουθεί τους γενικούς κανόνες σχηματισμού των ονοματικών συνθέτων, και η διατύπωση κανόνων φραστικής δομής δε φαίνεται να επαρκούν για τον εντοπισμό και την αναγνώρισή τους μέσα σε κείμενα, δεδομένου ότι μία επιτρεπόμενη συντακτική δομή δε συνιστά απαραίτητο κριτήριο για το σχηματισμό βιοϊατρικού όρου. Στόχος αυτού του επιπέδου ανάλυσης είναι ο επαναπροσδιορισμός των συντακτικών δομών λαμβανομένης υπόψη της εσωτερικής τους σύστασης ως προς τη συνεμφάνιση όρων (terms) και μη όρων (non-terms). Η πληροφορία για το αν ένα ουσιαστικό είναι μονολεκτικός όρος (ΜΟρ) αντλείται από το λεξικό βιοϊατρικών όρων του ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ.

7 7 Η Maynard [9], κατά τη μελέτη των δομών σχηματισμού (formation patterns) των βιοϊατρικών πολυλεκτικών όρων στα αγγλικά, αναγνωρίζει δύο είδη συνθετικών: τα επίθετα και τις ονοματικές φράσεις, οι οποίες μπορεί να είναι όροι ή κοινές λέξεις. Επιπλέον, διακρίνει τους όρους που αποτελούν συστατικά άλλων όρων σε τρεις κατηγορίες: διλεκτικούς (ΔΟρ), τριλεκτικούς (ΤΡΟρ) και τετραλεκτικούς. Με βάση το μοντέλο της Maynard, διαμορφώθηκε ο παρακάτω πίνακας, στον οποίο καταγράφονται οι δυνατοί συνδυασμοί όρων και μη όρων προκειμένου για το σχηματισμό βιοϊατρικών πολυλεκτικών όρων από δύο έως τέσσερις λέξεις για τα ελληνικά: Μήκος Σχήμα Παράδειγμα 2 Ουσ+Ουσ παράγοντας συμπληρώματος 2 Ουσ +ΜΟρ απώλεια δοντιών, όγκος παλμού 2 ΜΟρ +Ουσ καθετήρες διαρκείας 2 ΜΟρ+ ΜΟρ ιός της λύσσας, έλκος κνημών 2 Ε+Ουσ υαλώδες σώμα, αυξητικός παράγοντας, ερυθρός πυρήνας 3 Ε+Ε+Ουσ βραδεία αρνητική μεταβολή 3 Ε+Ε+ΜΟρ προσωρινή μερική οδοντοστοιχία 3 Ε+ΔΟρ κεντρικό νευρικό σύστημα, ανοικτός αρτηριακός πόρος 3 ΜΟρ+ΔΟρ ιός δάγκειου πυρετού 4 Ουσ+ ΤΡΟρ χρόνος πήξης ολικού αίματος, παρόξυνση Χ.Α.Π. 4 Ε+ ΤΡΟρ ανοσοβλαστικό λέμφωμα μεγάλων κυττάρων 4 ΤΡΟρ+ ΜΟρ λείες μυϊκές ίνες αγγείων 4 ΜΟρ+ ΤΡΟρ σύνδρομο απόσυρσης τοξικής ουσίας 4 ΔΟρ+ ΔΟρ υποφυσιακές ορμόνες οπίσθιου λοβού, φακοί επαφής συνεχούς χρήσης 4 Κατηγορίες των οροστοιχείων Εκτός από λέξεις της νέας ελληνικής (επίθετα, ουσιαστικά, προθέσεις, άρθρα, σύνδεσμοι), αναγνωρίστηκαν οι εξής κατηγορίες οροστοιχείων: 1. Λεξικά στοιχεία o λόγιοι τύποι (π.χ. έσω ους, ιερό οστούν) o ελληνικά ακρώνυμα (π.χ. Χ.Α.Π., Ο.Μ.Λ.) o λέξεις με λατινικούς χαρακτήρες (π.χ. laser) o ονόματα με λατινικούς χαρακτήρες (π.χ. σύνδρομο Down) o ακρώνυμα με λατινικούς χαρακτήρες (π.χ. DNA, RNA )

8 8 2. Μη λεξικά στοιχεία o αριθμοί (π.χ. ιντερλευκίνη 1, ημιχολίνιο 3) o ελληνικά και λατινικά γράμματα (π.χ. βιταμίνη C, ακτίνες βήτα) o σημεία στίξης, όπως παύλες, κόμματα, παρενθέσεις (π.χ. 1,4-άλφα-γλυκοσιδάση γλυκάνης) Συχνά παρατηρείται συνδυασμός αριθμών και γραμμάτων (π.χ. ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, κύτταρα 3Τ3), καθώς και συνδυασμός μη λεξικών και λεξικών στοιχείων (π.χ. Ν- αποθεμελιωτικές οξειδορεδουκτάσες, 2-αμινοαδιπικό οξύ, κυκλικά P-οξείδια). 5 Μορφολογική ποικιλία Ποικιλία (term variation) υπάρχει όταν μία έννοια εκφράζεται με πολλούς συνώνυμους όρους ή με παραλλαγές (variants) του ίδιου όρου. Το φαινόμενο της ποικιλίας απορρέει από τη δυνατότητα της φυσικής γλώσσας να εκφράζει μία έννοια με περισσότερους τρόπους και είναι ιδιαίτερα συχνό στην ορολογία. Υπολογίζεται ότι το 37% των όρων που απαντούν σε ένα κείμενο αποτελούν παραλλαγές [10]. Ο εντοπισμός και η αναγνώριση αυτών των παραλλαγών είναι κεφαλαιώδους σημασίας για εφαρμογές όπως η εξαγωγή και η ανάκτηση πληροφορίας (information extraction and retrieval) αλλά και γενικότερα για την ορολογική τεκμηρίωση, αφού είναι σημαντικό να διακρίνεται αν και κατά πόσο διαφορετικές μορφές όρων αναφέρονται στην ίδια έννοια ή δε σχετίζονται μεταξύ τους [11]. Στον τομέα της βιοϊατρικής, όπως και στη γενική γλώσσα, εντοπίζονται τα εξής είδη ποικιλίας: ορθογραφική, μορφολογική, συντακτική και λεξικο-σημασιολογική (βλ. [9]). Στην παρούσα μελέτη δε θα ασχοληθούμε με τη σημασιολογική ποικιλία, δηλαδή με την ύπαρξη περισσότερων συνώνυμων όρων για την κατασήμανση της ίδιας έννοιας, αλλά θα περιοριστούμε στην εξέταση των παραλλαγών της μορφής του ίδιου όρου. Με βάση το υλικό που επεξεργαστήκαμε καταγράψαμε τις ακόλουθες περιπτώσεις ποικιλίας: α) σε επίπεδο γραφής (χρήση/απουσία παύλας, πεζά/κεφαλαία, αναπαράσταση ελληνικών γραμμάτων, αναπαράσταση αριθμητικών, μεταγραφή ξένων ονομάτων), π.χ. ωμέγα-3 / ωμέγα 3 λιπαρά οξέα, 1,4-άλφα-γλυκοσιδάση / 1, 4 άλφα γλυκοζιδάση γλυκάνης, β- αλανίνη / βήτα αλανίνη, α 1-αντιθρυψίνη / άλφα 1-αντιθρυψίνη, enterococcus / εντερόκοκκος faecium, διοξυγονάση / διοξυγενάση 4- υδροξυφαινυλοπυροσταφυλικού κτλ. β) σε επίπεδο ορθογραφίας (παλαιότερη/νεότερη ορθογραφία, παράλληλοι τύποι), π.χ. μπορέλια / μπορρέλια burgdorferi, βάκιλος / βάκιλλος άνθρακα, διοξείδιο / διοξίδιο του θείου κτλ.

9 9 γ) σε επίπεδο μορφολογίας (παραγωγή, σύνθεση, σχηματισμός ελληνικών και ξένων ακρώνυμων, λόγιοι τύποι, αλλαγή πτώσης, αλλαγή γραμματικής κατηγορίας), π.χ. χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια / Χ.Α.Π., υποδοχείς ανοσοσφαιρίνης E / υποδοχείς IgE, λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας / λιποπρωτεΐνες HDL, διοξείδιο του άνθρακα / διοξείδιο του άνθρακος, αρτηρίες του εγκεφάλου / εγκεφαλικές αρτηρίες, πρωτεϊνοκινάση C / πρωτεϊνική κινάση C κτλ. 6 Σημασιολογική ανάλυση Η προσθήκη σημασιολογικής πληροφορίας στο σύστημα αναγνώρισης πολυλεκτικών όρων έχει στόχο να ενισχύσει τα προηγούμενα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Στο βαθμό που η παρούσα μελέτη αφορά το ειδικό λεξιλόγιο της βιοϊατρικής, και άρα ένα περιορισμένο λεξιλόγιο σε σχέση με τη γενική γλώσσα, η σημασιολογική ανάλυση αναδεικνύει τους συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους συγκεκριμένες σημασιολογικές κατηγορίες λέξεων ή όρων συνδυάζονται μεταξύ τους (βλ. και [12]). Η ανάλυση που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει δύο στάδια: α) τη σημασιολογική κατηγοριοποίηση των όρων: η γνώση των σημασιολογικών κατηγοριών στις οποίες ανήκουν οι έννοιες, και κατ επέκταση οι όροι που τις κατασημαίνουν, αντλήθηκε από την οντολογία του ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ, η οποία στηρίχτηκε στο Μεταθησαυρό του UMLS (Unified Medical Language System) [13]. Για τα συνθετικά των όρων, κυρίως επίθετα, που δεν περιλαμβάνονται ως αυτόνομες έννοιες ούτε στην οντολογία του ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ ούτε στο Μεταθησαυρό του UMLS χρειάστηκε να δημιουργηθούν νέες σημασιολογικές κατηγορίες. β) τον προσδιορισμό των σχημάτων συνεμφάνισης των σημασιολογικών κατηγοριών: συγκεκριμένες υποκατηγορίες εννοιών συνδυάζονται σε συγκεκριμένα σχήματα συνεμφάνισης ώστε να σχηματιστούν οι πολυλεκτικοί όροι και αντίστοιχα η σημασιολογική τους κατηγορία. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση ισχύει μόνο για τους πολυλεκτικούς όρους των οποίων η σημασία μπορεί να εξαχθεί από τη σημασία των επιμέρους συνθετικών τους (compositionality). Ενδεικτικά, παρουσιάζεται η ανάλυση για τους πολυλεκτικούς όρους που αντιστοιχούν στη σημασιολογική κατηγορία «Ασθένεια, διαταραχή ή σύνδρομο», και στον πίνακα 1 παρουσιάζονται οι σημασιολογικές κατηγορίες των συνθετικών τους.

10 10 Σημασιολογική κατηγορία προσδιοριζόμενου Ασθένεια, διαταραχή ή σύνδρομο Ανατομική ανωμαλία Παράδειγμα νεφρωσικό σύνδρομο, οφθαλμική υπόταση ανεύρυσμα αορτής Σημασιολογική κατηγορία προσδιοριστικού Μέρος του σώματος (Μσώματος) Τόπος ή Θέση ΘέσηΜσώματος Λειτουργία Σχήμα Υφή Μέγεθος Ηλικία Φύλο Ιδιότητα Βαθμός Σειρά Αιτία Άτομο ή ομάδα Οργανική λειτουργία Ιστός Ιός Μύκητας Βακτήριο δερματικό νόσημα, αδένας μαστού οπίσθιο γάγγλιο μεσοκολπικό διάφραγμα αιμοφόρα αγγεία αστεροειδές γάγγλιο ινώδης χιτώνας μεγάλος μαστός νεανικός μαστός ανδρικά γεννητικά όργανα εμπύρετη λοίμωξη οξεία λοίμωξη τρίτος γομφίος ρευματικός πυρετός, λοίμωξη από σαλμονέλα νόσος των πτηνών, νοσήματα αγροτών διατροφή βρέφους διαταραχές κινητικότητας κροσσών επιθηλίου λοιμώξεις από ρεοϊούς λοιμώξεις από μικρόσπορα λοιμώξεις από μπορέλια Πίνακας 1: Σημασιολογικές κατηγορίες προσδιοριζόμενων και προσδιοριστικών συνθετικών Ο πίνακας 2 περιγράφει κάποια χαρακτηριστικά σημασιολογικά σχήματα συνεμφάνισης των συνθετικών των πολυλεκτικών όρων που ανήκουν στην κατηγορία «Ασθένεια, διαταραχή ή σύνδρομο». Όπως γίνεται φανερό, σε μία μορφοσυντακτική δομή μπορούν να αντιστοιχούν περισσότερα σχήματα συνεμφάνισης σημασιολογικών κατηγοριών, αφού η σημασιολογική κατηγορία του πολυλεκτικού όρου μπορεί να εκφράζεται μέσα από διαφορετικούς σημασιολογικούς συνδυασμούς του προσδιοριζόμενου και του προσδιοριστικού.

11 11 Μορφοσυντακτική δομή Σημασιολογική δομή Παράδειγμα Ε+Ους Μσώματος ή Ιστός ή Κύτταρο ή Γονίδιο+Ασθένεια ΘέσηΜσώματος+Ασθένεια Αιτία+Ασθένεια Ιδιότητα+Ασθένεια μυοσκελετικά νοσήματα, οισοφαγική καντιντίαση, κολπικό ανεύρυσμα κυτταρική νέκρωση επιχείλιος έρπητας αλλεργική επιπεφυκίτιδα, διαβητικό κώμα, ρευματική καρδιοπάθεια, νεφρογενής υπέρταση εκφυλιστική αρθρίτιδα ανίατη νόσος Ουσ+ΟυσΓεν Ασθένεια+Μσώματος νοσήματα εγκεφάλου ΑνατΑνωμαλία+Μσώματος Ασθένεια+Ιστός ή Κύτταρο ή Γονίδιο Ασθένεια+Οργανική λειτουργία Ασθένεια+Άτομο ή Ομάδα κύστη παγκρέατος πρόπτωση ορθού στένωση τραχείας νοσήματα αίματος νοσήματα μεταβολισμού επιπλοκές εγκυμοσύνης νοσήματα αγροτών νοσήματα αιγοειδών Ουσ+Όνομα Ασθένεια ή Σύνδρομο+Όνομα νόσος Wolman, νόσος Crohn, σύνδρομο Chiari-Frommel, σύνδρομο Down Ε+Ε+Ουσ Αιτία+Ασθένεια ιογενή δερματικά νοσήματα, μυκητιασικά πνευμονικά νοσήματα Σύμπτωμα ή Βλάβη +Ασθένεια Ιδιότητα+Ασθένεια εκζεματικά δερματικά νοσήματα, αποφρακτικά πνευμονικά νοσήματα αυτοάνοσα δερματικά νοσήματα Ουσ+ΠΡΟΘαπό+ΟυσΑιτ Ασθένεια+Ιός ή Μύκητας ή Βακτήριο ή Χλαμύδια λοιμώξεις από ουρεόπλασμα, μηνιγγίτιδα από λιστέρια, λοιμώξεις από σαλμονέλα Ουσ+ΕΠΙΡτύπου+Σύμβολο Ασθένεια+Σύμβολο διαβήτης τύπου I, υπερλιποπρωτεϊναιμία τύπου V Πίνακας 2: Σημασιολογικές δομές συνεμφάνισης προσδιοριζόμενων και προσδιοριστικών συνθετικών για τους όρους της κατηγορίας «Ασθένεια, διαταραχή ή σύνδρομο»

12 12 Ανεξάρτητα από τη μορφοσυντακτική δομή, το προσδιοριζόμενο συνθετικό ανήκει στην κατηγορία «Ασθένεια, διαταραχή ή σύνδρομο» (π.χ. οισοφαγική καντιντίαση, νοσήματα εγκεφάλου, σύνδρομο Down, μηνιγγίτιδα από λιστέρια), εκτός από το σχήμα ΑνατΑνωμαλία+Μσώματος, όπου το προσδιοριζόμενο ανήκει στην κατηγορία «Ανατομική ανωμαλία» (π.χ. στένωση τραχείας). Επίσης, στις απλές δομές το προσδιοριζόμενο που δηλώνει ασθένεια μπορεί να είναι κάποια γένια έννοια (π.χ. νόσημα, νόσος, σύνδρομο, ασθένεια, λοίμωξη, διαταραχή κτλ.) ή κάποια είδια έννοια (π.χ. νεφρίτιδα, βαρηκοΐα, οίδημα, έλκος, νευρίτιδα, υπόταση, αρθρίτιδα, βρογχοκήλη, νευροπάθεια, κολίτιδα, έρπης, εξάνθημα, θυρεοειδής, αναιμία, σύφιλη, απόφραξη κτλ.). Στην επαυξημένη δομή Ε+Ε+Ουσ, το προσδιοριζόμενο είναι συνήθως διλεκτικός όρος (π.χ. αγγειακά δερματικά νοσήματα, μυκητιασικές οφθαλμικές λοιμώξεις). Αντίθετα, η σημασιολογική υφή του προσδιοριστικού συνθετικού ποικίλλει ανάλογα με τη μορφοσυντακτική δομή ή/και τη γραμματική ή λεξική πραγμάτωσή του: o o Ως επίθετο στην απλή δομή δηλώνει το «Μέρος του σώματος» (π.χ. καρδιακά νοσήματα) ή ειδικότερα τα μέρη των οργάνων ή υποσυστημάτων στα οποία εντοπίζεται μια ανώμαλη λειτουργία (π.χ. στεφανιαίο, αορτικό, κολπικό ή μεσοκολπικό ανεύρυσμα), τη «Θέση του μέρους σώματος» (π.χ. περιοδοντικό απόστημα), την «Αιτία», (π.χ. ρευματική καρδιοπάθεια), την «Ιδιότητα» (π.χ. κληρονομική νόσος), ενώ στην επαυξημένη δομή Ε+Ε+Ουσ το «Σύμπτωμα ή βλάβη» με την οποία γίνεται αισθητή η ασθένεια (π.χ. εκζεματικά δερματικά νοσήματα). Ως ουσιαστικό σε γενική δηλώνει επίσης το «Μέρος του σώματος» 3 (π.χ. στένωση οισοφάγου), τον «Ιστό» (π.χ. λιπωμάτωση περιτόναιου), την «Οργανική λειτουργία» (π.χ. διαταραχές αναπνοής) ή την «Ομάδα ή το Άτομο» που προσβάλλεται από μια ασθένεια (π.χ. νοσήματα πτηνοτρόφων). Στην περίπτωση κάποιων παγιωμένων δομών συνεμφάνισης, όπου το προσδιοριζόμενο είναι κάποιος από τους γένιους όρους σύνδρομο, νόσος και διαταραχή, το όνομα, συνήθως με λατινικούς χαρακτήρες, που ακολουθεί δηλώνει τον επιστήμονα που ανακάλυψε τη συγκεκριμένη παθολογική λειτουργία (π.χ. νόσος Crown) ή ορισμένες φορές το άτομο που έχει ιδιότητες που ταυτίζονται ή παρομοιάζονται με τις ιδιότητες της σχετικής ασθένειας (π.χ. σύνδρομο Munchausen). Το 3 Παρατηρήθηκε εναλλαγή των δομών Ε+ΟΥΣ και ΟΥΣ+ΟΥΣΓεν στις περιπτώσεις όπου το προσδιοριστικό, Ε ή ΟΥΣ, ανήκει στην κατηγορία «Μέρος του σώματος» ή «Ιστός», π.χ. νοσήματα αίματος = αιματολογικά νοσήματα, απόστημα δέρματος = δερματικό απόστημα.

13 13 προσδιοριζόμενο, όπως φαίνεται και στον πίνακα 2, όταν αποτελεί συμπλήρωμα της προθετικής φράσης που εισάγεται με την πρόθεση από και δηλώνει την αιτία της ασθένειας, ανήκει σε μία από τις σημασιολογικές κατηγορίες «Ιός ή Μύκητας ή Βακτήριο ή Χλαμύδια» (π.χ. πνευμονία από μυκόπλασμα, παράλυση από κρότωνες). 7 Συμπεράσματα Προκειμένου για την αυτόματη αναγνώριση ή/και εξαγωγή πολυλεκτικών σύμπλοκων όρων της βιοϊατρικής, παρουσιάστηκε μια πρόταση γλωσσικής ανάλυσης που στηρίζεται στον εντοπισμό σχημάτων συνεμφάνισης των συνθετικών τους, βάσει μορφοσυντακτικής, λεξικής, ορολογικής και σημασιολογικής πληροφορίας. Δεδομένου ότι ο τομέας της βιοϊατρικής είναι ιδιαίτερα ευρύς και φαίνεται να αποτελείται από περισσότερες υπογλώσσες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά η καθεμία (π.χ. κλινική υπογλώσσα, βιομοριακή υπογλώσσα κτλ.), θα πρέπει η ανάλυση να εξειδικευτεί σε καθεμία από αυτές προκειμένου να χειριστεί τις ιδιαιτερότητές τους με μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα. Βιβλιογραφία [ 1] ΙΑΤΡΟΤΕΚ (1997). Ελληνοαγγλικό και Αγγλοελληνικό Λεξικό Βιοϊατρικών Όρων (MeSH Hellas). Εταιρία Ιατρικών Σπουδών. [ 2] Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Ά., (1986). Η Νεολογία στην Κοινή Ελληνική. Διδακτορική Διατριβή, Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Παράρτημα Αρ. 65, Θεσσαλονίκη. [ 3] Βαλεοντής Κ., Ζερίτη Κ., Νικολάκη Κ. (1999). Το προσδιοριστικό συνθετικό του ελληνικού σύμπλοκου όρου και η χρήση της γενικής. Πρακτικά 2ου Συνεδρίου «Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία». Αθήνα, σ [ 4] Βαλεοντής, Κ., Ζερίτη Κ., Νικολάκη Ά., (2000). «Ο ελληνικός σύμπλοκος όρος και η χρήση της Γενικής ως προσδιοριστικού συνθετικού». (Εργασία που της απονεμήθηκε τιμητική διάκριση στο πλαίσιο των Διεθνών Βραβείων 2000 του Διεθνούς Κέντρου Πληροφοριών Ορολογίας (Infoterm).) [ 5] ΕΛΟΤ 561-1:2006, Ορολογική εργασία Λεξιλόγιο Μέρος 1: Θεωρία και εφαρμογή. Αντίστοιχο του ISO :2000, Terminology work Vocabulary Part 1: Theory and application. [ 6] Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Ά. (1996). «Η νεοελληνική σύνθεση». Ζητήματα νεοελληνικής γλώσσας: Διδακτική προσέγγιση, (επιμ.) Γ. Κατσιμαλή, Φ. Καβουκόπουλος. Πανεπιστήμιο Κρήτης: Ρέθυμνο, σ [ 7] Spasic, I., (2004). A machine learning approach to term classification. Διδακτορική διατριβή, Information Systems Research Centre, School of Computing, Science and Engineering University of Salford, Salford, UK.

14 14 [ 8] Γαβριηλίδου, Μ., Λαμπροπούλου Π., (2004). «Εξαγωγή όρων από κείμενα: Μια υβριδική μέθοδος». Ελληνική ορολογία: Έρευνα και εφαρμογές, (επιμ.) Κατσογιάννου, Μ. και Ε. Ευθυμίου. Εκδόσεις Καστανιώτη: Αθήνα, σ [ 9] Maynard, D., (2000). Term Recognition using Combined Knowledge Sources. Διδακτορική διατριβή, Manchester Metropolitan University, Manchester, UK. [10] Jacquemin, Chr., (2001). Spotting and Discovering Terms through Natural Language Processing. MIT Press. [11] Ανανιάδου, Σ., Ζερβάνου, Κ. (2004). «Αναγνώριση όρων σε υπολογιστικά συστήματα: προβλήματα και μέθοδοι». Ελληνική ορολογία: Έρευνα και εφαρμογές, (επιμ.) Κατσογιάννου Μ. και Ε. Ευθυμίου. Εκδόσεις Καστανιώτη: Αθήνα, σ [12] Friedman, C., Kra, P., Rzhetsky, A., (2002). Two biomedical sublanguages: a description based on the theories of Zellig Harris. Journal of Biomedical Informatics (35), σ Διαθέσιμο στον ιστότοπο: [13] Unified Medical Language System Documentation (UMLS), National Library of Medicine (NLM), U.S. Department of Health and Human Services. (Έκδοση 2006). Διαθέσιμο στον ιστότοπο: Άννα Ιορδανίδου, Aν. καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν. Πατρών Μαβίνα Πανταζάρα, Δρ. γλωσσολόγος, Neurosoft Α.Ε. Έλενα Μάντζαρη, γλωσσολόγος, Neurosoft Α.Ε. Γιώργος Ορφανός, Δρ. μηχανικός Η/Υ, Neurosoft Α.Ε. Αριστείδης Βαγγελάτος, Δρ. μηχανικός Η/Υ, EAITY Βασίλης Παπαπαναγιώτου, ιατρός-καρδιολόγος

ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ Το ορολόγιο της βιοϊατρικής: συλλογή και επεξεργασία του γλωσσικού υλικού. Μαβίνα Πανταζάρα, ρ. Γλωσσολόγος

ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ Το ορολόγιο της βιοϊατρικής: συλλογή και επεξεργασία του γλωσσικού υλικού. Μαβίνα Πανταζάρα, ρ. Γλωσσολόγος ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ Το ορολόγιο της βιοϊατρικής: συλλογή και επεξεργασία του γλωσσικού υλικού Μαβίνα Πανταζάρα, ρ. Γλωσσολόγος Η µακροδοµή της οντολογίας Ένα από τα βασικά βήµατα για την ανάπτυξη της οντολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ. Neurosoft A.E. --- ΕΑΙΤΥ. ΓΓΕΤ, ΚτΠ, Πρόγραµµα «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ»

ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ. Neurosoft A.E. --- ΕΑΙΤΥ. ΓΓΕΤ, ΚτΠ, Πρόγραµµα «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» Ανάπτυξη Υποδοµής Γλωσσικής Τεχνολογίας για το Βιοϊατρικό Τοµέα Neurosoft A.E. --- ΕΑΙΤΥ ΓΓΕΤ, ΚτΠ, Πρόγραµµα «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» Προϋπολογισµός: 561.240 ιάρκεια: 18 µήνες Επιστηµονικός

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας

Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας ΈλεναΜάντζαρη, Γλωσσολόγος, Ms.C. ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ: Ανάπτυξη Υποδοµής Γλωσσικής Τεχνολογίας για το Βιοϊατρικό Τοµέα Τι είναι η οντολογία; Μιαοντολογίαείναιέναλεξικόόρωνπου διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ηµεροµηνία: 27.02.2007. Έκδοση: Τύπος: Final Eµπιστευτικό

Ηµεροµηνία: 27.02.2007. Έκδοση: Τύπος: Final Eµπιστευτικό ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΠΡΑΞΗ «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» στο πλαίσιο του ΜΕΤΡΟΥ 3.3 «Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη στην Κοινωνία της Πληροφορίας» ΕΡΓΟ - 9: ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975)

Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Θάνατοι στην Ελλάδα κατά το έτος 2000, κατά ηλικία θανόντος και αιτία θανάτου (Συνεπτυγµένος ιεθνής Κατάλογος του 1975) Κω- Αιτίες θανάτων Σύνολο Ηλικία του θανόντος ε δικός δηλώθηκε Κάτω του 1 1-4 5-9

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 0 Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να επιλέξετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1. Τα βακτήρια διαθέτουν: α. Μιτοχόνδρια β. Ριβοσώματα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ:

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ: ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ: Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Ημερίδα παρουσίασης CLARIN-EL 1/10/2010 Πένυ Λαμπροπούλου Ινστιτούτο Επεξεργασίας Λόγου / Ε.Κ. "Αθηνά" ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΧΩΡΟΥ ΓΤ ΓΙΑ ΚΑΕ Στο

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Οντολογίας Βιοϊατρικών Όρων Βαγγελάτος A. 1, Ορφανός Γ. 2, Τσαλίδης Χ. 2, Καλαμαρά Χ. 3

Ανάπτυξη Οντολογίας Βιοϊατρικών Όρων Βαγγελάτος A. 1, Ορφανός Γ. 2, Τσαλίδης Χ. 2, Καλαμαρά Χ. 3 Ανάπτυξη Οντολογίας Βιοϊατρικών Όρων Βαγγελάτος A. 1, Ορφανός Γ. 2, Τσαλίδης Χ. 2, Καλαμαρά Χ. 3 1 Ερευνητικό Ακαδημαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών (ΕΑΙΤΥ) 2 Neurosoft Α.Ε. 3 Ευρωκλινική Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

f (x) g(x) f(x) g(x) g(x) α) Ισχύει g(x) lim f(x) f(x ) β) Μια συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α λέγεται συνεχής στο x0 γ) Ισχύει συνx

f (x) g(x) f(x) g(x) g(x) α) Ισχύει g(x) lim f(x) f(x ) β) Μια συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α λέγεται συνεχής στο x0 γ) Ισχύει συνx ΘΕΜΑΤΑ : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΥΛΗ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 18-11-2012 ΘΕΜΑ 1ο Α. Να αποδείξετε ότι: c f(x) c f (x) (Μονάδες 10) Β. Πότε μια συνάρτηση f λέγεται γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 2007 ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 2007 ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 2007 ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ποια είναι η αιτιολογία της σιδηροπενικής αναιµίας; (Μονάδες 8) Β. Τι είναι το «ερεθισµαταγωγό σύστηµα» (Μονάδες 4) και από ποια µέρη αποτελείται; (Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Π22: Τελική Αναφορά Έργου

Π22: Τελική Αναφορά Έργου ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΠΡΑΞΗ «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» στο πλαίσιο του ΜΕΤΡΟΥ 3.3 «Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη στην Κοινωνία της Πληροφορίας» ΕΡΓΟ - 9: ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Κάψα είναι δυνατό να διαθέτουν: Α. Οι ιοί Β. Τα βακτήρια Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ανοιχτά γλωσσικά δεδομένα: η υποδομή γλωσσικών πόρων και υπηρεσιών clarin:el

ανοιχτά γλωσσικά δεδομένα: η υποδομή γλωσσικών πόρων και υπηρεσιών clarin:el ανοιχτά γλωσσικά δεδομένα: η υποδομή γλωσσικών πόρων και υπηρεσιών clarin:el Σαράντος Καπιδάκης 1, Στέλιος Πιπερίδης 2, Πένυ Λαμπροπούλου 2, Μαρία Γαβριηλίδου 2 ( 1 Ιόνιο Πανεπιστήμιο, 2 Ε.Κ. Αθηνά / ΙΕΛ)

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα μα που κυκλοφορεί μέσα σ' αυτά. Στενά συνδεδεμένο με το κυκλοφορικό σύστημα είναι κύτταρα των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των αχρήστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 1. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 17 ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 17 1.1 Η αξία του λεξιλογίου και η θέση του στο γλωσσικό μάθημα 18 1.2 Εμπόδια στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Είναι ασθένειες που μεταδίδονται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Τα κυριότερα σεξουαλικά νοσήματα: Κονδυλώματα Γονόρροια Σύφιλη Χλαμύδια HIV/ AIDS, ηπατίτιδα β Ψείρες,

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Θωρακικό άλγος. Ενότητα 1: Εισαγωγή

Θωρακικό άλγος. Ενότητα 1: Εισαγωγή Θωρακικό άλγος Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Θωρακικό άλγος Το θωρακικό άλγος είναι συχνό σύμπτωμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή ΤΕ 21 και το έργο της

Η Επιτροπή ΤΕ 21 και το έργο της Η Επιτροπή ΤΕ 21 και το έργο της Κατερίνα Τοράκη toraki@tee.gr ΤΕ 21 ΕΛΟΤ ΤΕΕ Ένωση Ελλήνων Χημικών Ένωση Ελλήνων Φυσικών Πανεπιστήμιο Αθήνας (Τομέας Γλωσσολογίας) ΕΜΠ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί.

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί. ΘΕΜΑ Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΘΩΡΑΚΙΟΥ Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΘΩΡΑΚΙΟΥ Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΘΩΡΑΚΙΟΥ Α. Δ. ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ Ορισμός : Μεσοθωράκιο είναι ο εξωυπεζωκοτικός χώρος που παρεμβάλλεται μεταξύ των πνευμόνων Περιλαμβάνει την καρδιά και τα μεγάλα αγγεία, το περικάρδιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η πήξη του αίματος συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού 2. Η φαγοκυττάρωση είναι αποτελεσματική μόνο έναντι των βακτηρίων 3. Οι ιντερφερόνες δρουν άμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

hypertext markup language (.htm) και σε Portable Document Format (.pdf) µορφή.

hypertext markup language (.htm) και σε Portable Document Format (.pdf) µορφή. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΠΡΑΞΗ «ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΩΝ, ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ» στο πλαίσιο του ΜΕΤΡΟΥ 3.3 «Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη στην Κοινωνία της Πληροφορίας» ΕΡΓΟ - 9: ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

«Άνθρωπος και Υγεία»

«Άνθρωπος και Υγεία» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Άνθρωπος και Υγεία» Ημερομηνία:. Ονοματεπώνυμο:. Βαθμός: ΘΕΜΑ Α Α1. Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση στις επόμενες προτάσεις: 1. Προκαρυωτικοί οργανισμοί είναι:

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/6 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ; Μέσα σε κάθε νεφρό υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο μικροσκοπικές μονάδες που ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 2 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Το κύτταρο Ένα εργοστάσιο ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ σε σε σε 3 1.3 Τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής ΕΙΔΟΣ Οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η νεφροπάθεια χαρακτηρίζεται και ως "σιωπηρή ασθένεια" γιατί συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης. 2. Νοσήματα της ουρήθρας. 3. ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γυναίκα 42 ετών προσέρχεται στα εξωτερικά ιατρεία παραπονούμενη για δυσουρία ΣΥΝΗΘΗ ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΟΥΡΙΑΣ 1. Νοσήματα της ουροδόχου κύστης 1.1. Κυστίτιδα 1.2. Σκλήρυνση του αυχένα της κύστης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗ/ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗ/ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Εκμάθηση του λεξιλογίου μιας γλώσσας σημαίνει να γνωρίζει ο σπουδαστής τη μορφή, τη σημασία, την κλίση, την παραγωγή, την πραγματολογική λειτουργία, την κοινωνική χρήση μιας λέξης.

Διαβάστε περισσότερα