Κοσμικά σωματίδια υψηλών ενεργειών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κοσμικά σωματίδια υψηλών ενεργειών"

Transcript

1 Κοσμικά σωματίδια υψηλών ενεργειών μια εισαγωγή στην Αστρο-Σωματιδιακή Φυσική Αναστάσιος Λιόλιος Αστεροσκοπείο, Α.Π.Θ. 20 Μαϊου 2008

2 ΙΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΑΠΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΚΟΣΜΙΚΩΝ ΑΚΤΙΝΩΝ ΑΠΛΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΣΚΟΠΙΟ: ο αέρας είναι πάντα ιονισμένος (τυπική τιμή ζεύγη ανά m 3 ) Η ύλη ιονίζεται από διερχόμενα ενεργειακά σωματίδια (ενίοτε υπάρχει και φθορισμός) γιατί συμβαίνει αυτό; Τα ενεργειακά σωματίδια χάνουν την ενέργειά τους μέσα στο υλικό, προκαλώντας ιονισμούς και διεγέρσεις στα άτομα του υλικού. π.χ. η ραδιενέργεια είναι αιτία ιονισμού του αέρα

3 ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΚΟΣΜΙΚΩΝ ΑΚΤΙΝΩΝ Hess (1912), αερόστατο, 5 km: μια διεισδυτική ακτινοβολία έρχεται από το διάστημα. Kohlorster (1912), αερόστατο, 9 km: επιβεβαίωση Wulf μετρήσεις στον πύργο Eifel (1910) Συμπέρασμα: υπάρχει μια ακόμη αιτία ιονισμού του αέρα (εκτός της φυσικής ραδιενέργειας του εδάφους). Millikan (1925): έδωσε το όνομα Cosmic Rays Anderson (1932): ανακάλυψη του ποζιτρονίου, του πρώτου σωματίου αντι-ύλης Compton (1933): φαινόμενο γεωγραφικού πλάτους. Anderson & Neddermeyer (1936): ανακάλυψη του μιονίου Auger (1938): εκτεταμένοι ατμοσφαιρικοί καταιγισμοί Powell (1947): ανακάλυψη του πιονίου Rochester & Butler (1947): ανακάλυψη του καονίου... Βραβείο Nobel (1936) στους Hess και Anderson

4 Τί είναι άμεσα αντιληπτό από τη βροχή των κοσμικών σωματιδίων; ΣΕΛΑΣ Φαινόμενο γνωστό και στους αρχαίους Έλληνες. Αριστοτέλης, Μετεωρολογικά: "Φαίνεται δε ποτέ συνιστάμενα - νύκτωρ αιθρίας ούσης - πολλά φάσματα εν τω ουρανώ...".

5 Σέλας Αιτία, ο βομβαρδισμός των υψηλών ατμοσφαιρικών στρωμάτων στην περιοχή των πόλων, από φορτισμένα σωματίδια (π.χ. ηλεκτρόνια), τα οποία διεγείρουν τα άτομα του Οξυγόνου και του Αζώτου του ατμοσφαιρικού αέρα.

6 Μαγνητική ακαμψία (magnetic rigidity) Μαγνητική ακαμψία ενός σωματιδίου είναι η ορμή του (η κάθετη προς το μαγνητικό πεδίο) διαιρεμένη με το φορτίο του: B r = p ze p = γ υ m0 όπου: Για Ε >> m 0 c 2 : B r = Για τα κοσμικά σωματιδία, η μαγνητική ακαμψία αποτελεί μέτρο της ικανότητάς τους να διαπερνούν το μαγνητικό πεδίο της γής. E cze Συνήθης μονάδα μέτρησης (για c= 1) το Giga-Volt: 1 GV = 1GeV/e. Για τον κάθε τόπο, συνήθως αναφέρεται το κατώφλι ακαμψίας (cutoff rigidity). Πειραματικά, προκύπτει ότι, το κατώφλι ακαμψίας στον ισημερινό είναι (για κατακόρυφη πρόσπτωση): 15 με 17 GV Στους πόλους είναι θεωρητικά μηδέν, πρακτικά ομως καθορίζεται από το πάχος του υλικού της ατμόσφαιρας, περίπου στα 0,4 GV

7 Σωματίδια από το διάστημα Προέλευση Ήλιος, από kev (ηλιακός άνεμος, CMEs) μέχρι GeV (εκλάμψεις) Γαλαξίας, μέχρι PeV (=10 15 ev) από SNR Εξωγαλαξιακές πηγές, άνω των ev (από AGN, GRB,??) Υπερσυμμετρικά σωματίδια, σενάρια top-down (αντί bottom-up) Ενέργεια φτάνει μέχρι ZeV = ev (για σύγκριση: σημερινοί επιταχυντές ~ 10 ΤeV = ev) Είδος Γυμνοί πυρήνες, κυρίως πρωτόνια (85 %) και He (12%), αλλά και Li, Be, B, C, N, O, Fe,. Επίσης ηλεκτρόνια, ποζιτρόνια, αντι-πρωτόνια, γάμμα, νετρίνα,

8 Φορτισμένα σωματίδια επιταχύνονται κατά μήκος των ανοικτών δυναμικών γραμμών του μαγνητικού πεδίου

9 Ο ήλιος και το μαγνητικό πεδίο της γής Ο ηλιακός άνεμος παραμορφώνει τη μαγνητόσφαιρα της γής. ημιουργεί ένα κρουστικό μέτωπο προς την κατεύθυνση του ήλιου και μια μεγάλη ουρά προς την αντίθετη κατεύθυνση.

10 Ο μεταβλητός Ήλιος

11 Επηρεασμός της κοσμικής ακτινοβολίας από την ηλιακή δραστηριότητα Η αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα οδηγεί σε: συμπίεση της γήινης μαγνητόσφαιρας, επομένως αύξηση φαινομένων στη Γή όπως οι μαγνητικές καταιγίδες και το πολικό σέλας. αύξηση του διαπλανητικού μαγνητικού πεδίου, επομένως καθιστά δυσκολότερη την άφιξη των γαλαξιακών κοσμικών ακτίνων στη Γή. Έτσι, η ένταση της κοσμικής ακτινοβολίας που καταμετράται στη Γή είναι μειωμένη στο μέγιστο της ηλιακής δραστηριότητας (11-ετής αντισυσχετισμός).

12 Σωματίδια από το διάστημα Προέλευση Ήλιος, από kev (ηλιακός άνεμος, CMEs) μέχρι GeV (εκλάμψεις) Γαλαξίας, μέχρι PeV (=10 15 ev) από SNR Εξωγαλαξιακές πηγές, άνω των ev (από AGN, GRB,??) Υπερσυμμετρικά σωματίδια, σενάρια top-down (αντί bottom-up) Ενέργεια φτάνει μέχρι ZeV = ev (για σύγκριση: σημερινοί επιταχυντές ~ 10 ΤeV = ev) Είδος Γυμνοί πυρήνες, κυρίως πρωτόνια (85 %) και He (12%), αλλά και Li, Be, B, C, N, O, Fe,. Επίσης ηλεκτρόνια, ποζιτρόνια, αντι-πρωτόνια, γάμμα, νετρίνα,

13 Φάσμα των ηλιακών σωματιδίων

14 Φάσμα των κοσμικών ακτίνων Η ροή (αριθμός σωματιδίων ανά μονάδα επιφάνειας και μονάδα χρόνου) ακολουθεί εκθετικό νόμο: Φ(Ε) ~ Ε -3 (δηλαδή για δεκαπλασιασμό της ενέργειας, η ροή γίνεται 1000 φορές μικρότερη). Μικρή μεταβολή του εκθέτη στο γόνατο και στον αστράγαλο. Η περιοχή κάτω των 10 GeV διαμορφώνεται έντονα (ίσως και κατά μία τάξη μεγέθους) από την ηλιακή δραστηριότητα. Κύρια προέλευση, ο Γαλαξίας!

15 Ο Γαλαξίας, οι SN και τα SNR SN-1987A Από τον Γαλαξία προέρχεται η πλειονότητα των κοσμικών σωματιδίων (GCRs). Οι κοσμικοί επιταχυντές του Γαλαξία (για ενέργειες μέχρι ev) είναι: SuperNovae (SN) SuperNova Remnants (SNR). SNR-1054 (SuperNova Remnant)

16 Το υπόλειμμα του SN1054 Το Crab Nebula (νεφέλωμα Καρκίνος) είναι το πιο μελετημένο υπόλειμμα υπερκαινοφανούς. Πρόκειται για το διαστελλόμενο νέφος σκόρπιας ύλης, συνολικής μάζας όσο μερικές μάζες Ηλίου (m H kg protons), από την καταστροφική έκρηξη ενός μαζικού αστέρα που υπήρχε σε απόσταση 6,500 ετών φωτός, στον αστερισμό του Ταύρου. Το φώς της έκρηξης έφτασε στη Γή το έτος 1054 μ.χ. και η παρατήρησή του καταγράφηκε από τους Κινέζους αστρονόμους αφού είχε λαμπρότητα μεγαλύτερη από της Αφροδίτης. Ήταν ορατός στο πλήρες φώς της μέρας για ένα μήνα. Σήμερα το νέφος έχει έκταση περίπου 12 ly και παρατηρούμε ότι ακόμη διαστέλλεται (ταχύτητα 2000 km/s). Η συνολική ενέργεια που απελευθερώθηκε υπολογίζεται ότι είναι της τάξης των joule. Στο κέντρο του νέφους υπάρχει ένας pulsar περιόδου T = 33 ms. Ο pulsar είναι ένας ταχύτατα περιστρεφόμενος αστέρας νετρονίων ακτίνας 10 km και με μαγνητικά πεδία της τάξης των 10 8 Tesla. Η πάνω εικόνα ελήφθη στο ορατό από το ιαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble. Η κάτω εικόνα ελήφθη στις ακτίνες Χ από το Chandra X- ray Observatory. Στο ορατό φως Στις ακτίνες Χ

17 Επιτάχυνση των σωματιδίων Μηχανισμός Fermi (1949): τα γαλαξιακά κοσμικά σωματίδια επιταχύνονται στον μεσογαλαξιακό χώρο σαν αποτέλεσμα πολλαπλών συναντήσεών τους με μεγάλα κινούμενα μαγνητικά νέφη πλάσματος. Ο μηχανισμός παράγει με φυσικό τρόπο το ενεργειακό φάσμα κοσμικών σωματιδίων, με εκθετική μείωση της ροής τους με την ενέργεια. Μειονεκτήματα: ο εκθέτης εξαρτάται από τοπικά χαρακτηριστικά π.χ. ταχύτητα του νέφους, πιθανότητα συνάντησης των σωματιδίων με αυτό κ.λ.π. και έτσι δεν παράγεται ένας γενικός εκθετικός νόμος για όλα τα σωματίδια, όπου και αν επιταχύνονται. Ο μηχανισμός είναι, χρονικά, πολύ αργός στην επίτευξη μεγάλων ενεργειών. Ο μηχανισμός δεν μπορεί να ερμηνεύσει τις ενέργειες των παρατηρούμενων εξαιρετικά υψηλών ενεργειών κοσμικών σωματιδίων (UHE cosmic rays).

18 Μηχανισμός επιτάχυνσης 2 ης και 1 ης τάξης Πιο αποδοτικός αποδεικνύεται ο μηχανισμός επιτάχυνσης που θεωρεί κοσμικούς επιταχυντές τα ισχυρά κρουστικά μέτωπα που αναπτύσσονται π.χ. από τις εκρήξεις των SN (μηχανισμός 1 ης τάξης).

19 Διάδοση των GCRs στον Γαλαξία interstellar medium Moskalenko, Strong & Reimer (astro-ph/ ) Πού παράγονται επιταχύνονται οι μεγαλύτερης ενέργειας κοσμικές ακτίνες;

20 Σωματίδια από το διάστημα Προέλευση Ήλιος, από kev (ηλιακός άνεμος, CMEs) μέχρι GeV (εκλάμψεις) Γαλαξίας, μέχρι PeV (=10 15 ev) από SNR Εξωγαλαξιακές πηγές, άνω των ev (από AGN, GRB,??) Υπερσυμμετρικά σωματίδια, σενάρια top-down (αντί bottom-up) Ενέργεια φτάνει μέχρι ZeV = ev (για σύγκριση: σημερινοί επιταχυντές ~ 10 ΤeV = ev) Είδος Γυμνοί πυρήνες, κυρίως πρωτόνια (85 %) και He (12%), αλλά και Li, Be, B, C, N, O, Fe,. Επίσης ηλεκτρόνια, ποζιτρόνια, αντι-πρωτόνια, γάμμα, νετρίνα,

21 Ο γαλαξίας της Ανδρομέδας, η Τοπική Ομάδα γαλαξιών και το Τοπικό Υπερσμήνος Ο μεγάλος γείτονας (M31) Απόσταση: 2 Mly ιάμετρος: ly Είναι ο μεγαλύτερος της Τοπικής Ομάδας Γαλαξιών η οποία περιλαμβάνει μερικές δεκάδες γαλαξίες, μέχρι την απόσταση των ~10 Mly. Ο Γαλαξίας μας (Milky Way) είναι ο δεύτερος σε μέγεθος της Ομάδας, με τρίτο τον γαλαξία του Τριγώνου (Triangulum galaxy). Η πρώτη πεντάδα συμπληρώνεται με τα δύο Νέφη του Μαγγελάνου. Σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι γαλαξίες θεωρούνται νάνοι, αφού έχουν διάμετρο κάτω από ly. Η Τοπική Ομάδα ανήκει σε μια πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση γαλαξιών, το Υπερσμήνος της Παρθένου ή αλλιώς Τοπικό Υπερσμήνος, που περιλαμβάνει χιλιάδες γαλαξίες. ιάμετρος: 200 Mly, συνολική μάζα: M H.

22 Πυρήνες Ενεργών Γαλαξιών (Active Galactic Nuclei-AGN) Οι ενεργοί γαλαξίες έχουν μια συμπαγή περιοχή στο κέντρο τους, τον πυρήνα του ενεργού γαλαξία (AGN), που εκπέμπει έντονη ακτινοβολία και λαμπρότητα μεγαλύτερη από την λαμπρότητα όλου του υπόλοιπου γαλαξία και σε όλο το ΗΜ φάσμα (ραδιοκύματα, ορατό, υπεριώδες, ακτίνες Χ, ακτίνες γ μερικές φορές μέχρι ενέργειας TeV). Μπορεί να είναι εκατοντάδες ή χιλιάδες φορές πιο φωτεινοί από έναν συνηθισμένο γαλαξία. Το τέρας ή κεντρική μηχανή των AGN θεωρείται ότι είναι μια μαύρη τρύπας μάζας μεγαλύτερης κατά πολλά εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια φορές από τη μάζα του Ήλιου, που καταπίνει τη μάζα του γαλαξία καθώς αυτή έλκεται βαρυτικά, περιδυνούμενη προς έναν κεντρικό δίσκο συσσώρευσης. Στους ενεργούς γαλαξίες ανήκουν και τα quasars (quasi-stellar radio sources) που είναι έντονες πηγές ραδιοκυμάτων. Παρόλο που βρίσκονται στα όρια του ορατού σύμπαντος, οι πηγές αυτές λάμπουν σαν αστέρια του γαλαξία μας! Το quasar 3C 273, σε απόσταση 2x10 9 ly, έχει λαμπρότητα 100 φορές μεγαλύτερη από του Γαλαξία μας. Στην δεξιά εικόνα το φως του κέντρου έχει κοπεί για να φανεί το υπόλοιπο αντικείμενο.

23 Ο ενεργός γαλαξίας Centaurus A (NGC 5128) Η εικόνα αυτή στις ακτίνες Χ από το Chandra, αποκαλύπτει τη λαμπρή περιοχή του AGN και έναν πίδακα. Το κέντρο του γαλαξία Centaurus A είναι το πλησιέστερο σε μας AGN, σε απόσταση 11 εκατομμυρίων ετών φωτός. Το πείραμα Auger διαπίστωσε ότι, από τα πολύ υψηλής ενέργειας κοσμικά σωματίδια που μέτρησε, τα δύο προήλθαν από μια περιοχή εύρους 3 γύρω από αυτό το αντικείμενο. Η εικόνα στα ραδιοκύματα που προβάλλεται πάνω στην εικόνα στο ορατό (credit NASA), αποκαλύπτει δύο πίδακες.

24 Κοσμικοί επιταχυντές πέρα από τον Γαλαξία Από την κεντρική περιοχή των ενεργών γαλαξιών μπορεί να ξεπηδούν αξονικά προς το διάστημα τεράστιοι πίδακες σχετικιστικών σωματιδίων

25 Quasars, γαλαξίες Seyfert, Βlazars... Φαίνεται ότι πρόκειται για την ίδια κατηγορία αντικειμένων: ενεργοί γαλαξίες ιδωμένοι από διαφορετικές γωνίες. Τα Blazars, με μεγάλη λαμπρότητα σε ακτινοβολία Χ και γ (ενέργεια μέχρι TeV), έχουν στραμμένο προς εμάς τον έναν από τους πίδακές τους.

26 Το Jet ενός AGN είναι ένας τεράστιος πίδακας υπερ-σχετικιστικών σωματιδίων

27 Πόσο μακριά; Αλληλεπίδραση των πρωτονίων υπερ-υψηλών ενεργειών με την ακτινοβολία υποβάθρου Όριο GZK (Greisen Zatsepin, Kuzmin, 1966): Το σύμπαν δεν είναι διαφανές(!) σε πρωτόνια ενέργειας πάνω από ev Αιτία: Τα κοσμικά πρωτόνια υπερ-υψηλών ενεργειών αλληλεπιδρούν έντονα με την ακτινοβολία υποβάθρου και χάνουν ενέργεια κυρίως μέσω της παραγωγής πιονίων (και με παραγωγή ζεύγους e - -e + ). Συνέπεια: Οι εξω-γαλαξιακές πηγές κοσμικών σωματιδίων δεν μπορεί να είναι σε απόσταση πάνω από ly (δηλαδή εντός του γαλαξιακού σμήνους). Για τους βαρύτερους πυρήνες, οι αποστάσεις που μπορούν να ταξιδεύουν είναι ακόμη μικρότερες, επειδή φωτοδιασπώνται κατά την αλληλεπίδρασή τους με την ακτινοβολία υποβάθρου.

28 Η ενεργός διατομή της φωτο-πιονικής αντίδρασης Η ενεργός διατομή (σε μbarns) φωτο-παραγωγής πιονίων από πρωτόνια, σε συνάρτηση με την ενέργειας των φωτονίων: γ + p n+ π + γ + p p+ π 0 γ + p p(n) + πιόνια Το ενεργειακό κατώφλι που απαιτείται για την φωτοπαραγωγή πιονίων είναι όση περίπου η μάζα ηρεμίας του παραγομένου πιονίου: Ε th m π c MeV

29 Υπολογισμός του ορίου GZK Ενέργεια φωτονίου ακτινοβολίας CMB: hv ev Ενέργεια φωτονίου ακτινοβολίας CMB στο Σ.Α. του σωματιδίου: γ ( υ cosθ ) 3 hv = γ hv0 + γ hv0 = γ (10 ev ) c (γ ο παράγοντας Lorentz του σωματιδίου, υ η ταχύτητά του, θ η γωνία της υ ως προς την ταχύτητα του φωτονίου). Θέτοντας hv = E thr = 150 MeV (το ενεργειακό κατώφλι που απαιτείται για φωτοπαραγωγή πιονίων) βρίσκουμε ότι ο παράγων Lorentz του σωματιδίου πρέπει να είναι: 150 MeV γ = 3 10 ev Άρα, η παραγωγή πιονίων αρχίζει από την ενέργεια πρωτονίου: Ε pr γ m pr c 2 γ 10 9 ev ev 11 Ακριβέστερα: Ε pr = ev

30 Μέσο μήκος ελεύθερης διαδρομής πρωτονίων (ενέργειας άνω του ορίου GZK) Μέσο μήκος μέχρι να συμβεί μια σκέδαση: λ π = σ 1 π n CMB Το μέσο μήκος ελεύθερης διαδρομής λ εξαρτάται από την ενεργό διατομή της σκέδασης και από την πυκνότητα η bgr της ακτινοβολίας υποβάθρου. Θεωρώντας: σ π 200 μb = cm 2 και ότι η bgr 500 φωτόνια/cm 3, προκύπτει: λ π = 1/(σ π η bgr ) cm = 10 7 έτη φωτός.

31 Correlation of the Highest-Energy Cosmic Rays with Nearby Extragalactic Objects The Pierre Auger Collaboration Science 9 November 2007: p Using data collected at the Pierre Auger Observatory during the past 3.7 years, we demonstrated a correlation between the arrival directions of cosmic rays with energy above 6x10 19 electron volts and the positions of active galactic nuclei (AGN) lying within 75 megaparsecs. The correlation we observed is compatible with the hypothesis that the highest-energy particles originate from nearby extragalactic sources whose flux has not been substantially reduced by interaction with the cosmic background radiation. AGN are possible sources.

32 Σωματίδια από το διάστημα Προέλευση Ήλιος, από kev (ηλιακός άνεμος, CMEs) μέχρι GeV (εκλάμψεις) Γαλαξίας, μέχρι PeV (=10 15 ev) από SNR Εξωγαλαξιακές πηγές, άνω των ev (από AGN, GRB,??) Υπερσυμμετρικά σωματίδια, σενάρια top-down (αντί bottom-up) Σενάρια top-down : Τα κοσμικά σωματίδια (UHECRs) προέρχονται από την διάσπαση σωματιδίων πολύ μεγάλης μάζας (πάνω από ev) π.χ. κοσμολογικές ατέλειες (μαγνητικά μονόπολα, κοσμικές χορδές, τοιχώματα περιοχών)

33 ιασπάσεις υπερ-μαζικών σωματιδίων Εντελώς διαφορετικό σενάριο που παρακάμπτει το πρόβλημα της επιτάχυνσης. Αποδίδει την αρχή των κοσμικών ακτίνων πολύ υψηλών ενεργειών σε διασπάσεις σε υπερσυμμετρικών σωματιδίων και σωματιδίων με μάζα της κλίμακας της μεγάλης ενοποίησης (10 24 με ev). Τα σωματίδια αυτά τεράστιας μάζας μπορεί να δημιουργούνται από τις λεγόμενες τοπολογικές ατέλειες, π.χ. μαγνητικά μονόπολα. Τα υπερ-συμμετρικά σωματίδια, προβλέπονται από τις θεωρίες υπερσυμμετρίας (supersymmetry, SUSY). Βασική ιδέα των θεωριών υπερσυμμετρίας : για κάθε σύνηθες σωματίδιο υπάρχει ένα υπερσυμμετρικό σωματίδιο με παρόμοιες ιδιότητες αλλά με spin διαφορετικό κατά 1/2. Έτσι προκύπτουν: υπερσυμμετρικά μποζόνια από τα συνήθη φερμιόνια (π.χ. το selectron με σπιν 0, από το electron με σπιν 1/2). υπερσυμμετρικά φερμιόνια από τα συνήθη μποζόνια (π.χ. το photino με σπιν 1/2, από το photon με σπιν 1). Το ελαφρύτερο υπερσυμμετρικό σωματίδιο που προβλέπεται από τα μοντέλα υπερσυμμετρίας είναι το neutralino χ (ένας γραμμικός συνδυασμός από photino, zino και τα δύο ουδέτερα Higgsino). Το neutralino είναι σταθερό επειδή δεν μπορεί να διασπασθεί σε άλλο υπερ-συμμετρικό σωματίδιο. Τα βαρύτερα όμως διασπώνται.

34 Πίσω στη Γή: Ατμοσφαιρικοί Καταιγισμοί Σωματιδίων Αποτελέσματα Ιονισμός της ατμόσφαιρας Φως φθορισμού & Cerenkov Δευτερογενή σωματίδια (p, n, π, e, γ, μ, ν,...) Ραδιονουκλίδια ( 3 H, 7 Be, 10 Be, 14 C,...)

35 ημιουργία των καταιγισμών σωματιδίων Ένα ενεργειακό σωματίδιο χάνει την ενέργειά του μέσα στο υλικό προκαλώντας ιονισμούς και διεγέρσεις αλλά και δημιουργώντας νέα σωματίδια. Παράδειγμα: ο ΗλεκτροΜαγνητισμός καταιγισμός Στην εικόνα: ΗΜ καταιγισμός που αναπτύχθηκε από ένα αρχικό φωτόνιο γ ή ηλεκτρόνιο υψηλής ενέργειας, μέσα σε ειδική διάταξη στο MIT. Η διάταξη, αποτελούμενη από μια σειρά μεταλλικών πλακών μέσα σε θάλαμο φυσσαλίδων, παράγει τον καταιγισμό, επιτρέποντας ταυτόχρονα τη φωτογράφισή του.

36 Ανάπτυξη ηλεκτρομαγνητικού καταιγισμού Ένα φωτόνιο ή ηλεκτρόνιο υψηλής ενέργειας E 0 >> Ε crit που προσπίπτει σε κάποιο υλικό, προκαλεί ένα καταιγισμό από δευτερογενή ηλεκτρόνια και φωτόνια μέσω ακτινοβολίας πέδησης και δίδυμης γένεσης. Σε απλοποιημένη εκδοχή ο ΗΜ καταιγισμός που δημιουργεί σωματίδιο γ υψηλής ενέργειας E 0 έχει ως εξής: το αρχικό γ παράγει ένα e+ και ένα e-, τα οποία, εφ όσον έχουν υψηλή ενέργεια, παράγουν με πέδηση νέα γ. Αυτά και πάλι με δίδυμη γένεση παράγουν νέα e+ και e- και έτσι η παραγωγή νέων σωματιδίων γ, e+ και e-, συνεχίζεται δημιουργώντας αυτό που αποκαλείται ηλεκτρομαγνητικός καταιγισμός. Ο πολλαπλασιασμός των σωματιδίων σταματά όταν η ενέργειά τους πέσει κάτω από την κρίσιμη ενέργεια Ε crit. Μπορούμε να θεωρήσουμε την απόσταση του ενός μήκους ακτινοβολίας Χ 0 ως το μήκος μέσα στο οποίο γίνεται η παραγωγή μιας γενιάς ηλεκτρονίων από φωτόνια ή μιας γενιάς φωτονίων από ηλεκτρόνια.

37 Αδρονικός καταιγισμός Η ισχυρή αλληλεπίδραση ενός αδρονίου, που προσπίπτει με μεγάλη ενέργεια σε κάποιο υλικό, με έναν πυρήνα του υλικού, δημιουργεί αδρονικό καταιγισμό. Η αλληλεπίδραση με τα νουκλεόνια παράγει συνήθως πιόνια, αλλά και άλλα ασταθή σωματίδια. Τα πιόνια εμφανίζονται με πολύ μεγάλες ενέργειες και διεύθυνση σχεδόν παράλληλη προς αυτήν του προσπίπτοντος σωματιδίου (η κάθετη ορμή τους p T είναι μικρή, της τάξης των MeV/c). Ένα άλλο ενδεχόμενο είναι η αποβολή από τον πυρήνα και προϊόντων θρυμματισμού (spallation fragments) δηλαδή αποβολή νετρονίων-πρωτονίων ή και συσσωματωμάτων νουκλεονίων. Αυτά είναι στην ουσία ελαφρείς πυρήνες, ασταθείς ή σταθεροί, οι οποίοι εκπέμπονται σχεδόν ισότροπα από τον αρχικό πυρήνα. Ενέργεια: το ένα τρίτο περίπου της ενέργειας δίνεται στο θρυμματισμό των πυρήνων, την εκπομπή νετρονίων-πρωτονίων και σε πυρηνικές διεγέρσεις. Η υπόλοιπη ενέργεια εμφανίζεται στα πιόνια, τα οποία δίνουν το έναυσμα σε αδρονικούς και ηλεκτρομαγνητικούς καταιγισμούς. Η παραγωγή πιονίων συνεχίζεται μέχρι η ενέργεια των αδρονίων να πέσει κάτω από ~ 1 GeV.

38 Ανάπτυξη ατμοσφαιρικού καταιγισμού Θρυμματισμός Πυρήνων Αποβάλλονται προϊόντα θρυμματισμού: νετρόνια-πρωτόνια και ελαφρείς πυρήνες. Τα αδρόνια μεγάλης ενέργειας (κυρίως πιόνια), δίνουν έναυσμα σε αδρονικούς και ηλεκτρομαγνητικούς καταιγισμούς.

39 Ανίχνευση των κοσμικών σωματιδίων Τί μετράμε; Φως Cerenkov Φως φθορισμού (UV) Aτμοσφαιρικό βάθος του μεγίστου Λόγος μ/e

40 Ακτινοβολία Cerenkov Ακτινοβολία Cerenkov εκπέμπεται όταν φορτισμένο σωματίδιο διέλθει μέσα από διηλεκτρικό μέσο με ταχύτητα μεγαλύτερη από την ταχύτητα του φωτός στο μέσον. Ο κώνος της ακτινοβολίας δημιουργείται από την εποικοδομητική συμβολή των επιμέρους φωτεινών κυμάτων και αποτελεί ισοφασική επιφάνεια. Συνθήκη εκπομπής ακτινοβολίας Cerenkov: υ υ ϕ υ υ c c ϕ β 1 n π.χ. για το νερό: n = 1,33 άρα: βmin = 0,7519 για τον αέρα: n = 1, άρα: βmin = 0,9997

41 Ακτινοβολία Cerenkov Η γωνία εκπομπής θ της ακτινοβολίας Cerenkov, σε δεδομένο μέσο, εξαρτάται μόνο από την ταχύτητα υ του σωματιδίου: υ c ϕt υϕ n c 1 cos θ = = = = = υ t υ υ υn β n π.χ. για το νερό: β(min) = 0,7519 άρα θ(max) = 41,25 0 για τον αέρα: β(min) = 0,9997 άρα θ(max) = 1,36 0 Όταν η ακτινοβολία Cerenkov προσπίπτει σε πέτασμα κάθετο στην τροχιά του σωματιδίου, δημιουργεί κυκλικό δακτύλιο, το μέγεθος του οποίου εξαρτάται από την ταχύτητα υ του σωματιδίου και την απόσταση του πετάσματος.

42 Μιόνια: τα πιο διεισδυτικά σωματίδια

43 Το πείραμα Pierre Auger Πρόκειται για συνδυασμό διάταξης ανιχνευτών σωματιδίων επί του εδάφους (Cerenkov) και ανιχνευτών φωτός φθορισμού. Μεγάλο ενεργό γωνιακό άνοιγμα παρατήρησης 1600 ανιχνευτές σωματιδίων που καλύπτουν έκταση περί τα 3000 Km κοσμικά σωματίδια ανά έτος ενέργειας πάνω από ev Ένα τμήμα στο νότιο ημισφαίριο (Αργεντινή) και ένα στο βόρειο (Utah, ΗΠΑ) Ανακατασκευή της τροχιάς μιας ultrahighenergy κοσμικής ακτίνας (με κόκκινο) από τα δεδομένα των 4 σταθμών καταγραφής του φωτός φθορισμού στο Pierre Auger Observatory στην Αργεντινή. Το παρατηρητήριο περιλαμβάνει και μια τεράστια έκταση με ανιχνευτές σωματιδίων.

44 Ανιχνευτής φωτός φθορισμού (UV) Ανιχνευτής Cerenkov

45 Ανίχνευση κοσμικών ακτίνων γ

46 Κοσμικές Ακτίνες Γάμμα υψηλής ενέργειας Τηλεσκόπιο Cerenkov HESS, Ναμίμπια Εικόνα όλου του ουρανού στις ακτίνες γάμμα υψηλών ενεργειών

47 Ανίχνευση ατμοσφαιρικών μιονίων στο Α.Π.Θ. Μετρήσεις μιονίων που έγιναν με δύο συστήματα ανίχνευσης κοσμικών μιονίων του Εργαστηρίου Πυρηνικής Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης α) κυλινδρικός σπινθηριστής NaI (3 x 3 ) με θωράκιση, β) επίπεδος πλαστικός σπινθηριστής (πάχους 2 cm). Cosmic (NaI 3x3) COSMICS: Horizontal Plastic Scintillator, No shielding counts channel Log (counts) 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, Energy (MeV)

48 Έρευνα για την άμεση ανίχνευση σωματιδίων της Σκοτεινής Ύλης CAST

49 Τα αξιόνια και το πρόβλημα της CP στις ισχυρές αλληλεπιδράσεις Τα αξιόνια είναι υποθετικά σωματίδια (μποζόνια), πολύ μικρής μάζας (κάτω του ev), και τα οποία αλληλεπιδρούν πολύ ασθενώς με την ύλη. Η ύπαρξή τους προτάθηκε για να αιτιολογήσει την παρατηρούμενη απόλυτη διατήρηση της CP-συμμετρίας στις ισχυρές αλληλεπιδράσεις (strong CP problem). (neutron electric dipole moment) Συμμετρία Peccei-Quinn: με την εισαγωγή της αποκλείονται όλοι οι όροι της λαγκρανσιανής που παραβιάζουν την CP Axion, pseudoscalar boson, from breaking of the PQ symmetry at f a neutral bosons spin-parity J PC = 0 -+ very low mass very low interaction cross-sections practically stable Axions The axion mass depends on the U PQ (1) symmetrybreaking scale f a m a The axion coupling strength is: fa (GeV) Excellent candidate for dark matter! 7 10 GeV 0.62 ev g a m a

50 Αξιόνια από τον Ήλιο Τα αξιόνια συζεύγνυνται με το ηλεκτρικό και μαγνητικό πεδίο: La γ = ga γ ( E B) a Primakoff effect: Τα αξιόνια μπορούν να μετασχηματισθούν σε φωτόνια εντός εξωτερικών ηλεκτρικών ή μαγνητικών πεδίων. Το πλάσμα στο εσωτερικό των αστέρων μπορεί να παράγει αξιόνια από την μετατροπή των φωτονίων με κατανομή μέλανος σώματος. γ a + γ(virtual) Ηλιακά αξιόνια photon to axion conversion

51 a + γ (virtual) γ O Ήλιος αποτελεί για την Γη μια πηγή αξιονίων με συνεχές ενεργειακό φάσμα (μέγιστο περί τα 4 kev).

52 Περί κλίματος ΕΡΩΤΗΣΗ: Είναι σταθερό το κλίμα της Γής; ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Όχι! Παράδειγμα, η λεγόμενη Μικρή Εποχή των Παγετώνων (the Little Ice Age). Είναι μια σχετικά ψυχρή χρονική περίοδος μετά τον μάλλον θερμό μεσαίωνα. Η περίοδος αυτή άρχισε τον 16ο-17ο αιώνα και τελείωσε στα μέσα του 19ου αιώνα. Ελάχιστο γύρω στα Κατά την Μικρή Εποχή των Παγετώνων η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική είδαν φαινόμενα πρωτόγνωρα για τον 20 ο αιώνα: οι αλπικοί παγετώνες επεκτάθηκαν μέχρι τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις στις κοιλάδες και κατέστρεψαν ολόκληρα χωριά, οι αρκτικοί πάγοι πέρασαν νότια του αρκτικού κύκλου, ο Τάμεσης και τα ολλανδικά κανάλια έμεναν καλυμμένα με χοντρό πάγο σχεδόν όλο τον χειμώνα, πάγωσε ο Κεράτιος κόλπος στην Κωνσταντινούπολη (1622), και οι Σουηδικός στρατός επέλασε μέσω της παγωμένης θάλασσας και εισέβαλε στην Κοπεγχάγη! Εύγλωττη μαρτυρία και οι ζωγραφικοί πίνακες.

53 Hendrick Avercamp: A Scene on the Ice (γύρω στα 1610 με 1630)

54 Maunder minimum Το ελάχιστο του Maunder είναι ένα χρονικό διάστημα περίπου μισού αιώνα (από το 1645 ως το 1715) κατά το οποίο οι ηλιακές κηλίδες σχεδόν εξαφανίστηκαν. Το όνομα οφείλεται στον αστρονόμο Edward Maunder ( ) που μελέτησε τις καταγραφές των παρατηρητών εκείνου του καιρού. Την ίδια χρονική περίοδο υπήρξε μικρή μείωση της λαμπρότητας του Ήλιου.

55 Ήλιος, Κοσμικές Ακτίνες, Νέφωση Συσχέτιση της ροής των κοσμικών ακτίνων (από μετρήσεις ΝΜ, κόκκινο) και της χαμηλής νέφωσης (από δεδομένα δορυφόρου, μπλέ) [Marsh & Svensmark, 2003]. Θεωρία Svensmark Ασθενέστερος ηλιακός άνεμος μεγαλύτερη ροή κοσμικών ακτίνων στη Γή περισσότερος ατμοσφαιρικός ιονισμός περισσότερη νέφωση μεγαλύτερο albedo μείωση μέσης θερμοκρασίας.

56 Τα σύγχρονα δεδομένα δείχνουν ότι η τρέχουσα κλιματική αλλαγή (δηλαδή η παγκόσμια αύξησης της θερμοκρασίας) δεν οφείλεται σε μεταβολές της ηλιακής δραστηριότητας, αλλά είναι κυρίως ανθρωπογενής. Proc. R. Soc. A doi: /rspa Recent oppositely directed trends in solar climate forcings and the global mean surface air temperature MIKE LOCKWOOD 1,2, CLAUS FROEHLICH 3 1Rutherford Appleton Laboratory, Chilton, Oxfordshire OX11 0QX, UK 2Space Environment Physics Group, School of Physics and Astronomy, University of Southampton, SO17 1BJ, UK 3Physikalisch Meteorologisches Observatorium Davos, World Radiation Center, 7260 Davos Dorf, Switzerland ABSTRACT There is considerable evidence for solar influence on the Earth s pre-industrial climate and the Sun may well have been a factor in post-industrial climate change in the first half of the last century. Here we show that over the past 20 years, all the trends in the Sun that could have had an influence on the Earth s climate have been in the opposite direction to that required to explain the observed rise in global mean temperatures.

57 Βιολογικές επιπτώσεις

58 Single Event Upset (SEU) ή bit-flip είναι η μεταβολή που προκαλείται στην κατάσταση ενός στοιχείου ηλεκτρονικού κυκλώματος από τα φορτία που δημιουργούνται όταν ένα σωματίδιο υψηλής ενέργειας χτυπά τον ευαίσθητο κόμβο ενός μικροηλεκτρονικού στοιχείου (π.χ. μικροεπεξεργαστής, μνήμη ημιαγωγών, ή τρανζίστορ ισχύος). Αν η ποσότητα φορτίου που ελευθερώνεται είναι αρκετά μεγάλη, αναπτύσσεται μια διαφορά δυναμικού που προκαλεί ένα bit flip, που καλείται soft error. Η μεταβολή αυτή δεν θεωρείται ως μόνιμη καταστροφή του μικροηλεκτρονικού στοιχείου, αλλά μπορεί να αλλοιώσει τα δεδομένα.

59 Αεροπορικά ταξίδια και κοσμική ακτινοβολία Το προσωπικό και οι επιβάτες των πτήσεων εκτίθενται σε επιπλέον ακτινοβόληση λόγω της αυξημένης κοσμικής ακτινοβολίας στα μεγάλα ύψη. Το 50% της απορροφούμενης δόσης οφείλεται στα ατμοσφαιρικά νετρόνια. Στα συνήθη ύψη των πτήσεων ( πόδια ή 9-12 km), η έκθεση είναι περίπου 100 φορές μεγαλύτερη από ότι στο έδαφος. Η έκθεση στην περιοχή των μαγνητικών πόλων είναι περίπου διπλάσια από ότι στην περιοχή του ισημερινό (φαινόμενο γεωγραφικού πλάτους, Geographic Latitude effect). Solar Proton Events (SPEs): ξαφνική αύξηση των επιπέδων ακτινοβόλησης στην περιοχή της γής λόγω μαζικής εκπομπής φορτισμένων σωματιδίων από τον Ήλιο. Ανάγκη για πρόβλεψη του διαστημικού καιρού. Τα πληρώματα που εκτελούν ώρες πτήσης ανά έτος δέχονται 2 με 5 millisievert (msv) απορροφούμενης δόσης λόγω κοσμικής ακτινοβολίας, πλέον των 1-2 msv που δέχονται από τις άλλες πηγές ακτινοβόλησης (τεχνητές-κυρίως ιατρικές και φυσικές).

60 Αίτια της έκθεσης σε ιονίζουσα ακτινοβολία των ανθρώπων στο έδαφος

61 Αστρο-Σωματιδιακή Φυσική Νέος τομέας έρευνας που μελετά τα σωματίδια που έρχονται από το Σύμπαν και συνδυάζει την φυσική στοιχειωδών σωματιδίων, την αστρονομία, την αστροφυσική και την κοσμολογία. Καλείται να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: Το υλικό του σύμπαντος. Βίαια φαινόμενα AGN, GRB, Βαρυτικά κύματα. Νετρίνα: ιδιότητες, και ο ρόλος τους στην εξέλιξη των αστέρων και του σύμπαντος. Σκοτεινή ύλη Σκοτεινή ενέργεια Υποδομές: Υπόγεια εργαστήρια, για τη μείωση του υποστρώματος ακτινοβολίας Επίγεια παρατηρητήρια, τηλεσκόπια, αντένες με μεγάλη ενεργό επιφάνεια ορυφόροι για ανίχνευση φωτονίων, κοσμικών ακτίνων και βαρυτικών κυμάτων Οργάνωση: ίκτυο ASPERA (ASPERA Greek National Day, Sept Athens) Συνεργασία ApPEC Πρόγραμμα ILIAS

62 Τέλος

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 130 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. Απαντήσεις στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. α, β 2. γ 3. ε 4. β, δ 5. γ 6. α, β, γ, ε Β. Απαντήσεις στις ερωτήσεις συµπλήρωσης κενού 1. η αρχαιότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Ελένη Πετράκου - National Taiwan University ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Πρόγραμμα επιμόρφωσης ελλήνων εκπαιδευτικών CERN, 7 Νοεμβρίου 2014 You are here! 1929: απομάκρυνση γαλαξιών θεωρία της μεγάλης έκρηξης

Διαβάστε περισσότερα

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑΙΓΙΣΜΟΙ ΚΟΣΜΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑΙΓΙΣΜΟΙ ΚΟΣΜΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑΙΓΙΣΜΟΙ ΚΟΣΜΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ Ατρείδης Γιώργος ΑΜ: 4147 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Σπ. Δεδούσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΣΜΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΣΜΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΕΣ i ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΛΙΟΛΙΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΣΜΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΕΣ ii ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΛΙΟΛΙΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΣΜΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ISBN: 978-960-9551-06-9 Εκδόσεις: Κ.Ν. Επισκόπου 7

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ Συζευγμένα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία τα οποία κινούνται με την ταχύτητα του φωτός και παρουσιάζουν τυπική κυματική συμπεριφορά Αν τα φορτία ταλαντώνονται περιοδικά οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Αστροφυσική ΙΙ 2007. Ιστοσελίδα: http://www.physics.upatras.gr/content/dyn/show_les son.det?lesson_table=c_p&lesson_id=24 2610-996907

Αστροφυσική ΙΙ 2007. Ιστοσελίδα: http://www.physics.upatras.gr/content/dyn/show_les son.det?lesson_table=c_p&lesson_id=24 2610-996907 Αστροφυσική ΙΙ 2007 Ιστοσελίδα: http://www.physics.upatras.gr/content/dyn/show_les son.det?lesson_table=c_p&lesson_id=24 2610-996907 pechris@physics.upatras.gr 1 Ποια είναι η προέλευση των κοσμικών ακτίνων;

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Μονάδες Energy [E] ev, kev, MeV, GeV, TeV, PeV, 10 0, 10 3, 10 6, 10 9, 10 12, 10 15 1eV = 1.6 10 19 J ev είναι πιο χρήσιμη στη φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Η φυσική υψηλών ενεργειών µελετά το µικρόκοσµο, αλλά συνδέεται άµεσα µε το µακρόκοσµο Κοσµολογία - Μελέτη της δηµιουργίας και εξέλιξης του

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15 Διάλεξη 14: Μεσόνια και αντισωματίδια Μεσόνια Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως (διάλεξη 13) η έννοια των στοιχειωδών σωματίων άλλαξε πολλές φορές μέχρι σήμερα. Μέχρι το 1934 ο κόσμος των στοιχειωδών σωματιδίων

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Hideki Yukawa and the Nuclear Force Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής πυρηνική δύναμη Η πυρηνική δύναμη (ή αλληλεπίδραση νουκλεονίουνουκλεονίου, ή NN forces,

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

Αστέρες Νετρονίων και Μελανές Οπές:

Αστέρες Νετρονίων και Μελανές Οπές: Αστέρες Νετρονίων και Μελανές Οπές: Η Γένεσή τους και η Ανίχνευση Βαρυτικών Κυμάτων Βίκυ Καλογερά Τμημα Φυσικής & Αστρονομίας Γενικό Σεµινάριο Τµήµατος Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 5

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 Φ230: Αστροφυσική Ι Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 1. Ο Σείριος Α, έχει φαινόμενο οπτικό μέγεθος mv - 1.47 και ακτίνα R1.7𝑅 και αποτελεί το κύριο αστέρι ενός διπλού συστήματος σε απόσταση 8.6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A Ένα ισότοπο, το οποίο συµβολίζουµε µε Z X, έχει ατοµικό αριθµό Ζ και µαζικό αριθµό Α. Ο πυρήνας του ισοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νεκταρία Γκιζάνη, Ελληνικό Ανοικτό Παν/ο, Σχολή Θετικών Επιστημών & Τεχνολογίας

Δρ. Νεκταρία Γκιζάνη, Ελληνικό Ανοικτό Παν/ο, Σχολή Θετικών Επιστημών & Τεχνολογίας Δρ. Νεκταρία Γκιζάνη, Ελληνικό Ανοικτό Παν/ο, Σχολή Θετικών Επιστημών & Τεχνολογίας Γενικά περί Κοσμικής Ακτινοβολίας Από πού προέρχεται Πηγές Κοσμικής ακτινοβολίας (supernova, sun, extragalactic) (Εκτεταμένοι)

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδη Σωματίδια. Διάλεξη 10η Πετρίδου Χαρά. Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου

Στοιχειώδη Σωματίδια. Διάλεξη 10η Πετρίδου Χαρά. Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Στοιχειώδη Σωματίδια Διάλεξη 10η Πετρίδου Χαρά Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Σωμάτια & Αντισωμάτια Κουάρκ & Λεπτόνια Αδρόνια & Διατήρηση κβαντικών αριθμών 16/12/2011 Πετρίδου Χαρά Στοιχειώδη Σωμάτια

Διαβάστε περισσότερα

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Νίκος Κυλάφης Πανεπιστήµιο Κρήτης Η µελέτη του θέµατος ξεκίνησε ως διδακτορική διατριβή του Δηµήτρη Γιαννίου (Princeton) και συνεχίζεται. Ιωάννινα, 8-9-11 Κατ αρχάς, πώς ξέρομε

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. To ορατό καταλαµβάνει ένα πολύ µικρό µέρος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος: 1,6-3,2eV. Page 1

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργοί Γαλαξίες AGN Active Galactic Nuclei. Χριστοπούλου

Ενεργοί Γαλαξίες AGN Active Galactic Nuclei. Χριστοπούλου Ενεργοί Γαλαξίες AGN Active Galactic Nuclei Ε-Π Μη ενεργοί Γαλαξίες (α) ο σπειροειδής γαλαξίας Μ83 (Sc), (β) o ελλειπτικός γαλαξίας NGG205 (E6), (γ) ο ακανόνιστος γαλαξίας, Μικρό Νέφος του Μαγγελάνου Πότε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ ΤΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Το λαμπρότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό είναι ο Σείριος Α του αστερισμού του Μεγάλου Κυνός (a Canis Majoris) και αποτελεί μέρος διπλού συστήματος αστέρων. Απέχει από το ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

β - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (26-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο

β - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (26-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο β - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (26-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο β - διάσπαση Βήτα διάσπαση (εκπομπή e + ) είναι ένας μηχανισμός αποκατάστασης της συμμετρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική Στοιχειώδη Σωµατίδια Σωµατίδια Επιταχυντές Ανιχνευτές Αλληλεπιδράσεις Συµµετρίες Νόµοι ιατήρησης Καθιερωµένο Πρότυπο www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική: Στοιχειώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ Η Μεγάλη Έκρηξη Πριν από 10-15 δις χρόνια γεννήθηκε το Σύμπαν με μια εξαιρετικά θερμή και βίαια διαδικασία Το σύμπαν

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 Αστρονομία στο Υπέρυθρο - Ένας Αθέατος Κόσμος Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΠΕΡΥΘΡΟ 2. ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ 3. ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p δ rays Κατά τον ιονισμό το εκπεμπόμενο θα έχει κινητική ενέργεια : 0 T T max q, p δ-ray με κινητική ενέργεια T και ορμή p παράγεται σε μια γωνία Θ T p cosθ = p T max max όπου p max η ορμή ενός με τη μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό.

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ 1. Ο Ήλιος μας είναι ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της περιοχής μας, του Γαλαξία μας αλλά και του σύμπαντος (NASA Science, εικόνα 1), όντας ο μοναδικός στο ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ Αν υποθέσουμε ότι ο Ήλιος αναπαριστάται με σφαίρα (μεγέθους) διαμέτρου 10 cm, τότε η Γη τοποθετείται περίπου 11 μέτρα μακριά και έχει μέγεθος μόλις 1 mm (χιλιοστό). Ο Ερμής και η Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

Το Καθιερωμένο Πρότυπο των Βασικών Αλληλεπιδράσεων και η Κοσμική Ακτινοβολία

Το Καθιερωμένο Πρότυπο των Βασικών Αλληλεπιδράσεων και η Κοσμική Ακτινοβολία 1 Το Καθιερωμένο Πρότυπο των Βασικών Αλληλεπιδράσεων και η Κοσμική Ακτινοβολία Εισαγωγή Στο παρόν Κεφάλαιο συνοψίζονται οι αρχές που διέπουν τον κόσμο των στοιχειωδών σωματιδίων στο πλαίσιο του Καθιερωμένου

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση δεδοµένων του πειράµατος DELPHI Μέτρηση των ποσοστών διάσπασης του µποζονίου Ζ

Ανάλυση δεδοµένων του πειράµατος DELPHI Μέτρηση των ποσοστών διάσπασης του µποζονίου Ζ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ II Χ. Πετρίδου,. Σαµψωνίδης Ανάλυση δεδοµένων του πειράµατος DELPHI Μέτρηση των ποσοστών διάσπασης του µποζονίου Ζ http://wyp.physics.auth.gr/physics.htm Σκοπός O σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Ανακλώμενο ηλεκτρόνιο KE = E γ - E γ = E mc 2

Ανακλώμενο ηλεκτρόνιο KE = E γ - E γ = E mc 2 Σκέδαση Compton Το φαινόμενο Compton περιγράφει τη σκέδαση ενός φωτονίου από ένα ελεύθερο ατομικό ηλεκτρόνιο: γ + γ +. To φωτόνιο δεν εξαφανίζεται μετά τη σκέδαση αλλά αλλάζει κατεύθυνση και ενέργεια.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 0 ΜΑΪΟΥ 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ

H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ ΔΡ. ΣΠΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ 25/11/2015 Η ΧΡΥΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ 96% του Σύμπαντος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Ήλιος» επιμέλεια: Κουλουμβάκος Αθανάσιος. Γενικά. Δομή του ήλιου

«Ο Ήλιος» επιμέλεια: Κουλουμβάκος Αθανάσιος. Γενικά. Δομή του ήλιου «Ο Ήλιος» επιμέλεια: Κουλουμβάκος Αθανάσιος Γενικά Ο ήλιος είναι μια θερμή σφαίρα αερίων στο εσωτερικό της οποίας γίνονται θερμοπυρηνικές αντιδράσεις. Αποτέλεσμα των αντιδράσεων είναι η παραγωγή ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2: Υπέρφωτες κινήσεις σε πίδακες αερίων Φύλλο Φοιτητή

Ενότητα 2: Υπέρφωτες κινήσεις σε πίδακες αερίων Φύλλο Φοιτητή 1 Ενότητα 2: Υπέρφωτες κινήσεις σε πίδακες αερίων Φύλλο Φοιτητή Σκοπός της ενότητας αυτής: Πολλοί ενεργοί γαλαξιακές πυρήνες έχουν πίδακες αερίων οι οποίοι εκπεµπουν σε όλο ουσιαστικά το ηλεκτροµαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια Περιεχόµενα Διαγράµµατα Feynman Δυνητικά σωµάτια Οι τρείς αλληλεπιδράσεις Ηλεκτροµαγνητισµός Ισχυρή Ασθενής Περίληψη Κ. Παπανικόλας, Ε. Στυλιάρης, Π. Σφήκας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης 1 Τετάρτη, 20 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ημιτελείς προτάσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

δ. διπλάσιος του αριθµού των νετρονίων του πυρήνα του ατόµου.

δ. διπλάσιος του αριθµού των νετρονίων του πυρήνα του ατόµου. 1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 MAΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Το έτος 2005 ορίστηκε ως έτος Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για τον Ήλιο:

Πληροφορίες για τον Ήλιο: Πληροφορίες για τον Ήλιο: 1) Ηλιακή σταθερά: F ʘ =1.37 kw m -2 =1.37 10 6 erg sec -1 cm -2 2) Απόσταση Γης Ήλιου: 1AU (~150 10 6 km) 3) L ʘ = 3.839 10 26 W = 3.839 10 33 erg sec -1 4) Διαστάσεις: Η διάμετρος

Διαβάστε περισσότερα

5 Σχετικιστική μάζα. Στο Σ Πριν Μετά. Στο Σ

5 Σχετικιστική μάζα. Στο Σ Πριν Μετά. Στο Σ Α Τόγκας - ΑΜ333: Ειδική Θεωρία Σχετικότητας Σχετικιστική μάζα 5 Σχετικιστική μάζα Όπως έχουμε διαπιστώσει στην ειδική θεωρία της Σχετικότητας οι μετρήσεις των χωρικών και χρονικών αποστάσεων εξαρτώνται

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση σωµατιδίων. = m C 2 + p 2 = m C 2 + E B 2! m B E C = (E B = (E C. p B. , p), p C. ,- p) = (m A , 0) p A = E B. + m C 2 + E B 2! m B.

Διάσπαση σωµατιδίων. = m C 2 + p 2 = m C 2 + E B 2! m B E C = (E B = (E C. p B. , p), p C. ,- p) = (m A , 0) p A = E B. + m C 2 + E B 2! m B. πριν: µετά: Διάσπαση σωµατιδίων p A = (m A, 0) p B = (E B, p), p C = (E C,- p) E C = m C + p = m C + E B! m B m A = E B + m C + E B! m B " ( m A! E ) B = m C + E B! m B " m A! m A E B = m C! m B " E B

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Θέµατα από το βιβλίο µου: Οι ασκήσεις των εξετάσεων φυσικής γενικής παιδείας γ λυκείου (υπό έκδοση ) (Περιέχει 111 ασκήσεις πιθανά θέµατα εξετάσεων µε απαντήσεις) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΘΕΜΑ 1 ο Πόση είναι η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική µηχανική. Τύχη ή αναγκαιότητα. Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης

Κβαντική µηχανική. Τύχη ή αναγκαιότητα. Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης Κβαντική µηχανική Τύχη ή αναγκαιότητα Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης Ηφυσικήστόγύρισµα του αιώνα «Όλοι οι θεµελιώδεις νόµοι και δεδοµένα της φυσικής επιστήµης έχουν ήδη ανακαλυφθεί και

Διαβάστε περισσότερα

1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΩΝ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ Στοιχειώδη σωµατίδια 1) Τι ονοµάζουµε στοιχειώδη σωµατίδια και τι στοιχειώδη σωµάτια; Η συνήθης ύλη, ήταν γνωστό µέχρι το 1932 ότι αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου Ο πυρήνας του ατόµου Το 1896 ο Henri Becquerel παρατήρησε ότι ένα ορυκτό που περιείχε ουράνιο εξέπεµπε αόρατη ακτινοβολία. Η ακτινοβολία αυτή ήταν εξαιρετικά διεισδυτική, διαπερνούσε το µαύρο χαρτί - περιτύλιγµα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά των πυρήνων (Φορτίο, Μάζα, Σταθερότητα) Ισότοπα και Πυρηνικές αντιδράσεις Ραδιενέργεια. Α. Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

Γενικά χαρακτηριστικά των πυρήνων (Φορτίο, Μάζα, Σταθερότητα) Ισότοπα και Πυρηνικές αντιδράσεις Ραδιενέργεια. Α. Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Γενικά χαρακτηριστικά των πυρήνων (Φορτίο, Μάζα, Σταθερότητα) Ισότοπα και Πυρηνικές αντιδράσεις Ραδιενέργεια Α. Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Σύσταση των πυρήνων Οι πυρήνες αποτελούνται από νουκλεόνια

Διαβάστε περισσότερα

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι:

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 IOYNIOY 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α

Διαβάστε περισσότερα

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 MAΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN. Επιστημονική ομάδα ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ &ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ. 3ο Λύκειο Γαλατσίου 2011-2012

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN. Επιστημονική ομάδα ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ &ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ. 3ο Λύκειο Γαλατσίου 2011-2012 ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN Επιστημονική ομάδα ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ &ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ 3ο Λύκειο Γαλατσίου 2011-2012 Υπεύθυνοι καθηγητές Μαραγκουδάκης Επαμεινώνδας και Φαράκου Γεωργία ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

2015 ii. iii. 8 ii. iii. 9

2015 ii. iii. 8 ii. iii. 9 ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και, δίπλα, το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση η οποία συµπληρώνει σωστά την ηµιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

1. Ιδιότητες των πυρήνων

1. Ιδιότητες των πυρήνων . Ιδιότητες των πυρήνων To πρότυπο του Rutherford για το άτομο είναι όμοιο με αυτό του ηλιακού μας συστήματος. Το άτομο είναι σχεδόν άδειο στο εσωτερικό του. Ο πυρήνας ενός ατόμου μπορεί να θεωρηθεί σαν

Διαβάστε περισσότερα

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν.

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. Τομαράς Α. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη 1 light year = 0.951 10 16 m 1 AU = 1.50 10 11 m 1 = 4.85 10 6 rad 1pc 1 parsec 1AU/(1 in rad) = 3.1

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Θέμα Δ 4_2149 Άτομο υδρογόνου βρίσκεται σε κατάσταση όπου η στροφορμή του είναι ίση με 3,15 10-34 J s. Δ1) Σε ποια στάθμη βρίσκεται το ηλεκτρόνιο; Δ2) Αν το άτομο έφθασε στην προηγούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος.

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Κοσµολογία Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Τι είναι όµως η Κοσµολογία; Ηκοσµολογία είναι ο κλάδος της φυσικής που µελετά την δηµιουργία και την εξέλιξη του Σύµπαντος. Με τον όρο Σύµπαν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Νόμοι Διατήρησης κβαντικών αριθμών Αρχές Αναλλοίωτου Συμμετρία ή αναλλοίωτο των εξισώσεων που περιγράφουν σύστημα σωματιδίων κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Λ p + π + + Όλα τα κουάρκ και όλα τα λεπτόνια έχουν ασθενείς αλληλεπιδράσεις Τα νετρίνα έχουν ΜΟΝΟ ασθενείς αλληλεπιδράσεις

Λ p + π + + Όλα τα κουάρκ και όλα τα λεπτόνια έχουν ασθενείς αλληλεπιδράσεις Τα νετρίνα έχουν ΜΟΝΟ ασθενείς αλληλεπιδράσεις Ασθενείς Αλληλεπιδράσεις έχουμε ήδη δει διάφορες αντιδράσεις που γίνονται μέσω των ασθενών αλληλεπιδράσεων π.χ. ασθενείς διασπάσεις αδρονίων + + 0 K ππ Λ pπ n pe ν π e μ v + + μ ασθενείς διασπάσεις λεπτονίων

Διαβάστε περισσότερα

Απόστολος Μαστιχιάδης Νεκτάριος Βλαχάκης ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ

Απόστολος Μαστιχιάδης Νεκτάριος Βλαχάκης ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Απόστολος Μαστιχιάδης Νεκτάριος Βλαχάκης ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ 00 Απόστολος Μαστιχιάδης Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Σηµειώσεις από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο 2008. Yπολογισμός της ταχύτητα διαστολής του Σύμπαντος, της ηλικίας του καθώς και της απόστασης μερικών κοντινών γαλαξιών.

Εργαστήριο 2008. Yπολογισμός της ταχύτητα διαστολής του Σύμπαντος, της ηλικίας του καθώς και της απόστασης μερικών κοντινών γαλαξιών. Υπολογισμός σταθεράς Hubble Εργαστήριο 2008 Yπολογισμός της ταχύτητα διαστολής του Σύμπαντος, της ηλικίας του καθώς και της απόστασης μερικών κοντινών γαλαξιών. Εισαγωγή Το 1929, ο Edwin Hubble (με βάση

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Α. Ελευθεριάδης. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση

Χρήστος Α. Ελευθεριάδης. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση Χρήστος Α. Ελευθεριάδης ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση Χρήστος Α. Ελευθεριάδης Εκδόσεις Κ. Ν. Επισκόπου 7 Τ. 2310 203566 www.copycity.gr

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 1. 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1. (ε) 1s 2 2s 1 2p 7 (στ) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 8 4s 2

Άσκηση 1. 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1. (ε) 1s 2 2s 1 2p 7 (στ) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 8 4s 2 Άσκηση 1 Ποια από τα ακόλουθα διαγράµµατα τροχιακών και τις ηλεκτρονικές δοµές είναι επιτρεπτό και ποιο αδύνατο, σύµφωνα µε την απαγορευτική αρχή του Pauli; Εξηγήστε. (α) (β) (γ) 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Αστρονομία Μπιρσιάνης Γιώργος Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Λαμπρότητα : 100 φορές τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 05 2 0 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι

ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι Θέμα 1 ο ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι Στα ερωτήματα 1 5 του πρώτου θέματος, να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα της απάντησης που θεωρείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 ΠΡΟΣΟΧΗ: Αυτό το έγγραφο ΔΕΝ θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε και τις σημειώσετε σ αυτό το έντυπο,

Διαβάστε περισσότερα

1 56 παριστάνει : α. διάσπαση β β. διάσπαση γ γ. σύντηξη δ. σχάση. Μονάδες 5

1 56 παριστάνει : α. διάσπαση β β. διάσπαση γ γ. σύντηξη δ. σχάση. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

Ατρείδης Γιώργος. Στεργιούλας Νικόλαος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

Ατρείδης Γιώργος. Στεργιούλας Νικόλαος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΣΤΕΡΕΣ ΝΕΤΡΟΝΙΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΓΑΜΜΑ Ατρείδης Γιώργος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Η ΕΝΑ ΤΑΞΕΙΔΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΜΕΧΡΙ... ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΡΗΞΗ!! ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Ν. ΓΑΖΗΣ Καθηγητής Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων, ΕΜΠ Αναπληρωτής Εθνικός Εκπρόσωπος στο CERN ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου www.ea.gr/ep/cosmos www.discoveryspace.net Οι βραδιές παρατήρησης υποστηρίζονται από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. β. ανιχνεύεται με τους φωρατές υπερύθρου.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. β. ανιχνεύεται με τους φωρατές υπερύθρου. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Στις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα