Αποσπάσματα από το βιβλίο: Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου ΦΕ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αποσπάσματα από το βιβλίο: Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου ΦΕ"

Transcript

1 Αποσπάσματα από το βιβλίο: Παιδαγωγική Γνώση Περιεχομένου ΦΕ Π. Π. Καριώτογλου, 2006

2 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου 1.2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Εισαγωγή Στη συνέχεια προτείνεται η ταυτόχρονη μελέτη στοιχείων του μετασχηματισμένου περιεχομένου των Φ.Ε., των ιδεών των μαθητών για τις σχετικές έννοιες και φαινόμενα και μεθόδων διδασκαλίας τους. Η τρίτη αρχή της π.γ.π., που αφορά το πεδίο πειραμάτων και φαινομένων, δεν εμφανίζεται ως ανεξάρτητη ενότητα, ενυπάρχει όμως τόσο στο επίπεδο πειραμάτων και φαινομένων που μελετώνται ως τμήμα του περιεχομένου, όσο και ως εφαρμογές που χρησιμοποιούνται στις προτεινόμενες μεθόδους διδασκαλίας. Η αιτιολόγηση είναι ότι σ αυτό το επίπεδο θεώρησης μας ενδιαφέρουν τα φαινόμενα πειράματα που επελέγησαν, παρά η διαδικασία ανάδειξης τους που είναι προϊόν έρευνας. Μονάδα περιγραφής και παρουσίασης είναι η ενότητα των Φ.Ε. που περιλαμβάνει φαινόμενα που ερμηνεύονται από μικρό αριθμό συγγενών φυσικών εννοιών. Ως παράδειγμα, φαινόμενα ρευστών (πίεση άνωση), θερμικά φαινόμενα (θερμότητα θερμοκρασία). Προτείνεται λοιπόν μια μοντελοποίηση του περιεχομένου των Φ.Ε. σε δύο επίπεδα: 1 ο υλικός κόσμος (φαινόμενα ή / και αντικείμενα) και 2 ο μοντέλο (έννοιες, αρχές, νόμοι, πειραματική μεθοδολογία). Η σύνδεση των δύο επίπεδων μπορεί να οδηγήσει σε διάφορα επίπεδα μάθησης, περισσότερο ή λιγότερο συμβατά με το επιστημονικό πρότυπο. Μέσα απ αυτή τη θεώρηση οδηγούνται οι φοιτητές να προβλέπουν περιγράφουν και ερμηνεύουν φυσικά φαινόμενα. Η προσέγγιση αυτή του περιεχομένου είναι προϊόν διδακτικού μετασχηματισμού του επιστημονικού προτύπου σε γνώση κατάλληλη να διδαχτεί στο στοχούμενο πληθυσμό. Στο επίπεδο αυτό επισημαίνονται γνωστά από τη βιβλιογραφία στοιχεία του γνωστικού περιεχομένου, που λειτουργούν ως εμπόδια (Κουλαϊδής 1994) και δυσκολεύουν την κατανόηση εννοιών από μη ειδικούς οδηγώντας σε μέτα-ανάγνωση (ή ένα «δεύτερο» διάβασμα) της επιστημονικής γνώσης. Επίσης η διαπραγμάτευση του περιεχομένου επηρεάζεται από τις καταγραμμένες εναλλακτι- 9

3 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών κές ιδέες των μαθητευομένων. Σε πολλές περιπτώσεις π.χ. αναφέρονται και οι παράγοντες που δεν επηρεάζουν το μέγεθος ή τη φυσική κατάσταση για να βοηθηθούν οι αναγνώστες που έχουν την συγκεκριμένη εναλλακτική άποψη. Π.χ. το ότι η άνωση δεν εξαρτάται από το βάρος του σώματος ή το βάθος στο οποίο είναι βυθισμένο το σώμα δεν αναφέρεται στα κλασσικά και έγκυρα εγχειρίδια φυσικής (Hewitt 2004), γιατί θεωρείται αυτονόητο της αρχής του Αρχιμήδη. Στο μετασχηματισμένο διδακτικά περιεχόμενο θεωρούμε ότι πρέπει να το αναφέρουμε για να βοηθηθεί ο εκπαιδευόμενος και να οδηγηθεί στην επιστημονική άποψη. Η πτυχή αυτή του περιεχομένου είναι άλλη μια ένδειξη της δυναμικής σχέσης των στοιχείων της π.γ.π. δηλαδή περιεχομένου ιδεών μαθητευομένων. Σημαντικό στοιχείο του περιεχομένου των Φυσικών Επιστημών, εκτός εννοιών και νόμων, αποτελούν τα μεθοδολογικά τους χαρακτηριστικά, δηλαδή οι διαδικασίες μέσα από τις οποίες παράγονται ορισμένα στοιχεία της επιστημονικής γνώσης. Γι αυτό, ως τμήμα του συνοπτικού περιεχομένου, προτείνονται και ορισμένα στοιχεία πειραματικής μεθοδολογίας όπως η διαδικασία ανάδειξης των εμπειρικών νόμων ή η βαθμονόμηση των επιστημονικών οργάνων (θερμόμετρο, πυκνόμετρο, δυναμόμετρο,..). Αυτά θεωρούμε ότι ολοκληρώνουν τη γνώση των Φυσικών Επιστημών των εκπαιδευτικών, και τους ενισχύουν την τάση να συμπεριλάβουν στη διδασκαλία τους και τέτοια στοιχεία. Τα τελευταία θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά για τους μικρούς μαθητές γιατί αποφορτίζουν τη διδασκαλία από γνώσεις για απομνημόνευση και παράλληλα τους εξοικειώνουν με σημαντικές διαδικασίες των επιστημονικών μεθόδων, όπως η παρατήρηση, η μέτρηση η εξαγωγή σχέσεων κ.λ.π. (Τσελφές 2002; Τσελφές και Μουστάκα 2004; ΑΑΑS; Klein 2006). Οι ιδέες των μαθητών του στοχούμενου πληθυσμού αποτελούν κρίσιμη παράμετρο στο σχεδιασμό της διδασκαλίας, γι αυτό και περιλαμβάνονται σε ξεχωριστή ενότητα. Περιγράφονται ταξινομημένες έτσι ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν διδακτικά. Θεωρούμε ότι αποτελούν δηλωτική γνώση που πρέπει να κατέχουν οι εκπαιδευτικοί, χωρίς να παραγνωρίζουμε την ερευνητική αξία που έχει η διαδικασία ανάδειξης 10

4 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου (Driver κ.α. 1998). Ένας επιπλέον λόγος έμφασης στην πειραματική μεθοδολογία των Φ.Ε., που προαναφέρθηκε, είναι η χρήση των πειραμάτων στη διαδικασία ελέγχου των ιδεών των μαθητευομένων. Θεωρούμε δηλαδή ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να κατέχουν σημαντικά στοιχεία των πειραματικών μεθόδων και γι αυτό δίνονται και ιδιαίτερες ασκήσεις εξάσκησης σε δεξιότητες πειραματικού σχεδιασμού. Παράλληλα περιγράφονται στοιχεία από το σχεδιασμό της διδασκαλίας αντιπροσωπευτικών ενοτήτων Φ.Ε. κατάλληλων για να διδαχτούν στο Νηπιαγωγείο και στο Δημοτικό Σχολείο και κάποια τμήματα πιθανόν και στο Γυμνάσιο. Αυτά είναι η ανάπτυξη σχεδίου μαθήματος με την επιλογή της κατάλληλης διδακτικής μεθόδου, η ανάπτυξη φύλλου εργασίας ή / και αξιολόγησης, η επιλογή των διδακτικών υλικών. Επιμένουμε ιδιαίτερα στα κύρια και κρίσιμα σημεία και όχι σε λεπτομέρειες και περιττές εφαρμογές που θα ήταν κατάλληλα για φοιτητές Φ.Ε. ή Πολυτεχνείου, παρά για μελλοντικούς δάσκαλους Α βάθμιας και Προσχολικής Εκπαίδευσης. Θεωρούμε ότι οι τελευταίοι έχουν έργο τη διαπραγμάτευση με τους μαθητές τους των θεμελιωδών εννοιών και φαινομένων των Φ.Ε. Στόχος είναι οι μαθητευόμενοι που μελετούν αυτό το βιβλίο να είναι ικανοί να περιγράφουν, ερμηνεύουν και προβλέπουν βασικά φαινόμενα και εφαρμογές των Φ.Ε. Ως παράδειγμα, δεν θα ορίσουμε το σημείο βρασμού ή πήξεως που υπάρχει και στα εγχειρίδια του Δημοτικού, θα σχολιάσουμε όμως το γεγονός ότι παραμένουν σταθερά ενώ θερμαίνεται ή ψύχεται ένα σώμα, για να ενισχύσουμε τη διάκριση θερμοκρασίας θερμότητας. Ως κρίσιμα θέματα εννοούμε έννοιες και σε μερικές περιπτώσεις φαινόμενα και ερμηνείες που πιθανό να δημιουργήσουν εννοιολογικές δυσκολίες στους μαθητές ή και τους φοιτητές. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η έλλειψη διαφοροποίησης που υπάρχει μεταξύ εντατικών και εκτατικών φυσικών μεγεθών π.χ. πίεσης και δύναμης που αναφέραμε. Στο βιβλίο αυτό θα μελετήσουμε στοιχεία από τη συγκρότηση π.γ.π. Φ.Ε. εφαρμοσμένης σε τρεις μελέτες περίπτωσης (case studies): τα ρευστά και την πίεση, τα θερμικά φαινόμενα και τη θερμότητα / θερμοκρασία και τα καθαρά σώματα / μείγματα με την πυκνότητα. Η επιλογή 11

5 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών των τριών περιπτώσεων έγινε γιατί περιλαμβάνουν φαινόμενα με τα οποία είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένοι οι μικροί μαθητές, ενώ μερικά είναι και στοιχεία του παιχνιδιού τους. Ως παράδειγμα, πλεύση και βύθιση των σωμάτων, θέρμανση και ψύξη, μείγματα και διαχωρισμός τους. Παράλληλα, μια από τις κυρίαρχες έννοιες περιγραφής και ερμηνείας σχετικών φαινομένων είναι εντατικό μέγεθος (πίεση, θερμοκρασία, πυκνότητα), που όπως προαναφέραμε παρουσιάζουν μεγάλες δυσκολίες κατανόησης. Σε κάθε περίπτωση θα δώσουμε το μετασχηματισμένο διδακτικά περιεχόμενο με στοιχεία αιτιολόγησης και ως χάρτη εννοιών, σύντομα τις ιδέες των μαθητών για τα σχετικά φαινόμενα, τα απαραίτητα πειράματα / φαινόμενα, καθώς και στοιχεία των διδακτικών μεθόδων που προτείνονται για τη διδασκαλία τους στο Δημοτικό Σχολείο ή το Νηπιαγωγείο. Το τελευταίο περιλαμβάνει ένα σχέδιο μαθήματος 1-2 διδακτικών ωρών για μια από τις κύριες ενότητες του κεφαλαίου και ένα μικρότερο φύλλο εργασίας για ένα σημαντικό πείραμα ή μια αντίστοιχη δραστηριότητα της ενότητας Ερμηνείες & Περιγραφές Φυσικών Φαινομένων Ένας από τους βασικούς στόχους των Φ.Ε. και της διδασκαλίας τους είναι η περιγραφή και ερμηνεία φυσικών και χημικών φαινομένων. Οι περιγραφές γίνονται συνήθως με τη χρήση εννοιών, ενώ οι ερμηνείες στηρίζονται στη χρήση εννοιών, κανόνων ή αρχών και μοντέλων. Παράλληλα βέβαια χρησιμοποιούνται και κοινοί όροι. Ως παράδειγμα, η περιγραφή: «το νερό πετιέται από μια πλαϊνή τρύπα του δοχείου με φόρα» περιέχει μόνο κοινούς όρους (της καθομιλουμένης), ενώ η περιγραφή: «το νερό πετιέται με ορμή από την τρύπα, σχηματίζοντας μια φλέβα, λόγω της υδροστατικής πίεσης», περιέχει επιστημονικούς όρους, Σχήμα 1.1: Το νερό βγαίνει από την τρύπα λόγω διαφοράς πίεσης 12

6 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου όπως υδροστατική πίεση, ορμή και φλέβα. Στις ερμηνείες η χρήση των επιστημονικών όρων είναι αναγκαία. Ως παράδειγμα, στην προηγούμενη περίπτωση μια ερμηνεία είναι: «το νερό πετιέται από την τρύπα λόγω της επικρατούσας υδροστατικής πίεσης στο επίπεδο της τρύπας». Είναι επαρκής η ερμηνεία; το ερώτημα είναι δύσκολο και εξαρτάται από τις συνθήκες υπό τις οποίες δίδεται, π.χ. στο Δημοτικό Σχολείο μπορούμε να τη δεχτούμε ως επιστημονική. Μια άλλη ερμηνεία για το ίδιο φαινόμενο είναι η εξής: «Αν θεωρήσουμε δύο σημεία μέσα και έξω από την τρύπα, θα υπάρχει διαφορά πίεσης μεταξύ της πίεσης που επικρατεί στο εσωτερικό του υγρού και είναι Ρ υδρ + Ρ ατμ και της πίεσης στο εξωτερικό που είναι η Ρ ατμ και ξέρουμε ότι διαφορά πίεσης προκαλεί κίνηση ρευστού από το σημείο ψηλής πίεσης σ αυτό της χαμηλής πίεσης». Στην πραγματικότητα μετά την «απλοποίηση» της ατμοσφαιρικής πίεσης οι δυο ερμηνείες φαίνεται να πλησιάζουν. Εκτός από τις περιγραφές και ερμηνείες που γίνονται με έννοιες και κανόνες της γνωστικής περιοχής που αναφερόμαστε, υπάρχουν και διαφαινομενολογικές περιγραφές και ερμηνείες. Τέτοιες π.χ. είναι αυτές που στηρίζονται στη χρήση της έννοιας της ενέργειας ή του μικροσκοπικού μοντέλου. Οι προσεγγίσεις αυτές, αν και σημαντικές γιατί καλύπτουν ευρείες ενότητες των Φ.Ε., είναι αρκετά δύσκολες για μικρούς μαθητές (Δημοτικό Σχολείο και Νηπιαγωγείο) και πρέπει να χρησιμοποιούνται με ιδιαίτερη προσοχή, για να αποφεύγονται πιθανές παρανοήσεις. Στην προσέγγιση αυτού του μαθήματος χρησιμοποιούμε την ενέργεια μόνο όπου είναι απαραίτητο και μάλιστα με τις επιμέρους εκφράσεις της π.χ. θερμότητα. Σε σχέση με το σωματιδιακό μοντέλο θεωρούμε ότι υπάρχουν πολλές δυσκολίες για χρήση του στο Δημοτικό Σχολείο πολύ δε περισσότερο στο Νηπιαγωγείο. Ακόμη ότι απαιτείται ειδική εισαγωγή με διαρκή σύνδεση μοντέλου και πραγματικότητας για να αποφύγουμε να θεωρήσουν οι μαθητές τις αναπαραστάσεις / στοιχεία του μοντέλου ως πραγματικότητα. Τέτοιες αναπαραστάσεις οδηγούν σε ιδέες π.χ. ότι τα μόρια είναι μικρές ελαστικές σφαίρες ή τα ηλεκτρόνια σωματίδια που περιστρέφονται κυκλικά γύρω από τον πυρήνα. Υπάρχουν όμως 13

7 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών περιπτώσεις που είναι αναπόφευκτη η χρήση του σωματιδιακού μοντέλου, π.χ. η ερμηνεία ορισμένων θερμικών φαινομένων, όπως η διαστολή / συστολή των σωμάτων. Επιπλέον, στα θέματα που αφορούν τα χημικά στοιχεία, τις χημικές ενώσεις και τις αντιδράσεις, που είναι στοιχεία του σωματιδιακού μοντέλου, χρειάζονται όχι μόνο για την ερμηνεία, αλλά ακόμη και για την περιγραφή των σχετικών φαινομένων Χάρτης Εννοιών Η αποτύπωση μιας γνωστικής περιοχής μπορεί να γίνει με τη μορφή ενός χάρτη εννοιών (Χ.Ε.), σχέσεων και φαινομένων της περιοχής αυτής (Novak 1987). Αντί της γνωστικής περιοχής, είναι δυνατόν, ο χάρτης να αποτυπώνει τη γνωστική δομή των μαθητών, οπότε ονομάζεται χάρτης ιδεών (Χ.Ι.) (Nussbaum 1985; Καριώτογλου κ.α. 1995). Ο Χ.Ι. αποτυπώνει τις ιδέες των μαθητών, που αφορούν τις βασικές έννοιες, νόμους, θεωρίες και φαινόμενα μιας γνωστικής περιοχής. Οι ιδέες συνδέονται με δεσμούς γραμμές, ή / και με δεσμούς φράσεις μεταξύ των, με αποτέλεσμα ένα συνοπτικό και συνεκτικό εννοιολογικό δίκτυο. Ένα σημαντικό ερώτημα είναι ποιο μαθητή ή ομάδα μαθητών αντιπροσωπεύει ο Χ.Ι. Στην περίπτωσή μας θα λέγαμε ότι αφορά ένα υποθετικό μαθητή, με την έννοια ότι περιλαμβάνει τις ιδέες των μαθητών που συναντάμε συχνότερα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι δύο ή και τρεις, ακόμη και αντιφατικές. Δεν περιλαμβάνει όμως λιγότερο συχνές, σχεδόν μεμονωμένες, απόψεις. Ο Χ.Ι. μπορεί να έχει διαγνωστικό ή διδακτικό χαρακτήρα. Στην πρώτη περίπτωση, σε σχέση με την απλή καταγραφή των ιδεών των μαθητών, έχει το πλεονέκτημα, ότι παρουσιάζει εποπτικά τη γνωστική δομή τους στην υπό μελέτη περιοχή. Δηλαδή παρουσιάζει τόσο τα στοιχεία της δομής, που εδώ είναι οι ι.μ. για τις έννοιες και τις σχέσεις των μεγεθών μεταξύ τους, όσο και τον τρόπο σύνδεσης μεταξύ των στοιχείων της δομής, όπως θα φανεί στη συνέχεια. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σήμερα που φαίνεται να εγκαταλείπονται οι παραδοσιακές μέθοδοι διδασκαλίας, οι οποίες συνήθως κατατείνουν στην εκμάθηση ενός μάλλον δύσχρηστου σώματος γνώσεων, ενώ το 14

8 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου 1.3 ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Εισαγωγή Από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1970, σειρά από παρατηρήσεις και εμπειρικές έρευνες έδειξαν ότι, παρά τις μεταρρυθμίσεις που προκάλεσαν τα Αναλυτικά Προγράμματα της δεκαετίας του 1960 στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών (Φ.Ε.), πολλοί μαθητές και μαθήτριες συναντούσαν σημαντικές δυσκολίες στην εφαρμογή του επιστημονικού προτύπου για να προβλέψουν, να περιγράψουν και να ερμηνεύσουν φυσικά φαινόμενα. Ακόμη και μαθητές με υψηλούς βαθμούς στις εξετάσεις παρουσίαζαν ανάλογα προβλήματα. Αυτά τα δεδομένα οδήγησαν τους ερευνητές στην ποιοτική ανάλυση των «παρανοήσεων» των μαθητών, των λαθών δηλαδή που έκαναν όταν χρησιμοποιούσαν τις έννοιες των Φ.Ε. με μη επιστημονικό τρόπο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί η άποψη που επικρατούσε, ότι οι μαθητές έρχονται στο σχολείο χωρίς προϋπάρχοντα νοητικά σχήματα και ιδέες για τα φυσικά φαινόμενα και τις έννοιες που πρόκειται να διδαχθούν (tabula rasa) ή τουλάχιστον ότι αυτές αλλάζουν εύκολα με μια καλή διδασκαλία. Σήμερα παραδεχόμαστε όχι μόνο την προϋπάρχουσα γνώση, αλλά και ότι αυτή εμποδίζει ή διευκολύνει τη μάθηση της επιστημονικής γνώσης και ότι η γνώση που διδάσκεται δύσκολα αντικαθιστά την προϋπάρχουσα. Στο σχηματισμό της υπάρχουσας γνώσης συμβάλλουν το φυσικό, τεχνολογικό και ανθρώπινο περιβάλλον. Οι καθημερινές εμπειρίες των μαθητών, τα προγράμματα της τηλεόρασης, η σωστή ή λανθασμένη χρήση της γλώσσας συμβάλλουν στη διαμόρφωση νέων νοητικών σχημάτων από τους μαθητές ή στην απόδοση σε μια έννοια νοήματος διαφορετικού από το επιστημονικό. Ως παράδειγμα, λέμε καθημερινά κλείσε την πόρτα να μην μπει το κρύο ή... να μη φύγει η ζέστη. Οι εκφράσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν τους μαθητές στην ιδέα ότι υπάρχουν δυο διαφορετικές οντότητες, η ζέστη και το κρύο, άρα και δυο διαφορετικοί μηχανισμοί θέρμανσης και ψύξης. Αντίθετα από τη μεριά της επιστήμης (Φυσική) θεωρούμε ότι υπάρχει μια μόνο οντότητα, η 19

9 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών ενέργεια, που μετακινείται από το ζεστό σώμα στο κρύο, όταν αυτά έλθουν σε επαφή και η οποία ενέργεια τότε λέγεται θερμότητα. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η έκφραση: κλείσε το φως η οποία με όρους ηλεκτρικού κυκλώματος εκφράζεται εντελώς αντίθετα, με την έκφραση: άνοιξε το κύκλωμα. Ακόμη όμως και τα σχολικά εγχειρίδια, στην προσπάθειά τους να αποδώσουν εποπτικότερα αφηρημένες έννοιες, συμβάλλουν στο σχηματισμό των εναλλακτικών ιδεών των μαθητών, ως προς τις επιστημονικές. Ως παράδειγμα, σε πολλά εγχειρίδια συναντάται η έκφραση το ρεύμα της μπαταρίας, γεγονός που δημιουργεί την εντύπωση στους μαθητές ότι το ρεύμα υπάρχει αποθηκευμένο στη μπαταρία, αντί της ορθής άποψης ότι το ρεύμα δημιουργείται σε κλειστό κύκλωμα, όταν υπάρχει διαφορά δυναμικού, δηλαδή μπαταρία στο κύκλωμα. Για τη μελέτη των ιδεών των μαθητών και μαθητριών (από δω και κάτω ι.μ.) καταγράφηκαν, μοντελοποιήθηκαν και διερευνήθηκαν οι αντιλήψεις τους σε πολλές περιοχές των φυσικών επιστημών όπως: δύναμη και κίνηση, απλό ηλεκτρικό κύκλωμα, ενέργεια, φως, αστρονομία, δομή και καταστάσεις της ύλης, πίεση κ.λ.π. (Driver κ.α. 1998). Οι έρευνες αφορούσαν τη μελέτη του τρόπου που οι μαθητές αναπαριστούν τις βασικές έννοιες των Φ.Ε. και χρησιμοποιούν τις έννοιες αυτές στην πρόβλεψη περιγραφή και ερμηνεία φυσικών φαινομένων. Διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές έχουν διαμορφωμένες ιδέες για τις έννοιες των φυσικών επιστημών και την ερμηνεία των φαινομένων πριν από την τυπική έναρξη της διδασκαλίας. Οι ι.μ. άλλοτε είναι συμβατές με τις επιστημονικές και άλλοτε όχι. Στην τελευταία περίπτωση μάλιστα φαίνεται να διατηρούνται ακόμη και μετά τη διδασκαλία, με μικρές ή μεγάλες τροποποιήσεις ή να συνυπάρχουν με τις επιστημονικές (Driver et al. 1993) Τα χαρακτηριστικά των ιδεών των μαθητών Οι ι.μ. προέρχονται από τα νοητικά σχήματα τα οποία οι μαθητές έχουν διαμορφώσει για το φυσικό κόσμο και με αυτή την έννοια είναι ατομικές. Μπορούμε όμως να διακρίνουμε κάποιες ομοιότητες δηλαδή κοινά χαρακτηριστικά, σε μια φυσική κατάσταση ή για μια έννοια και άρα 20

10 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου να τις ομαδοποιήσουμε. Ως παράδειγμα, έρευνες στις Η.Π.Α., Μ. Βρετανία, Γαλλία και Ελλάδα έδειξαν ότι, όταν οι μαθητές χρησιμοποιούν την έννοια της πίεσης των υγρών, στην πρόβλεψη και ερμηνεία σχετικών φαινομένων, συγχέουν την πίεση με την πιεστική δύναμη που προκαλεί η πίεση σε μια επιφάνεια. Η άποψη αυτή είναι κοινή στους παραπάνω μαθητικούς πληθυσμούς και σε ηλικίες ετών, αν και η συχνότητα εμφάνισης ποικίλει από χώρα σε χώρα. Μια ομαδοποίηση παρόμοιων απόψεων μαθητών έχει ονομασθεί (νοητικό) μοντέλο «πιεσοδύναμης» (Καριώτογλου 1991; Kariotoglou & Psillos 1993). Οι μαθητές που το χρησιμοποιούν αποδίδουν στην πίεση χαρακτηριστικά δύναμης. Ως παράδειγμα, οι μαθητές θεωρούν ότι η πίεση εξαρτάται από την ποσότητα του υγρού στο οποίο αναφέρεται, γεγονός που ισχύει για την αντίστοιχη πιεστική δύναμη. Χρησιμοποιούν την πίεση ως διανυσματικό μέγεθος, ενώ είναι αριθμητικό. Αναφέρονται στην πίεση με τις εκφράσεις δέχεται ή ασκείται που είναι σωστές για τη δύναμη, αλλά όχι για την πίεση, για την οποία ορθότερες είναι οι εκφράσεις επικρατεί πίεση ή το υγρό έχει πίεση. Οι ι.μ. είναι περιορισμένης ισχύος και τείνουν να συνδέονται με συγκεκριμένα φαινόμενα και περιβάλλον. Αντίθετα, στην επιστήμη, οι επιστημονικές έννοιες χρησιμοποιούνται για γενικευμένες περιγραφές ή και ερμηνείες φαινομένων. Το γεγονός αυτό αποτελεί, ίσως, την πιο σημαντική διαφορά μεταξύ του επιστημονικού και του εμπειρικού διαισθητικού τρόπου σκέψης, συνέπεια της οποίας είναι οι ι.μ. Ως παράδειγμα, όταν οι μαθητές προβλέπουν / περιγράφουν / ερμηνεύουν φαινόμενα που σχετίζονται με τη φωτοβολία λαμπών στο απλό ηλεκτρικό κύκλωμα, χρησιμοποιούν ένα απλό διαισθητικό - αιτιακό σχήμα : Δότης (μπαταρία) Δέκτης (λάμπα) Το παραπάνω αιτιακό σχήμα αποκτάει ποσοτική διάσταση με τη θέση: περισσότερες μπαταρίες περισσότερη λάμψη Η τελευταία θέση είναι ικανοποιητική όταν πρόκειται για μπαταρίες σε 21

11 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών σειρά, σχήμα 1.3, αφού με δύο μπαταρίες, πράγματι, έχουμε περισσότερη λάμψη. Λ Σχήμα 1.3: Η σύνδεση δυο μπαταριών σε σειρά αυξάνει τη φωτοβολία της λάμπας Αν όμως οι μπαταρίες συνδεθούν παράλληλα, σχήμα 1.4, η φωτοβολία είναι ίδια και το σχήμα είναι ανεπαρκές για την πρόβλεψη και ερμηνεία τέτοιων φαινομένων. Λ Σχήμα 1.4: Η σύνδεση δυο μπαταριών παράλληλα δεν αυξάνει τη φωτοβολία της λάμπας Αντίθετα το επιστημονικό μοντέλο, που περιγράφεται με τις σχέσεις: V = I R και P = I 2 R περιγράφει εξίσου ικανοποιητικά, τόσο την εν σειρά, όσο και την παράλληλη σύνδεση των μπαταριών (Κουμαράς 1989). Σε πολλές έρευνες παρατηρήθηκε ότι οι μαθητές εστιάζουν την προσοχή τους μάλλον σε καταστάσεις κίνησης και αλλαγής, παρά σε καταστάσεις ισορροπίας. Έτσι, για παράδειγμα, οι μαθητές αναγνωρίζουν την επίδραση δυνάμεων όταν τα σώματα κινούνται, αλλά όχι όταν ηρεμούν. Η άποψη αυτή βρίσκεται κοντά στην αντίστοιχη Αριστοτελική, που θεωρούσε τη θέση ισορροπίας ως φυσική θέση των σωμάτων, άρα δεν είχε ανάγκη δυνάμεων για την εξήγησή της. Οι μαθητές αισθάνονται 22

12 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου την ανάγκη να εξηγήσουν τις παρατηρούμενες αλλαγές σ ένα φυσικό σύστημα μ ένα μηχανισμό. Έτσι υποθέτουν μια αιτία, η οποία παράγει μια σειρά αποτελεσμάτων σε γραμμική, τοπική ή χρονική ακολουθία και αυτού του είδους οι συλλογισμοί ονομάζονται γραμμικοί αιτιακοί. Ένα παράδειγμα έχουμε στην περίπτωση που πιέζουμε το έμβολο μιας σύριγγας που περιέχει αέρα. Οι μαθητές δεν αναγνωρίζουν την ύπαρξη δύναμης ή πίεσης στα τοιχώματα της σύριγγας στην κατάσταση ισορροπίας, αλλά εξηγούν τη συμπίεση της σύριγγας μ ένα συλλογισμό του είδους: ασκήσαμε μια δύναμη/ πίεση που συμπίεσε το αέριο της σύριγγας. Υπάρχει ένα αίτιο που προκαλεί ένα αποτέλεσμα, ενώ στην πραγματικότητα προκλήθηκε διαφορά πίεσης ή πιεστικής δύναμης που συμπίεσε το αέριο της σύριγγας. Οι ι.μ. δεν έχουν κατ ανάγκη κοινές ιδιότητες με τις επιστημονικές ή τμήματά τους. Οι μαθητές χρησιμοποιούν γενικές και αδιαφοροποίητες ιδέες στη θέση πολλών εξειδικευμένων εννοιών των Φυσικών Επιστημών. Συνέπεια αυτού είναι οι μαθητές να δίνουν διαφορετικές ερμηνείες σε ίδια φαινόμενα, χωρίς αυτό να τους δημιουργεί αντιφάσεις. Οι γενικευμένες αυτές ιδέες αποτελούν μια από τις αιτίες που οι ερμηνείες των μαθητών δεν είναι ακριβείς. Τέτοια παράδειγμα αδιαφοροποίητων εννοιών έχουμε στην περίπτωση της θερμοκρασίας και της θερμότητας. Πολλές φορές οι μαθητές λένε ότι ένα σώμα παίρνει ή χάνει θερμοκρασία, ενώ αυτό που πράγματι συμβαίνει είναι ότι η θερμοκρασία του ανεβαίνει ή κατεβαίνει, επειδή πήρε ή έδωσε θερμότητα αντίστοιχα (Καρανίκας 1996) Ο ρόλος των ιδεών των μαθητών στη διδασκαλία και τη μάθηση Οι ι.μ. για τον κόσμο, οι ερμηνείες των φυσικών φαινομένων και γενικά κάθε νέα πληροφορία αποθηκεύεται στη μνήμη των μαθητών με πολλούς τρόπους, εμπλουτίζοντας ή τροποποιώντας την υπάρχουσα γνωστική δομή ή δημιουργώντας νέα. Σύμφωνα με τη γνωστική προσέγγιση στη μάθηση, ο μαθητής δεν είναι παθητικός δέκτης των πληροφοριών, αλλά ενεργό υποκείμενο της μάθησης, το οποίο εποικοδομεί τη γνώση και τις δεξιότητές του μέσω του περιβάλλοντός του και αναδιοργανώνει τη γνωστική του δομή. Κάθε νέα πληροφορία ή ιδέα, 23

13 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών είτε έρχεται από το περιβάλλον είτε από τη διδασκαλία, αφομοιώνεται από το μαθητή με τρόπο που εξαρτάται από τη φύση και την οργάνωση της γνωστικής του δομής. Άρα διαφορετική γνωστική δομή θα αξιοποιήσει με ξεχωριστό τρόπο κάθε νέα πληροφορία ή ιδέα, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα ο κάθε μαθητής να αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση από πλευράς γνωστικής δομής. Κάθε νέα γνώση θα αφομοιωθεί μόνο αν ενταχθεί στην υπάρχουσα γνωστική δομή του μαθητή, αλλιώς θα παραμείνει αδρανής. Η διαπίστωση ότι οι ι.μ. για τα φυσικά φαινόμενα και τις έννοιες, πριν και μετά τη διδασκαλία έχουν εναλλακτικό περιεχόμενο και δομή σε σχέση με την επιστημονική γνώση δικαιολόγησε, ως ένα βαθμό, τα προβλήματα στη διδασκαλία και τη μάθηση των φυσικών επιστημών, για την έκταση και το βάθος των οποίων είχαμε, μέχρι πρότινος, περιορισμένες γνώσεις (Σπύρτου κ.α. 1995). Οι έρευνες δείχνουν τη μερική μόνο επίδραση των διδακτικών προσεγγίσεων που εφαρμόζονται στην τροποποίηση των ι.μ. προς τις αντίστοιχες επιστημονικές. Συνήθως, οι μαθητές δεν μπορούν να εφαρμόσουν τη γνώση που μαθαίνουν σε σχετικά προβλήματα και ερωτήματα, αν και αυτός είναι ένας από τους σκοπούς της διδασκαλίας σ αυτή την ηλικία. Πολλές φορές μάλιστα, οι μαθητές γράφουν σωστά στις εξετάσεις τη διδαχθείσα γνώση, απλά επειδή τη θυμούνται γιατί είναι πρόσφατη, αν όμως τους ρωτήσει κανείς άτυπα, χωρίς το φόβο του βαθμού ή πολύ χρόνο μετά τη διδασκαλία, ή παραγωγικές ερωτήσεις (Vosniadou 1994) επανέρχονται στις αρχικές διαισθητικές τους απόψεις. Μια πτυχή της διερεύνησης αφορά την πειραματική διδασκαλία. Οι αρχικές ι.μ. επηρεάζουν και τις παρατηρήσεις τους σε πραγματικά ή προσομοιωμένα πειράματα και τις ερμηνείες που δίνουν στα δεδομένα. Η δημιουργία των πειραμάτων με βάση μόνο τη θεωρία των Φυσικών Επιστημών είναι περιορισμένης αποτελεσματικότητας, για την κατανόηση του περιεχομένου των. Αυτό γιατί είναι δυνατόν οι μαθητές να παράγουν εναλλακτικές ερμηνείες αποδεκτές γι αυτούς. Ως παράδειγμα, στο πείραμα απλού ηλεκτρικού κυκλώματος με μια λάμπα και δυο αμπερόμετρα πριν και μετά από αυτή μπορεί κανείς να δει, σύμφωνα με το 24

14 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου επιστημονικό πρότυπο, τη σταθερότητα της έντασης του ηλεκτρικού ρεύματος, κατά μήκος κλειστού κυκλώματος. Οι μαθητές όμως που έχουν την άποψη ότι το ηλεκτρικό ρεύμα καταναλώνεται, π.χ. στις λάμπες, ερμηνεύουν το αποτέλεσμα λίγο διαφορετικά. Λένε δηλαδή ότι ναι καταναλώνεται, αλλά η μπαταρία αναπληρώνει αυτή την απώλεια. Έτσι το πείραμα αυτό έχει διαφορετικό αποτέλεσμα στους μαθητές (που έχουν την άποψη ότι το ρεύμα καταναλώνεται), απ ότι στους επιστήμονες. Προέχει λοιπόν η τροποποίηση της άποψης της κατανάλωσης του ρεύματος, για να είναι αποτελεσματική η κλασσική διδασκαλία (Κουμαράς 1989). Μια πρόταση για την αξιοποίηση των ι.μ. στη διδασκαλία είναι αυτή της πρόκλησης γνωστικής σύγκρουσης. Σύμφωνα με αυτή, αφού αποκαλύψουμε τις ιδέες των μαθητών για ένα θέμα, σχεδιάζουμε ένα πείραμα ή ομάδα πειραμάτων που να μην εξηγείται με τις απόψεις αυτών των μαθητών. Αυτό προκαλεί αποσταθεροποίηση της σχετικής γνώσης των μαθητών και δημιουργεί την ανάγκη της παρέμβασης του δάσκαλου. Τότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να εισάγουμε τη νέα γνώση που πρέπει να είναι ευλογοφανής και οικεία στους μαθητές. Η νέα γνώση πρέπει να ερμηνεύει τόσο τα φαινόμενα και τα πειράματα που ερμηνεύει η αρχική γνώση, όσο και αυτά που δεν ερμήνευσε η αρχική. Ως παράδειγμα, ορισμένοι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου πιστεύουν ότι ο όγκος των υγρών εξαρτάται από το ύψος του. Η άποψη είναι μερικά σωστή, αφού ΟΓΚΟΣ = ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΥΨΟΣ. Κάνουμε τα εξής απλά πειράματα: παίρνουμε πρώτα δυο ποτήρια ίδιας επιφάνειας και διαφορετικού ύψους νερού και μετράμε την ποσότητα νερού που περιέχουν. Η γνώση των μαθητών, που έχουν την άποψη που αναφέραμε, εξηγεί ικανοποιητικά το πείραμα. Στη συνέχεια όμως παίρνουμε δυο ποτήρια διαφορετικής επιφάνειας βάσης, που περιέχουν νερό μέχρι το ίδιο ύψος. Σύμφωνα με την άποψη των μαθητών οι ποσότητες νερού είναι ίδιες, αφού έχουν το ίδιο ύψος. Μετράμε τον όγκο του νερού στα δυο ποτήρια και το βρίσκουμε διαφορετικό, αποδεικνύοντας ότι η γνώση τους είναι ανεπαρκής γι αυτό το φαινόμενο. Εδώ εισάγεται η νέα γνώση, ότι ο όγκος εξαρτάται και από την επιφάνεια και με βάση αυτή 25

15 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών ερμηνεύουμε το πείραμα που προκάλεσε τη σύγκρουση, αλλά και το αρχικό (Hashweh 1988). Κλείνοντας την ενότητα για τις ι.μ. και το ρόλο τους στη διδασκαλία και τη μάθηση, μπορούμε να πούμε πως η πρόταση του Ausubel:... ο πιο σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τη μάθηση είναι τα όσα ήδη γνωρίζει ο μαθητής, γι αυτό διαπιστώστε τα και διδάξτε τον με βάση αυτά, είναι σήμερα ευρύτατα αποδεκτή στα πλαίσια της εποικοδομητικής προσέγγισης της διδασκαλίας και της μάθησης (Ψύλλος κ.α. 1994) Διαδικασία ανάδειξης των ιδεών των μαθητών Οι ι.μ. για μια συγκεκριμένη γνωστική περιοχή είναι δυνατόν να καταγραφούν με πολλαπλές εναλλακτικές μεθόδους. Η επισκόπηση των ιδεών των μαθητών γίνεται με ατομικές / ομαδικές συνεντεύξεις, γραπτά ερωτηματολόγια καθώς και με παρατήρηση τάξης. Υπάρχουν βέβαια πια καταγραμμένες στη βιβλιογραφία, από την οποία μπορούν να αντληθούν για διδακτική χρήση ή ως έναυσμα περαιτέρω έρευνας. Η παρατήρηση τάξης ευνοεί τους δάσκαλους ερευνητές γιατί μετέχουν στη διδακτική διαδικασία της τάξης των ή μπορούν να παρακολουθήσουν τη διδασκαλία συναδέλφων τους ως εξωτερικοί παρατηρητές, όπως και κάθε άλλος ερευνητής που δεν είναι δάσκαλος. Η παρατήρηση τάξης περιγράφει μια διαδικασία αλληλεπίδρασης και αλλαγής των ι.μ. που οφείλεται στη διδασκαλία. Σημαντικό πλεονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι δυνατότητα διαχρονικής ανάδειξης των αλλαγών και της εξέλιξης των ι.μ. που μπορούν να γίνουν σε λίγες μέρες για μια μικρή ενότητα, ως και σε μερικά χρόνια, όταν μελετάμε εξέλιξη των ι.μ. σε επίπεδο Α.Π. Παρακολουθώντας τη διδακτική διαδικασία μπορούμε να επισημάνουμε τις γνωστικές δυσκολίες των μαθητών, να έχουμε δηλαδή μια πρώτη προσέγγιση των ιδεών και των συλλογισμών τους, σε σχέση με τα υπό μελέτη φαινόμενα και έννοιες. Μπορούμε λοιπόν παρατηρώντας την τάξη να δημιουργήσουμε ομάδες ερωτημάτων που διερευνούν μια έννοια ή ένα φαινόμενο, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό ένα αρχικό ερωτηματολόγιο, που στη συνέχεια θα συμπληρωθεί ως γραπτό ή θα χρησιμοποιηθεί για τη λήψη συνεντεύξεων. 26

16 Η παιδαγωγική γνώση περιεχομένου Η συνέντευξη διαφέρει από την παρατήρηση τάξης γιατί εξετάζει ένα ή έστω λίγους μαθητές, ενώ δίνει τη δυνατότητα στον ερευνητή να ψάξει σε βάθος τις ιδέες των μαθητών και από πολλές πλευρές, ρυθμίζοντας ο ίδιος τη διαδικασία. Μπορούμε να διακρίνουμε σε γενικές γραμμές τρεις τύπους συνεντεύξεων, από πλευράς δόμησης ερωτηματολογίου. Δομημένες, ημιδομημένες και ελεύθερες συζητήσεις, που μπορεί να είναι ταυτόχρονα ατομικές ή ομαδικές (για εμβάθυνση δες Cohen & Manion 1994). Στην έρευνα των ι.μ. προτιμούμε τις ατομικές και ημιδομημένες συνεντεύξεις, στηριζόμενοι στις ομάδες ερωτημάτων που αναπτύχθηκαν στη διάρκεια της παρατήρησης τάξης ή μετά από μελέτη της βιβλιογραφίας. Αυτό γιατί έχουμε τη δυνατότητα να ελέγξουμε το βαθύτερο νόημα που αποδίδουν οι μαθητές στις έννοιες με ερωτήσεις του τύπου: γιατί;, τι εννοείς;, δώσε ένα παράδειγμα. Αυτό είναι και το μεγάλο πλεονέκτημα των συνεντεύξεων σε σχέση με τα ερωτηματολόγια με μόνο μειονέκτημα το μικρό αριθμό μαθητών που μπορούν πρακτικά να εξετασθούν. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να παρουσιάσουμε τα έργα στους μαθητές στη διάρκεια μιας συνέντευξης. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αντικείμενα / πειράματα τα οποία επιδεικνύονται στους μαθητές ή και χρησιμοποιούνται από αυτούς, ενώ τους ρωτάμε. Συνηθισμένη περίπτωση είναι η χρήση καρτών που περιέχουν σχήματα ή και τα λόγια της ερώτησης, την οποία διαβάζουν οι μαθητές. Σε ορισμένες περιπτώσεις απλών έργων ο συνεντευξιαστής απλώς διαβάζει τα έργα στους μαθητές, αν και για μικρές ηλικίες μαθητών είναι προτιμότερη η ύπαρξη υλικών για επίδειξη. Υπάρχουν και πιο σύνθετα υλικά συνεντεύξεων, όπως π.χ. ο χάρτης ιδεών, ένα δίκτυο ιδεών / εννοιών και συνδέσεων στο οποίο μπορεί να κληθεί ο μαθητής να συμπληρώσει κενά ή να εξηγήσει διαδικασίες. Τέτοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται συνήθως σε βιολογικά θέματα και στοχεύουν να δείξει τι κατανοεί σε βάθος ο μαθητής. Η ανάδειξη των ι.μ μπορεί να οδηγήσει στη μοντελοποίησή τους στην ανάδειξη δηλαδή ευρύτερων νοητικών κατασκευών, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που καθοδηγούν τους μαθητές στην πρόβλεψη, 27

17 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών περιγραφή ή και ερμηνεία φυσικών φαινομένων. Ένα τέτοιο παράδειγμα μοντελοποίησης αφορά μοντέλα που χρησιμοποιούν όταν διαπραγματεύονται φαινόμενα υγρών με την έννοια της πίεσης που περιγράφονται παρακάτω (σελ ). 28

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η Ενότητα Τα Ρευστά, η Πίεση και η Άνωση Το μοντέλο της επιθυμητής γνώσης Έννοιες Πίεση Δύναμη Άνωση Ρευστά Όγκος Αρχές Σχέση πίεσης με βάθος και είδος υγρού Σχέση μεταξύ Πίεσης - Δύναμης Σχέση Άνωσης - Όγκου / είδος υγρού Διαφορά Πίεσης προκαλεί κίνηση ρευστού Πειραματική Μεθοδολογία Διαδικασία επιβεβαίωσης εμπειρικών νόμων: Σχέση πίεσης με βάθος, είδος υγρού και πλάτος δοχείου Σώματα Νερό-αέρας Υγρά - αέρια Δοχεία Μπαλόνι Σύριγγες Βεντούζες Κατάλληλα στερεά Φαινόμενα Ρευστών σε ισορροπία ή σε μετάβαση Στερεών μέσα σε ρευστά Όργανα Κλασσικό μανόμετρο με κάψα ή ψηφιακό Δυναμόμετρο 39

19 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών 2.1 ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ Ρευστά υγρά αέρια Τα ρευστά σώματα είναι μια ενοποιητική κατηγορία που περιλαμβάνει τα υγρά και τα αέρια. Λέγονται έτσι γιατί έχουν την ιδιότητα να ρέουν όπως το νερό, το λάδι ή το διοξείδιο του άνθρακα (αέριο), μερικές φορές μάλιστα προς τα πάνω, αν είναι αραιότερα του αέρα, όπως το υδρογόνο. Οι ιδιότητες των σωμάτων που ανήκουν στις τρεις καταστάσεις της ύλης, στερεών υγρών και αερίων, καθώς και της ενοποιητικής κατηγορίας των ρευστών φαίνονται στον παρακάτω πίνακα 2.1. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΕΡΕΑ ΥΓΡΑ ΑΕΡΙΑ ΡΕΥΣΤΑ 1. Έχουν βάρος ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ 2. Μεταβάλλεται το ΟΧΙ ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ σχήμα τους κατά τη μετάγγιση; 3. Μεταβάλλεται ο όγκος τους με ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΝΑΙ (αέρια) ΟΧΙ (υγρά) μικρή συμπίεση 4. Έχουν πίεση Δεν έχει ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ νόημα 5. Ασκούν πιεστική ΝΑΙ στην ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ δύναμη επιφάνεια επαφής Πίνακας 2.1: Οι ιδιότητες των φυσικών καταστάσεων της ύλης Πίεση Η πίεση (Ρ) είναι ένα φυσικό μέγεθος κατάλληλο για την πρόβλεψη, περιγραφή και ερμηνεία φαινομένων στα ρευστά σώματα, π.χ. γιατί 40

20 Ρευστά πίεση άνωση ξεφουσκώνει ένα φουσκωμένο μπαλόνι όταν του κάνουμε μια τρύπα ή γιατί τρέχει το νερό από μια τρύπα ενός ανοιχτού μπουκαλιού, που περιέχει νερό. Ορίζεται στα στερεά, ως πηλίκο δύναμης προς επιφάνεια (Ρ = F / S), με γνωστά παραδείγματα όπως π.χ. η αντιδιαστολή μεταξύ της λεπτής κυρίας που φορά τακούνι στιλέτο και του ελέφαντα, που πατούν ένα πάτωμα παρκέ. Η πίεση στα στερεά εκφράζει την κατανεμημένη δύναμη ανά μονάδα επιφάνειας ή την τάση και χρησιμοποιείται στα στατικά των οικοδομών. Το πραγματικό της νόημα αποκτά η πίεση στο εσωτερικό των ρευστών. Εκφράζει την κατάσταση τάσης (συμπίεσης) του ρευστού, εξαρτάται από το βάθος και το είδος του ρευστού. Είναι μονόμετρο μέγεθος (δεν έχει κατεύθυνση) και υπάρχει σε κάθε σημείο ενός ρευστού. Η υδροστατική πίεση μεταβάλλεται ανάλογα, με το βάθος και το ειδικό βάρος (ή την πυκνότητα) του υγρού, δεν εξαρτάται όμως από το βάρος του υγρού, από το εμβαδόν ή το σχήμα του δοχείου, στο οποίο περιέχεται το υγρό. Ο σχετικός μαθηματικός τύπος είναι: P = ε h Υδροστατική πίεση = ειδικό βάρος βάθος Η ατμοσφαιρική πίεση εξαρτάται κι αυτή από το ύψος στην ατμόσφαιρα, αντίστοιχου του βάθους στα υγρά, και από το ειδικό βάρος του ατμοσφαιρικού αέρα, αλλά όχι από το εμβαδόν της επιφάνειας σε επαφή με τον αέρα, ή το βάρος του αέρα. Η εξάρτηση αυτή δεν είναι σχέση αναλογίας, αλλά πιο περίπλοκη, γιατί ο αέρας σε αντίθεση με τα υγρά είναι συμπιεστός και η πυκνότητά του μειώνεται με το ύψος της ατμόσφαιρας. Η πίεση ως φυσικό μέγεθος έχει τα ίδια χαρακτηριστικά είτε μιλάμε για την πίεση του υγρού ή του αέρα. Όταν αναφέρεται στα αέρια μιλάμε για αεροστατική πίεση και ειδικά για τον ατμοσφαιρικό αέρα για ατμοσφαιρική πίεση. Ενώ όταν αναφέρεται σε υγρά μιλάμε για υδροστατική 41

21 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών πίεση. Τα δύο μεγέθη έχουν ορισμένες διαφορές, όπως θα φανεί στη συνέχεια. Η υδροστατική πίεση μετράται με μανόμετρο και κάψα ή με ψηφιακό όργανο. Η αεροστατική, δηλαδή η πίεση ενός αερίου σε κλειστό δοχείο με κλειστό, ανοικτό ή μεταλλικό μανόμετρο, ενώ η ατμοσφαιρική με βαρόμετρο. Απλά φαινόμενα ρευστών σε μετάβαση: Ισορροπία Μεταβολή Νέα θέση ισορροπίας ερμηνεύονται με τη βοήθεια του λειτουργικού κανόνα: «διαφορά πίεσης μεταξύ δύο σημείων ρευστού προκαλεί κίνηση ρευστού από το σημείο ψηλότερης στο σημείο χαμηλότερης πίεσης, μέχρι να αποκατασταθεί εξίσωση των πιέσεων» Ως παράδειγμα, το νερό τρέχει από μια τρύπα μπουκαλιού στο οποίο περιέχεται. Πως ερμηνεύεται αυτό το απλό φαινόμενο με τον παραπάνω λειτουργικό κανόνα; Θεωρούμε δυο σημεία κοντά στην τρύπα, το ένα μέσα στο νερό και το άλλο έξω. Η πίεση μέσα στο νερό είναι άθροισμα υδροστατικής και ατμοσφαιρικής. Η πίεση έξω από το νερό είναι ίση με την ατμοσφαιρική. Άρα υπερτερεί η εσωτερική και το νερό κατευθύνεται προς σημεία με χαμηλότερη πίεση (έξω από το δοχείο), με ορμή ανάλογη της διαφοράς πιέσεων. Μερικές φορές λέμε για συντομία ότι το νερό βγαίνει λόγω της υδροστατικής πίεσης που επικρατεί στο σημείο της τρύπας. Αυτό δεν είναι απόλυτα σωστό γιατί αν στο εξωτερικό της τρύπας επικρατούσε ίση πίεση, δεν θα έτρεχε το νερό. Ένα άλλο παράδειγμα, κατάλληλο και για φύλλο εργασίας, είναι να προκληθούν οι μαθητές να καθορίσουν την κατεύθυνση του ανέμου, σε ένα χάρτη καιρού που είναι σημειωμένα τα βαρομετρικά χαμηλά και ψηλά. Σε γενικές γραμμές οι άνεμοι φυσούν από θέσεις βαρομετρικών ψηλών σε βαρομετρικά χαμηλά Πιεστική δύναμη Άνωση Κάθε σώμα που βυθίζεται ή έρχεται σε επαφή με ένα ρευστό δέχεται από αυτό μια δύναμη κάθετη στην επιφάνεια επαφής, από το ρευστό 42

22 Ρευστά πίεση άνωση στην επιφάνεια. Η δύναμη αυτή εξαρτάται από την πίεση στο σημείο αυτό και το μέγεθος της επιφάνειας. Η σχέση μεταξύ δύναμης και επιφάνειας είναι: F = P S Πιεστική Δύναμη = Πίεση Εμβαδόν επιφάνειας Πιεστική δύναμη και πίεση έχουν κοινά, αλλά και διαφοροποιητικά στοιχεία. Ως παράδειγμα, κοινό είναι η εξάρτησή τους από το βάθος και το είδος του υγρού. Η σημαντικότερη διαφορά τους είναι ότι η δύναμη είναι εκτατικό μέγεθος, εξαρτάται από την ποσότητα του συστήματος στο οποίο αναφέρεται ή ισχύει γι αυτό η προσθετική ιδιότητα. Αντίθετα η πίεση είναι εντατικό μέγεθος δεν εξαρτάται από τη ποσότητα του συστήματος στο οποίο αναφέρεται και δεν ισχύει γι αυτό η προσθετική ιδιότητα. Ως παράδειγμα, αν η πίεση στον πυθμένα των δοχείων α και β είναι 3 και 4 μονάδες αντίστοιχα και μεταγγίσουμε τα υγρά σε ένα δοχείο γ η πίεση όπως φαίνεται από τα ύψη είναι μικρότερη από = 7 μονάδες. α β γ Σχήμα 2.1: Η μετάγγιση νερού από α και β στο γ δεν οδηγεί σε άθροιση των πιέσεων Οι διαφορές πίεσης δύναμης που προαναφέρθηκαν φαίνονται στον παρακάτω πίνακα

23 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών Πίεση Αριθμητικό Καταστατικό Εντατικό Μη προσθετικό Διατυπώνεται ως; έχει ή υπάρχει Πιεστική Δύναμη Διανυσματικό Αλληλεπίδρασης Εκτατικό Προσθετικό Διατυπώνεται ως; ασκείται ή δέχεται Πίνακας 2.2: Διαφορές Πίεσης Πιεστικής Δύναμης Μια περίπτωση πιεστικής δύναμης είναι η άνωση, που είναι η συνισταμένη των πιεστικών δυνάμεων που ασκούνται στο βυθισμένο σώμα, όπως φαίνεται στο Σχήμα 2.2, που είναι μια απλοποιημένη εκδοχή της γενικής περίπτωσης. Ασκείται από ένα υγρό σε κάθε στερεό βυθισμένο σ αυτό, έχει κατεύθυνση κατακόρυφη προς τα πάνω (όταν το σώμα βρέχεται απ όλες τις μεριές) και μέτρο ίσο με το βάρος του εκτοπιζομένου υγρού. ΑΝΩΣΗ Σχήμα 2.2: Η άνωση ως συνισταμένη πιεστικών δυνάμεων Η άνωση δηλαδή δεν σχετίζεται με το βάρος του βυθισμένου σώματος ή το βάθος στο οποίο πλέει αλλά με τον όγκο και τελικά το βάρος του εκτοπιζομένου υγρού (Α. Αρχιμήδη). Αυτή η σχέση μαθηματικά γίνεται: Α = V ε Άνωση = Όγκος εκτοπιζομένου υγρού ειδικό βάρος υγρού Τα παραπάνω ισχύουν με την προϋπόθεση ότι η πυκνότητα παραμένει σταθερή, γεγονός που δεν ισχύει σε πολύ μεγάλα βάθη π.χ. ωκεανού. 44

24 Ρευστά πίεση άνωση Πλεύση βύθιση Η πλεύση ή η βύθιση ενός σώματος εξαρτάται από δύο αντίθετης φοράς δυνάμεις: το βάρος, κατακόρυφα προς τα κάτω και την άνωση κατακόρυφα προς τα άνω. Αν βυθίσω ένα σώμα ολόκληρο σε υγρό με το χέρι, υπάρχουν τρεις επιλογές: α) Β > Α οπότε το σώμα πάει, κάθεται και ισορροπεί στον πυθμένα (Σχ. 2.3α). β) Β = Α οπότε το σώμα ισορροπεί εκεί που το βάλαμε, δηλ. πλέει βυθισμένο ολόκληρο, χωρίς να ακουμπάει στον πυθμένα. Εδώ η άνωση είναι ίση με το βάρος (Σχ. 2.3β). γ) Β < Α το σώμα ανεβαίνει προς τα πάνω και ισορροπεί με ένα μέρος βυθισμένο στο υγρό και το υπόλοιπο εκτός. Σ αυτή τη θέση, η άνωση είναι ίση με το βάρος (Α 1 = Β), αλλά η άνωση αυτή προέρχεται μόνο από το βυθισμένο μέρος. Δηλαδή είναι διαφορετική από την περίπτωση β, γι αυτό τη συμβολίσαμε Α 1. Άνωση Άνωση Άνωση Βάρος Βάρος Βάρος (α) (β) (γ) Σχήμα 2.3: Η σχέση άνωσης βάρους σε διάφορες θέσεις του σώματος μέσα στο νερό Στο ερώτημα λοιπόν ποια σώματα πλέουν και ποια βυθίζονται δεν μπορούμε να δώσουμε απλή απάντηση π.χ. τα βαριά, γιατί ένα πλοίο που επιπλέει είναι βαρύτερο από ένα κέρμα που βυθίζεται. Μπορούμε όμως να πούμε ότι αν ένα σώμα, βυθισμένο ολόκληρο στο υγρό, εκτοπίζει όγκο υγρού που το βάρος του είναι μεγαλύτερο από του σώματος, το τελευταίο επιπλέει με ένα μέρος του έξω από το νερό. Στην αντίθετη 45

25 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών περίπτωση βυθίζεται. Στην περίπτωση που τα δύο βάρη είναι ίσα τότε το σώμα πλέει βυθισμένο ολόκληρο μέσα στο νερό, σε όποια θέση το βάλουμε. Ένα άλλο κριτήριο για ν αποφασίσουμε αν ένα σώμα πλέει ή βυθίζεται σ ένα υγρό είναι η σχέση πυκνότητας υγρού σώματος (δες Κεφ.4, σελ. 102 και 111) Μετάδοση πιέσεων Η αρχή του Pascal αφορά τη μετάδοση πιέσεων σε υγρά και διατυπώνεται ως εξής: Η πίεση που προκαλείται σε ένα σημείο του υγρού μεταδίδεται σε όλα τα υπόλοιπα σημεία αμετάβλητη. Η αρχή ερμηνεύεται με βάση την ασυμπιεστότητα των υγρών και το γεγονός ότι η πίεση δεν έχει κατεύθυνση. Πρώτο-διατυπώθηκε από τον Pascal περίπου στα ο οποίος μελετούσε τη λειτουργία του υδραυλικού πιεστηρίου δηλ. τον πολλαπλασιασμό της δύναμης σε βάρος της διαδρομής. Ανακάλυψε λοιπόν ότι στο υδραυλικό πιεστήριο το πηλίκο F / S (δύναμη / εμβαδόν) έμενε σταθερό. Το σταθερό αυτό πηλίκο ονομάσθηκε, αργότερα, πίεση όπως και παρόμοια άλλα μεγέθη π.χ. πυκνότητα (μάζα / όγκο), ηλεκτρική τάση (έργο / φορτίο). Ορισμένα από αυτά αργότερα ομαδοποιήθηκαν ως εντατικά μεγέθη. Η διδακτική εισαγωγή της πίεσης ακολούθησε την ιστορική πορεία εισαγωγής της πίεσης στην επιστήμη, Ρ = F / S, γεγονός που προκαλεί δυσκολίες κατανόησης σε μικρούς μαθητές, οι οποίοι την συγχέουν με τη δύναμη και λόγω του ορισμού της. Στα αέρια η πίεση μεταδίδεται μεν σε όλα τα σημεία, αλλά όχι αμετάβλητη, μια που τα αέρια είναι συμπιεστά. Η αντίστοιχη αρχή είναι ο νόμος του Βoyle με την προϋπόθεση ότι δεν έχουμε μεταβολές θερμοκρασίας: Όσο o όγκος ορισμένης μάζας αερίου μειώνεται, τόσο η πίεση του αυξάνεται και αντίστροφα (θερμοκρασία σταθερή) Οι τεχνολογικές εφαρμογές των δύο νόμων είναι σημαντικές, αφού 46

26 Ρευστά πίεση άνωση σ αυτές στηρίζονται τα υδραυλικά πιεστήρια των κάθε μορφής συνεργείων, τα υδραυλικά φρένα και τα αερόφρενα των αυτοκινήτων κ.λ.π Χάρτης εννοιών ρευστών πίεσης Ο χάρτης εννοιών για τα ρευστά και την πίεση, που ακολουθεί, διαβάζεται συνοπτικά ως εξής: Ρευστά λέγονται τα σώματα που έχουν τις ιδιότητες να ρέουν και να αλλάζουν σχήμα. Διακρίνονται σε υγρά που είναι ασυμπίεστα και αέρια που είναι συμπιεστά. Τα υγρά και τα αέρια έχουν πίεση, η οποία στα υγρά είναι ανάλογη του βάθους. Ο αέρας έχει πίεση που λέγεται ατμοσφαιρική. Οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική πίεση ερμηνεύουν τις αλλαγές του καιρού. Η πίεση προκαλεί πιεστικές δυνάμεις, όπως η άνωση. Η άνωση στα υγρά εξαρτάται από τον όγκο του βυθισμένου σώματος και το ειδικό βάρος (πυκνότητα) του υγρού. Η άνωση που προκαλούν τα ρευστά και το βάρος ενός σώματος επηρεάζουν την πλεύση ή βύθιση των σωμάτων Μεθοδολογία ανάδειξης εμπειρικών νόμων Ένα φυσικό μέγεθος μπορεί να εξαρτάται από ένα ή περισσότερα φυσικά μεγέθη, ανάλογα της πρώτης, της δεύτερης κ.λ.π. δύναμης : ψ = αχ, ψ = αχz ή ψ = αχ 2. Για τον πειραματικό έλεγχο αυτής της σχέσης, «έλεγχος μεταβλητών», διατηρούμε κάθε φορά όλους τους άλλους παράγοντες σταθερούς, εκτός από αυτόν που ψάχνουμε. Έτσι οδηγούμαστε στην ανάδειξη ενός εμπειρικού νόμου. Για την ανάδειξη ενός εμπειρικού νόμου πρέπει να υποθέσουμε τους παράγοντες που επηρεάζουν το μέγεθος που μελετάμε (π.χ. πίεση). Στη συνέχεια να ελέγξουμε έναν-έναν χωριστά, κρατώντας τους άλλους σταθερούς. Έλεγχος ενός παράγοντα σημαίνει ότι μεταβάλλουμε μία μεταβλητή (ανεξάρτητη) και εξετάζουμε πως μεταβάλλεται η άλλη (εξαρτημένη). Οι μεταβολές παρατηρούνται με τη μέτρηση κάθε μεγέθους με κατάλληλο όργανο και για τα δύο μεγέθη που εξετάζουμε π.χ. μετράμε 47

27 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών ΧΑΡΤΗΣ ΕΝΝΟΙΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ - ΠΙΕΣΗΣ σώματα-ιδιότητες μεγέθη-έννοιεςφαινόμενα ΥΓΡΑ ασυμπίεστα ΡΕΥΣΤΑ ρέουν αλλ.σχήμα διακρίνονται ΑΕΡΙΑ συμπιεστά ΒΑΡΟΣ σχέσεις έχουν επηρεάζει ΠΛΕΥΣΗ ΒΥΘΙΣΗ έχουν επηρ εάζει βάθος πυκνότητα στα υγρά ανάλογη ΠΙΕΣΗ προκαλεί ΠΙΕΣΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ είναι ΑΝΩΣΗ ΥΓΡΩΝ Ρατμ. προκαλεί αλλαγή καιρού εξαρτά ται όγκο ειδ.βάρος 48

28 Ρευστά πίεση άνωση το βάθος του υγρού με μέτρο και την αντίστοιχη πίεση με μανόμετρο. Στη διάρκεια των μετρήσεων γίνονται σφάλματα τυχαία (μία φορά) ή συστηματικά (επαναλαμβανόμενα), που έχουν ως αποτέλεσμα κάθε μέτρηση μεγέθους να κυμαίνεται σε μια περιοχή τιμών, π.χ. 3,1 ± 0,1 m. Δηλαδή η τιμή του μεγέθους βρίσκεται μεταξύ 3,0 και 3,2 m. Πολλές φορές, στη διδακτική πράξη δίνουμε μόνο την κεντρική τιμή της περιοχής τιμών, για να διευκολύνουμε την κατανόηση των μαθητών, ιδιαίτερα μικρής ηλικίας. Παρ όλ αυτά είναι σωστότερο να μιλάμε για την αβεβαιότητα των μετρήσεων, για να μπορούμε να δικαιολογήσουμε και τις αποκλίσεις των μετρήσεων από τις θεωρητικές. Ένας πλήρης κύκλος υποθετικής παραγωγικής διαδικασίας, για την ανάδειξη ενός εμπειρικού νόμου, ξεκινάει από τη διατύπωση μιας υπόθεσης, στηριγμένης στην εμπειρία ή σε θεωρητικές αναφορές. Με κατάλληλο πείραμα, παρατηρήσεις και μετρήσεις συλλέγουμε δεδομένα, τα οποία επεξεργαζόμαστε για να επαληθεύσουμε ή να απορρίψουμε την αρχική υπόθεση. Στην πρώτη περίπτωση αναδεικνύουμε τα όρια ισχύος της σχέσης και γενικεύουμε την ισχύ του, ενώ στη δεύτερη περίπτωση τροποποιούμε την αρχική μας υπόθεση. 49

29 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών 2.2 ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Οι ιδέες των μαθητών για τα ρευστά και την πίεση Σε σχέση με την ταξινόμηση των σωμάτων στις τρεις φυσικές καταστάσεις της ύλης, στερεά υγρά αέρια και την έννοια της ρευστής κατάστασης οι ιδέες των μαθητών ποικίλουν από την επιστημονική άποψη π.χ. τα υγρά και τα στερεά έχουν βάρος, ως την απλοϊκή εναλλακτική άποψη τα υγρά σε στενά δοχεία συμπιέζονται. Από ευρείες επισκοπήσεις των ιδεών των ελλήνων μαθητών (10-15 ετών) που κάναμε (Καριώτογλου 1991; Καραμολέγκου 1993; Καριώτογλου κ.α. 1995), αλλά και την υπάρχουσα βιβλιογραφία (Driver κ.α. 1998) προέκυψαν τα ακόλουθα συμπεράσματα, για τις φυσικές καταστάσεις της ύλης και τις ιδιότητες των σωμάτων που ταξινομούνται σ αυτές. Πολλοί μαθητές, ακόμη και αν ταξινομούν σωστά αρκετά υγρά και αέρια σώματα στις αντίστοιχες κατηγορίες, δεν διαθέτουν επιστημονικά κριτήρια για να διακρίνουν τις καταστάσεις της ύλης μεταξύ των. Πιο συγκεκριμένα, τα μικρότερα από τα παιδιά 5-13 ετών που μελετήθηκαν θεωρούν ως στερεό κάθε άκαμπτο υλικό π.χ. πέτρα και όχι σφουγγάρι. Κάθε σκόνη ως υγρό και κάθε εύκαμπτο ως ενδιάμεσο στερεού υγρού. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά αποφασίζουν για την κατάσταση κάθε υλικού σύμφωνα με την εμφάνιση και τη συμπεριφορά και όχι με κάποιους γενικότερους κανόνες ταξινόμησης, όπως στην επιστήμη. Πολλά παιδιά θεωρούν τα υγρά ως τα σώματα που «τρέχουν» ή είναι σαν νερό ή περιέχουν νερό, τα ρευστά ή που μπορούν να χυθούν και με την έννοια αυτή κατατάσσουν τις σκόνες στα υγρά. Το νερό λειτουργεί ως υπόδειγμα για όλα τα υγρά, που γι αυτό θεωρούνται νερουλά ή φτιαγμένα από νερό. Τα παχύρευστα σώματα τα θεωρούν ως ενδιάμεσα στερεών υγρών ή ως «ρευστά». 50

30 Ρευστά πίεση άνωση Ορισμένα παιδιά θεωρούν ότι ένα υλικό στην υγρή κατάσταση έχει λιγότερο βάρος απ ότι η ίδια μάζα του υλικού σε στερεή κατάσταση. Παρόμοια σκέψη υπάρχει και για τα αέρια. Μερικοί μαθητές αγνοούν την ασυμπιεστότητα των υγρών ή θεωρούν πως δεν έχουν σταθερό όγκο. Οι μαθητές θεωρούν σωστά ότι τα ρευστά σώματα: ρέουν/ κυλούν/ αλλάζουν σχήμα σε σχετικά ψηλά ποσοστά, αλλά λιγότεροι από τους μισούς τα διακρίνουν από τα στερεά. Αυτό εκ πρώτης όψεως φαίνεται ως αντίφαση, που μπορεί να εξηγηθεί αν θεωρήσουμε την ετυμολογία της λέξεως ρευστά, η οποία οδηγεί και σε σωστό ορισμό (ρέουν, κυλούν). Οι μαθητές δεν φαίνεται να χρησιμοποιούν κριτήρια διάκρισης ή ομοιότητας μεταξύ των καταστάσεων της ύλης παρόμοια με τα επιστημονικά, που στην περίπτωση αυτή είναι μακροσκοπικές ιδιότητες π.χ. μεταξύ αερίων και υγρών: η δυνατότητα συμπίεσής τους ή όχι αντίστοιχα. Αντίθετα προτιμούν χαρακτηριστικά που είναι περισσότερο αντιληπτά (βρίσκονται στη γη) ή σχετίζονται με συνήθεις δραστηριότητες (πιάνονται), τα οποία όμως στερούνται γενικότητας. Τέλος οι μισοί περίπου μαθητές θεωρούν ότι τα υγρά είναι συμπιεστά, ενώ τα αέρια δεν έχουν βάρος. Το πρώτο μπορεί να εξηγείται επειδή πολλοί μαθητές συγχέουν τα υγρά με τα αέρια ή τον όγκο με το σχήμα των σωμάτων (Smith et al. 1985), ενώ το δεύτερο ίσως οφείλεται σε υπεργενίκευση της άποψης ότι «τα αέρια είναι πολύ ελαφρά, γι αυτό (όπως ο καπνός) ανεβαίνουν προς τα πάνω». Σε σχέση με την έννοια της πίεσης και τη μετάδοσή της οι ιδέες των μαθητών κωδικοποιούνται ως εξής: Πολλοί μαθητές δυσκολεύονται να αντιληφθούν την έννοια της πίεσης, την οποία συγχέουν με τη δύναμη. Επιπλέον αποδίδουν στην πίεση εκτατικό και διανυσματικό χαρακτήρα, που έχει η δύναμη. Πολλοί μαθητές αναγνωρίζουν τη σχέση πίεσης και βάθους σε απλά περιβάλλοντα. 51

31 Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου φυσικών επιστημών Φυσικά φαινόμενα που περιλαμβάνουν ισορροπία και κίνηση, όπως η πόση πορτοκαλάδας με καλαμάκι ή το γέμισμα της σύριγγας, ερμηνεύονται με όρους πίεσης / δύναμης ή κενού, παρά με όρους διαφοράς πίεσης. Ορισμένοι μαθητές αντιλαμβάνονται την μετάδοση δράσεων μέσω των ρευστών, ενώ κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι αυτή η μετάδοση έχει προτιμητέα διεύθυνση, συνήθως κατακόρυφη. Άλλοι μαθητές δεν αντιλαμβάνονται καθόλου τη μετάδοση των δράσεων μέσω ρευστών. Σε σχέση με τον ατμοσφαιρικό αέρα μαθητές γύρω στα 12 θεωρούν ότι μόνο ο άνεμος έχει πίεση και μάλιστα η πίεση αυτή έχει τη διεύθυνση του ανέμου. Αντίθετα ο ακίνητος αέρας, θεωρούν, ότι δεν έχει πίεση. Παράλληλα δυσκολεύονται να συσχετίσουν την πίεση στο εσωτερικό μιας μπάλας με την ατμοσφαιρική. Μετά από έρευνα ταξινομήσαμε τις ιδέες των μαθητών για την έννοια της πίεσης σε τρία εννοιολογικά σχήματα μοντέλα, τα οποία χρησιμοποιούν οι μαθητές όταν διαπραγματεύονται έργα σύγκρισης πιέσεων σε φαρδύ στενό δοχείο. Τα Μοντέλα Πίεσης και τα χαρακτηριστικά τους παρουσιάζονται και σχολιάζονται στη συνέχεια, ενώ συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα 2.3. Σε όποιο κελί του πίνακα υπάρχει παύλα σημαίνει πως το αντίστοιχο χαρακτηριστικό δεν έχει νόημα για το μοντέλο αυτό. α) Συνωστισμένου πλήθους: οι μαθητές που το χρησιμοποιούν, άλλοτε ρητά και άλλοτε υπονοούμενα, θεωρούν την πυκνότητα του υγρού μεταβλητή θεωρώντας το ίδιο πλήθος μορίων ή την ίδια ποσότητα ρευστού σε μικρότερο ή μεγαλύτερο χώρο. Ως παράδειγμα, όταν συγκρίνουν πιέσεις σε φαρδύ - στενό δοχείο, που περιέχουν νερό στο ίδιο ύψος λένε:... μεγαλύτερη πίεση στο στενό δοχείο, γιατί εκεί είναι πιο στενά και το νερό πιο συμπιεσμένο.... Όταν ζητήσουμε επιπλέον εξηγήσεις δίνουν το εξής παράδειγμα: είναι όπως όταν χτυπάει το κουδούνι και οι 52

32 Ρευστά πίεση άνωση μαθητές στριμώχνονται στην πόρτα. Απ αυτή την περιοχή εμπειριών φαίνεται να γίνεται μεταφορά το μοντέλο αυτό, που είναι αντίθετο με το επιστημονικό αφού τα υγρά είναι πρακτικά ασυμπίεστα. β) Πιεσοδύναμης: οι μαθητές που το χρησιμοποιούν αντικαθιστούν την έννοια της πίεσης με την έννοια της πιεστικής δύναμης. Έτσι η πίεση που είναι αριθμητικό μέγεθος θεωρείται από τους μαθητές διανυσματικό, αφού του αποδίδουν κατεύθυνση που μάλιστα είναι επιλεκτική δηλ. κατακόρυφη προς τα κάτω. Ως παράδειγμα, όταν συγκρίνουν πιέσεις σε φαρδύ στενό δοχείο, που περιέχουν νερό στο ίδιο ύψος λένε:... η πίεση που ασκείται προς τα κάτω στον πυθμένα είναι μεγαλύτερη στο φαρδύ, γιατί περιέχει περισσότερο νερό.... Φαίνεται ότι η δύναμη είναι πιο ορατή μέσω των αποτελεσμάτων της, απ ότι η ίδια η πίεση που την προκαλεί, π.χ. κίνηση μιας φλέβας υγρού που πετιέται από μια τρύπα δοχείου ή η παραμόρφωση της μεμβράνης της μανομετρικής κάψας. Ακόμη, ίσως προέρχεται από την εσφαλμένη χρήση του όρου πίεση για να εκφρασθεί η κατανεμημένη δύναμη ανά μονάδα επιφάνειας, όπως π.χ. γίνεται στα στατικά των οικοδομών. Χρησιμοποιείται συχνότερα από τα άλλα και φαίνεται σαν το πιο λογικό, γι αυτό παλαιότερα ανάλογη περίπτωση είχε αποκληθεί Υδροστατικό Παράδοξο. γ) Υγρότητας: οι μαθητές που το χρησιμοποιούν φαίνεται να έχουν πιο ανεπτυγμένα και συνεπή νοητικά σχήματα, ενώ και το ίδιο το μοντέλο είναι πιο προωθημένο, αφού όσοι το ακολουθούν θεωρούν την πίεση ιδιότητα του υγρού, γεγονός που είναι κοντά στην επιστημονική άποψη, όπως και τα άλλα στοιχεία που συγκροτούν το μοντέλο. Σπάνια χρησιμοποιείται πλήρες στην ερμηνεία φυσικών καταστάσεων, ενώ χρησιμοποιούνται συχνότερα τμήματα (στοιχεία) του μοντέλου. Προέρχεται από τη διδασκαλία αν και υπάρχουν σπέρματα του και πριν από αυτήν όπως η έκφραση έχει πίεση που αποδίδει την πίεση ως ιδιότητα του ρευστού ή οι διαισθητικές αντιλήψεις για την εξάρτηση της πίεσης από είδος και βάθος υγρού. 53

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 8: Άνωση, Πλεύση/Βύθιση, Πίεση. Καθηγητής: Καριώτογλου Πέτρος (pkariotog@uowm.gr) Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 5: Οι ιδέες των μαθητευομένων για τις Φυσικές Καταστάσεις της Ύλης και τις αλλαγές τους

Διαβάστε περισσότερα

τα βιβλία των επιτυχιών

τα βιβλία των επιτυχιών Τα βιβλία των Εκδόσεων Πουκαμισάς συμπυκνώνουν την πολύχρονη διδακτική εμπειρία των συγγραφέων μας και αποτελούν το βασικό εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιούν οι μαθητές των φροντιστηρίων μας. Μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

κάθετη δύναμη εμβαδόν επιφάνειας Σύμβολο μεγέθους Ορισμός μεγέθους Μονάδα στο S.I.

κάθετη δύναμη εμβαδόν επιφάνειας Σύμβολο μεγέθους Ορισμός μεγέθους Μονάδα στο S.I. 4.1 Η πίεση ονομάζουμε το μονόμετρο φυσικό μέγεθος που ορίζεται ως το πηλίκο του μέτρου της συνολικής δύναμης που ασκείται κάθετα σε μια επιφάνεια προς το εμβαδόν της επιφάνειας αυτής. πίεση = κάθετη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Β Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΠΙΙΕΣΗ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμ εε ααππααννττήή σσεει ιςς (σελ. 1) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. 5) ΙΑΒΑΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Σχεδιασμός Ψηφιακών Εκπαιδευτικών Εφαρμογών ΙI Αναφορά Εργασίας 1 Καραγκούνη Κατερίνα Α.Μ : 1312008050 Το παιχνίδι καρτών «Σκέψου και Ταίριαξε!», το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Πίεση ονομάζουμε το πηλικό της δύναμης που ασκείται κάθετα σε μία επιφάνεια προς το εμβαδόν της επιφάνειας αυτής.

Πίεση ονομάζουμε το πηλικό της δύναμης που ασκείται κάθετα σε μία επιφάνεια προς το εμβαδόν της επιφάνειας αυτής. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΠΙΕΣΗ 4.1 Πίεση Είναι γνωστό ότι οι χιονοδρόμοι φορούν ειδικά φαρδιά χιονοπέδιλα ώστε να μπορούν να βαδίζουν στο χιόνι χωρίς να βουλιάζουν. Θα έχετε επίσης παρατηρήσει ότι τα μεγάλα και βαριά

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Γυμνασίου - Κεφάλαιο 4: Πίεση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΠΙΕΣΗ. Φυσική Β Γυμνασίου

Φυσική Β Γυμνασίου - Κεφάλαιο 4: Πίεση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΠΙΕΣΗ. Φυσική Β Γυμνασίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΠΙΕΣΗ Φυσική Β Γυμνασίου Δύναμη και Πίεση Κρατάς μία πινέζα μεταξύ του δείκτη και του αντίχειρα σου, με δύναμη 10 Ν. Η μύτη της πινέζας έχει διάμετρο 0,1mm ενώ η κεφαλή της έχει διάμετρο 10mm.

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ 1. α) Ζεύγος δυνάμεων Δράσης Αντίδρασης είναι η δύναμη που ασκεί ο μαθητής στο έδαφος

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 Α) Τί είναι µονόµετρο και τί διανυσµατικό µέγεθος; Β) Τί ονοµάζουµε µετατόπιση και τί τροχιά της κίνησης; ΘΕΜΑ 2 Α) Τί ονοµάζουµε ταχύτητα ενός σώµατος και ποιά η µονάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Β Γυμνασίου 22/6/2015. Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Β Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής

Β Γυμνασίου 22/6/2015. Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Β Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής Β Γυμνασίου /6/05 Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Β Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής Β Γυμνασίου /6/05 Δείκτες Επιτυχίας (Γνώσεις και υπό έμφαση ικανότητες) Παρεμφερείς Ικανότητες (προϋπάρχουσες

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο και μέθοδος προσέγγισης των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική και Πρώτη Σχολική ηλικία

Περιεχόμενο και μέθοδος προσέγγισης των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική και Πρώτη Σχολική ηλικία Περιεχόμενο και μέθοδος προσέγγισης των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική και Πρώτη Σχολική ηλικία Πέτρος Π. Καριώτογλου Περίληψη Στο άρθρο αυτό προτείνονται οι διαδικασίες των επιστημονικών μεθόδων (παρατήρηση,

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:.

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Θέμα 1ο Δύο μαθητές βυθίζουν για λίγο το χέρι τους στο νερό των δοχείων Α και Β, ο ένας στο Α και ο άλλος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙ ΜΕΡΟΥΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΔΥΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙ ΜΕΡΟΥΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΔΥΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙ ΜΕΡΟΥΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΔΥΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στο μέρος αυτό της εργασίας παρουσιάζονται ο συχνότητες και τα ποσοστά στις απαντήσεις των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 1: Αναπαραστάσεις ΕΦΕΙΑ Καθηγητής: Καριώτογλου Πέτρος (pkariotog@uowm.gr) Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι.

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι. ΑΝΩΣΗ Πείραμα 1: Το αυγό που κολυμπάει. Τι χρειάζεσαι: ένα βρασμένο αυγό, ένα πλατύ ποτήρι ή ένα πλαστικό μπουκάλι, ένα μαχαίρι, νερό, αλάτι, ένα κουταλάκι. Τι θα κάνεις: Αν δεν είναι εύκολο να έχεις ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφική και πειραματική έρευνα

Περιγραφική και πειραματική έρευνα 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΥΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : Τρασανίδης Γεώργιος, διπλ. Ηλεκ/γος Μηχανικός Μsc ΠΕ12 05 Περιγραφική και πειραματική έρευνα Σε μια έρευνα που περιλαμβάνει δύο μεταβλητές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Π.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Π. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Π.Ε ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ.. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Β Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης

Μαθηματικά Β Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Μαθηματικά Β Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Ο μαθητής σε μια σύγχρονη τάξη μαθηματικών: Δεν αντιμετωπίζεται ως αποδέκτης μαθηματικών πληροφοριών, αλλά κατασκευάζει δυναμικά τη μαθηματική γνώση μέσα από κατάλληλα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον)

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ με τη βοήθεια του λογισμικού Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) Φυσική Β Λυκείου Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Νοέμβριος 2013 0 ΤΙΤΛΟΣ ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης

Μαθηματικά Γ Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Μαθηματικά Γ Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση της προϋπάρχουσας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Ε Δημοτικού

Μαθηματικά Ε Δημοτικού Μαθηματικά Ε Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης 2014 Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Το εκπαιδευτικό υλικό το οποίο αντιστοιχεί στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Α Λυκείου αποτελείται από: 1. Το βιβλίο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" τη Θερμοκρασία και τη Θερμότητα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Ερευνώ και Ανακαλύπτω τη Θερμοκρασία και τη Θερμότητα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα.

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:....

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΡΕΥΣΤΑ ΤΟ ΝΕΡΟ

ΥΔΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΡΕΥΣΤΑ ΤΟ ΝΕΡΟ ΥΔΡΟΣΤΑΤΙΚΗ είναι ο επιστημονικός κλάδος γνώσεων της μηχανικής των ρευστών, που εξετάζει τα ρευστά που βρίσκονται σε στατική ισορροπία η μεταφέρονται μετατίθενται κινούμενα ως συμπαγή σώματα, χωρίς λόγου

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγµατα καθηµερινότητας ΣΚΙΕΡΣ

Παραδείγµατα καθηµερινότητας ΣΚΙΕΡΣ 1 2 Παραδείγµατα καθηµερινότητας ΣΚΙΕΡΣ Σκιέρ : Ελαστικά τρακτέρ-φορτηγών : Καρφιά: Συµπεράσµατα: Εξάρτηση της πίεσης (P) από : I. Επιφάνεια επαφής (S-> αντιστρόφως ανάλογη) II. Μέγεθος της δύναµης (F->

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Παίζοντας με το νερό Ραβάνης Κωνσταντίνος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία»

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο δημοτικό σχολείο έχεις μάθει ότι τα υλικά σώματα, είτε βρίσκονται στη στερεή είτε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: ISBN: 960 631 539 8. 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ,,.2121/1993,. 100/1975., , 51. 2121/1993.

Copyright: ISBN: 960 631 539 8. 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ,,.2121/1993,. 100/1975., , 51. 2121/1993. 2006 Copyright: - / 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ISBN: 960 631 539 8,,.2121/1993,. 100/1975.,,,,, 51. 2121/1993. , ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ......σελ. 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες στην Μηχανική των Ρευστών

Μεθοδολογίες στην Μηχανική των Ρευστών Μεθοδολογίες στην Μηχανική των Ρευστών η Μεθοδολογία: «Ανυψωτήρας» Το υγρό του δοχείου κλείνεται με δύο έμβολα που βρίσκονται στην ίδια οριζόντιο. Στο έμβολο με επιφάνεια Α ασκείται δύναμη F. ον Η F ασκεί

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Ε Δημοτικού 5 Υλικά σώματα Μαθαίνω χρήσιμες πληροφορίες του Βιβλίου Μαθητή Παντού γύρω μας υπάρχει ύλη. Η ύλη μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου 22/6/2015. Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Γ Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής

Γ Γυμνασίου 22/6/2015. Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Γ Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής Γ Γυμνασίου /6/05 Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Γ Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής Γ Γυμνασίου /6/05 Δείκτες Επιτυχίας (Γνώσεις και υπό έμφαση ικανότητες) Παρεμφερείς Ικανότητες (προϋπάρχουσες

Διαβάστε περισσότερα

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας.

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» OdyKouk@gmail.com Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 1 Εισαγωγή

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 1 Εισαγωγή (ΨΥΧ-122) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη 1 Εισαγωγή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Τι είναι ; Ηλεκτρικό ρεύμα ονομάζεται η προσανατολισμένη κίνηση των ηλεκτρονίων ή γενικότερα των φορτισμένων σωματιδίων Που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΕΝΤΑΣΗ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΔΥΟ ΣΗΜΕΙΑΚΑ ΦΟΡΤΙΑ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΕΝΤΑΣΗ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΔΥΟ ΣΗΜΕΙΑΚΑ ΦΟΡΤΙΑ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 475 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΕΝΤΑΣΗ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΔΥΟ ΣΗΜΕΙΑΚΑ ΦΟΡΤΙΑ Μαστρογιάννης Αθανάσιος Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης

Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης Άσκηση 8 Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης 1.Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι ο πειραματικός προσδιορισμός της πυκνότητας στερεών και υγρών με τη μέθοδο της άνωσης. Βασικές Θεωρητικές

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Ενότητα 10: Τα φαινόμενα της τήξης και της πήξης Ραβάνης Κωνσταντίνος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc,

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θαλάσσια αύρα ονομάζουμε τον τοπικό άνεμο ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ 1.1. Τίτλος: Ανάβοντας ένα λαμπάκι 1.2. Θεματική περιοχή: Ηλεκτρισμός 1.3. Σκοπός & Στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοποίηση: Σύντομη θεωρητική εισαγωγή και υποδειγματικές εφαρμογές. Μαρία Καλλέρη και Άννα Σπύρτου

Τριγωνοποίηση: Σύντομη θεωρητική εισαγωγή και υποδειγματικές εφαρμογές. Μαρία Καλλέρη και Άννα Σπύρτου Τριγωνοποίηση: Σύντομη θεωρητική εισαγωγή και υποδειγματικές εφαρμογές Μαρία Καλλέρη και Άννα Σπύρτου 1 Ορισμός Μπορεί να οριστεί ως η χρήση δύο ή περισσοτέρων μεθόδων συλλογής δεδομένων Ονομάζεται και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

"Ερευνώ και Ανακαλύπτω" την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό

Ερευνώ και Ανακαλύπτω την ΗλεκτροΜαγνητική Επαγωγή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Από τον Ηλεκτρισμό στο Μαγνητισμό, από το Μαγνητισμό στον Ηλεκτρισμό ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α ΣΥΜΠΟΣΙΟ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: Πρωτοβάθμια Εκπ-Παίδευση στις-με τις Φυσικές επιστήμες - H Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - 1 - 1. ΔΥΝΑΜΕΙΣ. (6 π) Οι μαθητές και μαθήτριες να: 1.1 Η δύναμη ως διάνυσμα. 1.1.1 Ορίζουν τη δύναμη από τα αποτελέσματά της. 1.1.1.1 Μια δύναμη μπορεί να προκαλέσει:

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο "Κύκλος" του Νερού

Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο Κύκλος του Νερού Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο "Κύκλος" του Νερού α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε την παρακάτω εικόνα. Αναγνώρισε τα φαινόμενα που σχετίζονται με το νερό και ονόμασέ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450. Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις αντιλήψεις των μαθητών ΣΤ τάξης Δημοτικού Σχολείου για το απλό ηλεκτρικό κύκλωμα

Έρευνα για τις αντιλήψεις των μαθητών ΣΤ τάξης Δημοτικού Σχολείου για το απλό ηλεκτρικό κύκλωμα ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ A Οι Φυσικές Επιστήμες στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Έρευνα για τις αντιλήψεις των μαθητών ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα