«Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού»: Η ανάγκη δημιουργίας του συγκεκριμένου προγράμματος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού»: Η ανάγκη δημιουργίας του συγκεκριμένου προγράμματος"

Transcript

1 Eπιστημονικό Bήμα, τ. 13, - Ιούνιος 2010 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού»: Η ανάγκη δημιουργίας του συγκεκριμένου προγράμματος Σοφία Χατζηνικολάου Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Τάνια Αναγνωστοπούλου Πρόεδρος Ινστιτούτου Ψυχολογίας και Υγείας Εισαγωγή Η ανάγκη δημιουργίας ενός τέτοιου προγράμματος προήλθε από την έντονη απαίτηση των ίδιων των εκπαιδευτικών, που έρχονται σε αμηχανία κάθε φορά που το φαινόμενο του θανάτου κάνει άμεσα (θάνατος κάποιου παιδιού / γονέα / δασκάλου) ή έμμεσα (μαζικοί θάνατοι από φυσική καταστροφή, σεισμός, τσουνάμι, αεροπορική τραγωδία) την παρουσία του στο σχολείο. Τα παιδιά ρωτούν να μάθουν πληροφορίες για το θάνατο («Πού πας όταν είσαι πεθαμένος», «Πού είναι οι πεθαμένοι», κ.ά.) και οι εκπαιδευτικοί δεν ξέρουν τι να απαντήσουν. Ταυτόχρονα, πολλά παιδιά που είναι πιο ευαίσθητα στην α- πώλεια παρουσιάζουν ψυχικές διαταραχές (ξαφνικό και έντονο κλάμα, διάσπαση προσοχής, μελαγχολία), που φέρνουν σε δύσκολη θέση τους εκπαιδευτικούς, καθώς δεν γνωρίζουν πώς να τα αντιμετωπίσουν, ενώ και οι συμμαθητές τους μπορεί να αντιδράσουν με ευαισθησία, συμμετέχοντας και συμπάσχοντας ή με σκληρή αποδοκιμασία, κοροϊδεύοντάς τα με χαρακτηρισμούς ό- πως «κλαψιάρη». Πανελλαδική έρευνα που διεξήχθη το 2003 (Παπαδάτου και Μεταλληνού, 2004) κατέδειξε την έλλειψη οργανωμένου προγράμματος παρέμβασης εκ μέρους του ελληνικού σχολείου που να παρέχει κατάλληλες κατευθύνσεις για τη στήριξη του άρρωστου μαθητή ή του μαθητή που θρηνεί. Δυστυχώς, η ψυχολογική στήριξη αυτών των μαθητών εξαρτάται αποκλειστικά από την ευαισθησία κάθε εκπαιδευτικού. Η έρευνα μελέτησε πώς οι Έλληνες εκπαιδευτικοί αντιλαμβάνονται, αντιμετωπίζουν και στηρίζουν τους μαθητές που αντιμετωπίζουν α) μια σοβαρή α- σθένεια, β) το θάνατος μέλους της οικογένειάς τους και γ) το θάνατο συμμαθητή. Φανέρωσε πώς μόνο στο θάνατο ενός μαθητή κινητοποιείται ολόκληρη

2 152 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου η σχολική κοινότητα και αντιμετωπίζει συλλογικά το δυσάρεστο αυτό γεγονός. Όσον αφορά, όμως, τις περιπτώσεις του άρρωστου μαθητή και του μαθητή που πενθούσε συγγενικό του πρόσωπο, ο εκπαιδευτικός έδειχνε φανερή α- δυναμία να το αντιμετωπίσει. Δεν κατανοούσε τις επιπτώσεις του γεγονότος αυτού στη ζωή του παιδιού, απέφευγε συστηματικά να το συζητήσει μαζί του και τελικά περιοριζόταν στο ρόλο του «εκπαιδευτικού» μειώνοντας τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες από το παιδί και δικαιολογώντας τις συχνές απουσίες του. Το πρόσφατο τσουνάμι και ο μεγάλος σεισμός στην Ασία, όπως και η φοβερή πυρκαγιά και οι τρομερές συνέπειες στην Πελοπόννησο, αναζωπύρωσαν την ανάγκη εκπαίδευσης των παιδιών σχετικά με την έννοια του θανάτου. Οι εκπαιδευτικοί βομβαρδίστηκαν με σχετικές ερωτήσεις στις οποίες δεν είχαν σαφείς απαντήσεις, ενώ κάποια ευαίσθητα παιδιά παρουσίασαν συμπτώματα ψυχικών διαταραχών (ξαφνικό κλάμα, μελαγχολία). Έτσι, οι εκπαιδευτικοί ζητούν επιτακτικά την εφαρμογή αυτού του προγράμματος, ώστε να κατακτήσουν τις α- παραίτητες γνώσεις και δεξιότητες, για να αντιμετωπίζουν θετικά τέτοια γεγονότα. Πέρα, ωστόσο, από την καταφανή ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη των παιδιών της προσχολικής και σχολικής ηλικίας από ειδικό, είναι έκδηλη η α- παίτηση να μπορούν και οι εκπαιδευτικοί, μέσα από σχολικές δραστηριότητες, να φέρουν το παιδί σε επαφή με το τελευταίο στάδιο του βιολογικού κύκλου και να συμβάλλουν στην αποδοχή, εκ μέρους του παιδιού, όλων των συναισθημάτων που προκαλούν η απώλεια, η θλίψη και το πένθος. Βασικοί στόχοι του προγράμματος Σύμφωνα με βιβλιογραφική έρευνα των Silverman, Worden και Nikman (1992), υπάρχουν πέντε βασικές επιμέρους έννοιες που εμπλέκονται στις αντιλήψεις των παιδιών για το θάνατο. Αυτές είναι : η καθολικότητα του θανάτου, το αμετάκλητο του θανάτου, η παύση των λειτουργιών, η αιτιότητα, και κάποια μορφή συνέχισης της ζωής. Βασικοί στόχοι του προγράμματος ήταν: η κατανόηση εκ μέρους των παιδιών (αλλά και των εκπαιδευτικών) της έννοιας του θανάτου (αναλυτική διερεύνηση των πέντε επιμέρους εννοιών), η εξερεύνηση των δικών τους, αλλά και των άλλων (συμμαθητών, δασκάλων, γονιών), στάσεων έναντι του γεγονότος αυτού, και η αναγνώριση και η αποδοχή των συναισθημάτων που προκαλεί η απώλεια. Το υλικό που επιλέχτηκε προερχόταν από το θεωρητικό βιβλίο «Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί: Ο ρόλος του σχολείου και της οικογένειας» της Σ. Χατζηνικολάου (2007), ένα εκπαιδευτικό παραμύθι («Αντίο Φρέντυ»), της Σ. Χατζηνι-

3 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού» κολάου, διάφορα ποιήματα (όπως: «Η ιστορία του Ικμπάλ Μασί» στο περιοδικό «Μαθητής», τεύχος 269, Μάιος 1995, «Δυο παιδιά μπροστά στον τάφο», του Σ. Μυριβήλη, «Ο τάφος» του Κ. Παλαμά), αντίστοιχα εκπαιδευτικά προγράμματα του εξωτερικού (Stevenson, 1995 Corr, A. - Corr, D.M. και Worden, J.W.) προσαρμοσμένα στα ελληνικά δεδομένα, καθώς και θεωρητικό υλικό (Παπαδάτου και Νίλσεν, 1998), όπως και διάφορα έντυπα από το Κέντρο Συμβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης (ΑΠΘ, 1999). Όλο το υλικό που διαθέσαμε το προσαρμόσαμε στις ανάγκες των μαθητών που έλαβαν μέρος στη διαδικασία και προσπαθήσαμε να παραγάγουμε καινοτόμες δραστηριότητες. Έτσι, τα παιδιά ενεργοποιήθηκαν, μοιράστηκαν γνώσεις και εμπειρίες, ανέλυσαν συμπεριφορές και αξίες και υποστήριξαν το ένα το άλλο κατά τη διάρκεια της μαθησιακής εμπειρίας. Ενδεικτικά αναφέρουμε δύο δραστηριότητες: 1) Αν η απώλεια ήταν Σε αυτή τη δραστηριότητα τα παιδιά κατανοούν τις επιδράσεις των συναισθημάτων στον τρόπο με τον οποίο «βλέπουν» τα πράγματα έτσι, ώστε να ταυτίζονται, έστω και ευκαιριακά, οι μορφές με σκέψεις και συναισθήματα. Επειδή η ανάλυση και η κατανόηση των μορφών είναι ευκολότερη από την κατανόηση των συναισθημάτων, γίνεται εργαλείο ψυχικής ανάλυσης. Ο συμβολισμός ψυχική λειτουργία αλλά και εικαστικό μέσο εφαρμόζεται αυθόρμητα από τα ίδια τα παιδιά και τα βοηθάει να κατανοήσουν τις αντιδράσεις τους. Ακολουθούν παραδείγματα απαντήσεων από παιδιά τα οποία πήραν μέρος σε αυτή τη δραστηριότητα: Αν η απώλεια ήταν: Ζώο: θα ήταν: νυχτερίδα, καρχαρίας, ψαράκι ή κουνελάκι ή περιστέρι Λουλούδι: θα ήταν πασχαλιά γιατί είναι μωβ, ή παπαρούνα, γιατί τη βρήκαν στον τάφο του Χριστού, ή μαύρη τουλίπα Τραγούδι: «Ο Χάρος βγήκε παγανιά», «Γιατί μου έφυγες μικρό μου αγγελούδι» Καιρός: θα ήταν ασφαλώς βροχή, καταιγίδα, συννεφιά, κεραυνός Εποχή: θα ήταν χειμώνας ή φθινόπωρο Έντομο: σκορπιός, σκουλήκι, σαρανταποδαρούσα Παιγνίδι: επιτραπέζιο γκρινιάρη, υπαίθριο ο χαρταετός ή το μπαλόνι. Φαγητό: φασολάδα ή φακή Γλυκό: θα ήταν πικρή σοκολάτα Επάγγελμα: νεκροθάφτης, κρεοπώλης Δωμάτιο: σκοτεινό, κρύο, με λίγα έπιπλα 2) Ταξίδι Σε αυτή τη δραστηριότητα τα παιδιά κατανοούν ότι, όταν κάποιος δικός μας έχει φύγει από τη ζωή, τον αποχαιρετούν για πάντα, όσο δύσκολο και αν είναι. Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι είναι σκληρό, αλλά πάρα πολύ σημαντικό να πεις αντίο. Αντίο με πολλή αγάπη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορούμε να κά-

4 154 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου νουμε μερικές συμβολικές πράξεις ή να στείλουμε συμβολικά ευχές, αναμνήσεις, επιθυμίες, λόγια αγάπης, για να δώσουμε έκφραση στα συναισθήματά μας. Όλα αυτά έχουν συχνά θεραπευτικό χαρακτήρα. Ο εκπαιδευτικός ενθαρρύνει τα παιδιά να ζωγραφίσουν διάφορες ευχές, ε- πιθυμίες, σκέψεις, συναισθήματα ή να γράψουν ημερολόγια, κάρτες, αφιερώσεις, στιχάκια, τραγούδια ή ένα αποχαιρετιστήριο γράμμα ή ό,τι άλλο θέλουν σε ένα φύλλο χαρτί για ένα νεκρό φίλο τους ή για κάποιο κατοικίδιο που μπορεί να έ- χασαν. Ακολουθεί παράδειγμα αναμνήσεων από αγαπημένο πρόσωπο από μαθήτρια της Δ τάξης του 61ου Δημοτικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με θέμα: «Αποχαιρετιστήριο μπαλόνι», το οποίο πήρε μέρος σε αυτή τη δραστηριότητα (με υ- πεύθυνο εκπαιδευτικό τον Θανάση Σιώτα). «Ο θείος μου λεγόταν Γιώργος», «Το αγαπημένο του χρώμα ήταν το κίτρινο», «Μου έχεις λείψει πάρα πολύ από μικρή». Στη συνέχεια δένουν αυτά που ζωγράφισαν, το καθένα σε ένα μπαλόνι. Στο τέλος, σε ανοιχτό χώρο αφήνουν τα μπαλόνια να φύγουν στον ουρανό. Παραλλαγή Κάθε παιδί γράφει σε ένα μπαλόνι τα αρνητικά συναισθήματα που η έντονη απώλεια τού έχει προκαλέσει, το φουσκώνει και το αφήνει να φύγει παίρνοντας μαζί αυτά τα συναισθήματα. Οι προβληματισμοί των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, οι παρεμβάσεις τους, η δημιουργικότητά τους και οι εμπειρίες τους στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων μάς βοήθησαν να εμπλουτίσουμε πολλές από τις δραστηριότητες και να δημιουργήσουμε ένα εκπαιδευτικό υλικό για την αγωγή γύρω από το θάνατο, το πρώτο στην Ελλάδα, για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, και προσαρμοσμένο και για τους εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που μπορεί να υλοποιηθεί στο πλαίσιο της σχολικής τάξης. Το περιεχόμενο του προγράμματος Στο πρόγραμμα συμμετείχαν συνολικά δέκα σχολικές μονάδες, οι οποίες ε- πιλέχτηκαν από το σύνολο των υποψηφιοτήτων και αντιπροσωπεύουν και τα έ- ξι Γραφεία Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης. Οι επιστημονικοί φορείς που συμμετείχαν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα ήταν: Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαιδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης (Χατζηνικολάου Σοφία, Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας), Ινστιτούτο Ψυχολογίας και Υγείας (Τάνια Αναγνωστοπούλου, Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος), Κέντρο Πρόληψης «Σείριος» (Μελίνα Βλαχοπούλου και Ανδρέας Τσούνης, σχολικοί ψυχολόγοι). Στο πρόγραμμα συμμετείχαν συνολικά 15 εκπαιδευτικοί και 248 μαθητές, α- πό τους οποίους τα 120 είναι αγόρια και τα 128 είναι κορίτσια.

5 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού» α) Τι περιλάμβανε η φάση προετοιμασίας (εργασίες κ.λπ.) 1) Συγκρότηση της ομάδας των εκπαιδευτικών που επιθυμούσαν να εμπλακούν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας. 2) Ενημέρωση των Διευθυντών και των Συλλόγων Διδασκόντων των αντίστοιχων σχολείων, όπως και των γονέων των αντίστοιχων μαθητών που εμπλέκονταν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας. 3) Συνάντηση των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών με σκοπό να γνωριστούν καλύτερα τα μέλη της ομάδας. Στη συνέχεια, η ομάδα συνέχισε με έρευνα αναγκών, δίνοντας ένα σύντομο ερωτηματολόγιο τόσο σε επίπεδο τάξης όσο και σχολείου για τις ανάγκες και τις προσδοκίες των εκπαιδευτικών και μαθητών για το πρόγραμμα. Με τον τρόπο αυτό μπόρεσε να οργανωθεί και το χρονοδιάγραμμα δραστηριοτήτων. 4) Κάθε σχολείο είχε την απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή, γιατί δεν α- παιτούνταν ιδιαίτερες προετοιμασίες. β)τι περιλάμβανε η φάση πραγματοποίησης (εκπαιδευτικές μέθοδοι κ.λπ.) Στη φάση πραγματοποίησης οι εκπαιδευτικοί πρώτα πέρασαν από μια βιωματική προσέγγιση πένθους, που περιλάμβανε δραστηριότητες όπως να μιλήσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους για μια σημαντική απώλεια στη δική τους ζωή, για να μπορούν να διαπραγματεύονται τέτοια θέματα για τον εαυτό τους. Στη συνέχεια, προχώρησαν στην εφαρμογή του υλικού με βάση το χρονοδιάγραμμα δραστηριοτήτων που είχε προγραμματιστεί ήδη από τη φάση προετοιμασίας. Ταυτόχρονα, κάθε δύο εβδομάδες πραγματοποιούνταν συνάντηση της ομάδας συνεργασίας εκπαιδευτικών και φορέων, όπου αναλύονταν τα πεπραγμένα, προέκυπταν συμπεράσματα, ελέγχονταν οι διαδικασίες και, όπου οι προσεγγίσεις δεν είχαν πετύχει, προτείνονταν εναλλακτικές δραστηριότητες. Ακόμη, η ομάδα συνεργασίας προχωρούσε στη συγκέντρωση και ταξινόμηση υλικού που είχε δημιουργηθεί από προηγούμενες δραστηριότητες. Το πρόγραμμα έκλεισε με την παρακολούθηση ενός μαύρου θεάτρου από το δραματοποιημένο παραμύθι «Αντίο Φρέντυ» και τη συμμετοχή των εκπαιδευτικών και των μαθητών σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα που στήθηκε από τους επιστημονικούς φορείς μας. Δραστηριότητα μαθητών Όλη η διαδικασία καταρχάς πραγματοποιήθηκε μέσα στην τάξη ή στις ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες του κάθε σχολείου, γεγονός που ενέπνευσε συναίσθημα εμπιστοσύνης και ελευθερίας στα παιδιά για δημιουργική έκφραση και ενεργό συμμετοχή. Υπήρξε ποικιλία δραστηριοτήτων για την πραγματοποίηση του προγράμματος. Αρχικά μελέτησαν το εκπαιδευτικό παραμύθι «Αντίο Φρέντυ» και μέσα από αυτό αναδύθηκαν οι δικές τους αντιλήψεις για την έννοια του θανάτου και συζητήθηκαν τα στάδια του πένθους μέσα α- πό τις ερωτήσεις διερεύνησης συναισθημάτων που υπάρχουν στο τέλος του παραμυθιού.

6 156 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου Στις επόμενες δραστηριότητες δόθηκε βαρύτητα και στην ανάπτυξη γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, και παράλληλα δόθηκε η πρέπουσα βαρύτητα και στην ανάπτυξη συναισθηματικών δεξιοτήτων και στην αποδοχή συναισθημάτων. Αυτό επιτεύχθηκε μέσω της ανάγνωσης διάφορων άλλων παραμυθιών και ποιημάτων σχετικών με το θάνατο, μέσα από εικαστικές δημιουργίες των ίδιων των παιδιών, αυτοσχέδιων ιστοριών, ποιημάτων και τραγουδιών, αλλά κυρίως μέσω της ενδελεχούς συζήτησης των απόψεων των παιδιών γύρω από το υπό διαπραγμάτευση θέμα. Τέλος, παρακολούθησαν μία παράσταση μαύρου θεάτρου και συμμετείχαν σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα που είχε σχέση με την απώλεια. Σημαντική σε αυτό το σημείο κρίθηκε η ευαισθητοποίηση και η συναισθηματική δεκτικότητα των εκπαιδευτικών, οι οποίοι δεν φοβήθηκαν το θέμα, αλλά ε- ξέτασαν τις απορίες των παιδιών, απάντησαν σε όλες τις ερωτήσεις τους με ειλικρίνεια και φέρθηκαν με ωριμότητα σε τυχόν συναισθηματικά ξεσπάσματα παιδιών που πρόσφατα βίωσαν κάποια απώλεια και είχαν ακόμα ανοιχτή συναισθηματική πληγή. Αξιολόγηση του προγράμματος Στόχος Το πρόγραμμα έλαβε χώρα σε 10 δημοτικά σχολεία της Ανατολικής Περιφέρειας Θεσσαλονίκης από το Φεβρουάριο έως το Μάιο του Στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος αξιολογήθηκαν η στάση και οι γνώσεις των εκπαιδευτικών απέναντι στην απώλεια και το πένθος στο σχολικό πλαίσιο πριν την έναρξη του προγράμματος και μετά την ολοκλήρωσή του. Το πρόγραμμα αυτό είναι το πρώτο που διεξάγεται σε δημοτικά σχολεία στην ελληνική επικράτεια στο πλαίσιο των προγραμμάτων ΕΠΕΑΚ. Επομένως, είναι πολύ σημαντική η διερεύνηση των στάσεων των δασκάλων απέναντι σε θέματα απώλειας και θανάτου σε μικρά παιδιά. Δείγμα Όσον αφορά την αξιολόγηση του προγράμματος, από το σύνολο των εκπαιδευτικών 11 συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο και στις δύο φάσεις. Οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν γυναίκες και ο μέσος όρος της ηλικίας τους ήταν 46.8 έτη, ενώ μέσος όρος της προϋπηρεσίας τους ήταν 23,8 έτη. Η πλειονότητα των εκπαιδευτικών (90.9%) είχαν συμμετάσχει σε πρόγραμμα α- γωγής υγείας στο παρελθόν. Μεθοδολογία Για τις ανάγκες της έρευνας χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος του ερωτηματολογίου. Το ερωτηματολόγιο χορηγήθηκε στους εκπαιδευτικούς σε δύο φάσεις: Μία φορά πριν ξεκινήσει το πρόγραμμα (Φεβρουάριος 2008) και μια φορά στο τέλος του προγράμματος (Μάιος 2008). Οι ερωτήσεις παρατίθενται στον Πίνακα

7 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού» Το ερωτηματολόγιο βασίστηκε στο «Grief Experience Questionnaire GEO» (T.W. Barrett - T.B. Scott, 1989) και στο «Reflections on Death» (Jerral Sapienza, 2003). Μετά το τέλος του προγράμματος ζητήθηκε, επίσης, από τους εκπαιδευτικούς να αξιολογήσουν την κατανόηση και την αφομοίωση του υλικού από τους μαθητές και τη δυσκολία εφαρμογής του προγράμματος στην τάξη, όπως και το πόσο έτοιμοι αισθάνονται να μιλήσουν για θέματα απώλειας στην τάξη τους. Το ερωτηματολόγιο της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα για το πένθος αποτελούνταν από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αφορούσε τις γνώσεις και τις στάσεις των εκπαιδευτικών όσον αφορά το πένθος των παιδιών. Απαρτιζόταν από οκτώ ερωτήσεις-θέματα, όπως «Τα παιδιά δεν βιώνουν τόσο έντονα το πένθος τους όσο οι ενήλικες». Για τις απαντήσεις χρησιμοποιήθηκε η πεντάβαθμη κλίμακα Likert, με διαβαθμίσεις «Διαφωνώ πολύ» - «Διαφωνώ λίγο» «Ούτε συμφωνώ ούτε διαφωνώ» - «Συμφωνώ λίγο» - «Συμφωνώ πολύ». Υπήρχε, επίσης, μια κλειστή ερώτηση η οποία αναφερόταν στο πόσο έτοιμοι αισθάνονταν οι εκπαιδευτικοί για να προσεγγίσουν αυτό το θέμα στην τάξη τους. Οι απαντήσεις δίνονταν σε κλίμακα τριών διαβαθμίσεων: «λίγο προετοιμασμένος», «αρκετά προετοιμασμένος» και «πολύ προετοιμασμένος». Το πρώτο μέρος δόθηκε δύο φορές, την πρώτη φορά πριν την έναρξη του προγράμματος και κατόπιν μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Στόχος ήταν η μέτρηση τυχόν διαφορών στις απαντήσεις των εκπαιδευτικών, οι οποίες θα καταδείκνυαν την αλλαγή τους όσον αφορά τις γνώσεις και τις στάσεις τους στο συγκεκριμένο θέμα. Το δεύτερο μέρος αφορούσε την καθαυτό αξιολόγηση του προγράμματος και δόθηκε μόνο στο τέλος του προγράμματος. Απαρτιζόταν από 4 ανοιχτές ερωτήσεις, όπως «Αναφερθείτε στα στοιχεία του προγράμματος που βρήκατε βοηθητικά», και 2 κλειστές ερωτήσεις, που α- φορούσαν την κατανόηση του υλικού και τη δυσκολία εφαρμογής του προγράμματος σε κάθε τάξη. Η πρώτη από αυτές τις ερωτήσεις, που αφορούσε την κατανόηση και την α- φομοίωση του υλικού από την κάθε τάξη, βαθμολογούνταν σε μια πεντάβαθμη κλίμακα, η οποία εκτεινόταν από το «πολύ μικρή κατανόηση» (1) έως το «εξαιρετική κατανόηση» (5). Η δεύτερη ερώτηση, η οποία αφορούσε τη δυσκολία εφαρμογής του προγράμματος, βαθμολογούνταν σε πεντάβαθμη κλίμακα η οποία είχε τις διαβαθμίσεις «καθόλου δύσκολο», «λίγο δύσκολο», «μέτρια δύσκολο», «πολύ δύσκολο», «εξαιρετικά δύσκολο». Το ερωτηματολόγιο ήταν ανώνυμο, ωστόσο, για τη στατιστική επεξεργασία των δεδομένων ζητήθηκαν ορισμένα δημογραφικά στοιχεία (ηλικία, φύλο και έ- τη υπηρεσίας).

8 158 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου Αποτελέσματα Πίνακας 1. Ερωτηματολόγιο στάσεων και γνώσεων για την απώλεια στην παιδική ηλικία Το παιδί που πενθεί περνάει μια δύσκολη περίοδο στην αρχή, γρήγορα όμως το ξεπερνάει Μιλάμε για το θάνατο μετά από μια ορισμένη ηλικία Τα παιδιά δείχνουν το πένθος τους κυρίως με απόσυρση και ακεφιά Όταν ζητάμε από το παιδί που πενθεί να μιλήσει για την απώλειά του, το πληγώνουμε άσκοπα Όλα τα παιδιά θα πρέπει να έχουν μια αγωγή για το θάνατο Τα παιδιά δεν βιώνουν τόσο έντονα το πένθος τους όσο οι ενήλικες Ο δάσκαλος παίζει σημαντικό ρόλο στο να βοηθήσει το παιδί να επεξεργαστεί το πένθος του Ο ψυχολόγος είναι το πιο κατάλληλο άτομο να μιλήσει στο παιδί που πενθεί Πρώτη μέτρηση Μέσος όρος Δεύτερη μέτρηση Μέσος όρος Κατανόηση και αφομοίωση του υλικού από τη σχολική τάξη Το 20% των εκπαιδευτικών ανέφεραν ότι η κατανόηση/αφομοίωση του υλικού στην τάξη ήταν πολύ μικρή, το 40% δήλωσαν ότι ήταν αρκετά καλή, το 30% πολύ καλή και το 10% εξαιρετική. 2. Δυσκολία εφαρμογής του προγράμματος στη σχολική τάξη Το 30% των εκπαιδευτικών δήλωσαν ότι δεν αντιμετώπισαν καμιά δυσκολία στην εφαρμογή του προγράμματος στην τάξη, το 60% αναφέρουν μέτρια δυσκολία και το 10% μεγάλη δυσκολία. 3. Ετοιμότητα των εκπαιδευτικών να μιλήσουν στα παιδιά για την απώλεια και το θάνατο Στην αρχή του προγράμματος, η συντριπτική πλειονότητα των εκπαιδευτικών δήλωσαν ότι ήταν «λίγο» προετοιμασμένοι να μιλήσουν για αυτά τα θέματα στα παιδιά, ενώ ένα 27% δήλωσαν ότι ήταν «αρκετά» προετοιμασμένοι.

9 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού» Στο τέλος του προγράμματος ένα 73% δήλωσαν ότι είναι «αρκετά» προετοιμασμένοι, ένα 18% ότι είναι «πολύ» προετοιμασμένοι ενώ μόνο ένα 9% ότι είναι «λίγο» προετοιμασμένοι. Συμπεράσματα Το πρόγραμμα λειτούργησε πολύ θετικά βοηθώντας τους εκπαιδευτικούς να κατανοήσουν καλύτερα τη διαδικασία της απώλειας και του πένθους σε μικρή ηλικία και τους έδωσε τα εφόδια για να νιώσουν πιο έτοιμοι να συζητήσουν τέτοια θέματα με τους μαθητές τους. Συγκεκριμένα, μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, οι εκπαιδευτικοί: κατανοούν καλύτερη ότι το παιδικό πένθος απαιτεί μακροχρόνια επεξεργασία και δεν ξεπερνιέται εύκολα, γνωρίζουν ότι το πένθος δεν εκφράζεται μόνο με απόσυρση, αλλά και με ποικιλία συμπεριφορών, όπως με υπερδραστηριότητα, επιθετικότητα, φαινομενικά «φυσιολογική» συμπεριφορά κ.ο.κ., γνωρίζουν ότι τα παιδιά βιώνουν το πένθος τους τόσο έντονα όσο και οι ενήλικες, κατανοούν καλύτερα τη σημασία της επικοινωνίας και της στήριξης του παιδιού που πενθεί μέσα στην τάξη από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό γνώρισαν και βίωσαν έννοιες μέσα από τις δράσεις και διαμόρφωσαν θετικό τρόπο σκέψης α- πέναντι στο φαινόμενο του θανάτου (δικού μας ή άλλων) με μακροπρόθεσμο στόχο να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής και να αντιμετωπιστεί με πιο ήπιο τρόπο μια ενδεχόμενη απώλεια, ενισχύθηκε ο παιδαγωγικός τους ρόλος, αναπτύχθηκαν υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις και εκφράστηκαν συναισθήματα τόσο μεταξύ εκπαιδευτικούπαιδιού, όσο και μεταξύ εκπαιδευτικού-γονέα. Υπήρξαν κάποια θέματα στα οποία δεν σημειώθηκε διαφοροποίηση μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Αυτό πιθανόν να οφείλεται στο ότι κάποιοι από τους συμμετέχοντες είχαν επιμορφωθεί ή και υλοποιήσει και στο παρελθόν προγράμματα αγωγής υγείας με θέμα την ψυχική υγεία. Συγκεκριμένα, οι εκπαιδευτικοί : αναγνώρισαν εξαρχής τη σημασία της εκπαίδευσης των παιδιών σε θέματα που αφορούν το θάνατο και συνειδητοποίησαν την αναγκαιότητά της, αναγνώρισαν το βοηθητικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσουν το σχολείο και ο εκπαιδευτικός απέναντι στο παιδί που έχει βιώσει μια απώλεια, αναγνώρισαν τη σημασία της παροχής εξειδικευμένης ψυχολογικής στήριξης στο παιδί που πενθεί. Όπως είναι φυσικό, ένα πρόγραμμα που αφορά την απώλεια και το θάνατο επηρεάζεται από πολλές παραμέτρους. Κατά την εφαρμογή του σε σχολεία της Θεσσαλονίκης φάνηκε ότι σε ορισμένες τάξεις/σχολεία η εφαρμογή ήταν πιο εύκολη και η κατανόηση/αφομοίωση του υλικού ικανοποιητική, ενώ σε άλλα υ- πήρχαν δυσκολίες.

10 160 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου Επομένως, είναι εξαιρετικά σημαντική η συνέχιση του προγράμματος σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου έτσι, ώστε να δοθούν στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές τα απαραίτητα εφόδια για να αντιμετωπίσουν αυτές τις τόσο σημαντικές προκλήσεις της ζωής. Αποσπάσματα από τις περιγραφές των εκπαιδευτικών για τους μαθητές Περιγράψτε τις αντιδράσεις των μαθητών της τάξης σας στο πρόγραμμα 1. Ήταν σαν έτοιμοι από καιρό. Δέχτηκαν και συμμετείχαν πρόθυμα. 2. Ενδιαφέρθηκαν. Έπαιρναν μέρος στις συζητήσεις, αν και σημαντική α- πώλεια θανάτου δεν υπήρχε στην τάξη. Τους άρεσε που παρακολούθησαν το θέατρο. Κάποια παιδιά εκδήλωσαν συναισθήματα απώλειας για κοντινά τους πρόσωπα (παππούς, θεία). 3. Συμμετοχή πρόθυμη. Το πρόγραμμα εντάχθηκε απόλυτα στο πρόγραμμα του τμήματος. 4. Προσωπικά είχα μια φοβία για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδρούσαν. Το δέχτηκαν χωρίς ιδιαίτερες αντιδράσεις, ίσως επειδή δεν υπάρχει μαθητής που να βίωσε απώλεια μητέρας-πατέρα ή αδελφού. 6. Ανάλογα με τα βιώματα, αλλά και με τον τρόπο που κάθε παιδί εκφράζει τα συναισθήματά του στους γύρω του, ήταν και οι αντιδράσεις διαφορετικές, α- πό πιο ήπιες έως πιο δυνατές. 7. Ήπιες και φυσιολογικές. 8. Αρχικά υπήρχε αμηχανία και αποστροφή, στη συνέχεια, όμως, κατά τη διάρκεια του προγράμματος βίωσαν έντονα συναισθήματα, που εκδηλώνονταν με κλάμα ή γέλιο. Στο τέλος, αντιμετώπισαν όλες τις δραστηριότητες και το θέμα της απώλειας ως φυσιολογικό φαινόμενο της ζωής των έμβιων όντων. Αντιδράσεις ήρεμες. 9. Οι αντιδράσεις των μαθητών ήταν ποικίλες, ανάλογα με τις εμπειρίες τους. Παιδιά με απώλειες αρχικά ήταν πιο κλειστά και σφιγμένα, σιγά-σιγά όμως α- νοίχτηκαν και μίλησαν για τα συναισθήματα που βίωσαν. 10. Τα παιδιά δεν ένιωσαν το θάνατο, τον αντιμετώπισαν σαν μέρος ενός παραμυθιού ή ιστορίας, δεν τον «βίωσαν». Ειδικά, το θέμα του θανάτου στα ζώα το έχουν βιώσει ως τώρα ως μέρος του παιχνιδιού τους, τα ζώα είναι αναλώσιμα και τα αντικαθιστούν, αν θέλουν. 11.Απρόσμενες! Πολύ συχνά «βγάζανε» απόψεις και συναισθήματα που με ενοχλήσανε. Αρκετούς τους βρήκα πιο «έτοιμους» από μένα. 12. Στην αρχή αμήχανοι, φοβισμένοι, στη συνέχεια φυσιολογικοί. Αναφερθείτε στα στοιχεία του προγράμματος που βρήκατε βοηθητικά. Πιστεύετε ότι αυτό το πρόγραμμα θα σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε καλύτερα την περίπτωση μιας απώλειας στη ζωή ενός μαθητή; 1. Πάρα πολύ. 2. Αρκετή βοήθεια και αντιμετώπιση κάποιου περιστατικού το οποίο μπορεί

11 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού» να συμβεί στο μέλλον, κυρίως όταν το παιδί βρεθεί σε δύσκολη κατάσταση. 3. Ασφαλώς δεν τρομάζω με τη διαδικασία πένθους πια και νιώθω πως μπορώ να συμβάλω ενθαρρύνοντας το παιδί να εκφραστεί. 4. Πολύ βοηθητική ήταν η εισαγωγή που έγινε με τον κύκλο της ζωής και το «Aντίο Φρέντυ». 6. Ναι, γιατί ξέρω πώς να διαπραγματευτώ με συζήτηση το θέμα της απώλειας και να διαχειριστώ τα συναισθήματα τα δικά μου και των παιδιών που προκύπτουν από αυτή. 7. Ναι. 8. Σαφώς και βοηθήθηκα. Πιστεύω ότι πρώτα έπρεπε να εκπαιδευτώ εγώ και να κατανοήσω κάποια πράγματα, να εξοικειωθώ, και μετά να προσεγγίσω το θέμα μαζί με τα παιδιά. Θεωρώ βοηθητικές τις συναντήσεις, όπου υπήρχε ανατροφοδότηση και ανταλλαγή εμπειριών. 9. Ναι, σίγουρα. Η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ μας. Η εμψύχωση της Υ- πεύθυνης Αγωγής Υγείας, κ. Σοφίας Χατζηνικολάου, της ψυχολόγου κ. Τάνιας Αναγνωστοπούλου, αλλά και των υπεύθυνων του «Σείριος» με τα βιωματικά. 10.Πιστεύω πως ναι. 11. Η διαδικασία και τα στάδια του πένθους, όπως παρουσιάζονται στο «Αντίο Φρέντυ», με βοήθησαν ώστε να βρω μια ροή στο όλο πρόγραμμα, όπως και το παραμύθι με τις σταγόνες. 12. Ναι. Βιωσιμότητα του συγκεκριμένου προγράμματος Επέκταση των δράσεων σε άλλες τάξεις. Εμπλοκή του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων, φορέων της τοπικής Αυτοδιοίκησης (νομαρχιακά κονδύλια, δημοτικές επιδοτήσεις), σε επιστημονικούς φορείς, σε εταιρίες κερδοσκοπικού και μη χαρακτήρα, όπως και στις Σχολικές Επιτροπές των ίδιων των σχολείων. Ενημέρωση και για τις δράσεις των υπόλοιπων εμπλεκόμενων σχολείων. Δημόσια συζήτηση με συμμετοχή εκπαιδευτικών, γονέων, μαθητών και ε- πιστημονικών συνεργατών. Μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα θα μπορούσε να εφαρμοστεί το συγκεκριμένο πρόγραμμα από όλους τους εκπαιδευτικούς, αφού έχει παραχθεί και ε- ποπτικό εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο απλώς θα αναπαράγεται. Πιστεύουμε ότι το καλύτερο αποτέλεσμα για την ευρύτερη κοινότητα αποτελεί η δημιουργία υπεύθυνων ατόμων, έτοιμων να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της ζωής και να σταθούν με συνέπεια μπροστά στα προβλήματά της. Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση Bacque, M.F. (2001). Πένθος και υγεία: Άλλοτε και σήμερα. Αθήνα: Θυμάρι.

12 162 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου Baum, Heike (2003). H Γιαγιά πήγε στον ουρανό; Το Παιδί και ο θάνατος. Διαχείριση του Πένθους. Αθήνα: Θυμάρι. Dolto, F. (1998, 2000). Μιλώντας για το θάνατο. Αθήνα: Πατάκη. Herbert, Martin (2004). Τα Παιδιά Μπροστά στο Πένθος και την Απώλεια. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Θάνου, A. Νικολακοπούλου, A. (2006). Αντίο Μικρέ μου Φίλε, Αντιμετωπίζοντας τα Συναισθήματα της Θλίψης, Βιβλίο του Γονέα, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Ίτον Χίγκαρτ, Μαρτζ (2006). Αντίο Μικρέ μου Φίλε, Αντιμετωπίζοντας τα Συναισθήματα της Θλίψης, Βιβλίο του Παιδιού. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Leshan, Eda (1998). Μαθαίνοντας να Λέμε Αντίο στο γονιό που χάνεται. Αθήνα: Θυμάρι. Νατζέμυ, Ρ.Η. (2005). Ανθρώπινη Αρμονία: Ένα εγχειρίδιο ζωής, τόμος 1. Εκδόσεις Ολιστική Αρμονία. Ντολτό, Φρανσουάζ (2000). Μιλώντας για το Θάνατο. Αθήνα, Πατάκη. Παπαδάτου, Δ. (1999). Το παιδί μπροστά στην αρρώστια και στο θάνατο. Πρακτικά Συνεδρίου: «Όταν η αρρώστια και ο θάνατος αγγίζουν τη σχολική κοινότητα». Αθήνα: ΥΠ.Ε.Π.Θ. Παπαδάτου, Δ. Αναγνωστόπουλος, Φ.(1995). Η Ψυχολογία στο χώρο της Υγείας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Παπαδάτου, Δ. - Μεταλληνού, Ο. (2004). Αντιλήψεις και εμπειρίες των Ελλήνων εκπαιδευτικών απέναντι στο παιδί που αντιμετωπίζει αρρώστια ή θάνατο. Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού. Παπαδάτου, Δ. - Νίλσεν, Μ. (1998): Το Πένθος στη Ζωή μας. Αθήνα: Μέριμνα. Τρέβορ, Ρομέιν (2004). Τι στην Ευχή Κάνεις αν χάσεις κάποιον που αγαπάς; Αθήνα: Κέδρος. Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία για παιδιά Bolton, Bill, Όταν θα μεγαλώσω. Αθήνα: Πατάκη. Γκότουιν, Σαμ, Εξαφανίστηκε, εξαφανίστηκε η κάμπια. Αθήνα: Πατάκης. Γκρέι, Ν. - Καμπάν, Β. (εικον.) (1999). Ο Μελένιος και ο παππούς που έφυγε. Αθήνα: Ψυχογιός. Durant, Α. (κείμ.) - Gliori, D. (εικ.) (2003). Για Πάντα Μαζί. Μια ιστορία ζωής για όλες τις η- λικίες (απόδ. Φ. Μανδηλαράς). Αθήνα: Πατάκης. Ζορμπά-Ραμμοπούλου (2003) Ο Παππούς του Ρόκο (εικ. Ντ. Σταματιάδη). Αθήνα: Μικρή Μίλητος. Harris, R. (2003). Αντίο Ποντικούλη (εικ. J. Ormerod. - μτφρ. Μ. Νίλσεν). Αθήνα: Ελληνική Παιδεία. Λάουμπε, Ζ. (κειμ.) - Μπλαζεγιόφσκι, Μ. (εικ.) (2000). Ο Παππούς πετάει (μτφρ. X. Στρώνη). Αθήνα: Κάστωρ. Λοΐζου, Μ. (2002). Ο Αθάνατος Γαϊδαράκος (εικ. Κ. Βερούτσου). Αθήνα: Πατάκης. Μαρουκί, Τ. (2000). Χιροσίμα 1945 (μτφρ. Μ. Φαφαλιού-Δραγώνα). Αθήνα: Λαβύρινθος. Μπουσκάλια, Λέο (1991). Η πτώση του φύλλου που το έλεγαν Φρέντυ (απόδ. Μπ. Γραμμένος), Αθήνα: Γνώση. Νευροκόπλη, Β. (2007). Αν τ αγαπάς ξανάρχονται. Αθήνα: Α.Α. Λιβάνη. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Λ. (2004) Το Λουλουδόπαιδο (εικ. Μ. Κουντούρης). Αθήνα: Μίνωας. Πλαχούρης, Γ. (2004). Το Φύλλο που δεν ήθελε να πέσει. Όταν η αγάπη έλιωσε την παγωνιά τον χειμώνα (εικ. Ει. Καραλέκα). Αθήνα: Άγκυρα. Ριμπερό, Κ. (2004). Όταν ο Παππούς Φεύγει (εικ. Α. Φελνέρ, μτφρ. Έ. Μαρκοζάνε). Αθήνα: Μεταίχμιο. [Για λίγο μεγαλύτερα παιδιά]. Στιούαρτ, Ντ. (κείμ.) - Έιντραμ, Ντ. (εικ.) - Σαλαρίγια, Ντ. (δημιουργ. σχεδιασμ.). Θα θελες να σουν... μούμια στην Αίγυπτο. Αηδιαστικές λεπτομέρειες που θα προτιμούσες να α-

13 «Οι απώλειες στη ζωή του παιδιού» γνοείς! Αθήνα: Γνώση. «Το παραμύθι της Αμυγδαλιάς» από το: Μύθοι λουλουδιών. Εκδόσεις Στρατίκη. Varley, S. (2004). Τα Δώρα του κυρ-μενέλαου (μτφρ. Μ. Νίλσεν). Αθήνα: Μέριμνα. Φίσερ, Ρ. Κέλι, Μπ. (2007). Ο πιο Μικρός Πεταλούδος (μτφρ. Αχ. Κυριακίδης). Εκδόσεις Opera. Χατζηνικολάου, Σοφία (2007). Αντίο Φρέντυ. Θεσσαλονίκη: Copycity. Ξενόγλωσση Boyle, O.F. - Peregoy, S.F. (1990). Literacy scaffolds: Strategies for first-and second-language readers and writers. The Reading Teacher, 44 (3), Brown. M.W. - Charlip, R. (Illus) (1958). The Dead Bird. New York: Young Scott. Bunting, E. - Himler, R. (Illus) (1990). The Wall. New York: Putman. Coerr, E. - Young, E. (Illus) (1992). Sadako. New York: Putman. Cullinan, A. (1990). Teacher s death anxiety, ability to cope with death, and perceived ability to aid bereaved students. Death Studies. Grollman, E. (1970). Talking about death: A dialogue between parent and child. Boston: Beacon Press. Επιτροπή Κοινωνικής Πολιτικής του Α.Π.Θ. και Κέντρο Συμβουλευτικής και Ψυχολογικής Υ- ποστήριξης (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Υ.) (1999). Coping with Sudden Bereavement of University Counselling Services του Πανεπιστημίου Sheffieid, U.K. Θεσσαλονίκη. Jacobsen, Fay W. - Kindlen, Margaret Shoemark, Aliiison (1977). Living Through Loss, Jessica Kingsley Publishers Ltd. Lawson, B. (1977). Chronic illness in the school aged child: Effects on the total family. Maternal Child Nursing, January/ February. Miles, M. - Parnell, P. (Illus) (1971). Annie and the Old One. Boston: Little Brown. Papadatou, D. - Metallinou, O. - Hatzichristou, C. - Pavlidi, L. (2002). Children with a chronic and life-limiting condition: Teachers percertions and experiences regarding students school integration. Illness, Crisis & Loss, 10(2): Papadatou, D. - Metallinou, O. - Hatzichristou, C. - Pavlidou, L. (2002). Supporting the bereaved child: Teachers perceptions and experiences in Greece. Mortality. Raschka, C. (1998). Arlene Sardine. New York: Orchard. Rowling, L. (1995). The disenfranchised grief of teachers. Omega. Rylant, C. (1995). Dog Heaven. New York: Scholastic. Sanders, C. (1989). Grief: The mourning after. New York: J. Willey & Sons. Silverman, P. (2000). Never too young to know: Death in children s lives. NY: Oxford University Press. Silverman, P.R. - Nickman, J. - Worden, J.W. (1992). Detachment revisited: The child s reconstruction of a dead parent. American Journal of Orthopsychiatry. Smith, S.C. - Pennells, M. (Eds).(1995). Interventions with bereaved children. Jessica Kingsley Publ. Spinetta P.D. Spinetta, J.J. (1980). Teacher s appraisal: The child with cancer in school. American Journal of Pediatric Hematology and Oncology. Stevenson, R.G. (1994). Helping peers to help themselves: The role of peer support in times of crisis. In R.G. Stevenson (Ed.). What will we do? Preparing a school community to cope with crises. Death, Value and Meaning Series. Amityville, New York: Baywood Publishing Company. Stevenson, R.G. (1995). The role of the school: Bereaved students and students facing lifethreatening illness. Doka (Eds.), Children mourning, mourning children, Washington DC Hospice Foundation of America.

14 164 Σοφία Χατζηνικολάου, Τάνια Αναγνωστοπούλου Stevenson, R.G. - Powers, H.L. (1987). How to handle death in the school. Education Digest. Walter, T. (1999). On bereavement: The culture of grief. Buckingham: Open University Press. Wild, M. - Brooks, R. (Illus) (1996). Old Pig. New York: Dial.

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου

Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου UK/09/LLP-LdV/TOI-163_285 Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου I. Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη στις χώρες των διαφόρων συνεργατών και οι οργανωτές χρησιμοποίησαν τις μεθόδους εκείνες που ταίριαζαν καλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήµατα συµπεριφοράς στο πολυπολιτισµικό σχολείο

Προβλήµατα συµπεριφοράς στο πολυπολιτισµικό σχολείο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ράση: Επιµόρφωση εκπαιδευτικών και µελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιµόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη: Μαρία Λιακοπούλου Προβλήµατα συµπεριφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel

Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel Έρευνα για την τηλεόραση, επεξεργασία των στοιχείων στο MS-Excel Ακάσης Κωνσταντίνος 1, Αντωνιάδης Χρυσόστομος 2, Αργυράκης Παναγιώτης 3, Αρτοπούλου Αναστασία 4, Βάγγου Χαρά 5, Βερβερίδου Δέσποινα 6, Γιαννούδης

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός Ο Ελ Γκρέκο μάς ταξιδεύει από την Ελλάδα στην Κύπρο: «Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα». El Greco travels us from Greece to Cyprus: You have the brushes, you have

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45 ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007 ώρα 9.30-14.45 Αμφιθέατρο «Ι. Δρακόπουλος» Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) ΟΡΓΑΝΩΣΗ Συμβουλευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η ΠΑΛΕΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΜΠΛΟΥΧΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ Δημοτικό σχολείο Σκύδρας ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΓΕΙ

ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΓΕΙ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΓΕΙ #6005 ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΓΕΙ Σας καλωσορίζουμε στην πρώτη σας συγκέντρωση των Ανώνυμων Οικογενειών! Δείξατε ότι έχετε πολύ θάρρος και ότι στα αλήθεια νοιάζεστε με το να

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική Πούλιου Χριστίνα(5543) Κορρέ Πελαγία(5480) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική Πούλιου Χριστίνα(5543) Κορρέ Πελαγία(5480) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική Πούλιου Χριστίνα(55) Κορρέ Πελαγία(580) Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εαρινό εξάμηνο 0 Ρέθυμνο, 5/6/0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:. Εισαγωγή.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012

ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012 ΜΟΥΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Λάρισα 2012 Ο μαθητής μου σύμφωνα με συστηματική παρατήρηση διαπίστωσα ότι: είχε δυσκολία στην κοινωνική επαφή. Δεν ήξερε πώς να προσεγγίσει τα υπόλοιπα παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) Τίτλος ομιλίας: «Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικές σχέσεις στη σχολική μονάδα β μέρος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Προβλήματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικές σχέσεις στη σχολική μονάδα β μέρος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιμόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη: Μαρία Λιακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Στόχοι και άξονες της έρευνας-δράσης Στόχος του προγράµµατος ήταν η επιµόρφωση εκπαιδευτικών ευτεροβάθ- µιας εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ, 2010 Λοΐζου, Ε. κ Παπαδημήτρη-Καχριμάνη, Χ. 1 ΔΟΜΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 1

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΘΡΗΝΕΙ TO ΘΑΝΑΤΟ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΥ ΤΟΥ Π ΡΟΣΩΠΟΥ

ΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΘΡΗΝΕΙ TO ΘΑΝΑΤΟ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΥ ΤΟΥ Π ΡΟΣΩΠΟΥ ΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΘΡΗΝΕΙ TO ΘΑΝΑΤΟ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΥ ΤΟΥ Π ΡΟΣΩΠΟΥ 1 Ο θάνατος ενός γονιού, αδελφού, παππού, γιαγιάς ή κάποιου άλλου αγαπημένου προσώπου, είναι ένα οδυνηρό γεγονός στη ζωή των παιδιών και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός «Λέμε ΟΧΙ στο σχολικό εκφοβισμό» (Μια διασκευή παραμυθιού από τους μαθητές) Ομάδα : Αστυπάλαια ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ Σεπτέμβριος- Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009 1. Ταυτότητα της Έρευνας Διοργανωτές: Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας (ΚΕΕΑ) και Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 Νηπιαγωγεία που συμμετέχουν: 9 ο 2/θέσιο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κατερίνης 22 ο 2/θέσιο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης

Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης Ερωτηματολόγιο Συνηγόρου του Πολίτη Συνηγόρου του Παιδιού για τoν θεσμό της σχολικής διαμεσολάβησης Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, συγκεντρώνει στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής. Πιλοτικό πρόγραμμα για τη μετάβαση από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο

Ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής. Πιλοτικό πρόγραμμα για τη μετάβαση από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο Ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής. Πιλοτικό πρόγραμμα για τη μετάβαση από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο Παναγιώτα Σιάνου Χατζηκαμάρη, Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνη ΣΕΠ Παναγιώτα Κατσιούλα, Msc Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνη ΣΕΠ

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Θρήνος & απώλεια Το να μεγαλώνει κανείς συνιστά μία διαρκή διεργασία αλλαγής που περιλαμβάνει απώλειες αλλά και οφέλη. Για τα παιδιά μικρές αλλαγές κι εμπειρίες όπως η έναρξη του παιδικού σταθμού ή του

Διαβάστε περισσότερα

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ 8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Επιστηµονικά υπεύθυνη: Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη MEd, MEd, MSc, Cert.Couns., PhD Επιστηµονική συνεργάτης Α.Π.Θ.! Δ ιοργάνωση: Χορηγός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση στο VIII Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (E.A.C) «Διαζύγιο: Απόκρυψη ή Προετοιμασία»

Παρουσίαση στο VIII Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (E.A.C) «Διαζύγιο: Απόκρυψη ή Προετοιμασία» Παρουσίαση στο VIII Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (E.A.C) «Διαζύγιο: Απόκρυψη ή Προετοιμασία» Εισαγωγή Θα αναφερθώ περιληπτικά στο φαινόμενο του διαζυγίου, την συχνά επώδυνη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

«Σκλήρυνση κατά πλάκας, μια συνηθισμένη αλλά ακόμη άγνωστη ασθένεια» «Σκλήρυνση κατά πλάκας και η πρόταση της αυτοβοήθειας»,

«Σκλήρυνση κατά πλάκας, μια συνηθισμένη αλλά ακόμη άγνωστη ασθένεια» «Σκλήρυνση κατά πλάκας και η πρόταση της αυτοβοήθειας», Ενημερωτική ημερίδα με θέμα: «Σκλήρυνση κατά πλάκας, μια συνηθισμένη αλλά ακόμη άγνωστη ασθένεια», Τετάρτη 29 Μαΐου 2013, Αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου Καστοριάς «Σκλήρυνση κατά πλάκας και η πρόταση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ (Όχι) για την οικογένεια και τους φίλους μου ΕΙΧΑ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Κείμενο - εικονογράφηση Μάθιου Τζόνστοουν, πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες;

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; Οι αλματώδεις πρόοδοι συνήθως αποδίδονται από τους γονείς στο ταλέντο και τα εξαιρετικά προσόντα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Στόχοι: Να εκφραστεί ο μαθητής μέσω των χρωμάτων, να γνωρίσει ότι υπάρχουν αγριοκάτσικα και να ενεργοποιηθεί συναισθηματικά προς αυτά. Παράλληλα να αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα